৪. ৱিপস্সীসুত্তৱণ্ণনা
৪. ৱিপ্ফন্দন্তীতি নিমিসনৱসেন. অনিমিসেহীতি ৱিগতনিমিসেহি উম্মীলন্তেহেৱ. তেন ৱুত্তং মহাপদানে. এত্থাতি এতস্মিং ‘‘ৱিপস্সী’’তি পদে, এতস্মিং ৱা ‘‘অনিমিসেহী’’তিআদিকে যথাগতে সুত্তন্তে.
মহাপুৰিসস্স অনিমিসলোচনতো ‘‘ৱিপস্সী’’তি সমঞ্ঞাপটিলাভস্স কাৰণং ৱুত্তং, তং অকাৰণং অঞ্ঞেসম্পি মহাসত্তানং চৰিমভৱে অনিমিসলোচনত্তাতি চোদনং সন্ধায ‘‘এত্থ চা’’তিআদিং ৱত্ৱা ততো পন অঞ্ঞমেৱ কাৰণং দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. পলাড়যমানস্সাতি তোসেন্তস্স. অনাদৰে চেতং সামিৱচনং. অট্টস্সাতি অত্থস্স.
পুঞ্ঞুস্সযসঙ্খাতো ভগো অস্স অতিসযেন অত্থীতি ভগৱাতি ‘‘ভাগ্যসম্পন্নস্সা’’তি ৱুত্তং. সম্মাতি সম্মদেৱ যাথাৱতো, ঞাযেন কাৰণেনাতি ৱুত্তং হোতীতি আহ ‘‘নযেন হেতুনা’’তি. সং-সদ্দো ‘‘সাম’’ন্তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ ‘‘সামং পচ্চত্তপুৰিসকাৰেনা’’তি, সযম্ভুঞাণেনাতি অত্থো. সম্মা, সামং বুজ্ঝি এতেনাতি সম্বোধো ৱুচ্চতি মগ্গঞাণং, ‘‘বুজ্ঝতি এতেনা’’তি কত্ৱা ইধ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সপি সঙ্গহো. বোধিমা সত্তো বোধিসত্তো, পুৰিমপদে উত্তৰপদলোপো যথা ‘‘সাকপত্থৱো’’তি. বুজ্ঝনকসত্তোতি এত্থ মহাবোধিযানপটিপদায বুজ্ঝতীতি বোধি চ সো সত্তৱিসেসযোগতো সত্তো চাতি বোধিসত্তো. পত্থযমানো পৱত্ততীতি ‘‘কুদাস্সু নাম মহন্তং বোধিং পাপুণিস্সামী’’তি সঞ্জাতচ্ছন্দো পটিপজ্জতি. দুক্খন্তি জাতিআদিমূলকং দুক্খং. কামং চুতুপপাতাপি মৰণজাতিযো, ‘‘জাযতি মীযতী’’তি পন ৱত্ৱা ‘‘চৱতি উপপজ্জতী’’তি ৱচনং ন একভৱপৰিযাপন্নানং তেসং গহণং, অথ খো নানাভৱপৰিযাপন্নানং একজ্ঝং গহণন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং…পে… ৱুত্ত’’ন্তি. তস্স নিস্সৰণন্তি তস্স জৰামৰণস্স নিস্সৰণন্তি ৱুচ্চতি. যস্মা মহাসত্তো জিণ্ণব্যাধিমতে দিস্ৱা পব্বজিতো, তস্মাস্স জৰামৰণমেৱ আদিতো উপট্ঠাসি.
উপাযমনসিকাৰেনাতি উপাযেন ৱিধিনা ঞাযেন মনসিকাৰেন পথেন মনসিকাৰস্স পৱত্তনতো. সমাযোগো অহোসীতি যাথাৱতো পটিৱিজ্ঝনৱসেন সমাগমো অহোসি. যোনিসো মনসিকাৰাতি হেতুম্হি নিস্সক্কৱচনন্তি তস্স ‘‘যোনিসো মনসিকাৰেনা’’তি হেতুম্হি কৰণৱচনেন আহ. জাতিযা খো সতি জৰামৰণন্তি ‘‘কিম্হি নু খো সতি জৰামৰণং হোতি, কিং পচ্চযা জৰামৰণ’’ন্তি জৰামৰণে কাৰণং পৰিগ্গণ্হন্তস্স বোধিসত্তস্স ‘‘যস্মিং সতি যং হোতি, অসতি চ ন হোতি, তং তস্স কাৰণ’’ন্তি এৱং অব্যভিচাৰজাতিকাৰণপৰিগ্গণ্হনেন ‘‘জাতিযা খো সতি জৰামৰণং হোতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’’ন্তি যা জৰামৰণস্স কাৰণপৰিগ্গাহিকা পঞ্ঞা উপ্পজ্জি, তায উপ্পজ্জন্তিযা চস্স অভিসমযো পটিৱেধো অহোসীতি অত্থো.
ইতীতি ৱুত্তপ্পকাৰপৰামসনং. হীতি নিপাতমত্তং. ইদন্তি যথাৱুত্তস্স ৱট্টস্স পচ্চক্খতো গহণং. তেনাহ ‘‘এৱমিদ’’ন্তি. ইধ অৱিজ্জায সমুদযস্স আগতত্তা ‘‘একাদসসু ঠানেসূ’’তি ৱুত্তং. সমুদযং সম্পিণ্ডেত্ৱাতি সঙ্খাৰাদীনং সমুদযং একজ্ঝং গহেত্ৱা. অনেকৱাৰঞ্হি সমুদযদস্সনৱসেন ঞাণস্স পৱত্তত্তা ‘‘সমুদযো সমুদযো’’তি আমেডিতৱচনং. অথ ৱা ‘‘এৱং সমুদযো হোতী’’তি ইদং ন কেৱলং নিব্বত্তিদস্সনপৰং, অথ খো পটিচ্চসমুপ্পাদসদ্দো ৱিয পটিচ্চসমুপ্পাদমুখেন ইধ সমুদযসদ্দো নিব্বত্তিমুখেন পচ্চযত্তং ৱদতি. ৱিঞ্ঞাণাদযো চ যাৱন্তো ইধ পচ্চযধম্মা নিদ্দিট্ঠা, তে সামঞ্ঞৰূপেন ব্যাপনিচ্ছাৱসেন গণ্হন্তো ‘‘সমুদযো সমুদযো’’তি অৱোচ. তেনাহ ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰানং সমুদযো হোতী’’তি. দস্সনট্ঠেন চক্খূতি সমুদযস্স পচ্চক্খতো দস্সনভাৱো চক্খু. ঞাতট্ঠেনাতি ঞাতভাৱেন. পজাননট্ঠেনাতি ‘‘অৱিজ্জাসঙ্খাৰাদিতংতংপচ্চযধম্মপৱত্তিযা এতস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো’’তি পকাৰতো ৱা জাননট্ঠেন. পটিৱেধনট্ঠেনাতি ‘‘অযং অৱিজ্জাদি পচ্চযধম্মো ইমস্স সঙ্খাৰাদিকস্স পচ্চযভাৱতো সমুদযো’’তি পটিৱিজ্ঝনট্ঠেন. ওভাসনট্ঠেনাতি সমুদযভাৱপটিচ্ছাদকস্স মোহন্ধকাৰস্স কিলেসন্ধকাৰস্স ৱিধমনৱসেন অৱভাসনৱসেন. তং পনেতং ‘‘চক্খু’’ন্তিআদিনা ৱুত্তং ঞাণং. নিৰোধৱাৰেতি পটিলোমৱাৰে. সো হি ‘‘কিস্স নিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’’তি নিৰোধকিত্তনৱসেন আগতো.
ৱিপস্সীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.