৫. নগৰসুত্তৱণ্ণনা
৬৫. পঞ্চমসুত্তে ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা’’তিআদি হেট্ঠা সংৱণ্ণিতমেৱাতি অৱুত্তমেৱ সংৱণ্ণেতুং ‘‘নামৰূপে খো সতী’’তি আৰদ্ধো. তত্থ দ্ৱাদসপদিকে পটিচ্চসমুপ্পাদে ইমস্মিং সুত্তে যানি দ্ৱে পদানি অগ্গহিতানি, নেসং অগ্গহণে কাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জেতুকামো তেসং গহেতব্বকাৰণং তাৱ দস্সেন্তো ‘‘এত্থা’’তিআদিমাহ. পচ্চক্খভূতং পচ্চুপ্পন্নং ভৱং পঠমং গহেত্ৱা তদনন্তৰং অনাগতস্স ‘‘দুতিয’’ন্তি গহণে অতীতো ততিযো হোতীতি আহ ‘‘অৱিজ্জাসঙ্খাৰা হি ততিযো ভৱো’’তি. ননু চেত্থ অনাগতস্স ভৱস্স গহণং ন সম্ভৱতি পচ্চুপ্পন্নভৱৱসেন অভিনিৱেসস্স জোতিতত্তাতি? সচ্চমেতং, কাৰণে পন গহিতে ফলং গহিতমেৱ হোতীতি তথা ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অপিচেত্থ অনাগতো অদ্ধা অত্থতো সঙ্গহিতো এৱ যতো ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’ন্তিআদিনা অনাগতদ্ধসংগাহিতা দেসনা পৱত্তা, চতুৱোকাৰৱসেন ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামন্তি ৱিসেসো অত্থি. তস্মা ‘‘পঞ্চৱোকাৰৱসেনা’’তি ৱুত্তং. তেহীতি অৱিজ্জাসঙ্খাৰেহি আৰম্মণভূতেহি. অযং ৱিপস্সনাতি অদ্ধাপচ্চুপ্পন্নৱসেন উদযব্বযং পস্সন্তস্স পৱত্তৱিপস্সনা. ন ঘটীযতীতি ন সমিজ্ঝতি. মহা…পে… অভিনিৱিট্ঠোতি ন ঘটনে কাৰণমাহ, হেট্ঠা গহিতত্তা পাটিযেক্কং সম্মসনীযং ন হোতীতি অধিপ্পাযো.
অদিট্ঠেসূতি অনৱবুদ্ধেসু. চতুসচ্চস্স অনুবোধেন ন ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘ন সক্কা বুদ্ধেন ভৱিতু’’ন্তি. ইমিনাতি মহাসত্তেন. তেতি অৱিজ্জাসঙ্খাৰা. ভৱউপাদানতণ্হাৱসেনাতি ভৱউপাদানতণ্হাদস্সনৱসেন. দিট্ঠাৱ ‘‘তংসহগতা’’তি সমানযোগক্খমত্তা. ন পৰভাগং খনেয্য অত্তনা ইচ্ছিতস্স গহিতত্তা পৰভাগে অঞ্ঞস্স অভাৱতো চ. তেনাহ ‘‘কস্সচি নত্থিতাযা’’তি. পটিনিৱত্তেসীতি পটিসংহৰি. পটিনিৱত্তনে পন কাৰণং দস্সেতুং ‘‘তদেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অভিন্নট্ঠানন্তি অখণিতট্ঠানং.
পচ্চযতোতি হেতুতো, সঙ্খাৰতোতি অত্থো. ‘‘কিম্হি নু খো সতি জৰামৰণং হোতী’’তিআদিনা হেতুপৰম্পৰৱসেন ফলপৰম্পৰায কিত্তমানায, কিম্হি নু খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতীতি চ ৱিচাৰণায সঙ্খাৰে খো সতি ৱিঞ্ঞাণস্স ৱিসেসতো কাৰণভূতো সঙ্খাৰো অগ্গহিতো, ততো ৱিঞ্ঞাণং পটিনিৱত্ততি নাম, ন সব্বপচ্চযতো. তেনেৱাহ ‘‘নামৰূপে খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতী’’তি. কিং নাম হেত্থ সহজাতাদিৱসেনেৱ পচ্চযভূতং অধিপ্পেতং, ন কম্মূপনিস্সযৱসেন পচ্চুপ্পন্নৱসেন অভিনিৱেসস্স জোতিতত্তা. আৰম্মণতোতি অৱিজ্জাসঙ্খাৰসঙ্খাতআৰম্মণতো, অতীতভৱসঙ্খাতআৰম্মণতো. অতীতদ্ধপৰিযাপন্না হি অৱিজ্জাসঙ্খাৰা. ততো পটিনিৱত্তমানং ৱিঞ্ঞাণং অতীতভৱোপি পটিনিৱত্ততি নাম. উভযম্পীতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং ৱিপস্সনাৱিঞ্ঞাণম্পি. নামৰূপং ন অতিক্কমতীতি পচ্চযভূতং আৰম্মণভূতঞ্চ নামৰূপং ন অতিক্কমতি তেন ৱিনা অৱত্তনতো. তেনাহ ‘‘নামৰূপতো পৰং ন গচ্ছতী’’তি. ৱিঞ্ঞাণে নামৰূপস্স পচ্চযে হোন্তেতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণে নামৰূপস্স পচ্চযে হোন্তে. নামৰূপে ৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযে হোন্তেতি নামৰূপে পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযে হোন্তে. চতুৱোকাৰপঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন যথাৰহং যোজনা ৱেদিতব্বা. দ্ৱীসুপি অঞ্ঞমঞ্ঞং পচ্চযেসু হোন্তেসূতি পন পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন. এত্তকেনাতি এৱং ৱিঞ্ঞাণনামৰূপানং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপত্থম্ভৱসেন পৱত্তিযা. জাযেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱাতি ‘‘সত্তো জাযতি উপপজ্জতী’’তি সমঞ্ঞা হোতি ৱিঞ্ঞাণনামৰূপৱিনিমুত্তস্স সত্তপঞ্ঞত্তিযা উপাদানভূতস্স ধম্মস্স অভাৱতো. তেনাহ ‘‘ইতো হী’’তিআদি. এতদেৱাতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণং নামৰূপ’’ন্তি এতং দ্ৱযমেৱ.
অপৰাপৰচুতিপটিসন্ধীহীতি অপৰাপৰচুতিপটিসন্ধিদীপকেহি ‘‘চৱতি, উপপজ্জতী’’তি দ্ৱীহি পদেহি. পঞ্চ পদানীতি ‘‘জাযেথ ৱা’’তিআদীনি পঞ্চ পদানি. ননু তত্থ পঠমততিযেহি চতুত্থপঞ্চমানি অত্থতো অভিন্নানীতি? সচ্চং, ৱিঞ্ঞাণনামৰূপানং অপৰাপৰুপ্পত্তিদস্সনত্থং এৱং ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘অপৰাপৰচুতিপটিসন্ধীহী’’তি. এত্তাৱতাতি ৱুত্তমেৱত্থন্তি যো ‘‘এত্তাৱতা’’তি পদেন পুব্বে ৱুত্তো, তমেৱ যথাৱুত্তমত্থং ‘‘যদিদ’’ন্তিআদিনা নিয্যাতেন্তো পুন ৱত্ৱা. অনুলোমপচ্চযাকাৰৱসেনাতি পচ্চযধম্মদস্সনপুব্বকপচ্চযুপ্পন্নধম্মদস্সনৱসেন. পচ্চযধম্মানঞ্হি অত্তনো পচ্চযুপ্পন্নস্স পচ্চযভাৱো ইদপ্পচ্চযতা পচ্চযাকাৰো, সো চ ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদিনা ৱুত্তো সঙ্খাৰুপ্পত্তিযা অনুলোমনতো অনুলোমপচ্চযাকাৰো, তস্স ৱসেন.
আপতোতি পৰিখাগতউদকতো. দ্ৱাৰসম্পত্তিযা তত্থ ৱসন্তানং পৱেসননিগ্গমনফাসুতায উপভোগপৰিভোগৱত্থুসম্পত্তিযা সৰীৰচিত্তসুখতায নগৰস্স মনুঞ্ঞতাতি ৱুত্তং ‘‘সমন্তা …পে… ৰমণীয’’ন্তি. পুব্বে সুঞ্ঞভাৱেন অৰঞ্ঞসদিসং হুত্ৱা ঠিতং জনৱাসং কৰোন্তে নগৰস্স লক্খণপ্পত্তং হোতীতি ৱুত্তং ‘‘তং অপৰেন সমযেন ইদ্ধঞ্চেৱ অস্স ফীতঞ্চা’’তি.
‘‘পুব্বেৱ খো পনস্স কাযকম্মং ৱচীকম্মং আজীৱো চ সুপৰিসুদ্ধো’’তি ৱচনতো তীহি ৱিৰতীহি সদ্ধিং পুব্বভাগমগ্গোপি অট্ঠঙ্গিকৱোহাৰং লদ্ধুং অৰহতীতি ৱুত্তং ‘‘অট্ঠঙ্গিকস্স ৱিপস্সনামগ্গস্সা’’তি. ৱিপস্সনায চিণ্ণন্তেতি ৱিপস্সনায সঞ্চৰিততায তত্থ তত্থ তায ৱিপস্সনায তীৰিতে পৰিযেসিতে. লোকুত্তৰমগ্গদস্সনন্তি অনুমানাদিৱসেন লোকুত্তৰমগ্গস্স দস্সনং. তথা হি নিব্বাননগৰস্স দস্সনং দট্ঠব্বং. দিট্ঠকালোতি অধিগমৱসেন দিট্ঠকালো. মগ্গফলৱসেন উপ্পন্না পৰোপণ্ণাস অনৱজ্জধম্মা, পচ্চৱেক্খণঞাণং পন তেসং ৱৱত্থাপকং. যাপেত্ৱাতি চৰাপেত্ৱা.
অৱত্তমানকট্ঠেনাতি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে কস্সচি সন্তানে অপ্পৱত্তনতোৱ উপ্পাদাদিৱসেন ৱত্তমানৱসেন. তথা হি ভগৱা ‘‘অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স সঞ্জনেতা’’তিআদিকেহি থোমিতো. পুব্বকেহি মহেসীহি পটিপন্নো হি অৰিযমগ্গো ইতৰেহি অন্তৰা কেহিচি অৱড়ঞ্জিতোতি ৱুত্তং ‘‘অৱড়ঞ্জনট্ঠেন পুৰাণমগ্গো’’তি. ঝানস্সাদেনাতি ঝানসুখেন ঝানপীতিযা. সুভিক্খং পণীতধম্মামততায তিত্তিআৱহং. পুপ্ফিতং উপসোভিতং. যাৱ দসসহস্সচক্কৱাড়েতি ৱুত্তং ‘‘একিস্সা লোকধাতুযা’’তি পৰিচ্ছিন্নবুদ্ধখেত্তত্তা. তস্স অত্থিতায হি পৰিচ্ছেদো অত্থি. এতস্মিং অন্তৰেতি এতস্মিং ওকাসে.
নগৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.