৩. হালিদ্দিকানিসুত্তৱণ্ণনা

৩. ‘‘অৱন্তিদক্খিণাপথে’’তি অঞ্ঞেসু সুত্তপদেসু আগতত্তা আহ ‘‘অৱন্তিদক্খিণাপথসঙ্খাতে’’তি. মজ্ঝিমদেসতো হি দক্খিণদিসায অৱন্তিৰট্ঠং. পৱত্তযিত্থ এত্থ লদ্ধীতি পৱত্তং, পৱত্তিতব্বট্ঠানন্তি আহ ‘‘লদ্ধিপৱত্তট্ঠানে’’তি. ৰুপ্পনসভাৱো ধম্মোতি কত্ৱা ৰূপধাতূতি ৰূপক্খন্ধো ৱুত্তো. ৰূপধাতুম্হি আৰম্মণপচ্চযভূতেন ৰাগেন সহজাতেনপি অসহজাতেনপি উপনিস্সযভূতেন অপ্পহীনভাৱেনেৱ ৱিনিবদ্ধং পটিবদ্ধং কম্মৱিঞ্ঞাণং. ওকসাৰীতি ৱুচ্চতি – ‘‘তস্মিং ৰূপধাতুসঞ্ঞিতে ওকে সৰতি পৱত্ততী’’তি কত্ৱা. অৱতি এত্থ গচ্ছতি পৱত্ততীতি ওকং, পৱত্তিট্ঠানং. তেনাহ – ‘‘গেহসাৰী আলযসাৰী’’তি.

উগচ্ছতি ৱা এত্থ ৱেদনাদীহি সদ্ধিং সমৱেতীতি ওকো, চক্খুৰূপাদি. পচ্চযোতি আৰম্মণাদিৱসেন পচ্চযো. পচ্চযো হোতীতি অনন্তৰসমনন্তৰাদিনা চেৱ কম্মূপনিস্সযআৰম্মণাদিনা চ. ‘‘ৱিঞ্ঞাণধাতু খো, গহপতী’’তি এৱং ৱুত্তে ‘‘কম্মৱিঞ্ঞাণৱিপাকৱিঞ্ঞাণেসু কতৰং নু খো’’তি সম্মোহো ভৱেয্য. তস্স সম্মোহস্স ৱিঘাতত্থং অপগমনত্থং. অসম্ভিন্নাৱাতি অসংকিণ্ণাৱ দেসনা কতা. আৰম্মণৱসেন চতস্সো অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো ৱুত্তা – ‘‘ৰূপুপযং ৱা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠেয্য, ৰূপাৰম্মণ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ৩.৫৩). তা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো দস্সেতুম্পি.

দড়্হং অভিনিৱেসৱসেন আৰম্মণং উপেন্তীতি উপযা, তণ্হাদিট্ঠিযো. অধিট্ঠানভূতাতি পতিট্ঠানভূতা. অভিনিৱেসভূতাতি তং তং আৰম্মণং অভিনিৱিস্স অজ্ঝোসায পৱত্তিযা কাৰণভূতা. অনুসযভূতাতি ৰাগানুসযদিট্ঠানুসযভূতা. উপৰিমকোটিযাতি পহানস্স উপৰিমকোটিযা. বুদ্ধানঞ্ঞেৱ হি তে সৱাসনা পহীনা. পুব্বে অগ্গহিতং ৱিঞ্ঞাণং অগ্গহিতমেৱাতি কত্ৱা কস্মা ইধ দেসনা কতাতি চোদেতি – ‘‘ইধ ৱিঞ্ঞাণং কস্মা গহিত’’ন্তি. পুব্বে ‘‘ৱিঞ্ঞাণধাতুৰাগৱিনিবন্ধঞ্চ ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চমানে যথা যথা সম্মোহো সিযা পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নৱিভাগস্স দুক্কৰত্তা, ইধ পন সম্মোহস্স ওকাসোৱ নত্থি অৱিসেসেন পঞ্চসু খন্ধেসু কিলেসপ্পহানৱসেনাতি. তেনাহ ‘‘কিলেসপ্পহানদস্সনত্থ’’ন্তিআদি. কম্মৱিঞ্ঞাণেন ওকং অসৰন্তেনা’’তি ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং. অসৰন্তেনাতি অনুপগচ্ছন্তেন.

পচ্চযট্ঠেনাতি আৰম্মণাদিপচ্চযভাৱেন. নিমিত্তং উপ্পত্তিকং. আৰম্মণ…পে… নিকেতন্তি আৰম্মণকৰণসঙ্খাতেন নিৱাসট্ঠানভূতেন ৰূপমেৱ নিকেতন্তি ৰূপনিমিত্তনিকেতং.

ছন্দৰাগস্স বলৱদুব্বলতাযাতি অজ্ঝত্তখন্ধপঞ্চকে ছন্দৰাগস্স বলৱভাৱেন তং ‘‘ওকো’’তি, বহিদ্ধা ছসু আৰম্মণেসু তস্স দুব্বলতায তানি ‘‘নিকেত’’ন্তি ৱুত্তানি. ইদানি যথাৱুত্তমত্থং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সমানেপি হী’’তিআদি ৱুত্তং. ওকোতি ৱুচ্চতি গেহমেৱ ৰত্তিট্ঠানভাৱতো. নিকেতন্তি ৱুচ্চতি উয্যানাদি দিৱাট্ঠানভাৱতো. ততো দুব্বলতৰো হোতি ছন্দৰাগো.

গেহস্সিতসুখেনাতি গেহনিস্সিতেন চিত্তস্স সুখেন সুখিতো সুখপ্পত্তো হোতি. কিচ্চকৰণীযেসূতি খুদ্দকেসু চেৱ মহন্তেসু চ কত্তব্বত্থেসু. সযন্তি অত্তনা. অন্তোতি চিত্তজ্ঝাসযে.

এৱংৰূপোতি ঈদিসৰূপো. ৱণ্ণসদ্দো ৱিয ৰূপসদ্দো ৰূপাযতনস্স ৱিয সণ্ঠানস্সপি ৱাচকোতি অধিপ্পাযেন ‘‘দীঘৰস্স কাড়োদাতাদীসু ৰূপেসূ’’তি ৱুত্তং. সুখাদীসূতি সোমনস্সাদীসু. তত্থ হি ‘‘অভিণ্হং সোমনস্সিতো ভৱেয্য’’ন্তি পত্থনা সিযা. এৱংসঞ্ঞো নামাতি ৱিসযৱসেন সঞ্ঞাৱিসেসপত্থনমাহ. এৱংৱিঞ্ঞাণোতি পন ইধ ৱিসযমুখেন ৱিঞ্ঞাণৱিসেসপত্থনং ৱদতি – ‘‘এৱংনিপুণৰূপদস্সনসমত্থং, এৱংপঞ্চপসাদপটিমণ্ডিতনিস্সযঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাণং ভৱেয্যা’’তি.

ৱট্টং পুৰতো অকুৰূমানোতি লোকে চিত্তং অপত্থেন্তো. অসিলিট্ঠং পুব্বেনাপৰং অসম্বদ্ধং. ৱদন্তি এতেনাতি ৱাদো, দোসোতি আহ – ‘‘তুয্হং দোসো’’তিআদি. ইধেৱ ইমস্মিংযেৱ সমাগমে. নিব্বেঠেহি দোসতো অত্তানং মোচেহি.

হালিদ্দিকানিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.