৪. চতুত্থৱগ্গো
১. চতুধাতুসুত্তৱণ্ণনা
১১৪. পতিট্ঠাধাতূতি সহজাতানং ধম্মানং পতিট্ঠাভূতা ধাতু. আবন্ধনধাতূতি নহানিযচুণ্ণস্স উদকং ৱিয সহজাতধম্মানং আবন্ধনভূতা ধাতু. পৰিপাচনধাতূতি সূৰিযো ফলাদীনং ৱিয সহজাতধম্মানং পৰিপাচনভূতা ধাতু. ৱিত্থম্ভনধাতূতি দুতিযো ৱিয সহজাতধম্মানং ৱিত্থম্ভনভূতা ধাতু. কেসাদযো ৱীসতি কোট্ঠাসা. আদি-সদ্দেন পিত্তাদযো সন্তপ্পনাদযো উদ্ধঙ্গমা ৱাতাদযো গহিতা. এতাতি ধাতুযো.
চতুধাতুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. পুব্বেসম্বোধসুত্তৱণ্ণনা
১১৫. অযং পথৱীধাতুং নিস্সায তং আৰব্ভ পৱত্তো অস্সাদো. এৱং পৱত্তানন্তি এৱং কাযে পভাৱস্স পৱেদনৱসেনেৱ পৱত্তানং. হুত্ৱা অভাৱাকাৰেনাতি পুব্বে অৱিজ্জমানা পচ্চযসামগ্গিযা হুত্ৱা উপ্পজ্জিত্ৱা পুন ভঙ্গুপগমনতো উদ্ধং অভাৱাকাৰেন. ন নিচ্চাতি অনিচ্চা অদ্ধুৱত্তা, ধুৱং নিচ্চং. পটিপীড়নাকাৰেনাতি উদযব্বযৱসেন অভিণ্হং পীড়নাকাৰেন দুক্খট্ঠেন. সভাৱৱিগমাকাৰেনাতি অত্তনো সভাৱস্স ৱিগচ্ছনাকাৰেন. সভাৱধম্মা হি অপ্পমত্তং খণং পত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি. তস্মা তে ‘‘জৰায মৰণেন চা’’তি দ্ৱেধা ৱিপৰিণমন্তি. তেনাহ ‘‘ৱিপৰিণামধম্মা’’তি. আদীনং ৱাতি পৱত্তেতীতি আদীনৱো, পৰমকাপঞ্ঞতা. ৱিনীযতীতি ৱূপসমীযতি. অচ্চন্তপ্পহানৱসেন নিস্সৰতি এতেনাতি নিস্সৰণং.
সাযং নিপন্না সব্বৰত্তিং খেপেত্ৱা পাতো উট্ঠহাম, মাসপুণ্ণঘটো ৱিয নো সৰীৰং নিস্সন্দাভাৱতো.
ফুসিতমত্তেসুপীতি উদকস্স ফুসিতমত্তেসুপি.
অতিনামেন্তি কালং. এৱং ৱুত্তনযেন পৱত্তা পুগ্গলা এতা পথৱীধাতুআদযো অস্সাদেন্তি নাম অভিৰতিৱসেন তত্থ আকঙ্খুপ্পাদনতো.
অভিৱিসিট্ঠেন ঞাণেনাতি অগ্গমগ্গঞাণেন. ৰুক্খো বোধি ‘‘বুজ্ঝতি এত্থা’’তি কত্ৱা. মগ্গো বোধি ‘‘বুজ্ঝতি এতেনা’’তি কত্ৱা. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং বোধি সম্মা সামঞ্চ সব্বধম্মানং বুজ্ঝনতো. নিব্বানং বোধি বুজ্ঝিতব্বতো. তেসন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. সাৱকপাৰমীঞাণন্তি সাৱকপাৰমীঞাণং যাথাৱতো দস্সনৱত্থু.
অকুপ্পাতি পটিপক্খেহি অকোপেতব্বো. কাৰণতোতি অৰিযমগ্গতো. ততো হিস্স অকুপ্পতা. তেনাহ ‘‘সা হী’’তিআদী. আৰম্মণতোতি নিব্বানাৰম্মণতো নিব্বানাৰম্মণানং লোকিযসমাপত্তীনং অভাৱতো.
ৱিত্থাৰৱসেনাতি একেকধাতুৱসেনাতি ৱদন্তি, একেকিস্সা পন ধাতুযা লক্খণৱিভত্তিদস্সনৱসেন. যন্তি হেতুঅত্থে নিপাতো, যং নিমিত্তন্তি অত্থো. অস্সাদেতি এতেনাতি অস্সাদো, তণ্হা. অযং পথৱীধাতুযা অস্সাদোতি এত্থ অযং-সদ্দো ‘‘পহানপটিৱেধো’’তি এত্থাপি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বো ‘‘অযং পহানপটিৱেধো পটিৱিজ্ঝিতব্বট্ঠেন সমুদযসচ্চ’’ন্তি. এস নযো সেসসচ্চেসুপি. যাতি যথাৱুত্তেসু অস্সাদো আদীনৱো নিস্সৰণন্তি ইমেসু তীসু ঠানেসু পৱত্তা যা দিট্ঠি…পে… যো সমাধি, অযং ভাৱনাপটিৱেধো মগ্গসচ্চন্তি ৱুত্তনযেনেৱ যোজেতব্বং.
পুব্বেসম্বোধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অচৰিংসুত্তৱণ্ণনা
১১৬. যথা যাৱতা নিস্সৰণপৰিযেসনট্ঠানে আদীনৱপৰিযেসনা, এৱং যাৱতা আদীনৱপৰিযেসনট্ঠানে অস্সাদপৰিযেসনা সম্মাপটিপন্নস্সাতি ৱুত্তং ‘‘অচৰিন্তি ঞাণচাৰেন অচৰিং, অনুভৱনচাৰেনা’’তি.
অচৰিংসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. নোচেদংসুত্তৱণ্ণনা
১১৭. নিস্সটাতিআদীনি পদানি, আদিতো ৱুত্তপটিসেধেনাতি ‘‘নেৱা’’তি এত্থ ৱুত্তেন নকাৰেন. তেনাহ ‘‘ন নিস্সটা’’তিআদি. ৱিমৰিযাদিকতেনাতিআদি চ এত্থ ৱিহৰণপেক্খণে কৰণৱচনং. দুতিযনযেতি ‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে’’তিআদিনা ৱুত্তনযে. কিলেসৱট্টমৰিযাদায সব্বসো অভাৱতো নিম্মৰিযাদিকতেন চিত্তেন. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তীসূতি দুতিযাদীসু তীসু.
নোচেদংসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. একন্তদুক্খসুত্তৱণ্ণনা
১১৮. একন্তেনেৱ দুক্খাতি অৱীচিমহানিৰযো ৱিয একন্ততো দুক্খা এৱ সুখেন অৱোমিস্সা. দুক্খেন অনুপতিতাতি দুক্খেনেৱ সব্বসো উপগতা. দুক্খেন ওক্কন্তাতি বহিদ্ধা ৱিয অন্তোপি দুক্খেন অৱক্কন্তা অনুপৱিট্ঠা. সুখৱেদনাপচ্চযতায ইমাসং ধাতূনং সুখতা ৱিয দুক্খৱেদনাপচ্চযতাপি ৱেদিতব্বা, সঙ্খাৰদুক্খতা পন সব্বত্থ চৰিতা এৱ. সব্বত্থাতি সব্বাসু ধাতূসু, সব্বট্ঠানেসু ৱা. পঠমং সুখং দস্সেত্ৱাপি পচ্ছা দুক্খস্স কথিতত্তা ‘‘দুক্খলক্খণং কথিত’’ন্তি ৱুত্তং.
একন্তদুক্খসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-১০. অভিনন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা
১১৯-১২৩. ছট্ঠসত্তমেসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ৱিৱট্টং কথিত’’ন্তি ৱুত্তং. তীসু সুত্তেসু. চতুসচ্চমেৱাতি চত্তাৰি সচ্চানি সমাহটানি চতুসচ্চন্তি তেসং একজ্ঝং গহণং, নিযমো পন তব্বিনিমুত্তস্স পৰমত্থস্স অভাৱতো.
অভিনন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুত্থৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায
ধাতুসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.