৫. গহপতিৱগ্গো

১. পঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা

৪১. যতোতি যস্মিং কালে. অযঞ্হি তো-সদ্দো দা-সদ্দো ৱিয ইধ কালৱিসযো. তেনাহ ‘‘যদা’’তি. ভযৱেৰচেতনাযোতি ভাযিতব্বট্ঠেন ভযং, ৱেৰপসৱনট্ঠেন ৱেৰন্তি চ লদ্ধনামা চেতনাযো. পাণাতিপাতাদযো হি যস্স পৱত্তন্তি, যঞ্চ উদ্দিস্স পৱত্তিযন্তি, উভযে সভযভেৰৱাতি তে এৱ ভাযিতব্বভযৱেৰজনকাৱাতি. সোতস্স অৰিযমগ্গস্স আদিতো পট্ঠায পটিপত্তিঅধিগমো সোতাপত্তি, তদত্থায তত্থ পতিট্ঠিতস্স চ অঙ্গানি সোতাপত্তিযঙ্গানি, তদুভযং সন্ধাযাহ ‘‘দুৱিধং সোতাপত্তিযা অঙ্গ’’ন্তি, সোতাপত্তিঅত্থং অঙ্গন্তি অত্থো. যং পুব্বভাগেতি যং সযং সোতাপত্তিমগ্গফলপটিলাভতো পুব্বভাগে তদত্থায সংৱত্ততি. কিং পন তন্তি আহ ‘‘সপ্পুৰিসসংসেৱো’’তিআদি. সপ্পুৰিসানং বুদ্ধাদীনং অৰিযঞাণসঞ্ঞাণজাতা পযিৰুপাসনা, সদ্ধম্মস্সৱনং চতুসচ্চধম্মস্সৱনং, যোনিসো উপাযেন অনিচ্চাদিতো মনসি কৰণং যোনিসো মনসিকাৰো, উস্সুক্কাপেন্তেন ধম্মস্স নিব্বানস্স অনুধম্মপটিপজ্জনং ধম্মানুধম্মপটিপত্তীতি এতানি সোতাপত্তিযা অঙ্গানি. অট্ঠকথাযং পন সোতাপত্তিঅঙ্গন্তি পদং অপেক্খিত্ৱা ‘‘এৱং আগত’’ন্তি ৱুত্তং. ঠিতস্স পুগ্গলস্স অঙ্গং. সোতাপন্নো অঙ্গীযতি ঞাযতি এতেনাতি সোতাপন্নস্স অঙ্গন্তিপি ৱুচ্চতি. ইদং পচ্ছা ৱুত্তং অঙ্গং. দোসেহি আৰকাতি অৰিযোতি আহ ‘‘নিদ্দোসো’’তি. কথং অৱিজ্জা সঙ্খাৰানং পচ্চযোতিআদিনা কেনচিপি অনুপাৰম্ভিযত্তা নিৰুপাৰম্ভো. ঞাণং সন্ধায ‘‘নিদ্দোসো’’তি ৱুত্তং, পটিচ্চসমুপ্পাদং সন্ধায ‘‘নিৰুপাৰম্ভো’’তি ৱদন্তি. উভযম্পি পন সন্ধায উভযং ৱুত্তন্তি অপৰে. পটিচ্চসমুপ্পাদো এত্থ অধিপ্পেতো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘অপৰাপৰং উপ্পন্নায ৱিপস্সনাপঞ্ঞাযা’’তি. ন হি মগ্গঞাণং ৱিপস্সনাপঞ্ঞাতি. সম্মা উপাযত্তা তস্স পটিচ্চসমুপ্পন্নে যাথাৱতো ঞাযতীতি ঞাযো, পটিচ্চসমুপ্পাদো. ঞাণং পন ঞাযতি সো এতেনাতি ঞাযো.

তত্থাতি নিৰযে. মগ্গসোতন্তি মগ্গস্স সোতং. আপন্নোতি অধিগতো. অপাযেসু উপ্পজ্জনসঙ্খাতো ৱিনিপাতধম্মো এতস্সাতি ৱিনিপাতধম্মো, ন ৱিনিপাতধম্মো অৱিনিপাতধম্মো. পৰং অযনন্তি অতিৱিয সৱিসযে অযিতব্বং বুজ্ঝিতব্বং. যেসঞ্হি ধাতূনং গতিঅত্থো, বুদ্ধিপি তেসং অত্থো. তেনাহ ‘‘অৱস্সং অভিসম্বুজ্ঝনকো’’তি.

পাণাতিপাতকম্মকাৰণাতি পাণাতিপাতসঙ্খাতস্স পাপকম্মস্স কৰণহেতু. ৱেৰং ৱুচ্চতি ৱিৰোধো, তদেৱ ভাযিতব্বতো ভযন্তি আহ ‘‘ভযং ৱেৰন্তি অত্থতো এক’’ন্তি. ইদং বাহিৰং ৱেৰং নাম তস্স ৱেৰস্স মূলভূততো ৱেৰকাৰপুগ্গলতো বহিভাৱত্তা. তেনেৱ হি তস্স ৱেৰকাৰপুগ্গলস্স উপ্পন্নং ৱেৰং সন্ধায ‘‘ইদং অজ্ঝত্তিকৱেৰং নামা’’তি ৱুত্তং, তন্নিস্সিতস্স ৱেৰস্স মূলভূতা ৱেৰকাৰপুগ্গলচেতনা উপ্পজ্জতি পহৰিতুং অসমত্থস্সপীতি অধিপ্পাযো. ন হি নেৰযিকা নিৰযপালেসু পটিপহৰিতুং সক্কোন্তি. নিৰযপালস্স চেতনা উপ্পজ্জতীতি এতেন ‘‘অত্থি নিৰযে নিৰযপালা’’তি দস্সেতি. যং পনেতং বাহিৰৱেৰন্তি যমিদং দিট্ঠধম্মিকং সম্পৰাযিকঞ্চ বাহিৰং ৱেৰং. পুগ্গলৱেৰন্তি ৱুত্তং অত্তকিচ্চং সাধেতুং অসক্কোন্তো কেৱলং পৰপুগ্গলে উপ্পন্নমত্তং ৱেৰন্তি কত্ৱা. অত্থতো একমেৱ ‘‘চেতসিক’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা. সেসপদেসূতি ‘‘অদিন্নাদানপচ্চযা’’তিআদিনা আগতেসু সেসকোট্ঠাসেসু. অত্থো ভগ্গোতি অত্থো ধংসিতো. অধিগতেনাতি মগ্গেন অধিগতেন. ‘‘অভিগতেনা’’তিপি পাঠো, অধিৱুত্তেনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অচলপ্পসাদেনা’’তি.

পঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযপঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা

৪২. ভিক্খূনং কথিতভাৱমত্তমেৱ ৱিসেসোতি এতেন যা সত্থাৰা একচ্চানং দেসিতদেসনা, পুন তদঞ্ঞেসং ৱেনেয্যদমকুসলেন কালন্তৰে তেনেৱ দেসিতা, সা ধম্মসংগাহকেহি ‘‘মা নো সত্থুদেসনা সম্পটিগ্গহং ৱিনা নস্সতূ’’তি ৱিসুং সঙ্গহং আৰোপিতাতি দস্সেতি.

দুতিযপঞ্চৱেৰভযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দুক্খসুত্তৱণ্ণনা

৪৩. সমুদযনং সমুদযো, সমুদেতি এতম্হাতি সমুদযো, এৱং উভিন্নং সমুদযানমত্থতোপি ভেদো ৱেদিতব্বো. পচ্চযাৱ পচ্চযসমুদযো. আৰদ্ধৱিপস্সকো ‘‘ইমঞ্চ ইমঞ্চ পচ্চযসামগ্গিং পটিচ্চ ইমে ধম্মা খণে খণে উপ্পজ্জন্তী’’তি পস্সন্তো ‘‘পচ্চযসমুদযং পস্সন্তোপি ভিক্খু খণিকসমুদযং পস্সতী’’তি ৱুত্তো পচ্চযদস্সনমুখেন নিব্বত্তিক্খণস্স দস্সনতো. সো পন খণে খণে সঙ্খাৰানং নিব্বত্তিং পস্সিতুং আৰদ্ধো ‘‘ইমেহি নাম পচ্চযেহি নিব্বত্ততী’’তি পস্সতি. ‘‘সো খণিকসমুদযং পস্সন্তো পচ্চযং পস্সতী’’তি ৱদন্তি. যস্মা পন পচ্চযতো সঙ্খাৰানং উদযং পস্সন্তো খণতো তেসং উদযদস্সনং হোতি, খণতো এতেসং উদযং পস্সতো পগেৱ পচ্চযানং সুগ্গহিতত্তা পচ্চযতো দস্সনং সুখেন ইজ্ঝতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পচ্চযসমুদযং পস্সন্তোপী’’তিআদি. অত্থঙ্গমদস্সনেপি এসেৱ নযো. অচ্চন্তত্থঙ্গমোতি অপ্পৱত্তি নিৰোধো নিব্বানন্তি. ভেদত্থঙ্গমোতি খণিকনিৰোধো. তদুভযং পুব্বভাগে উগ্গহপৰিপুচ্ছাদিৱসেন পস্সন্তো অঞ্ঞতৰস্স দস্সনে ইতৰদস্সনম্পি সিদ্ধমেৱ হোতি, পুব্বভাগে চ আৰম্মণৱসেন খযতো ৱযসম্মসনাদিকালে ভেদত্থঙ্গমং পস্সন্তো অতিৰেকৱসেন অনুস্সৱাদিতো অচ্চন্তং অত্থঙ্গমং পস্সতি. মগ্গক্খণে পনাৰম্মণতো অচ্চন্তঅত্থঙ্গমং পস্সতি, অসম্মোহতো ইতৰম্পি পস্সতি. তং সন্ধাযাহ ‘‘অচ্চন্তত্থঙ্গমং পস্সন্তোপী’’তিআদি. সমুদযত্থঙ্গমং নিব্বত্তিভেদন্তি সমুদযসঙ্খাতং নিব্বত্তিং অত্থঙ্গমসঙ্খাতং ভেদঞ্চ. নিস্সযৱসেনাতি চক্খুস্স সন্নিস্সযৱসেন পচ্চযং কত্ৱা. আৰম্মণৱসেনাতি ৰূপে আৰম্মণং কত্ৱা. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং মধুপিণ্ডিকসুত্তটীকাযং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সোতি ‘‘চক্খু ৰূপানি ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ইমেসং তিণ্ণং সঙ্গতি সমাগমে নিব্বত্তি ফস্সোতি ৱুত্তোতি আহ ‘‘তিণ্ণং সঙ্গতিযা ফস্সো’’তি. তিণ্ণন্তি চ পাকটপচ্চযৱসেন ৱুত্তং, তদঞ্ঞেপি পন মনসিকাৰাদযো ফস্সপচ্চযা হোন্তিযেৱ. এৱন্তি তণ্হাদীনং অসেসৱিৰাগনিৰোধক্কমেন. ভিন্নং হোতীতি অনুপ্পাদনিৰোধেন নিৰুদ্ধং হোতি. তেনাহ ‘‘অপ্পটিসন্ধিয’’ন্তি.

দুক্খসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. লোকসুত্তৱণ্ণনা

৪৪. অযমেত্থ ৱিসেসোতি ‘‘অযং লোকস্সা’’তি সমুদযত্থঙ্গমানং ৱিসেসদস্সনং. এত্থ চতুত্থসুত্তে ততিযসুত্ততো ৱিসেসো.

লোকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ঞাতিকসুত্তৱণ্ণনা

৪৫. অঞ্ঞমঞ্ঞং দ্ৱিন্নং ঞাতীনং গামো ঞাতিকোতি ৱুত্তোতি আহ ‘‘দ্ৱিন্নং ঞাতকানং গামে’’তি. গিঞ্জকা ৱুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৱ কতো আৱসথো গিঞ্জকাৱসথো. সো কিৰ আৱাসো যথা সুধাপৰিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৱং ইট্ঠকাহি এৱ চিনিত্ৱা ছাদেত্ৱা কতো. তাদিসঞ্হি ছদনং সন্ধায ভগৱতা ইট্ঠকাছদনং অনুঞ্ঞাতং. তেন ৱুত্তং ‘‘ইট্ঠকাহি কতে মহাপাসাদে’’তি. তত্থ দ্ৱাৰবন্ধকৱাটফলকাদীনি পন দাৰুমযানিযেৱ. পৰিযাযতি অত্তনো ফলং পৰিগ্গহেত্ৱা ৱত্ততীতি পৰিযাযো, কাৰণন্তি আহ ‘‘ধম্মপৰিযাযন্তি ধম্মকাৰণ’’ন্তি, পৰিযত্তিধম্মভূতং ৱিসেসাধিগমস্স হেতুন্তি অত্থো. উপেচ্চ সুয্যতি এত্থাতি উপস্সুতীতি ৱুত্তং ‘‘উপস্সুতীতি উপস্সুতিট্ঠান’’ন্তি. অত্তনো কম্মন্তি যদত্থং তত্থ গতো, তং পৰিৱেণসমজ্জনকিৰিযং. পহাযাতি অকত্ৱা. এৱং মহত্থঞ্হি ৱিমুত্তাযতনসীসে ঠত্ৱা সুণন্তস্স মহতো অত্থায সংৱত্ততি. একঙ্গণং অহোসীতি সব্বং ৱিৱটং অহোসি. তীসু হি ভৱেসু সঙ্খাৰগতং পচ্চযুপ্পন্নৱসেন মনসিকৰোতো ভগৱতো কিঞ্চি অসেসেত্ৱা সব্বম্পি তং ঞাণমুখে আপাথং উপগচ্ছি. তেন ৱুত্তং ‘‘যাৱভৱগ্গা একঙ্গণং অহোসী’’তি. তন্তিৱসেন তমত্থং ৱাচায নিচ্ছাৰেন্তো ‘‘ৱচসা সজ্ঝাযং কৰোন্তো’’তি ৱুত্তো. পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নৱসেন চ অত্থং আহৰিত্ৱা তেসং নিৰোধেন ৱিৱট্টস্স আহতত্তা ‘‘যথানুসন্ধিনা’’তি ৱুত্তং. অদ্দস ঞাণচক্খুনা.

মনসা সজ্ঝাযং কৰোন্তো ‘‘তুণ্হীভূতোৱ পগুণং কৰোন্তো’’তি ৱুত্তো. পদানুপদন্তি পদঞ্চ অনুপদঞ্চ. পুৰিমঞ্হি পদং নাম, তদনন্তৰং অনুপদং. ঘটেত্ৱা সম্বন্ধং কত্ৱা অৱিচ্ছিন্দিত্ৱা. পৰিযাপুণাতীতি অজ্ঝযতি. আধাৰপ্পত্তন্তি আধাৰং চিত্তসন্তানপ্পত্তং অপ্পমুট্ঠং গতত্তা আধাৰপ্পত্তং নাম. কাৰণনিস্সিতোতি লোকুত্তৰধম্মস্স কাৰণসন্নিস্সিতো. আদিব্ৰহ্মচৰিযকোতি আদিব্ৰহ্মচৰিযং, তদেৱ আদিব্ৰহ্মচৰিযকং. ধম্মপৰিযাযাপেক্খায পুল্লিঙ্গনিদ্দেসো. তীসুপি ইমেসূতি ততিযচতুত্থপঞ্চমেসু তীসু সুত্তেসু.

ঞাতিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অঞ্ঞতৰব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা

৪৬. নামৱসেনাতি গোত্তনামৱসেন চ কিত্তিৱসেন চ অপাকটো, তস্মা ‘‘জাতিৱসেন ব্ৰাহ্মণো’’তি ৱুত্তং.

অঞ্ঞতৰব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. জাণুস্সোণিসুত্তৱণ্ণনা

৪৭. এৱংলদ্ধনামোতি ‘‘জাণুস্সোণী’’তি এৱংলদ্ধনামো ৰঞ্ঞো সন্তিকা অধিগতনামো.

জাণুস্সোণিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. লোকাযতিকসুত্তৱণ্ণনা

৪৮. আযতিং হিতং তেন লোকো ন যততি ন ঈহতীতি লোকাযতং. ন হি তং লদ্ধিং নিস্সায সত্তা পুঞ্ঞকিৰিযায চিত্তম্পি উপ্পাদেন্তি, কুতো পযোগো, তং এতস্স অত্থি, তত্থ ৱা নিযুত্তোতি লোকাযতিকো. পঠমসদ্দো আদিঅত্থৱাচকত্তা জেট্ঠৱেৱচনোতি আহ ‘‘পঠমং লোকাযত’’ন্তি. সাধাৰণৱচনোপি লোকসদ্দো ৱিসিট্ঠৱিসযো ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘বালপুথুজ্জনলোকস্সা’’তি. ইত্তৰভাৱেন লকুণ্ডকভাৱেন তস্স ৱিপুলাদিভাৱেন বালানং উপট্ঠানমত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘আযতং মহন্ত’’ন্তিআদিমাহ. পৰিত্তন্তি খুদ্দকং. একসভাৱন্তি একং সভাৱং. অৱিপৰিণামধম্মতাযাতি আহ ‘‘নিচ্চসভাৱমেৱাতি পুচ্ছতী’’তি. পুৰিমসভাৱেন নানাসভাৱন্তি পুৰিমসভাৱতো ভিন্নসভাৱং. পচ্ছা ন হোতীতি পচ্ছা কিঞ্চি ন হোতি সব্বসো সমুচ্ছিজ্জনতো. তেনাহ ‘‘উচ্ছেদং সন্ধায পুচ্ছতী’’তি. একত্তন্তি সব্বকালং অত্তসম্ভৱং. তথা চেৱ গহণেন দ্ৱেপি ৱাদা সস্সতদিট্ঠিযো হোন্তি. নত্থি ন হোতি. পুথুত্তং নানাসভাৱং, একৰূপং ন হোতীতি ৱা গহণেন দ্ৱেপি ৱাদা উচ্ছেদদিট্ঠিযোতি.

লোকাযতিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. অৰিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা

৪৯. সংসযুপ্পত্তি আকাৰদস্সনন্তি ‘‘কস্মিং সতি কিং হোতী’’তি কাৰণস্স ফলস্স চ পচ্চামসনেন ৱিনা কেৱলং ইদপ্পচ্চযতায সংসযস্স উপ্পজ্জনাকাৰদস্সনং. সমুদযতি সমুদেতীতি অত্থোতি আহ ‘‘উপ্পজ্জতী’’তি.

অৰিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযঅৰিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা

৫০. দ্ৱেপি নযা একতো ৱুত্তাতি ইদং ‘‘ৱিঞ্ঞাণে সতি নামৰূপং হোতী’’তিআদিনা নৱমে ৱুত্তস্স নযস্স ‘‘অৱিজ্জায সতি সঙ্খাৰা হোন্তী’’তিআদিনা দসমে ৱুত্তনযে অন্তোগধত্তা. নানত্তন্তি পুৰিমতো নৱমতো দসমস্স নানত্তং.

দুতিযঅৰিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

গহপতিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.