৬. দুক্খৱগ্গো

১. পৰিৱীমংসনসুত্তৱণ্ণনা

৫১. উপপৰিক্খমানোতি পৱত্তিপৱত্তিহেতুং, নিৱত্তিনিৱত্তিহেতুঞ্চ পৰিতুলেন্তো. কুতো পনেতন্তি? ‘‘সম্মা দুক্খক্খযা’’তি ৱচনতো. ন হি সব্বদুক্খপৰিৱীমংসং ৱিনা সম্মা দুক্খক্খযো সম্ভৱতি. কস্মাতিআদিনা জৰামৰণস্সেৱ গহণে কাৰণং পুচ্ছতি. জাতিআদীনম্পি পৱত্তি দুক্খভাৱিনীতি অধিপ্পাযো. যস্মা জৰামৰণে গহিতে সতি জাতিপি গহিতা হোতি, তস্সা অভাৱে জৰামৰণস্সেৱ অভাৱতো. এস নযো ভৱাদীসুপি. এৱং যাৱ জাতিধম্মো জৰামৰণে গহিতে গহিতোৱ হোতি, জৰামৰণপদেসেন তব্বিকাৰৱন্তো সব্বে তেভূমকা সঙ্খাৰা গহিতাতি এৱম্পি জৰামৰণগ্গহণেন সব্বম্পি ৱট্টদুক্খং গহিতমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘তস্মিং গহিতে সব্বদুক্খস্স গহিতত্তা’’তি. অনেকৱিধন্তি বহুৱিধং বহুকোট্ঠাসং. ‘‘অনেক’’ন্তি ৱা পাঠো. অনেকন্তি বহুলৱচনং. ৱিধন্তি খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিৱসেন ৱিপৰীতকোট্ঠাসং. নানপ্পকাৰকন্তি ততো এৱ নানপ্পকাৰং. ন্হত্ৱা ঠিতং পুৰিসং ৱিযাতি বালানং অত্তভাৱস্স সুভাকাৰেন উপট্ঠানং সন্ধাযাহ.

‘‘সাৰুপ্পভাৱেনা’’তি ৱুত্তং, কিং সব্বথা সাৰুপ্পভাৱেনাতি আহ ‘‘নিক্কিলেসতায পৰিসুদ্ধতাযা’’তি. ন হি তস্সেসা অসঙ্খততাদিভাৱেন সদিসা. পটিপন্নোতি পটিমুখো অভিসঙ্খাৰমুখো হুত্ৱা পন্নো অধিগতো. অনুগতন্তি অনুচ্ছৱিকভাৱেন গতং, যথা চ নিব্বানস্স অধিগমো হোতি, এৱং তদনুৰূপভাৱেন গতং. এত্থ চ পাড়িযং ‘‘পজানাতী’’তি পুব্বভাগৱসেন পজাননা ৱুত্তা, ‘‘তথা পটিপন্নো চ হোতী’’তি নিযতৱসেন. ‘‘অপৰভাগৱসেনা’’তি অপৰে. কেচি পন ‘‘যথা পটিপন্নস্স জৰামৰণং নিৰুজ্ঝতি, তথা পটিপন্নো’’তি ৱদন্তি. পদৱীমংসনা পুব্বভাগৱসেন ৱেদিতব্বা, ন মগ্গক্খণৱসেন. সঙ্খাৰনিৰোধাযাতি এত্থ নযিদং অৱিজ্জাপচ্চযসঙ্খাৰগ্গহণং, অথ খো সঙ্খতসঙ্খাৰগ্গহণন্তি আহ ‘‘সঙ্খাৰদুক্খস্স নিৰোধত্থাযা’’তি. তেনাহ ‘‘এত্তাৱতা যাৱ অৰহত্তা দেসনা কথিতা’’তি.

‘‘পচ্চত্তংযেৱ পৰিনিব্বাযতী’’তিআদিনা অৰহত্তফলপচ্চৱেক্খণং, ‘‘সো সুখঞ্চ ৱেদনং ৱেদযতী’’তিআদিনা সততৱিহাৰঞ্চ দস্সেত্ৱা দেসনা সব্বথাৱ ৱট্টদেসনাতো নিৱত্তেতব্বা সিযা. অৱিজ্জাগতোতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো, তেন এৱমাদিকং ইদং ৱট্টৱিৱট্টকথনং পুন গণ্হাতি. পুগ্গলসদ্দো ইতৰাসং দ্ৱিন্নং পকতীনং ৱাচকোতি ততো ৱিসেসেত্ৱা গহণে পঠমপকতিমেৱ দস্সেন্তো ‘‘পুৰিসপুগ্গলো’’তি অৱোচাতি আহ ‘‘পুৰিসোযেৱ পুগ্গলো’’তি. উভযেনাতি পুৰিসপুগ্গলগ্গহণেন. সম্মুতিযা অৱিজ্জমানায কথা দেসনা সম্মুতিকথা. পৰমত্থস্স কথা দেসনা পৰমত্থকথা. তত্থাতি সম্মুতিপৰমত্থকথাসু, ন সম্মুতিপৰমত্থেসু. তেনাহ ‘‘এৱং পৱত্তা সম্মুতিকথা নামা’’তিআদি. তত্ৰিদং সম্মুতিপৰমত্থানং লক্খণং – যস্মিং ভিন্নে বুদ্ধিযা ৱা অৱযৱৱিনিব্ভোগে কতে ন তংসমঞ্ঞা, সা ঘটপটাদিপ্পভেদা সম্মুতি, তব্বিপৰিযাযতো পৰমত্থো. ন হি কক্খড়ফুসনাদিসভাৱে অযং নযো লব্ভতি. তত্থ ৰূপাদিধম্মং সমূহসন্তানৱসেন পৱত্তমানং উপাদায ‘‘সত্তো’’তিআদি ৱোহাৰোতি আহ ‘‘সত্তো নৰো…পে… সম্মুতিকথা নামা’’তি. যস্মা ৰূপাদযো পৰমত্থধম্মা ‘‘খন্ধা ধাতুযো’’তিআদিনা ৱুচ্চন্তি, ন ৱোহাৰমত্তং, তস্মা ‘‘খন্ধা…পে… পৰমত্থকথা নামা’’তি ৱুত্তং. ননু খন্ধকথাপি সম্মুতিকথাৱ, সম্মুতি হি সঙ্কেতো খন্ধট্ঠো ৰাসট্ঠো ৱা কোট্ঠাসট্ঠো ৱাতি? সচ্চমেতং, অযং পন খন্ধসমঞ্ঞা ফস্সাদীসু তজ্জাপঞ্ঞত্তি ৱিয পৰমত্থসন্নিস্সযা তস্স আসন্নতৰা পুগ্গলসমঞ্ঞাদযো ৱিয ন দূৰেতি পৰমত্থসঙ্গহতা ৱুত্তা. খন্ধসীসেন ৱা তদুপাদানা সভাৱধম্মা এৱ গহিতা. ননু চ সব্বেপি সভাৱধম্মা সম্মুতিমুখেনেৱ দেসনং আৰোহন্তি, ন সম্মুখেনাতি সব্বাপি দেসনা সম্মুতিদেসনাৱ সিযাতি? নযিদমেৱং দেসেতব্বধম্মৱিভাগেন দেসনাৱিভাগস্স অধিপ্পেতত্তা, ন চ সদ্দো কেনচি পৱত্তিনিমিত্তেন ৱিনা অত্থং পকাসেতীতি. তেনাহ ‘‘পৰমত্থং কথেন্তাপি সম্মুতিং অমুঞ্চিত্ৱাৱ কথেন্তী’’তি. সচ্চমেৱ অৱিপৰীতমেৱ কথেন্তি.

সম্মুতীতি সমঞ্ঞা. পৰমো উত্তমো অত্থোতি পৰমত্থো, ধম্মানং যথাভূতসভাৱো. তং পৰমত্থং, সম্মুতি পন লোকস্স সঙ্কেতমত্তসিদ্ধা. যদি এৱং কথং সম্মুতিকথায সচ্চতাতি আহ ‘‘লোকসম্মুতিকাৰণ’’ন্তি লোকসমঞ্ঞং নিস্সায পৱত্তনতো. লোকসমঞ্ঞায হি অভিনিৱেসনং ৱিনা পঞ্ঞাপনা একচ্চস্স সুতস্স সাৱনা ৱিয, ন মুসা অনতিক্কমিতব্বতো তস্সা. তেনাহ ভগৱা ‘‘জনপদনিৰুত্তিং নাভিনিৱেসেয্য, সমঞ্ঞং নাতিধাৱেয্যা’’তি. ধম্মানং সভাৱধম্মানং. ভূতলক্খণং ভাৱস্স লক্খণং দীপেন্তীতি কত্ৱা.

তেৰসচেতনাভেদন্তি অট্ঠকামাৱচৰকুসলচেতনাপঞ্চৰূপাৱচৰকুসলচেতনাভেদং. অত্তনো সন্তানস্স পুননতো পুজ্জভৱফলস্স অভিসঙ্খৰণতো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং. কম্মপুঞ্ঞেনাতি কম্মভূতেন. ৱিপাকপুঞ্ঞেনাতি ৱিপাকসঙ্খাতেন. পুঞ্ঞফলম্পি হি উত্তৰপদলোপেন ‘‘পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱুচ্চতি ‘‘এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তিআদীসু ৱিয. ‘‘অপুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ইদং ‘‘পুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি এত্থ ৱুত্তনযমেৱাতি ন উদ্ধতং. অপুঞ্ঞফলং উত্তৰপদলোপেন ‘‘অপুঞ্ঞ’’ন্তি ৱুচ্চতি. সঙ্খাৰন্তি সঙ্খাৰস্স গহিতত্তা ‘‘অৱিজ্জাগতোয’’ন্তি ইমিনা সঙ্খাৰস্স পচ্চযো গহিতো, ‘‘পুঞ্ঞূপগং হোতি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদিনা পচ্চযুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং. তস্মিঞ্চ গহিতে নামৰূপাদি সব্বং গহিতমেৱ হোতি. তেনাহ ‘‘দ্ৱাদসপদিকো পচ্চযাকাৰো গহিতোৱ হোতী’’তি.

ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গঞাণং উক্কট্ঠনিদ্দেসেন. তস্সা হি উপ্পাদা সব্বসো অৱিজ্জা পহীনা হোতি. পঠমমেৱাতি ইদং অৱিজ্জাপহানৱিজ্জুপ্পাদানং সমানকালতাদস্সনং. তেনাহ ‘‘যথা পনা’’তিআদি. পদীপুজ্জলেনাতি পদীপুজ্জলনহেতুনা সহেৱ. ৱিজ্জুপ্পাদাতি ৱিজ্জুপ্পাদহেতু, এৱং সতীপি সমকালত্তেতি অধিপ্পাযো. ন গণ্হাতীতি ‘‘এতং মমা’’তিআদিনা ন গণ্হাতি. ন তণ্হাযতি ন ভাযতি তণ্হাৱুত্তিনো অভাৱা, ততো এৱ ভযৱত্থুনো চ অভাৱা.

গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱাতি গিলিত্ৱা ৱিয অঞ্ঞস্স অৱিসযং ৱিয কৰণেন পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা. সামিসসুখস্স অনেকদুক্খানুবন্ধভাৱতো, সুখাভিনন্দস্স দুক্খহেতুভাৱতো চ সুখং অভিনন্দন্তোযেৱ দুক্খং অভিনন্দতি নাম অগ্গিসন্তাপসুখং ইচ্ছন্তো ধূমদুক্খানুঞ্ঞাতো ৱিয. দুক্খং পত্ৱা সুখং পত্থনতোতি এত্থ দুব্বলগহণিকাদযো নিদস্সনভাৱেন ৱেদিতব্বা. তে হি যাৱ সাযন্হসমযাপি অভুত্ৱা সাযমাসাদীনি কৰোন্তো জিঘচ্ছাদিং উপ্পাদেত্ৱা ভুঞ্জনাদীনি কৰোন্তি. সুখস্স ৱিপৰিণামদুক্খতো সুখং অভিনন্দন্তো দুক্খং অভিনন্দতি নামাতি যোজনা. কেচি পন দুক্খস্স অভাৱতো ৱিপৰিণামসুখতো তং সুখং অভিনন্দন্তো দুক্খং অভিনন্দতীতি ৱদন্তি. তং ন, ন হি তাদিসং সুখনিমিত্তং কোচি দুক্খং অভিনন্দন্তো দিট্ঠো, দুক্খহেতুং পন সামিসং সুখং অভিনন্দন্তো দিট্ঠো. দুক্খহেতুং সামিসং সুখং অভিনন্দন্তো অত্থতো দুক্খং অভিনন্দতি নামাতি ৱুত্তোৱাযমত্থো. কাযোতি পঞ্চদ্ৱাৰকাযো, সো পৰিযন্তো অৱসানং এতস্সাতি কাযপৰিযন্তিকং. তেনাহ ‘‘যাৱ পঞ্চদ্ৱাৰকাযো পৱত্ততি, তাৱ পৱত্ত’’ন্তি. জীৱিতপৰিযন্তিকন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো.

পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা পঠমং নিৰুজ্ঝতীতি একস্মিং অত্তভাৱে মনোদ্ৱাৰিকৱেদনাতো পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা ততো পঠমং নিৰুজ্ঝতি, ততো এৱ সিদ্ধমত্থং সৰূপেনেৱ দস্সেতুং ‘‘মনোদ্ৱাৰিকৱেদনা পঠমং উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা নিৰুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং. ইদানি তমেৱ সঙ্খেপেন ৱুত্তং ৱিৱৰিতুং ‘‘সা হী’’তিআদিমাহ. যাৱ তেত্তিংসৱস্সাপি পঠমৱযো. পণ্ণাসৱস্সকালেতি পঠমৱযতো যাৱ পঞ্ঞাসৱস্সকালা, তাৱ ঠিতা হোতীতি ৱুড্ঢিহানিযো অনুপগন্ত্ৱা সৰূপেনেৱ ঠিতা হোতি. মন্দাতি মুদুকা অতিখিণা. তদাতি অসীতিনৱুতিৱস্সকালে. তথা চিৰপৰিৱিতক্কেপি. ভগ্গা নিত্তেজা ভগ্গৱিভগ্গা দুব্বলা. হদযকোটিংযেৱাতি চক্খাদিৱত্থূসু অৱত্তেত্ৱা তেসং খীণত্তা কোটিভূতং হদযৱত্থুংযেৱ. যাৱ এসা ৱেদনা ৱত্ততি.

ৱাপিযাতি মহাতড়াকেন. পঞ্চউদকমগ্গসম্পন্নন্তি পঞ্চহি উদকস্স পৱিসননিক্খমনমগ্গেহি যুত্তং. ততো ততো ৱিস্সন্দমানং সব্বসো পুণ্ণত্তা.

পঠমং দেৱে ৱস্সন্তেতিআদি উপমাসংসন্দনং. ইমং ৱেদনং সন্ধাযাতি ইমং যথাৱুত্তং পৰিযোসানপ্পত্তং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনং সন্ধায.

কাযস্স ভেদাতি অত্তভাৱস্স ৱিনাসতো. ‘‘উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা’’তি পাড়ি, অট্ঠকথাযং পন জীৱিতপৰিযাদানা উদ্ধন্তি পদুদ্ধাৰো কতো. পৰলোকৱসেন অগন্ত্ৱা. ৱেদনানং সীতিভাৱো নাম সঙ্খাৰদৰথপৰিড়াহভাৱো, সো পনাযং অপ্পৱত্তিৱসেনাতি আহ ‘‘পৱত্তি…পে… ভৱিস্সন্তী’’তি. ধাতুসৰীৰানীতি অট্ঠিকঙ্কলসঙ্খাতধাতুসৰীৰানি. সৰীৰেকদেসে হি সৰীৰসমঞ্ঞা.

কুম্ভকাৰপাকাতি কুম্ভকাৰপাকতো. এত্থ পচ্চতীতি পাকো, পচনট্ঠানং. তদেৱ পাচনৱসেন আৱসন্তি এত্থাতি আৱাসো, তস্মা কুম্ভকাৰাৱাসতো. অৱিগতৱূপসমং সঙ্খৰিতং কুম্ভং উদ্ধৰিত্ৱা ঠপেন্তো ছাৰিকায সতি পিধানৱসেন ঠপেতি. তথা ঠপনং পন সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পটিসিস্সেয্যা’’তি. কুম্ভস্স পদেসভূততায আবদ্ধা অৱযৱা ‘‘কুম্ভকপালানী’’তি অধিপ্পেতানি, ন ছিন্নভিন্নানি. অৱযৱমুখেন হি সমুদাযো ৱুত্তো. তত্থ কপালসমুদাযো হি ঘটো. তেনাহ ‘‘মুখৱট্টিযা একবদ্ধানী’’তি. অৱসিস্সেয্যুন্তি ৱণ্ণৱিসেসউণ্হভাৱাপগতা ঘটকাৰানেৱ তিট্ঠেয্যুন্তি. আদিত্ত…পে… তযো ভৱা দট্ঠব্বা একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তভাৱতো. যথা কুম্ভকাৰো কুম্ভকাৰাৱাসং আদিত্তং পচ্চৱেক্খতি, এৱং আৰদ্ধৱিপস্সকোপেস ভৱত্তযং ৰাগাদীহি আদিত্তন্তি আহ ‘‘কুম্ভকাৰো ৱিয যোগাৱচৰো’’তি. নীহৰণদণ্ডকো ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণং ভৱত্তযপাকতো নীহৰণতো. সমো ভূমিভাগো ৱিয নিব্বানতলং সব্বৱিসমা নিৱত্তনতো.

‘‘আদাননিক্খেপনতো, ৱযোৱুদ্ধত্থঙ্গমতো, আহাৰমযতো, উতুমযতো, চিত্তসমুট্ঠানতো, কম্মজতো, ধম্মতাৰূপতো’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৭০৬) ইমেহি সত্তহি আকাৰেহি সম্মসন্তো ৰূপসত্তকং ৱিপস্সতি নাম. ‘‘কলাপতো, যমকতো, খণিকতো, পটিপাটিতো, দিট্ঠিউগ্ঘাটনতো, মানসমুগ্ঘাটতো, নিকন্তিপৰিযাদানতো’’তি (ৱিসুদ্ধি. ২.৭১৭) ইমেহি সত্তহি আকাৰেহি সম্মসন্তো অৰূপসত্তকং ৱিপস্সতি নাম, তস্মা যথাৱুত্তং ইমং ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকঞ্চ নীহৰিত্ৱা ৱিপস্সন্তস্স. যদিপি অৰহতো অত্তভাৱো সব্বভৱেহিপি উদ্ধটো, যাৱ পন অনুপাদিসেসপৰিনিব্বানং ন পাপুণাতি, তাৱ তস্মিম্পি সুগতিভৱে ঠিতোযেৱাতি ৱত্তব্বতং লব্ভতীতি ‘‘চতূহি অপাযেহি অত্তভাৱং উদ্ধৰিত্ৱা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘খীণাসৱো পনা’’তিআদি. তথা চ ৱক্খতি ‘‘অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতস্স ৱট্টৱূপসমো ৱেদিতব্বো’’তি. ন পৰিনিব্বাতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযাতি অধিপ্পাযো, সউপাদিসেসায পন নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বানং অৰহত্তপ্পত্তিযেৱ. অভিসঙ্খাৰহেতুতো হেত্থ পৰিড়াহৱূপসমস্স উপসমভাৱেন অধিপ্পেতত্তা উণ্হকুম্ভনিব্বাননিদস্সনম্পি ন ৱিৰুজ্ঝতি. অনুপাদিন্নকসৰীৰানীতি উতুসমুট্ঠানিকৰূপকলাপে ৱদন্তি. ভিক্খৱেতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. ইদং পন ৱচনং. অনুযোগাৰোপনত্থন্তি কাযপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদযমানো খীণাসৱো অপি নু পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদিকম্মং কৰেয্যাতি পঞ্হং কাতুং. অথ ৱা অনুযোগাৰোপনত্থন্তি ‘‘অপি নু খো খীণাসৱো ভিক্খু পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং ৱা অভিসঙ্খৰেয্যা’’তিআদিনা অনুযোগং আৰোপেতুং ৱুত্তং, ন তাৱ যথাৰদ্ধদেসনং নিট্ঠাপেতুন্তি অত্থো.

পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণে সিদ্ধে তস্মিং ভৱে উপ্পজ্জনাৰহানং ৱিঞ্ঞাণানং সিযা সম্ভৱো, নাসতীতি ৱুত্তং ‘‘ৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথাতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং পঞ্ঞাযেথা’’তি. সব্বসো সঙ্খাৰেসু অসন্তেসু পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণং অপি নু খো পঞ্ঞাযেয্য. তস্মিঞ্হি অপঞ্ঞাযমানে সব্বং ৱিঞ্ঞাণং ন পঞ্ঞাযেয্য. থেৰানন্তি ‘‘ভিক্খৱে’’তি আলপিতত্থেৰানং. পঞ্হব্যাকৰণং সম্পহংসতি তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দনতো. অপ্পঞ্ঞাণন্তি অপ্পঞ্ঞাযনং. আদি-সদ্দেন ৱিঞ্ঞাণে অসতি নামৰূপস্স অপ্পঞ্ঞাণন্তি এৱমাদিং সঙ্গণ্হাতি. সন্নিট্ঠানসঙ্খাতন্তি সদ্দহনাকাৰেন পৱত্তসন্নিট্ঠানসঙ্খাতং. অধিমোক্খন্তি নিচ্ছযাকাৰৱিমোক্খং সদ্ধাৱিমোক্খঞ্চ. তেনাহ পাড়িযং ‘‘সদ্দহথ মেতং, ভিক্খৱে’’তি. সদ্ধাসহিতঞ্হি নিচ্ছযাকাৰৱিমোক্খং সন্ধাযাহ ‘‘সন্নিট্ঠানসঙ্খাতং অধিমোক্খ’’ন্তি. অন্তোতি পৰিযন্তো. পৰিতো ছিজ্জতি এত্থাতি পৰিচ্ছেদো.

পৰিৱীমংসনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উপাদানসুত্তৱণ্ণনা

৫২. আৰম্মণাদিভাৱেন সংৱত্তনতো উপাদানানং হিতানি উপাদানিযানি, তেসু উপাদানিযেসু. তেনাহ ‘‘চতুন্নং উপাদানানং পচ্চযেসূ’’তি. অস্সাদং অনুপস্সন্তস্সাতি অসাদেতব্বং মিচ্ছাঞাণেন অনুপস্সতো. তদাহাৰোতি সোড়স ৱা ৱীসং তিংসং চত্তালীসং পঞ্ঞাসং ৱা আহাৰো পচ্চযো এতস্সাতি তদাহাৰো. অগ্গিক্খন্ধো ৱিয তযো ভৱা একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তভাৱতো এতদেৱ ভৱত্তযং. অগ্গি…পে… পুথুজ্জনো অগ্গিক্খন্ধসদিসস্স ভৱত্তযস্স পৰিবন্ধনতো.

কম্মট্ঠানস্সাতি ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানস্স. তেনাহ ‘‘তেভূমকধম্মেসূ’’তি. ধম্মপাসাদন্তি লোকুত্তৰধম্মপাসাদং. সো হি অচ্চুগ্গতট্ঠেন ‘‘পাসাদো’’তি ৱুচ্চতি. সতিপট্ঠানমহাৱীথিযং ফলক্খণে পৱত্তাযাতি.

উপাদানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩-৪. সংযোজনসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

৫৩-৫৪. মহন্তৱট্টপ্পবন্ধওপম্মভাৱেন তেলপদীপস্স আহতত্তা ‘‘মহন্তঞ্চ ৱট্টিকপালং গহেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. পুৰিমনযেনেৱাতি পুৰিমস্মিং উপাদানিযসুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ. তথা ৱিনেতব্বানং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযৱসেন হি ইমেসং সুত্তানং এৱং ৱচনং এৱং দেসনা. এস নযো ইতো পৰেসুপি.

সংযোজনসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫-৬. মহাৰুক্খসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

৫৫-৫৬. ওজং অভিহৰন্তীতি ৰসহৰণিযো ৱিয পুৰিসস্স সৰীৰে ৰুক্খমূলানি ৰুক্খস্স পথৱীআপোৰসে উপৰি আৰোপেন্তি. তেসং তথা আৰোপনং ‘‘ওজাযা’’তিআদিনা ৱিভাৱেতি. হত্থসতুব্বেধমস্সাতি হত্থসতুব্বেধো, হত্থসতং উব্বিদ্ধস্সপি. এত্থাতি এতিস্সং ৱট্টকথাযং. কম্মাৰোহনন্তি কম্মপচ্চযো.

পুন এত্থাতি এতিস্সং ৱিৱট্টকথাযং. ৱট্টদুক্খং নাসেতুকামস্স দড়্হং উপ্পন্নসংৱেগঞাণং সন্ধায ‘‘কুদ্দালো ৱিযা’’তি আহ. ততো নিব্বত্তিতঞাণং সমাধিপচ্ছিযা ঠিতং নিস্সায পৱত্তেতব্বৱিপস্সনাৰম্ভঞাণং. ৰুক্খচ্ছেদনফৰসু ৱিযাতি এৱংভূতস্স ৱিপস্সনা একন্ততো ৱট্টচ্ছেদায হোতিযেৱাতি আহ ‘‘ৰুক্খস্স…পে… মনসিকৰোন্তস্স পঞ্ঞা’’তি. তত্থ কম্মট্ঠানন্তি ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং. তং চতুব্বিধৱৱত্থানৱসেন ৱীসতি পথৱীকোট্ঠাসা, দ্ৱাদস আপোকোট্ঠাসা, চত্তাৰো তেজোকোট্ঠাসা, ছ ৱাযোকোট্ঠাসাতি দ্ৱেচত্তালীসায কোট্ঠাসেসু. ৱিঞ্ঞাণস্স চাতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো পকাৰত্থো চ. তেন ভূতৰূপানি ৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তধম্মে চ সঙ্গণ্হাতি. সত্তসু সপ্পাযেসু যস্স অলভন্তস্স কম্মট্ঠানং ৱিভূতং হুত্ৱা ন উপট্ঠাতি, তং সন্ধাযাহ ‘‘অঞ্ঞতৰং সপ্পায’’ন্তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

মহাৰুক্খসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. তৰুণৰুক্খসুত্তৱণ্ণনা

৫৭-৫৯. পলিমজ্জেয্যাতি অল্লকৰণৱসেন পৰিতো পাড়িং বন্ধেয্য. তথা কৰোন্তো যস্মা চ তত্থ তিণগচ্ছাদীনং মূলসন্তানগ্গহণেন তং ঠানং সোধেতি নাম, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সোধেয্যা’’তি. পংসুন্তি অস্স পৱড্ঢকাৰকং, আগন্তুকং পংসুন্তি অত্থো. দদেয্যাতি পক্খিপেয্য. তেনাহ ‘‘থদ্ধ’’ন্তিআদি. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘ৰুক্খং নাসেতুকামো পুৰিসো ৱিযা’’তিআদিনা পঞ্চমসুত্তে ৱুত্তনযেন. অট্ঠমনৱমানি উত্তানত্থানেৱ ৱুত্তনযত্তা.

তৰুণৰুক্খসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. নিদানসুত্তৱণ্ণনা

৬০. বহুৱচনৱসেনাতি কুৰূ নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হীৱসেন ‘‘কুৰূ’’তি এৱং বহুৱচনৱসেন. যত্থ ভগৱতো ৱসনোকাসভূতো কোচি ৱিহাৰো ন হোতি, তত্থ কেৱলং গোচৰগামকিত্তনং নিদানকথায পকতি যথা ‘‘সক্কেসু ৱিহৰতি দেৱদহং নাম সক্যানং নিগমো’’তি. ‘‘আযস্মা’’তি ৱা ‘‘দেৱানং পিযো’’তি ৱা ভৱন্তি ৱা পিযসমুদাহাৰো এসোতি আহ ‘‘আযস্মাতি পিযৱচনমেত’’ন্তি. তযিদং পিযৱচনং গাৰৱৱসেন ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘গৰুৱচনমেত’’ন্তি. অতিদূৰং অচ্চাসন্নং অতিসম্মুখা অতিপচ্ছতো উপৰিৱাতো উন্নতপ্পদেসোতি ইমে ছ নিসজ্জদোসা. নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সৰৱসেন ছব্বণ্ণানং.

কুলসঙ্গহত্থাযাতি কুলানুদ্দযতাৱসেন কুলানুগ্গণ্হনত্থায. সহস্সভণ্ডিকং নিক্খিপন্তো ৱিয ভিক্খাপটিগ্গণ্হনেন তেসং অভিৱাদনাদিসম্পটিচ্ছনেন চ পুঞ্ঞাভিসন্দস্স জননেন. পটিসম্মজ্জিত্ৱাতি অন্তেৱাসিকেহি সম্মট্ঠট্ঠানং সক্কচ্চকাৰিতায পুন সম্মজ্জিত্ৱা. উভযন্ততো পট্ঠায মজ্ঝন্তি আদিতো পট্ঠায ৱেদনং, জৰামৰণতো পট্ঠায চ ৱেদনং পাপেত্ৱা সম্মসনমাহ. তিক্খত্তুন্তি ‘‘আদিতো পট্ঠায অন্ত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তচতুৰাকাৰুপসংহিতে তযো ৱাৰে. তেন দ্ৱাদসক্খত্তুং সম্মসনমাহ. অম্হাকং ভগৱতা গম্ভীৰভাৱেনেৱ কথিতত্তা সেসবুদ্ধেহিপি এৱমেৱ কথিতোতি ধম্মন্ৱযে ঠত্ৱা ৱুত্তং ‘‘সব্ববুদ্ধেহি…পে… কথিতো’’তি.

পমাণাতিক্কমেতি অপৰিমাণত্থে ‘‘যাৱঞ্চিদং তেন ভগৱতা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৩) ৱিয. অতিৰেকভাৱজোতনো হি যং যাৱ-সদ্দো. তেনাহ ‘‘অতিগম্ভীৰোতি অত্থো’’তি. অৱভাসতি খাযতি উপট্ঠাতি ঞাণস্স. তথা উপট্ঠানঞ্হি সন্ধায ‘‘দিস্সতী’’তি ৱুত্তং. ননু এস পটিচ্চসমুপ্পাদো একন্তগম্ভীৰোৱ, অথ কস্মা গম্ভীৰাৱভাসতা জোতিতাতি? সচ্চমেতং, একন্তগম্ভীৰতাদস্সনত্থমেৱ পনস্স গম্ভীৰাৱভাসগ্গহণং, তস্মা অঞ্ঞত্থ লব্ভমানং চাতুকোটিকং ব্যতিৰেকমুখেন নিদস্সেত্ৱা তমেৱস্স একন্তগম্ভীৰতং ৱিভাৱেতুং ‘‘একং হী’’তিআদি ৱুত্তং. এতং নত্থীতি অগম্ভীৰো অগম্ভীৰাৱভাসো চাতি এতং দ্ৱযং নত্থি. তেন যথাদস্সিতে চাতুকোটিকে পচ্ছিমা এককোটি লব্ভতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অযং হী’’তিআদি.

যেহি গম্ভীৰভাৱেহি পটিচ্চসমুপ্পাদো ‘‘গম্ভীৰো’’তি ৱুচ্চতি, তে চতূহি উপমাহি উল্লিঙ্গেন্তো ‘‘ভৱগ্গগ্গহণাযা’’তিআদিমাহ. যথা ভৱগ্গগ্গহণত্থং হত্থং পসাৰেত্ৱা গহেতুং ন সক্কা দূৰভাৱতো, এৱং সঙ্খাৰাদীনং অৱিজ্জাদিপচ্চযসম্ভূতসমুদাগতত্থো পকতিঞাণেন গহেতুং ন সক্কা. যথা সিনেৰুং ভিন্দিত্ৱা মিঞ্জং পব্বতৰসং পাকতিকপুৰিসেন নীহৰিতুং ন সক্কা, এৱং পটিচ্চসমুপ্পাদগতে ধম্মত্থাদিকে পকতিঞাণেন ভিন্দিত্ৱা ৱিভজ্জ পটিৱিজ্ঝনৱসেন জানিতুং ন সক্কা. যথা মহাসমুদ্দং পকতিপুৰিসস্স বাহুদ্ৱযৱসেন পাৰং তৰিতুং ন সক্কা. এৱং ৱেপুল্লট্ঠেন মহাসমুদ্দসদিসং পটিচ্চসমুপ্পাদং পকতিঞাণেন দেসনাৱসেন পৰিহৰিতুং ন সক্কা. যথা পথৱিং পৰিৱত্তেত্ৱা পাকতিকপুৰিসস্স পথৱোজং গহেতুং ন সক্কা, এৱং ইত্থং অৱিজ্জাদযো সঙ্খাৰাদীনং পচ্চযা হোন্তীতি তেসং পটিচ্চসমুপ্পাদসভাৱো পাকতিকঞাণেন নীহৰিত্ৱা গহেতুং ন সক্কোতি, এৱং চতুব্বিধগম্ভীৰতাৱসেন চতস্সো উপমা যোজেতব্বা. পাকতিকঞাণৱসেন চাযমত্থযোজনা কতা দিট্ঠসচ্চানং তত্থ পটিৱেধসব্ভাৱতো, তথাপি যস্মা সাৱকানং পচ্চেকবুদ্ধানঞ্চ তত্থ সপ্পদেসমেৱ ঞাণং, বুদ্ধানংযেৱ নিপ্পদেসং. তস্মা ৱুত্তং ‘‘বুদ্ধৱিসযং পঞ্হ’’ন্তি.

মাতি পটিসেধে নিপাতো. স্ৱাযং ‘‘উত্তানকুত্তানকো ৱিয খাযতী’’তি ৱচনং সন্ধায ৱুত্তোতি আহ ‘‘মা ভণীতি অত্থো’’তি. উস্সাদেন্তোতি পঞ্ঞাৱসেন উক্কংসন্তোতি অত্থো. অপসাদেন্তোতি নিব্ভচ্ছন্তো, নিগ্গণ্হন্তোতি অত্থো. তেনাতি মহাপঞ্ঞভাৱেন.

তত্থাতি থেৰস্স সতিপি উত্তানভাৱে পটিচ্চসমুপ্পাদস্স অঞ্ঞেসং গম্ভীৰভাৱে. সুভোজনৰসপুট্ঠস্সাতি সুন্দৰেন ভোজনৰসেন পোসিতস্স. কতযোগস্সাতি নিব্বুদ্ধপযোগে কতপৰিচযস্স. মল্লপাসাণন্তি মল্লেহি মহাবলেহেৱ খিপিতব্বপাসাণং. কুহিং ইমস্স ভাৰিযট্ঠানন্তি কস্মিং পস্সে ইমস্স পাসাণস্স গৰুতৰপদেসোতি তস্স সল্লহুকভাৱং দীপেন্তো ৱদতি.

তিমিৰপিঙ্গলেনেৱ দীপেন্তি তস্স মহাৱিপ্ফাৰভাৱতো. তেনাহ ‘‘তস্স কিৰা’’তিআদি. পক্কুথতীতি পক্কুথন্তং ৱিয পৰিৱত্ততি পৰিতো ৱত্ততি. লক্খণৱচনঞ্হেতং. পিট্ঠিযং সকলিকঅট্ঠিকা পিট্ঠিপত্তং. কাযূপপন্নস্সাতি মহতা কাযেন উপেতস্স, মহাকাযস্সাতি অত্থো. পিঞ্ছ ৱট্টীতি পিঞ্ছ কলাপো. সুপণ্ণৱাতন্তি নাগগ্গহণাদীসু পক্খপপ্ফোটনৱসেন উপ্পজ্জনকৱাতং.

‘‘পুব্বূপনিস্সযসম্পত্তিযা’’তিআদিনা উদ্দিট্ঠকাৰণানি ৱিত্থাৰতো ৱিৱৰিতুং ‘‘ইতো কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ইতোতি ইতো ভদ্দকপ্পতো. সতসহস্সিমেতি সতসহস্সমে. হংসৱতী নাম নগৰং অহোসি জাতনগৰং. ধুৰপত্তানীতি বাহিৰপত্তানি, যানি দীঘতমানি.

কনিট্ঠভাতাতি ৱেমাতিকভাতা কনিট্ঠো যথা অম্হাকং ভগৱতো নন্দত্থেৰো. বুদ্ধানঞ্হি সহোদৰা ভাতৰো নাম ন হোন্তি. তত্থ জেট্ঠা তাৱ নুপ্পজ্জন্তি, কনিট্ঠানং পন অসম্ভৱো এৱ. ভোগন্তি ৱিভৱং. উপসন্তোতি চোৰজনিতসঙ্খোভৱূপসমেন উপসন্তো জনপদো.

দ্ৱে সাটকে নিৱাসেত্ৱাতি সাটকদ্ৱযমেৱ অত্তনো কাযপৰিহাৰিযং কত্ৱা, ইতৰং সব্বসম্ভাৰং অত্তনা মোচেত্ৱা.

পত্তগ্গহণত্থন্তি অন্তোপক্খিত্তউণ্হভোজনত্তা পত্তস্স অপৰাপৰং হত্থে পৰিৱত্তেন্তস্স সুখেন পত্তগ্গহণত্থং. উত্তৰিসাটকন্তি অত্তনো উত্তৰিযং সাটকং. এতানি পাকটট্ঠানানীতি এতানি যথাৱুত্তানি ভগৱতো দেসনায পাকটানি বুদ্ধে বুদ্ধসাৱকে চ উদ্দিস্স থেৰস্স পুঞ্ঞকৰণট্ঠানানি, পচ্চেকবুদ্ধং পন বোধিসত্তঞ্চ উদ্দিস্স থেৰস্স পুঞ্ঞকৰণট্ঠানানি বহূনিযেৱ.

পটিসন্ধিং গহেত্ৱাতি অম্হাকং বোধিসত্তস্স পটিসন্ধিগ্গহণদিৱসেযেৱ পটিসন্ধিং গহেত্ৱা.

উগ্গহনং পাড়িযা উগ্গণ্হনং, সৱনং অত্থসৱনং, পৰিপুচ্ছনং গণ্ঠিট্ঠানেসু অত্থপৰিপুচ্ছনং, ধাৰণং পাড়িযা পাড়িঅত্থস্স চ চিত্তে ঠপনং. সব্বঞ্চেতং ইধ পটিচ্চসমুপ্পাদৱসেন ৱেদিতব্বং, সব্বস্সপি বুদ্ধৱচনস্স ৱসেনাতিপি ৱট্টতি. সোতাপন্নানঞ্চ…পে… উপট্ঠাতি তত্থ সম্মোহৱিগমেন ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি অত্তপচ্চক্খৱসেন উপট্ঠানতো. নামৰূপপৰিচ্ছেদোতি সহ পচ্চযেন নামৰূপস্স পৰিচ্ছিজ্জ অৱবোধো. চতূহীতি ধম্মগম্ভীৰাদীহি চতূহি গম্ভীৰতাহি সব্বাপি গম্ভীৰতা.

সাৱকেহি দেসিতা দেসনাপি পন সত্থু এৱ দেসনাতি আহ ‘‘মযা দিন্ননযে ঠত্ৱা’’তি. ‘‘সেক্খেন নাম নিব্বানং সব্বাকাৰেন পটিৱিদ্ধং ন হোতী’’তি ন তস্স গম্ভীৰতাতি তস্স গম্ভীৰস্স উপাদানস্স গম্ভীৰতা ৱিয সুট্ঠু দিট্ঠা নাম হোতি. তস্মা আহ ‘‘ইদং নিব্বানমেৱ গম্ভীৰং, পচ্চযাকাৰো পন উত্তানকো জাতো’’তি. নিব্বানঞ্হি সব্বেপি অসেক্খা সব্বসো পটিৱিজ্ঝন্তি নিপ্পদেসত্তা, পচ্চযাকাৰং পন সম্মাসম্বুদ্ধাযেৱ অনৱসেসতো পটিৱিজ্ঝন্তি, ন ইতৰে. তস্মা পচ্চযৱসেন ‘‘ইদং অপৰদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং থেৰং অপসাদেন্তেন. তমেৱ হিস্স অনৱসেসতো পটিৱেধাভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘অথ কস্মা’’তিআদি ৱুত্তং. অসতিপি ধম্মতো ভেদে সংযোজনত্থঅনুসযত্থৱসেন পন তেসং লব্ভমানভেদং গহেত্ৱা ‘‘ইমে চত্তাৰো কিলেসে’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞো হি তেসং বন্ধনত্থো, অঞ্ঞো থামগমনট্ঠোতি. এস নযো সেসেসুপি. ইতি ইমেসং কিলেসানং অপ্পহীনত্তা তথাৰূপং উপনিস্সযসম্পদং অভাৱযতোৱ অনুত্তানমেৱ ধম্মং উত্তানন্তি ন ৱত্তব্বমেৱাতি অধিপ্পাযো. চত্তাৰি অট্ঠ সোড়স ৱা অসঙ্খ্যেয্যানীতি ইদং মহাবোধিসত্তানং সন্তানে বোধিপৰিপাচকধম্মানং তিক্খমজ্ঝিমমুদুভাৱসিদ্ধকালৱিসেসদস্সনং, তঞ্চ খো মহাভিনীহাৰতো পট্ঠাযাতি ৱদন্তি. এতেহীতি যথাৱুত্তবুদ্ধসাৱকঅগ্গসাৱকপচ্চেকবুদ্ধসম্মাসম্বুদ্ধানং ৱিসেসাধিগমেহি. পচ্চনীকন্তি পটিক্কূলং ৱিৰুদ্ধং. সব্বথা পচ্চযাকাৰপটিৱেধো নাম সম্মাসম্বোধিযাধিগমো এৱাতি ৱুত্তং ‘‘পচ্চযাকাৰং পটিৱিজ্ঝিতুং ৱাযমন্তস্সেৱা’’তি. নৱহি আকাৰেহীতি উপ্পাদাদীহি নৱহি পচ্চযাকাৰেহি. ৱুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.৪৫) –

‘‘অৱিজ্জাসঙ্খাৰানং উপ্পাদট্ঠিতি চ পৱত্তট্ঠিতি চ নিমিত্তট্ঠিতি চ আযূহনট্ঠিতি চ সংযোগট্ঠিতি চ পলিবোধট্ঠিতি চ সমুদযট্ঠিতি চ হেতুট্ঠিতি চ পচ্চযট্ঠিতি চ, ইমেহি নৱহাকাৰেহি অৱিজ্জা পচ্চযো, সঙ্খাৰা পচ্চযসমুপ্পন্না’’তিআদি.

তত্থ নৱহাকাৰেহীতি নৱহি পচ্চযভাৱূপগমনেহি আকাৰেহি. উপ্পজ্জতি এতস্মা ফলন্তি উপ্পাদো, ফলুপ্পত্তিযা কাৰণভাৱো. সতি চ অৱিজ্জায সঙ্খাৰা উপ্পজ্জন্তি, নাসতি, তস্মা অৱিজ্জা সঙ্খাৰানং উপ্পাদো হোতি. তথা অৱিজ্জায সতি সঙ্খাৰা পৱত্তন্তি চ নিমিযন্তি চ. যথা চ ভৱাদীসু খিপন্তি, এৱং তেসং অৱিজ্জা পচ্চযো হোতি, তথা আযূহন্তি ফলুপ্পত্তিযা ঘটেন্তি সংযুজ্জন্তি অত্তনো ফলেন. যস্মিং সন্তানে সযং উপ্পন্না, তং পলিবুন্ধন্তি পচ্চযন্তৰসমৱাযে উদযন্তি উপ্পজ্জন্তি, হিনোতি চ সঙ্খাৰানং কাৰণভাৱং উপগচ্ছতি. পটিচ্চ অৱিজ্জং সঙ্খাৰা অযন্তি পৱত্তন্তীতি এৱং অৱিজ্জায সঙ্খাৰানং কাৰণভাৱূপগমনৱিসেসা উপ্পাদাদযো ৱেদিতব্বাতি. উপ্পাদট্ঠিতীতি চ তিট্ঠতি এতেনাতি ঠিতি, কাৰণং. উপ্পাদো এৱ ঠিতি উপ্পাদঠিতি. এস নযো সেসেসুপি. ইদঞ্চ পচ্চযাকাৰদস্সনং যথা পুৰিমেহি মহাবোধিমূলে পৱত্তিতং, তথা অম্হাকং ভগৱতাপি পৱত্তিতন্তি অচ্ছৰিযৱেগাভিহতা দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পীতি দস্সেন্তো ‘‘দিট্ঠমত্তে’’তিআদিমাহ.

এতস্স ধম্মস্সাতি এতস্স পটিচ্চসমুপ্পাদসঞ্ঞিতস্স ধম্মস্স. সো পন যস্মা অত্থতো হেতুপ্পভৱানং হেতু. তেনাহ ‘‘এতস্স পচ্চযধম্মস্সা’’তি. জাতিআদীনং জৰামৰণপচ্চযতাযাতি অত্থো. নামৰূপপৰিচ্ছেদো তস্স চ পচ্চযপৰিগ্গহো ন পঠমাভিনিৱেসমত্তেন হোতি, অথ খো তত্থ অপৰাপৰং ঞাণুপ্পত্তিসঞ্ঞিতেন অনু অনু বুজ্ঝনেন. তদুভযভাৱং পন দস্সেন্তো ‘‘ঞাতপৰিঞ্ঞাৱসেন অননুবুজ্ঝনা’’তি আহ. নিচ্চসঞ্ঞাদীনং পজহনৱসেন পৱত্তমানা ৱিপস্সনাধম্মে পটিৱিজ্ঝতি এৱ নাম হোতি পটিপক্খৱিক্খম্ভনেন তিক্খৱিসদভাৱাপত্তিতো, তদধিট্ঠানভূতা চ তীৰণপৰিঞ্ঞা অৰিযমগ্গো চ পৰিঞ্ঞাপহানাভিসমযৱসেন পৱত্তিযা তীৰণপ্পহানপৰিঞ্ঞাসঙ্গহো চাতি তদুভযপটিৱেধাভাৱং দস্সেন্তো ‘‘তীৰণপ্পহানপৰিঞ্ঞাৱসেন অপ্পটিৱিজ্ঝনা’’তি আহ. তন্তং ৱুচ্চতি পটৱীননত্থং তন্তৱাযেতি তন্তং আৱঞ্ছিত্ৱা পসাৰিতসুত্তৱট্টিতং নীযতীতি কত্ৱা, তং পন তন্তাকুলতায নিদস্সনভাৱেন আকুলমেৱ গহিতন্তি আহ ‘‘তন্তং ৱিয আকুলজাতা’’তি. সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেন্তো ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৱুত্তং. সমানেতুন্তি পুব্বেনাপৰং সমং কত্ৱা আনেতুং, অৱিসমং উজুং কাতুন্তি অত্থো. তন্তমেৱ ৱা আকুলং তন্তাকুলং, তন্তাকুলং ৱিয জাতা ভূতা তন্তাকুলকজাতা. মজ্ঝিমং পটিপদং অনুপগন্ত্ৱা অন্তদ্ৱযপক্খন্দেন পচ্চযাকাৰে খলিত্ৱা আকুলব্যাকুলা হোন্তি, তেনেৱ অন্তদ্ৱযপক্খন্দেন তংতংদিট্ঠিগ্গাহৱসেন পৰিব্ভমন্তা উজুকং ধম্মট্ঠিতিতন্তং পটিৱিজ্ঝিতুং ন জানন্তি. তেনাহ ‘‘ন সক্কোন্তি পচ্চযাকাৰং উজুং কাতু’’ন্তি. দ্ৱে বোধিসত্তেতি পচ্চেকবোধিসত্তমহাবোধিসত্তে. অত্তনো ধম্মতাযাতি অত্তনো সভাৱেন, পৰোপদেসেন ৱিনাতি অত্থো. তত্থ তত্থ গুড়কজাতন্তি তস্মিং তস্মিং ঠানে জাতগুড়কং পিণ্ডিসুত্তং. ততো এৱ গণ্ঠিবদ্ধন্তি ৱুত্তং. পচ্চযেসু পক্খলিত্ৱাতি অনিচ্চদুক্খানত্তাদিসভাৱেসু পচ্চযধম্মেসু নিচ্চাদিভাৱৱসেন পক্খলিত্ৱা. পচ্চযে উজুং কাতুং অসক্কোন্তোতি তস্সেৱ নিচ্চাদিগাহস্স অৱিস্সজ্জনতো পচ্চযধম্মনিমিত্তং অত্তনো দস্সনং উজুং কাতুং অসক্কোন্তো ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থৱসেন গণ্ঠিকজাতা হোন্তীতি আহ ‘‘দ্ৱাসট্ঠি…পে… গণ্ঠিবদ্ধা’’তি.

যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সস্সতদিট্ঠিআদি দিট্ঠিযো নিস্সিতা অল্লীনা, ৱিননতো কুলাতি ইত্থিলিঙ্গৱসেন লদ্ধনামস্স তন্তৱাযস্স গণ্ঠিকং নাম আকুলভাৱেন অগ্গতো ৱা মূলতো ৱা দুৱিঞ্ঞেয্যাৱযৱং খলিতবন্ধসুত্তন্তি আহ ‘‘কুলাগণ্ঠিকং ৱুচ্চতি পেসকাৰকঞ্জিযসুত্ত’’ন্তি. সকুণিকাতি ৱট্টচাটকসকুণিকা. সা হি ৰুক্খসাখাসু ওলম্বনকুলাৱকা হোতি. তঞ্হি সা কুলাৱকং ততো ততো তিণহীৰাদিকে আনেত্ৱা তথা তথা ৱিনন্ধতি, যথা তেসং পেসকাৰকঞ্জিযসুত্তং ৱিয অগ্গেন ৱা অগ্গং, মূলেন ৱা মূলং সমানেতুং ৱিৱেচেতুং ৱা ন সক্কা. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. তদুভযম্পীতি কুলাগণ্ঠিকন্তি ৱুত্তং কঞ্জিযসুত্তং কুলাৱকঞ্চ. পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘এৱমেৱ সত্তা’’তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ.

কামং মুঞ্জপব্বজতিণানি যথাজাতানিপি দীঘভাৱেন পতিত্ৱা অৰঞ্ঞট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিনন্ধিত্ৱা আকুলানি হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, তানি পন তথা দুব্বিৱেচিযানি যথা ৰজ্জুভূতানীতি দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

অপাযোতি অযেন সুখেন, সুখহেতুনা ৱা ৱিৰহিতো. দুক্খস্স গতিভাৱতোতি অপাযিকস্স দুক্খস্স পৱত্তিট্ঠানভাৱতো. সুখসমুস্সযতোতি ‘‘অব্ভুদযতো ৱিনিপতিতত্তা’’তি ৱিৰূপং নিপতিতত্তা যথা তেনত্তভাৱেন সুখসমুস্সযো ন হোতি, এৱং নিপতিতত্তা. ইতৰোতি সংসাৰো ননু ‘‘অপায’’ন্তিআদিনা ৱুত্তোপি সংসাৰো এৱাতি? সচ্চমেতং, নিৰযাদীনং পন অধিমত্তদুক্খভাৱদস্সনত্থং অপাযাদিগ্গহণং গোবলিবদ্দঞাযেন অযমত্থো ৱেদিতব্বো. খন্ধানঞ্চ পটিপাটীতি পঞ্চন্নং খন্ধানং হেতুফলভাৱেন অপৰাপৰুপ্পত্তি. অব্ভোচ্ছিন্নং ৱত্তমানাতি অৱিচ্ছেদেন পৱত্তমানা.

তং সব্বম্পীতি তং ‘‘অপায’’ন্তিআদিনা ৱুত্তং সব্বং অপাযদুক্খঞ্চেৱ ৱট্টদুক্খঞ্চ. মহাসমুদ্দে ৱাতক্খিত্তা নাৱা ৱিযাতি ইদং পৰিব্ভমনট্ঠানস্স মহন্তভাৱদস্সনত্থঞ্চেৱ পৰিব্ভমনস্স অনৱত্তিতদস্সনত্থঞ্চ ৱেদিতব্বং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

নিদানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুক্খৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.