১. অস্সুতৱাসুত্তৱণ্ণনা
৬১. ‘‘অস্সুতৱা’’তি সোতদ্ৱাৰানুসাৰেন উপধাৰিতং, উপধাৰণং ৱা সুতং অস্স অত্থীতি সুতৱা, তপ্পটিক্খেপেন ন সুতৱাতি অস্সুতৱা. ৱা-সদ্দো চাযং পসংসাযং, অতিসযস্স ৱা বোধনকো, তস্মা যস্স পসংসিতং, অতিসযেন ৱা সুতং অত্থি, সো ‘‘সুতৱা’’তি সংকিলেসৱিদ্ধংসনসমত্থো পৰিযত্তিধম্মপৰিচযো ‘‘তং সুত্ৱা তথত্তায পটিপত্তি চ সুতৱা’’তি ইমিনা পদেন পকাসিতো. অথ ৱা সোতব্বযুত্তং সুত্ৱা কত্তব্বনিপ্ফত্তিং সুণীতি সুতৱা. তপ্পটিক্খেপেন ন সুতৱাতি অস্সুতৱা. তেনাহু পোৰাণা ‘‘আগমাধিগমাভাৱা, ঞেয্যো অস্সুতৱা ইতী’’তি. তথা চাহ ‘‘খন্ধধাতু…পে… ৱিনিচ্ছযৰহিতো’’তি. তত্থ ৱাচুগ্গতকৰণং উগ্গহো, তত্থ পৰিপুচ্ছনং পৰিপুচ্ছা, কুসলেহি সহ চোদনাপৰিহৰণৱসেন ৱিনিচ্ছযস্স কাৰণং ৱিনিচ্ছযো. পুথূনন্তি বহূনং. কিলেসাদীনং কিলেসাভিসঙ্খাৰানং ৱিত্থাৰেতব্বং পটিসম্ভিদামগ্গনিদ্দেসেসু (মহানি. ৫১, ৯৪) আগতনযেন. অন্ধপুথুজ্জনো গহিতো ‘‘নালং নিব্বিন্দিতু’’ন্তিআদিৱচনতো. আসন্নপচ্চক্খৱাচী ইদং-সদ্দোতি আহ ‘‘ইমস্মিন্তি পচ্চুপ্পন্নপচ্চক্খকাযং দস্সেতী’’তি. চতূসু মহাভূতেসু নিযুত্তোতি চাতুমহাভূতিকো. যথা পন মহামত্তিকায নিব্বত্তং মত্তিকামযং, এৱমযং চতূহি মহাভূতেহি নিব্বত্তো ‘‘চতুমহাভূতমযো’’তি ৱুত্তং. নিব্বিন্দেয্যাতি নিব্বিন্দনম্পি আপজ্জেয্য. নিব্বিন্দনা নাম উক্কণ্ঠনা অনভিৰতিভাৱতোতি ৱুত্তং ‘‘উক্কণ্ঠেয্যা’’তি. ৱিৰজ্জেয্যাতি ৱীতৰাগো ভৱেয্য. তেনাহ ‘‘ন ৰজ্জেয্যা’’তি. ৱিমুচ্চেয্যাতি ইধ পন অচ্চন্তায ৱিমুচ্চনং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘মুচ্চিতুকামো ভৱেয্যা’’তি. চতূহি চ ৰূপজনকপচ্চযেহি আগতো চযোতি, আচযো, ৱুদ্ধি. চযতো অপক্কমোতি অপচযো, পৰিহানি. আদানন্তি গহণং, পটিসন্ধিযা নিব্বত্তি. ভেদোতি খন্ধানং ভেদো. সো হি কড়েৱৰস্স নিক্খেপোতি ৱুত্তোতি আহ ‘‘নিক্খেপনন্তি ভেদো’’তি.
পঞ্ঞাযন্তীতি পকাৰতো ঞাযন্তি. ৰূপং পৰিগ্গহেতুং পৰিগ্গণ্হনৱসেনপি ৰূপং আলম্বিতুং. অযুত্তৰূপং কত্ৱা তণ্হাদীহি পৰিগ্গহেতুং অৰূপং পৰিগ্গণ্হিতুং যুত্তৰূপং কৰোতি তেসং ভিক্খূনং সপ্পাযভাৱতো. তেনাহ ‘‘কস্মা’’তিআদি. নিক্কড্ঢন্তোতি ততো গাহতো নীহৰন্তো.
মনাযতনস্সেৱ নামং, ন সমাধিপঞ্ঞত্তীনং ‘‘চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱযং (সং. নি. ১.২৩, ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ১.৯.৯), চিত্তো গহপতী’’তিআদীসু (ধ. প. অট্ঠ. ৭৪) ৱিয. চিত্তীকাতব্বভূতং ৱত্থু এতস্সাতি চিত্তৱত্থু, তস্স ভাৱো চিত্তৱত্থুতা, তেন কাৰণেন চিত্তভাৱমাহ. চিত্তগোচৰতাযাতি চিত্তৱিচিত্তৱিসযতায. সম্পযুত্তধম্মচিত্ততাযাতি ৰাগাদিসদ্ধাদিসম্পযুত্তধম্মৱসেন চিত্তসভাৱত্তা. তেন চিত্ততায চিত্তত্তমাহ. ৱিজাননট্ঠেনাতি বুজ্ঝনট্ঠেন. অজ্ঝোসিতন্তি অজ্ঝোসাভূতায তণ্হায গহিতং. তেনাহ ‘‘তণ্হাযা’’তিআদি. পৰামসিত্ৱাতি ধম্মসভাৱং অনিচ্চতাদিং অতিক্কমিত্ৱা পৰতো নিচ্চাদিতো আমসিত্ৱা. অট্ঠসতন্তি অট্ঠাধিকং সতং. নৱ মানাতি সেয্যস্স ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা আগতা নৱৱিধমানা. ব্ৰহ্মজালে আগতা সস্সতৱাদাদযো দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযো. এৱন্তি ৱুত্তাকাৰেন. যস্মা তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহৱসেন পুথুজ্জনেন দড়্হগ্গাহং গহিতং, তস্মা সো তত্থ নিব্বিন্দিতুং নিব্বিদাঞাণং উপ্পাদেতুং ন সমত্থো.
ভিক্খৱেতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তেন ‘‘ৱৰ’’ন্তি এৱমাদিকং সঙ্গণ্হাতি. ইদং অনুসন্ধিৱচনং ‘‘কস্মা আহা’’তি কথেতুকামতায কাৰণং পুচ্ছতি. তেনাহ ‘‘পঠমং হী’’তিআদি. অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন. তেনাতি ভগৱতা. অযুত্তৰূপং কতং ‘‘নিব্বিন্দেয্যা’’তিআদিনা আদীনৱস্স ৱিভাৱিতত্তা. অৰূপে পন তথা আদীনৱস্স অৱিভাৱিতত্তা ৱুত্তং ‘‘অৰূপং পৰিগ্গহেতুং যুত্তৰূপ’’ন্তি, যুত্তৰূপং ৱিয কতন্তি অধিপ্পাযো. গাহোতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহো. ‘‘নিক্খমিত্ৱা অৰূপং গতো’’তি ইদং ভগৱতা আদীনৱং দস্সেত্ৱা ৰূপে গাহো পটিক্খিত্তো, ন অৰূপে, তস্মা ‘‘কাতব্বো নু খো সো তত্থা’’তি মিচ্ছাগণ্হন্তানং সো ততো ৰূপতো নিক্খমিত্ৱা অৰূপং গতো ৱিয হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. তিট্ঠমানন্তি তিট্ঠন্তং. ‘‘আপজ্জিত্ৱা ৱিয হোতী’’তি সভাৱেন পৱত্তমানং ‘‘পঠমৱযে’’তিআদিনা ৰূপস্স ভেদং ৱযাদীহি ৱিভজিত্ৱা দস্সেতি.
পাদস্স উদ্ধৰণেতি যথা ঠপিতস্স পাদস্স উক্খিপনে. অতিহৰণন্তি যথাউদ্ধতং যথাট্ঠিতট্ঠানং অতিক্কমিত্ৱা হৰণং. ৱীতিহৰণন্তি উদ্ধতো পাদো যথাট্ঠিতং পাদং যথা ন ঘট্টেতি, এৱং থোকং পস্সতো পৰিণামেত্ৱা হৰণং. ৱোস্সজ্জনন্তি তথা পৰপাদং ৱীতিসাৰেত্ৱা ভূমিযং নিক্খিপনত্থং অৱোস্সজ্জনং. সন্নিক্খেপনন্তি ৱোস্সজ্জেত্ৱা ভূমিযং সমং নিক্খিপনং ঠপনং. সন্নিৰুজ্ঝনন্তি নিক্খিত্তস্স সব্বসো নিৰুজ্ঝনং উপ্পীড়নং. তত্থ তত্থেৱাতি তস্মিং তস্মিং পঠমৱযাদিকে এৱ. অৱধাৰণেন তেসং কোট্ঠাসন্তৰসঙ্কমনাভাৱমাহ. ওধীতি ভাৱো, পব্বন্তি সন্ধি. পঠমৱযাদযো এৱ হেত্থ ওধি পব্বন্তি চ অধিপ্পেতা. পটপটাযন্তাতি ‘‘পটপটা’’ইতি কৰোন্তা ৱিয, তেন নেসং পৱত্তিক্খণস্স ইত্তৰতং দস্সেতি. এতন্তি এতং ৰূপধম্মানং যথাৱুত্তং তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জনং এৱং ৱুত্তপ্পকাৰমেৱ. ৱট্টিপ্পদেসন্তি ৱট্টিযা পুলকং বৰহং. তঞ্হি ৱট্টিযা পুলকং অনতিক্কমিত্ৱাৱ সা দীপজালা ভিজ্জতি. পৱেণিসম্বন্ধৱসেনাতি সন্ততিৱসেন.
ৰত্তিন্তি ৰত্তিযং. ভুম্মত্থে হেতং উপযোগৱচনং. এৱং পন অত্থো ন গহেতব্বো অনুপ্পন্নস্স নিৰোধাভাৱতো. পুৰিমপৱেণিতোতি ৰূপে ৱুত্তপৱেণিতো. অনেকানি চিত্তকোটিসতসহস্সানি উপ্পজ্জন্তীতি ৱুত্তমত্থং থেৰৱাদেন দীপেতুং ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অড্ঢচূড়ন্তি থোকেন ঊনং উপড্ঢং, তস্স পন উপড্ঢং অধিকাৰতো ৱাহসতস্সাতি ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘অড্ঢচুদ্দস’’ন্তি কেচি, ‘‘অড্ঢচতুত্থ’’ন্তি অপৰে. ‘‘সাধিকং দিযড্ঢসতং ৱাহা’’তি দড়্হং কত্ৱা ৱদন্তীতি ৱীমংসিতব্বং. চতুনাড়িকো তুম্বো. মহাৰঞ্ঞতায পৱদ্ধং ৱনং পৱনন্তি আহ ‘‘পৱনেতি মহাৱনে’’তি. তন্তি পঠমং গহিতসাখং. অযমত্থোতি অযং ভূমিং অনোতৰিত্ৱা ঠিতসাখায এৱ গহণসঙ্খাতো অত্থো. এতদত্থমেৱ হি ভগৱা ‘‘অৰঞ্ঞে’’তি ৱত্ৱাপি ‘‘পৱনে’’তি আহ.
অৰঞ্ঞমহাৱনং ৱিযাতি অৰঞ্ঞট্ঠানে ব্ৰহাৰঞ্ঞে ৱিয. আৰম্মণোলম্বনন্তি আৰম্মণস্স অৱলম্বনং. ন ৱত্তব্বং আৰম্মণপচ্চযেন ৱিনা অনুপ্পজ্জনতো. একজাতিযন্তি ৰূপাদিনীলাদিএকসভাৱং. ‘‘দিস্সতি, ভিক্খৱে, ইমস্স চাতুমহাভূতিকস্স কাযস্স আচযোপি অপচযোপী’’তি ৱদন্তেন ৰূপতো নীহৰিত্ৱা অৰূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো নাম, ‘‘ৱৰং, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো’’তিআদিং ৱদন্তেন অৰূপতো নীহৰিত্ৱা ৰূপে গাহো পতিট্ঠাপিতো নাম.
নন্তি গাহং. উভযতোতি ৰূপতো চ অৰূপতো চ. হৰিস্সামীতি নীহৰিস্সামি. পৰিৱত্তেত্ৱাতি মন্তং জপ্পিত্ৱা. কণ্ণে ধুমেত্ৱাতি কণ্ণে ধমেত্ৱা. অস্সাতি ৱিসস্স. নিম্মথেত্ৱাতি নিম্মদ্দিত্ৱা, নীহৰিত্ৱাতি অধিপ্পাযো.
মগ্গোতি লোকুত্তৰমগ্গো. ‘‘নিব্বিন্দ’’ন্তি ইমিনা বলৱৱিপস্সনা কথিতা.
অস্সুতৱাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.