৫. অত্তদীপৱগ্গো

১. অত্তদীপসুত্তৱণ্ণনা

৪৩. দ্ৱীহি ভাগেহি আপো এত্থ গতাতি দীপো, দীপো ৱিযাতি দীপো ওঘেহি অনজ্ঝোত্থৰনীযতায. যো পৰো ন হোতি, সো অত্তা, ইধ পন ধম্মো অধিপ্পেতো. অত্তা দীপো এতেসন্তি অত্তদীপা. পটিসৰণত্থো দীপট্ঠোতি আহ – ‘‘অত্তসৰণাতি ইদং তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি. লোকিযলোকুত্তৰো ধম্মো অত্তা নাম একন্তনাথভাৱতো. পঠমেন পদেন ৱুত্তো এৱ অত্থো দুতিযপদেন ৱুচ্চতীতি ৱুত্তং ‘‘তেনেৱাহা’’তিআদি. যৱতি এতস্মা ফলং পসৱতীতি যোনি, কাৰণং. কিং পভুতি উপ্পত্তিট্ঠানং এতেসন্তি কিং পভুতিকা. পহানদস্সনত্থং আৰদ্ধং. তেনেৱাহ ‘‘পুব্বে চেৱ…পে… তে পহীযন্তী’’তি. ন পৰিতস্সতি তণ্হাপৰিত্তাসস্স অভাৱতো. ৱিপস্সনঙ্গেনাতি ৱিপস্সনাসঙ্খাতেন কাৰণেন.

অত্তদীপসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পটিপদাসুত্তৱণ্ণনা

৪৪. সভাৱতোসন্তো ৱিজ্জমানো কাযো ৰূপাদিধম্মসমূহোতি সক্কাযোতি আহ – ‘‘সক্কাযো দুক্খ’’ন্তি. দিট্ঠি এৱ সমনুপস্সনা, দিট্ঠিসহিতা ৱা সমনুপস্সনা দিট্ঠিসমনুপস্সনা, দিট্ঠিমঞ্ঞনায সদ্ধিং ইতৰমঞ্ঞনা. সহ ৱিপস্সনায চতুমগ্গঞাণং সমনুপস্সনা ‘‘চতুন্নং অৰিযসচ্চানং সম্মদেৱ অনুৰূপতো পস্সনা’’তি কত্ৱা.

পটিপদাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অনিচ্চসুত্তৱণ্ণনা

৪৫. ৱিৰাগো নাম মগ্গো, ৱিমুত্তিফলন্তি আহ – ‘‘মগ্গক্খণে ৱিৰজ্জতি, ফলক্খণে ৱিমুচ্চতী’’তি. অগ্গহেত্ৱাতি এৱং নিৰুজ্ঝমানেহি আসৱেহি ‘‘অহং মমা’’তি কঞ্চি ধম্মং অনাদিযিত্ৱা. ‘‘চিত্তং ৱিৰত্তং, ৱিমুত্তং হোতী’’তি ৱুত্তত্তা ফলং গয্হতি, ‘‘খীণা জাতী’’তিআদিনা পচ্চৱেক্খণাতি আহ ‘‘সহ ফলেন পচ্চৱেক্খণদস্সনত্থ’’ন্তি. উপৰি কত্তব্বকিচ্চাভাৱেন ঠিতং. তেনাহ ‘‘ৱিমুত্তত্তা ঠিত’’ন্তি. যং পত্তব্বং, তং অগ্গফলস্স পত্তভাৱেন অধিগতত্তা সন্তুট্ঠং পৰিতুট্ঠং.

অনিচ্চসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. দুতিযঅনিচ্চসুত্তৱণ্ণনা

৪৬. পুব্বন্তং অতীতখন্ধকোট্ঠাসং. অনুগতাতি সস্সতাদীনি কপ্পেত্ৱা গহণৱসেন অনুগতা. অট্ঠাৰস দিট্ঠিযোতি চতস্সো সস্সতদিট্ঠিযো, চতস্সো একচ্চসস্সতদিট্ঠিযো, চতস্সো অন্তানন্তিকদিট্ঠিযো, চতস্সো অমৰাৱিক্খেপদিট্ঠিযো, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নদিট্ঠিযোতি এৱং অট্ঠাৰস দিট্ঠিযো ন হোন্তি পচ্চযঘাতেন. অপৰন্তন্তি অনাগতং খন্ধকোট্ঠাসং সস্সতাদিভাৱং কপ্পেত্ৱা গহণৱসেন অনুগতা. সোড়স সঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞীৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ পৰমদিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি এৱং চতুচত্তালীস দিট্ঠিযো ন হোন্তি পচ্চযঘাতেন. সস্সতদিট্ঠিথামসো চেৱ সীলব্বতদিট্ঠিপৰামাসো চ ন হোতি পচ্চযঘাতেন. তেনাহ ‘‘এত্তাৱতা পঠমমগ্গো দস্সিতো’’তি অনৱসেসদিট্ঠিপহানকিত্তনতো. পহীনা ৱিক্খম্ভিতা. ইদং পনাতি ‘‘ৰূপস্মি’’ন্তিআদি.

দুতিযঅনিচ্চসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সমনুপস্সনাসুত্তৱণ্ণনা

৪৭. পৰিপুণ্ণগাহৱসেনাতি পঞ্চক্খন্ধে অসেসেত্ৱা একজ্ঝং ‘‘অত্তা’’তি গহণৱসেন. এতেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং অঞ্ঞতৰং ‘‘অত্তা’’তি সমনুপস্সন্তি. ইতীতি এৱং. যস্স পুগ্গলস্স অযং অত্তদিট্ঠিসঙ্খাতা সমনুপস্সনা অত্থি পটিপক্খেন অৱিহতত্তা সংৱিজ্জতি. পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানন্তি চক্খাদীনং ইন্দ্ৰিযানং.

আৰম্মণন্তি কম্মৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণং. মানৱসেন চ দিট্ঠিৱসেন চ ‘‘অস্মী’’তি গাহে সিজ্ঝন্তে তংসহগতা তণ্হাপি তগ্গহিতাৱ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘তণ্হামানদিট্ঠিৱসেন অস্মীতি এৱম্পিস্স হোতী’’তি. গহেত্ৱাতি অহংকাৰৱত্থুৱসেন গহেত্ৱা. অযং অহমস্মীতি অযং চক্খাদিকো, সুখাদিকো ৱা অহমস্মি. ‘‘ৰূপী অত্তা অৰোগো পৰং মৰণা’’তি এৱমাদিগহণৱসেন পৱত্তনতো ৱুত্তং ‘‘ৰূপী ভৱিস্সন্তিআদীনি সব্বানি সস্সতমেৱ ভজন্তী’’তি. ৱিপস্সনাভিনিৱেসতো পুব্বে যথেৱাকাৰানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, অথ ৱিপস্সনাভিনিৱেসতো পৰং তেনেৱাকাৰেন ঠিতেসু চক্খাদীসু ইন্দ্ৰিযেসু অৱিজ্জা পহীযতি ৱিপস্সনং ৱড্ঢএত্ৱা মগ্গস্স উপ্পাদনেন, অথ মগ্গপৰম্পৰায অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা উপ্পজ্জতি. তণ্হামানদিট্ঠিযো কম্মসম্ভাৰভাৱতো. কম্মস্স…পে… একো সন্ধীতি হেতুফলসন্ধি. পুন একো সন্ধীতি ফলহেতুসন্ধিমাহ. তযো পপঞ্চা অতীতো অদ্ধা অতীতভৱঅদ্ধানং তেসং অধিপ্পেতত্তা. অনাগতস্স পচ্চযো দস্সিতো অস্সুতৱতো পুথুজ্জনস্স ৱসেন. সুতৱতো পন অৰিযসাৱকস্স ৱসেন ৱট্টস্স ৱূপসমো দস্সিতোতি.

সমনুপস্সনাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. খন্ধসুত্তৱণ্ণনা

৪৮. তথেৱাতি আৰম্মণভাৱেনেৱ. আৰম্মণকৰণৱসেন উপাদানেহি উপাদাতব্বন্তি উপাদানিযং. ইধাপীতি উপাদানক্খন্ধেসুপি. ৱিভাগত্থে গয্হমানে অনিট্ঠপ্পসঙ্গোপি সিযা, অভিধম্মে চ ৰাসট্ঠো এৱ আগতো, ‘‘তদেকজ্ঝং অভিসংযুহিত্ৱা’’তি ৱচনতো ‘‘ৰাসট্ঠেন’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং.

খন্ধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭-৮. সোণসুত্তাদিৱণ্ণনা

৪৯-৫০. ৱিসিট্ঠোতি পধানো. উত্তমোতি উক্কট্ঠো. অঞ্ঞং কিং ভৱেয্যাতি অঞ্ঞং কিং কাৰণং ভৱেয্য তথা সমনুপস্সনায অঞ্ঞেসং অৱিজ্জমানতায ৱচনপৰিট্ঠিতিপভিন্নতো. ৱজিৰভেদদেসনং নাম অত্থতো তেপৰিৱট্টদেসনা.

সোণসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯-১০. নন্দিক্খযসুত্তাদিৱণ্ণনা

৫১-৫২. নৱমদসমেসূতি সুত্তদ্ৱযং সহেৱ উদ্ধটং, দ্ৱীসুপি অত্থৱণ্ণনায সৰিক্খভাৱতো. নন্দনট্ঠেন নন্দী, ৰঞ্জনট্ঠেন ৰাগো. সতিপি সদ্দত্থতো ভেদে ‘‘ইমেসং অত্থতো নিন্নানাকৰণতাযা’’তি ৱত্ৱাপি পহাযকধম্মভেদেন পন লব্ভতেৱ ভেদমত্তাতি দস্সেতুং ‘‘নিব্বিদানুপস্সনায ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিৰজ্জন্তো ৰাগং পজহতীতি সম্বন্ধো. এত্তাৱতাতি ‘‘নন্দিক্খযা ৰাগক্খযো’’তি এত্তাৱতা. ৱিপস্সনং নিট্ঠপেত্ৱা ৱিপস্সনাকিচ্চস্স পৰিযোসানেন. ৰাগক্খযাতি ৱুট্ঠানগামিনিপৰিযোসানায ৱিপস্সনায ৰাগস্স খেপিতত্তা. অনন্তৰং উপ্পন্নেন অৰিযমগ্গেন সমুচ্ছেদৱসেন নন্দিক্খযোতি. তেনাহ ‘‘ইধ মগ্গং দস্সেত্ৱা’’তি. অনন্তৰং পন উপ্পন্নেন অৰিযফলেন পটিপস্সদ্ধিৱসেন নন্দিৰাগক্খযা সব্বং সংকিলেসতো চিত্তং ৱিমুচ্চতীতি. তেনাহ ‘‘ফলং দস্সিত’’ন্তি.

নন্দিক্খযসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অত্তদীপৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মূলপণ্ণাসকো সমত্তো.