১. তপোকম্মসুত্তৱণ্ণনা
১৩৭. উৰুৱেলায সমীপে গামো উৰুৱেলগামো, তং উৰুৱেলগামং অভিমুখভাৱেন সম্মদেৱ সব্বধম্মে বুজ্ঝতীতি অভিসম্বোধি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, তেন সমন্নাগতত্তা চ ভগৱা অভিসম্বুদ্ধোতি ৱুচ্চতি. তস্স পঞ্চচত্তালীসায ৱস্সেসু আদিতো পন্নৰস ৱস্সানি পঠমবোধি, ইধ পন সত্তাহব্ভন্তৰমেৱ অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা অন্তোসত্তাহস্মিং যেৱা’’তি. অসুখভাৱেন অঞ্ঞেহি কাতুং অসক্কুণেয্যত্তা দুক্কৰং কৰোতীতি দুক্কৰকাৰো, সো এৱ ইত্থিলিঙ্গৱসেন দুক্কৰকাৰিকা. তায মুত্তো ৱতম্হীতি চিন্তেসি. যদি এৱং কস্মা তং লোকনাথো ছব্বস্সানি সমনুযুঞ্জতি? কম্মপীড়িতৱসেন. ৱুত্তঞ্হেতং অপদানে (অপ. থেৰ ১.৩৯.৯২-৯৪) –
‘‘অৱচাহং জোতিপালো, সুগতং কস্সপং তদা;
কুতো নু বোধি মুণ্ডস্স, বোধি পৰমদুল্লভা.
‘‘তেন কম্মৱিপাকেন, অচৰিং দুক্কৰং বহুং;
ছব্বস্সানুৰুৱেলাযং, ততো বোধিমপাপুণিং.
‘‘নাহং এতেন মগ্গেন, পাপুণিং বোধিমুত্তমং;
কুম্মগ্গেন গৱেসিস্সং, পুব্বকম্মেন ৱাৰিতো’’তি.
মাৰেতীতি ৱিবাধেতি. ৱিপত্তিআদিসংযোজনঞ্হি সাধূনং পৰমত্থতো মৰণং সচ্চপটিৱেধমাৰণত্তা, পাপতৰত্তা পাপতমোতি পাপিমা. সা চস্স পাপতমতা পাপৱুত্তিতাযাতি আহ ‘‘পাপে নিযুত্তো’’তি. অধিপতীতি কামাধিপতি. অপ্পহীনকামৰাগে অত্তনো ৱসে ৱত্তেতীতি ৱসৱত্তী. তেসংযেৱ কুসলকম্মানং অন্তং কৰোতীতি অন্তকো. ৱট্টদুক্খতো অপৰিমুত্তপচ্চযত্তা নমুচি. মত্তানং পমত্তানং বন্ধূতি পমত্তবন্ধু.
তপোকম্মাতি অত্তকিলমথানুযোগতো. অপৰদ্ধোতি ৱিৰজ্ঝসি. ‘‘অপৰাধো’’তিপি অত্থি, সোযেৱ অত্থো. কাযকিলমথং অনুযুঞ্জন্তো যেভুয্যেন অমৰত্থায অনুযুঞ্জতি, সো চ কম্মৱাদীহি অনুযুঞ্জিযমানো দেৱত্থায সিযাতি আহ ‘‘অমৰভাৱত্থাযা’’তি. সব্বং তপন্তি সব্বং অত্তপৰিতাপনং. অত্থাৱহং ন ভৱতি বোধিযা অনুপাযত্তা. কিঞ্চস্সাতি কিঞ্চি সিযাতি অত্থো. ফিযাৰিত্তংৱ ধম্মনীতি ধম্মং ৱুচ্চতি ৱণ্ণু, সো ইধ ‘‘ধম্ম’’ন্তি ৱুত্তো, ধম্মনি ৱণ্ণুপদেসেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অৰঞ্ঞে’’তি. উভোসু পস্সেসু ফিযাহি আকড্ঢেয্য চেৱ অৰিত্তেহি উপ্পীড়েয্য চ.
সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা গহিতা মগ্গসীলস্স অধিপ্পেতত্তা. সমাধিনো হি গহণেন সম্মাৱাযামসতিসমাধযো গহিতা উপকাৰভাৱতো. পঞ্ঞাযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. বুজ্ঝতি এতেনাতি বোধো. মগ্গোতি আহ ‘‘বোধাযাতি মগ্গত্থাযা’’তি. কথং পন মগ্গং মগ্গত্থায ভাৱেতীতি আহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. তেন যথা যাগুপচনাৰম্ভো যাৱদেৱ যাগুঅত্থো, এৱং মগ্গভাৱনাৰম্ভো মগ্গাধিগমত্থাযাতি দস্সেতি. আৰম্ভোতি চ অৰিযমগ্গভাৱনায বন্ধাপনং দট্ঠব্বং. কেচি পন ‘‘মগ্গন্তি অৰিযমগ্গং, বোধাযাতি অৰহত্তসম্বোধায, এৱঞ্চ কত্ৱা ‘পত্তোস্মি পৰমসুদ্ধি’ন্তি ইদম্পি ৱচনং সমত্থিত’’ন্তি ৱদন্তি, অপৰে পন ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসম্বোধাযাতি. সো হি সব্বস্মাপি বোধিতো উত্তৰিতৰো’’তি. নিহতো নিব্বিসেৱনভাৱং পাপিতো. তেনাহ ‘‘পৰাজিতো’’তি.
তপোকম্মসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.