২. দুতিযৱগ্গো

১. সত্তজটিলসুত্তৱণ্ণনা

১২২. পুব্বাৰামসঙ্খাতেতি সাৱত্থিনগৰস্স পুব্বদিসায কতত্তা পুব্বাৰামেতি সঙ্খং গতে. তত্ৰাতি ‘‘মিগাৰমাতুযা পাসাদে’’তি তস্মিং সংখিত্তৱচনে. অযং ইদানি ৱুচ্চমানা অনুপুব্বিকথা আদিতো পট্ঠায অনুক্কমকথা. পত্থনং অকাসি তস্স ভগৱতো অগ্গুপট্ঠাযিকং একং উপাসিকং দিস্ৱা তং ঠানন্তৰং আকঙ্খন্তী. মেণ্ডকপুত্তস্সাতি মেণ্ডকসেট্ঠিপুত্তস্স. মাতিট্ঠানে ঠপেসি তস্সা উপকাৰং গৰুভাৱঞ্চ দিস্ৱা. তায কাৰিতে পাসাদেতি তায মহাউপাসিকায মহালতাপসাধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা নৱহি কোটীহি কৰীসমত্তে ভূমিভাগে কাৰিতে সহস্সগব্ভপটিমণ্ডিতে পাসাদে.

পৰূড়্হকচ্ছাতি পৰূড়্হকচ্ছলোমা. কমণ্ডলুঘটিকাদিং পব্বজিতপৰিক্খাৰং. নগ্গভোগ্গনিস্সিৰিকানন্তি নগ্গানঞ্চেৱ ভোগ্গানঞ্চ নিস্সিৰিকানঞ্চ. তে হি অনিৱত্থৱত্থতায নগ্গা চেৱ, অচেলকৱতাদিনা ভোগ্গসৰীৰতায ভোগ্গা, সোভাৰহিততায নিস্সিৰিকা চ. অত্তনা দিট্ঠসুতং পটিচ্ছাদেত্ৱা ন কথেয্যুন্তি অকাৰণমেতং তেসং ৰঞ্ঞা পযুত্তচৰপুৰিসভাৱতো. এৱং কতে পন তে ‘‘অঞ্ঞেপি পব্বজিতা অত্থীতি অযং জানাতী’’তি মঞ্ঞেয্যুন্তি কোহঞ্ঞচিত্তো এৱং অকাসীতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. তথা হি তেনত্থেন অপৰিতোসমানো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ.

কাসিকচন্দনন্তি উজ্জলচন্দনং. তং কিৰ ৱণ্ণৱসেন সমুজ্জলং হোতি পভস্সৰং, তদত্থমেৱ নং সণ্হতৰং কৰোন্তি. তেনাহ ‘‘কাসিকচন্দনন্তি সণ্হচন্দন’’ন্তি. ৱণ্ণগন্ধত্থাযাতি ৱণ্ণসোভত্থঞ্চেৱ সুগন্ধভাৱত্থঞ্চ. ৱণ্ণগন্ধত্থাযাতি ছৱিৰাগকৰণত্থঞ্চেৱ সুগন্ধত্থায চ. ‘‘গিহিনা’’তিআদীহি পদেহি এৱং পমাদৱিহাৰিনা তযা অৰহন্তো দুৱিঞ্ঞেয্যাতি দস্সেতি.

সংৱাসো নাম ইধ কালেন উপসঙ্কমনন্তি দস্সেন্তো ‘‘উপসঙ্কমন্তেনা’’তি আহ. কাযৱাচাহি অসংযতেনপি সংযতাকাৰো, অসংৱুতিন্দ্ৰিযেনপি সংৱুতিন্দ্ৰিযাকাৰো. পৰিগ্গহেস্সামীতি ৱীমংসিস্সামি ‘‘পৰিসুদ্ধং নু খো, নো’’তি. সপ্পঞ্ঞেনাতি সীলপৰিগ্গণ্হনপঞ্ঞায সপ্পঞ্ঞেন. জানিতুং ন সক্কোতি সভাৱস্স সতো সীলস্স অনুপধাৰণতো.

কথনেনাতি অপৰাপৰং কথনেন. তথা হি ৱক্খতি ‘‘একচ্চস্স হী’’তিআদি. অৰিযৱোহাৰোতি দিট্ঠাদিলক্খণেন ৱোহৰিতো ‘‘দিট্ঠং অদিট্ঠ’’ন্তিআদিনা পৱুত্তসদ্দৱোহাৰো. তস্স পন কাৰণমেৱ গণ্হন্তো ‘‘এত্থ চেতনা’’তি আহ. এস নযো অনৰিযৱোহাৰেপি. পৰমত্থতো হি সচ্চৱাচাদযো মুসাৱাদাদযো চেতনালক্খণাতি. পঞ্ঞত্তিৱোহাৰো তথা তথা ৱোহৰিতব্বতো এৱমাহ ‘‘সংৱোহাৰেন খো, মহাৰাজ, সোচেয্যং ৱেদিতব্ব’’ন্তি.

ঞাণথামোতি ঞাণগুণবলং, যেন ঠানুপ্পত্তিকপটিভানাদিনা অচ্চাযিককিচ্চকৰণীযানি নিট্ঠাপেতি. সংকথাযাতি অত্থৱীমংসনৱসেন পৱত্তায সম্মাকথায. উপ্পিলৱতি লহুকভাৱতো. হেট্ঠাচৰকাতি অৱচৰকা. যে অনুপৱিসিত্ৱা পৰেসং ৰহস্সৱীমংসনৱসেন পৱত্তা, তেসু ওচৰকৱোহাৰোতি ৱুত্তং ‘‘চৰা হী’’তিআদি.

ৱণ্ণসণ্ঠানেনাতি ৱণ্ণেন ৱা সণ্ঠানেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা সণ্ঠানসম্পত্তিযা ৱা. সুজানো পেসলো ৱিস্সসেতি যোজনা. লহুকদস্সনেনাতি পৰিত্তদস্সনেন ৱিজ্জুকেন ৱিয. পৰিক্খাৰভণ্ডকেনাতি পব্বজিতপৰিক্খাৰভূতেন ভণ্ডকেন. লোহড্ঢমাসোতি লোহমযো উপড্ঢগ্ঘনকমাসো.

সত্তজটিলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পঞ্চৰাজসুত্তৱণ্ণনা

১২৩. ৰূপাতি ৰূপসঙ্খাতা কামগুণা. তে পন নীলাদিৱসেন অনেকভেদভিন্নাপি ৰূপাযতনত্তা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যতং নাতিৱত্তন্তীতি আহ ‘‘নীলপীতাদিভেদং ৰূপাৰম্মণ’’ন্তি. তো-সদ্দোপি দা-সদ্দো ৱিয কালত্থো হোতীতি আহ ‘‘যতোতি যদা’’তি. মনং আপযতি ৱড্ঢেতীতি মনাপং, মনোৰমং. মনাপনিপ্ফত্তিতন্তি তস্স পুগ্গলস্স মনসা পিযাযিতং, তস্স অগ্গভাৱেন পৰিযন্তং পৰমং কোটিং কত্ৱা পৱত্তিতন্তি অত্থো. পুগ্গলমনাপন্তি আৰম্মণসভাৱং অচিন্তেত্ৱা পুগ্গলস্স ৱসেন মনাপভাৱেনেৱ ইট্ঠতায ইট্ঠন্তি. সম্মুতীতি সমঞ্ঞা. পুগ্গলমনাপং নাম সঞ্ঞাৱিপল্লাসৱসেন ৱিপৰীতম্পি গণ্হাতি ইতৰসভাৱতোতি আহ ‘‘যং একস্স…পে… ইট্ঠং কন্ত’’ন্তি. ইদানি তং জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যৱসেন যোজেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘পচ্চন্তৱাসীন’’ন্তিআদিমাহ. ইদং পুগ্গলমনাপন্তি ইদং যথাৱুত্তং জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যং ৱিয অঞ্ঞম্পি এৱংজাতিকং তেন তেন পুগ্গলেন মনাপন্তি গহেতব্বাৰম্মণং পুগ্গলমনাপং নাম.

লোকে পটিৱিভত্তং নত্থি, ৱিভজিত্ৱা দস্সনেন লোকেন মধুৰজাতেনপি পটিৱিভত্তং কত্ৱা গহেতুং ন সক্কুণেয্যাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ৱিভজিত্ৱা পন দস্সেতব্ব’’ন্তি. দিব্বকপ্পম্পীতি দেৱলোকপৰিযাপন্নসদিসম্পি অমনাপং উপট্ঠাতি উড়াৰপণীতাৰম্মণপৰিচযতো. মজ্ঝিমানং পন…পে… ৱিভজিতব্বং তেসং মনাপস্স মনাপতো, অমনাপস্স অমনাপতো উপট্ঠানতো. তত্থপি ইট্ঠানিট্ঠপৰিচ্ছেদো নিপ্পৰিযাযতো এৱং ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তঞ্চ পনেত’’ন্তিআদি. তঞ্চ পনেতং ইট্ঠানিট্ঠভূতং আৰম্মণং কামাৱচৰজৱনেসু অকুসলস্স ৱসেন যেভুয্যেন পৱত্ততীতি কত্ৱা তত্থ ‘‘ৰজ্জতি দুস্সতী’’তি অকুসলস্সেৱ পৱত্তি দস্সিতা. সেসকামাৱচৰস্সপি ৱসেন পৱত্তি লব্ভতেৱ. তথা হি তং অপ্পটিকূলেপি পটিকূলাকাৰতো, পটিকূলেপি অপ্পটিকূলাকাৰতো পৱত্ততীতি. ৱিপাকচিত্তং ইট্ঠানিট্ঠং পৰিচ্ছিন্দতি, ন সক্কা ৱিপাকং ৱঞ্চেতুন্তি. কুসলকম্মং হি একন্ততো ইট্ঠমেৱ, অকুসলকম্মঞ্চ অনিট্ঠমেৱ, তস্মা তত্থ উপ্পজ্জমানং ৱিপাকচিত্তং যথাসভাৱতো পৱত্ততীতি.

যং পন সম্মোহৱিনোদনিযং ‘‘কুসলকম্মজং অনিট্ঠং নাম নত্থী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, তং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. তেন সোভনং অকুসলকম্মজম্পি একচ্চানং সত্তানং ইট্ঠন্তি অনুঞ্ঞাতং সিযা. কুসলকম্মজং পন সব্বেসং ইট্ঠমেৱাতি ৱদন্তি. তিৰচ্ছানগতানং কেসঞ্চি মনুস্সৰূপং অমনাপং, যতো তে দিস্ৱাৱ পলাযন্তি. মনুস্সা চ দেৱতানং ৰূপং দিস্ৱা ভাযন্তি, তেসম্পি ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং তং ৰূপং আৰব্ভ কুসলৱিপাকমেৱ উপ্পজ্জতি, তাদিসস্স পন পুঞ্ঞস্স অভাৱা ন তেসং তত্থ অভিৰতি হোতীতি দট্ঠব্বং. কুসলকম্মজস্স পন অনিট্ঠস্স অভাৱো ৱিয অকুসলকম্মজস্স সোভনস্স ইট্ঠস্স অভাৱো ৱত্তব্বো. হত্থিআদীনম্পি হি অকুসলকম্মজং মনুস্সানং অকুসলৱিপাকস্সেৱ আৰম্মণং, কুসলকম্মজং পন পৱত্তে সমুট্ঠিতং কুসলৱিপাকস্স, ইট্ঠাৰম্মণেন ৱোমিস্সকত্তা অপ্পকং অকুসলকম্মজং বহুলং অকুসলৱিপাকুপ্পত্তিযা কাৰণং ন ভৱিস্সতীতি সক্কা ৱত্তুং. ইদানি তমেৱ ৱিপাকৱসেন ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণৱৱত্থানং ৱিভাৱেতুং ‘‘কিঞ্চাপি হী’’তিআদি ৱুত্তং. তযিদং সম্মুতিমনাপসংৱিভাগত্থং ৱুত্তং, ইধ পন ন তথা ৱিভত্তন্তি আহ ‘‘ভগৱা পনা’’তিআদি.

সো উপাসকো চন্দনঙ্গলগামে জাতত্তা ‘‘চন্দনঙ্গলিকো’’তি পঞ্ঞাযতি, ‘‘চন্দনৱিলাসো’’তি কেচি. তস্স উপাসকস্স পটিভানং উদপাদীতি যোজনা. তে ৰাজানো হতপ্পভে হতসোভে দিস্ৱাতি সম্বন্ধো. উদকাভিসিত্তেতি উদকেন অভিসিঞ্চিতে. অঙ্গাৰে ৱিযাতি অঙ্গাৰক্খণে ৱিয.

কালস্সেৱাতি পগেৱ. অৱিগতগন্ধং তঙ্খণৱিকসিততায. ঈদিসং ৱচনন্তি ‘‘অচ্ছাদেসী’’তি এৱৰূপং ৱচনন্তি.

পঞ্চৰাজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দোণপাকসুত্তৱণ্ণনা

১২৪. ‘‘দোণপাককুৰ’’ন্তি এত্থ ৱিভত্তিলোপং কত্ৱা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘দোণপাকং কুৰ’’ন্তি. দোণস্সাতি চতুন্নং আড়্হকানং, সোড়সনাড়ীনন্তি অত্থো. তদুপিযন্তি তদনুৰূপং, তস্স ৱুত্তপৰিমাণস্স অনুচ্ছৱিকন্তি অত্থো. পুব্বেতি তংদিৱসতো পুৰিমতৰদিৱসেসু. বলৱাতি মহা. ভত্তপৰিড়াহোতি ভত্তসম্মদহেতুকো. অস্স ৰঞ্ঞো উভোসু পস্সেসু গহিততালৱণ্টা বীজন্তি যমকতালৱণ্টেহি. ফাসুৱিহাৰন্তি ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায লদ্ধব্বসুখৱিহাৰং. ভোজনমত্তঞ্ঞূ হি সুখৱিহাৰো হোতি. তেনাহ ‘‘তনুকস্স ভৱন্তি ৱেদনা, সণিকং জীৰতি আযু পালয’’ন্তি.

তনুকস্সাতি তনুকা অস্স পুগ্গলস্স, ভুত্তপচ্চযা ৱিসভাগৱেদনা ন হোন্তীতি অত্থো. সণিকন্তি মন্দং মুদুকং, অপৰিস্সযমেৱাতি অত্থো. জীৰতীতি পৰিভুত্তাহাৰো পচ্চতি. আযুপালযন্তি নিৰোধো অৱেদনো জীৱিতং ৰক্খন্তো. অথ ৱা সণিকং জীৰতীতি সো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ পুগ্গলো পৰিমিতাহাৰতায সণিকং চিৰেন জীৰতি জৰং পাপুণাতি জীৱিতং পালেন্তো.

পৰিযাপুণিত্ৱাতি এত্থ যথা সব্বং সো পৰিযাপুণি, ততো পৰঞ্চ যথা পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং ‘‘ৰঞ্ঞা সদ্ধি’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তাৱতকে তণ্ডুলে হাৰেয্যাসি তদুপিযঞ্চ ব্যঞ্জনন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো.

পুৰিসভাগো এসাতি মজ্ঝিমেন পুৰিসেন ভুঞ্জিতব্বভাগো এসো, যদিদং নাড়িকোদনমত্তং. সল্লিখিতসৰীৰতাতি ভমং আৰোপেত্ৱা উল্লিখিতস্স ৱিয সব্বপৰিড়াহৱূপসমস্স পুথুলতাপগতসৰীৰস্স. সীলং সম্পৰাযিকত্থোতি ৱুত্তং, কুতো পনেত্থ সীলন্তি আহ ‘‘ভোজনে’’তিআদি. সীলঙ্গং নাম হোতীতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলস্স অৱযৱো একো ভাগো হোতি.

দোণপাকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা

১২৫. ৱেদেন ঞাণেন ঈহতি ইৰিযতীতি ৱেদেহী, কোসলৰাজভগিনী অজাতসত্তুনো মাতা, সা কিৰ সম্পজঞ্ঞজাতিকা. তেনাহ ‘‘পণ্ডিতাধিৱচন’’ন্তি, চত্তাৰি অঙ্গানি এতিস্সন্তি চতুৰঙ্গিনী. দ্ৱিন্নং ৰজ্জানন্তি কাসিকৰজ্জমগধৰজ্জানং অন্তৰে, সো পন গামো কাসিকৰজ্জো.

পাপাতি লামকা নিহীনাচাৰা. মেজ্জতি সিনিয্হতীতি মেত্তি, সা এতেসু অত্থীতি মিত্তা. সহ অযন্তি পৱত্তন্তীতি সহাযা. সম্পৱঙ্কন্তি সুট্ঠু ওনতং. জযকাৰণং দিস্ৱা আহ, তথা হি ‘‘অজ্জ ইমং ৰত্তিং দুক্খং সেতী’’তি কালপৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তং. ৱেৰিঘাতো নাম ৱেৰিপুগ্গলে সতীতি আহ ‘‘ৱেৰিপুগ্গলং লভতী’’তি.

পঠমসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা

১২৬. সুণাথাতি ‘‘ৱত্ৱা’’তি ৱচনসেসো. উপকপ্পতীতি সম্ভৱতি. সয্হং হোতীতি কাতুং সক্কা হোতি. ‘‘যদা চঞ্ঞে’’তি চ-কাৰো নিপাতমত্তন্তি আহ ‘‘যদা অঞ্ঞে’’তি. ৱিলুম্পন্তীতি ৱিনাসং অচ্ছিন্দনং কৰোন্তি. ৱিলুম্পীযতীতি ৱিলুত্তপৰসন্তকস্স অসকত্তা পুগ্গলো দিট্ঠধম্মিকং কম্মফলং পটিসংৱেদেন্তো ৱিয সযম্পি পৰেন ৱিলুম্পীযতি, ধনজানিং পাপুণাতি. ‘‘কাৰণ’’ন্তি হি মঞ্ঞতীতি পাপকিৰিযং অত্তনো হিতাৱহং কাৰণং কত্ৱা মঞ্ঞতি. জযন্তো পুগ্গলো ‘‘ইদং নাম জিনামী’’তি মঞ্ঞমানো সযম্পি ততো পৰাজযং পাপুণাতি. ঘট্টেতাৰন্তি পাপকম্মৱিপাকং. কম্মৱিৱট্টেনাতি কম্মস্স ৱিৱট্টনেন, পচ্চযলাভেন লদ্ধাৱসৰেন ৱিৱট্টেত্ৱা ৱিগমিতেন কম্মেনাতি অত্থো.

দুতিযসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা

১২৭. একচ্চাতি পণ্ডিতা সপঞ্ঞা. সেয্যাতি ৱৰা. গাথাসুখত্থং সসুৰসদ্দলোপং কত্ৱা ‘‘সস্সুদেৱা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সস্সুসসুৰদেৱতা’’তি. দিসাজেট্ঠকাতি চতূসুপি দিসাসু জেট্ঠকসীসেন হি লোকং ৱদতি. তাদিসাযাতি তথাৰূপায মেধাৱিতাদিগুণৱুত্তিযা. সুভৰিযাযাতি সুখেত্তভূতায সুন্দৰিত্থিযাতি অত্থো.

মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. অপ্পমাদসুত্তৱণ্ণনা

১২৮. সমধিগ্গয্হাতি সম্মা অতিৱিয গহেত্ৱা, ঞাযেন ৱিসেসতো গণ্হিত্ৱা. কাৰাপকঅপ্পমাদোতি তিণ্ণং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পৱত্তকঅপ্পমাদো. সমৱধানন্তি সমৱৰোধং অন্তোগধং. উপক্খেপন্তি বহি অহুত্ৱা পক্খিপিতব্বতং. সেসপদজাতানি ৱিয অৱ…পে… ধম্মা সপ্পদেসত্তা. অপ্পমাদে সমোধানং গচ্ছন্তি তস্স নিপ্পদেসত্তা. অগ্গং সেট্ঠং মহন্তং সেসধম্মানং অপ্পমাদো. পটিলাভকট্ঠেনাতি অধিগমহেতুতায. লোকিযোপি সমানোতি কামাৱচৰোপি সমানো. মহগ্গতানুত্তৰানং পুব্বভাগে পৱত্তঅপ্পমাদো হি ইধাধিপ্পেতো.

পসংসন্তি পণ্ডিতাতি যোজনা. অপ্পমাদস্স পাসংসভাৱে একন্ততো কত্তব্বতায পন ‘‘এতানী’’তিআদিনা কাৰণং আহ. ইমিস্সা যোজনায ‘‘পুঞ্ঞকিৰিযাসূ’’তি পদস্স ‘‘অপ্পমত্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. যস্মা পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি, যস্মা চ পুঞ্ঞকিৰিযাসু অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগ্গণ্হাতি, তস্মা আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৱ কাতব্বোতি. দুতিযযোজনায পন পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি. কত্থ? পুঞ্ঞকিৰিযাসু. কস্মাতি চে? অপ্পমত্তোতিআদি. তেনাহ ‘‘যস্মা…পে… অত্থো’’তি. অত্থপটিলাভাতি দিট্ঠধম্মিকাদিহিতপটিলাভা.

অপ্পমাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. কল্যাণমিত্তসুত্তৱণ্ণনা

১২৯. সীলাদিগুণসমন্নাগতো কল্যাণো ভদ্দকো মিত্তো এতস্সাতি কল্যাণমিত্তো, তস্স ধম্মো কল্যাণমিত্তস্সেৱ স্ৱাখাতো নাম হোতি সুত্ৱা কত্তব্বকিচ্চস্স সাধনতো. তেনাহ ‘‘অত্থং পূৰেতী’’তি. ইতৰস্সাতি পাপমিত্তস্স. তেনাতি অত্থপূৰণেন. এতন্তি ‘‘সো চ খো কল্যাণমিত্তস্সা’’তি এতং ৱচনং. দেসনাধম্মোতি পৰিযত্তিধম্মো. সো হি কল্যাণমিত্ততো পচ্চক্খতো লদ্ধব্বো, ইতৰে তদুপনিস্সযা পচ্চত্তপুৰিসকাৰেহি, তেন লদ্ধব্বো কল্যাণমিত্তোতি এৱমত্থো গহেতব্বো. সাৱকবোধিসত্তৱসেন হেসা দেসনা আগতা. ন হি সেসবোধিসত্তানং পৰোপদেসেন পযোজনং অত্থি.

উপড্ঢং কল্যাণমিত্ততোতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তস্স উপড্ঢগুণো কল্যাণমিত্ততো লদ্ধব্বো. উপড্ঢং পচ্চত্তপুৰিসকাৰতোতি ইতৰং উপড্ঢং ঞাণং পটিপজ্জন্তস্স অত্তনো পুৰিসকাৰতো. লোকেপি পাকটোযমত্থো ‘‘আচৰিযতো উপড্ঢং, পচ্চত্তপুৰিসকাৰতো উপড্ঢং লদ্ধব্বা তেৱিজ্জতা’’তি, তস্মা থেৰো তথা চিন্তেসি. নিপ্পদেসন্তি অনৱসেসতো. ততোতি কল্যাণমিত্ততো. উপড্ঢং আগচ্ছতীতি উপড্ঢগুণো পটিপজ্জন্তং উপগচ্ছতি. বহূহি পুৰিসেহি. ৱিনিব্ভোগো ৱিৱেচনং নত্থি একজ্ঝং অত্থস্স ৱিৱেচেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. এসাতি পৰতোঘোসপচ্চত্তপুৰিসকাৰতো চ সিজ্ঝমানো অত্থো. এত্তকন্তি এত্তকো ভাগো. যদি ন সক্কা লদ্ধুং, অথ কস্মা উপড্ঢন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কল্যাণমিত্ততাযা’’তিআদি. সম্মাদিট্ঠিআদীসু ন সক্কা লদ্ধুং. অসক্কুণেয্যে সকলম্পি ন সম্ভৱতি পৰতোঘোসমত্তেন তেসং অসিজ্ঝনতো, পধানহেতুভাৱদীপনত্থং পন ‘‘সকলমেৱা’’তি ৱুত্তং. পুব্বভাগপটিলাভঙ্গন্তি পুব্বভাগে পটিলদ্ধব্বকাৰণং কল্যাণমিত্তস্স উপদেসেন ৱিনা তেন উত্তৰি ৱিসেসতো অলদ্ধব্বতো. অত্থতোতি পৰমত্থতো. ‘‘কল্যাণমিত্তং…পে… চত্তাৰো খন্ধা’’তি ৱত্ৱা সুত্ৱাতি অত্থো. তে পন সীলাদযো সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নাতি আহ ‘‘সঙ্খাৰক্খন্ধোতিপি ৱদন্তিযেৱা’’তি.

মাহেৱন্তি মা অহ এৱন্তি ছেদো, অহাতি নিপাতমত্তং, মাতি পটিসেধে নিপাতো. তেনাহ ‘‘মা এৱং অভণী’’তি. ‘‘মাহেৱং আনন্দা’’তি ৱদতো ভগৱতো ইমস্মিং ঠানে তাদিসস্স নাম তে, আনন্দ, কল্যাণমিত্তগুণে সেৱতো ৱত্তুং যুত্তং অযাথাৱতোতি ধম্মভণ্ডাগাৰিকস্স যথাভূতগুণকিত্তনমুখেন পটিক্খেপো যুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘বহুস্সুতো’’তিআদিমাহ. ইদন্তি ইদং ৱচনং ভগৱা আহাতি সম্বন্ধো. সকলমেৱ হীতি এত্থ হি-সদ্দো হেতুঅত্থো. তেন ‘‘মাহেৱ’’ন্তি তস্স পটিক্খেপস্স কাৰণং জোতিতং, ন সৰূপতো ৱুত্তং. ‘‘কল্যাণমিত্তস্সেত’’ন্তিআদিনা পন তং সৰূপতো দস্সিতন্তি আহ ‘‘ইদানি…পে… আদিমাহা’’তি. পাটিকঙ্খিতব্বন্তি ইচ্ছনট্ঠেন পাটিকঙ্খিতব্বং, ন পটিকঙ্খানিমিত্তেনাতি আহ ‘‘অৱস্সংভাৱীতি অত্থো’’তি.

ইধাতি অন্তোগধাৱধাৰণপদং, ইধেৱাতি অত্থো. ইমস্মিংযেৱ হি সাসনে অৰিযমগ্গভাৱনা, ন অঞ্ঞত্থ. আদিপদানংযেৱাতি তস্মিং তস্মিং ৱাক্যে আদিতো এৱ ৱুত্তসম্মাদিট্ঠিআদিপদানংযেৱ. সম্মাদস্সনলক্খণাতি চতুন্নং অৰিযসচ্চানং পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন সম্মদেৱ দস্সনসভাৱা. সম্মাঅভিৰোপনলক্খণোতি নিব্বানসঙ্খাতে আৰম্মণে সম্পযুত্তধম্মে সম্মদেৱ আৰোপনসভাৱো. সম্মাপৰিগ্গহণলক্খণাতি মুসাৱাদাদীনং ৱিসংৱাদনাদিকিচ্চতায লূখানং অপৰিগ্গাহকানং পটিপক্খভাৱতো পৰিগ্গাহকসভাৱা সম্মাৱাচা সিনিদ্ধভাৱেন সম্পযুত্তধম্মে সম্মাৱাচাপচ্চযং সুভাসিতসোতাৰঞ্চ পুগ্গলং পৰিগ্গণ্হাতীতি সম্মাপৰিগ্গহণলক্খণা. যথা কাযিককিৰিযা কিঞ্চি কত্তব্বং সমুট্ঠাপেতি, সযঞ্চ সমুট্ঠহনং ঘটনং হোতি, তথা সম্মাকম্মন্ত সঙ্খাতা ৱিৰতিপীতি সমুট্ঠাপনলক্খণা দট্ঠব্বা, সম্পযুত্তধম্মানং ৱা উক্খিপনং সমুট্ঠাপনং কাযিককিৰিযায ভাৰুক্খিপনং ৱিয. জীৱমানস্স সত্তস্স, সম্পযুত্তধম্মানং ৱা, জীৱিতপ্পৱত্তিযা আজীৱস্সেৱ ৱা সুদ্ধি ৱোদানং. যথা উপ্পন্নুপ্পন্নানং ৱজ্জানং ধম্মেন পহানানুপ্পাদঅত্থলাভাদিপৰিৱুড্ঢি হোতি, এৱং সম্পযুত্তানং পগ্গহণসভাৱোতি সম্মাপগ্গহলক্খণো সম্মাৱাযামো. কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুভসুখনিচ্চঅত্তগাহানঞ্চ ৱিধমনৱসেন সম্মাপতিট্ঠানসভাৱাতি সম্মাউপট্ঠানলক্খণা সম্মাসতি. সম্পযুত্তধম্মানং সম্মা সমাদহনং একগ্গতাকৰণং সভাৱো এতস্সাতি সম্মাসমাধানলক্খণো সম্মাসমাধি. তীণি কিচ্চানি হোন্তি পটিপক্খধম্মেসু, আৰম্মণধম্মেসু, সম্পযুত্তধম্মেসু চ একস্মিংযেৱ খণে পৱত্তিৱিসেসভূতানি. ইদানি তানি সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘সেয্যথিদ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সদ্ধিন্তি ইমিনা ‘‘অঞ্ঞেহী’’তি ৱুত্তকিলেসা মিচ্ছাদিট্ঠিযা সহ একট্ঠা ৱা অনেকট্ঠা ৱাতি দস্সেতি. পজহতি পহায নং পটিৱিজ্ঝতি. নিৰোধন্তি নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতি সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি.

ন কেৱলং মগ্গধম্মা ৱুত্তনযেনেৱ, অথ খো অপৰেনপি নযেন ৱেদিতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. নানাখণা পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো. নানাৰম্মণা অনিচ্চানুপস্সনাদিভাৱতো. একক্খণা সকিদেৱ উপ্পজ্জনতো. একাৰম্মণা নিব্বানৱিসযত্তা. চত্তাৰি নামানি লভতি পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন পৱত্তিযা. তীণি নামানি লভতি কামসঙ্কপ্পাদীনং পহানৱসেন পৱত্তিযা. পটিপক্খপহানৱসেন হিস্স নামত্তযলাভো. এস নযো সেসেসুপি. ৱিৰতিযোপি হোন্তি চেতনাযোপি পুব্বভাগেপি ৱিক্খম্ভনৱসেন পৱত্তনতো. মগ্গক্খণে পন ৱিৰতিযোৱ পটিপক্খসমুচ্ছিন্দনস্স মগ্গকিচ্চত্তা. ন হি চেতনা মগ্গসভাৱা. সম্মপ্পধানসতিপট্ঠানৱসেনাতি চতুব্বিধসম্মপ্পধানচতুব্বিধসতিপট্ঠানৱসেন চত্তাৰি নামানি লভতি অনুপ্পন্নাকুসলানুপ্পাদনাদীনং কুসলানঞ্চ ৱড্ঢনতো. পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপীতি যথা পুব্বভাগে পঠমজ্ঝানাদিৱসেন নানা. এৱং মগ্গক্খণেপি. ন হি একোপি চ মগ্গসমাধি পঠমজ্ঝানসমাধিআদিনামানি লভতি সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৱিয কিচ্চৱসেন ভেদাভাৱতো. তেনাহ ‘‘মগ্গক্খণেপি সম্মাসমাধিযেৱা’’তি.

ঞত্ৱা ঞাতব্বাতি সম্বন্ধো. ৱুদ্ধি নাম ৱেপুল্লং ভিয্যোভাৱো পুনপ্পুনং উপ্পাদো এৱাতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং জনেতী’’তি. অভিনিব্বত্তেতীতি অভিৱড্ঢং পাপেন্তো নিব্বত্তেতি. ৱিৱিত্ততাতি ৱিৱিত্তভাৱো. সো হি ৱিৱেচনীযতো ৱিৱিচ্চতি, যং ৱিৱিচ্চিত্ৱা ঠিতং, তদুভযম্পি ইধ ৱিৱিত্তভাৱসামঞ্ঞেন ‘‘ৱিৱিত্ততা’’তি ৱুত্তং. তেসু পুৰিমো ৱিৱেচনীযতো ৱিৱিচ্চমানতায ৱিৱিচ্চনকিৰিযায সমঙ্গী ধম্মসমূহো তায এৱ ৱিৱিচ্চনকিৰিযায ৱসেন ৱিৱেকোতি গহিতো. ইতৰো সব্বসো ততো ৱিৱিত্তসভাৱতায. তত্থ যস্মিং ধম্মপুঞ্জে সম্মাদিট্ঠি পৱত্ততি, তং যথাৱুত্তায ৱিৱিচ্চমানতায ৱিৱেকসঙ্খাতং নিস্সাযেৱ পৱত্ততি, ইতৰং পন তংনিন্নতাতংআৰম্মণতাহীতি ৱুত্তং ‘‘ৱিৱেকং নিস্সিতং, ৱিৱেকে ৱা নিস্সিত’’ন্তি.

যথা ৱা ৱিৱেকৱসেন পৱত্তং ঝানং ‘‘ৱিৱেকজ’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং ৱিৱেকৱসেন পৱত্তা সম্মাদিট্ঠি ‘‘ৱিৱেকনিস্সিতা’’তি দট্ঠব্বা. নিস্সযো চ ৱিপস্সনামগ্গানং ৱসেন মগ্গফলানং ৱেদিতব্বো. অসতিপি তাসং পুব্বাপৰভাৱে ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদো’’তি এত্থ পচ্চযানং সমুপ্পাদনং ৱিয অভিন্নধম্মাধাৰা নিস্সযভাৱনা সম্ভৱন্তি. তস্স তদঙ্গ-সমুচ্ছেদনিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিততং ৱত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিততায অৱচনং অৰিযমগ্গভাৱনায ৱুচ্চমানত্তা. ভাৱিতমগ্গস্স হি যে সচ্ছিকাতব্বা ধম্মা. তেসং কিচ্চং পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো. অজ্ঝাসযতোতি ‘‘নিব্বানং সচ্ছিকৰিস্সামী’’তি মহন্তঅজ্ঝাসযতো. যদিপি হি ৱিপস্সনাক্খণে সঙ্খাৰাৰম্মণং চিত্তং, সঙ্খাৰেসু পন আদীনৱং সুট্ঠু, দিস্ৱা তপ্পটিপক্খে নিব্বানে নিন্নতায অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতো হোতি, উণ্হাভিভূতস্স পুগ্গলস্স সীতনিন্নচিত্ততা ৱিয. কেচি পন ‘‘যথা সভাৱতো, যথা অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিততা, এৱং পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিততাপি সিযা’’তি ৱদন্তি. যদগ্গেন হি নিব্বাননিন্নতা সিযা, তদগ্গেন ফলনিন্নতাপি সিযা ‘‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’’ন্তি অজ্ঝাসযসম্পত্তিযা ভাৱতো. যস্মা পহানৱিনযো ৱিয ৰাগনিৰোধোপি ইধাধিপ্পেতৱিৱেকেন অত্থতো নিব্বিসিট্ঠো, তস্মা ৱুত্তং এস নযো ৱিৰাগনিস্সিতাদীসূতি. তেনাহ ‘‘ৱিৱেকত্থা এৱ হি ৱিৰাগাদযো’’তি.

ৱোস্সগ্গসদ্দো পৰিচ্চাগত্থো পক্খন্দনত্থো চাতি ৱোস্সগ্গস্স দুৱিধতা ৱুত্তা. ৱোস্সজ্জনঞ্হি পহানং, ৱিস্সট্ঠভাৱেন নিৰাসঙ্কপৱত্তি চ, তস্মা ৱিপস্সনাক্খণে তদঙ্গৱসেন, মগ্গক্খণে সমুচ্ছেদৱসেন পটিপক্খস্স পহানং ৱোস্সগ্গো, তথা ৱিপস্সনাক্খণে তংনিন্নভাৱেন, মগ্গক্খণে আৰম্মণকৰণেন ৱিস্সট্ঠসভাৱতা ৱোস্সগ্গোতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱাহ ‘‘তত্থ পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো’’তিআদি. অযং সম্মাদিট্ঠীতি অযং মিস্সকৱসেন ৱুত্তা সম্মাদিট্ঠি. যথাৱুত্তেন পকাৰেনাতি তদঙ্গপ্পহানসমুচ্ছেদপ্পহানপকাৰেন তংনিন্নতদাৰম্মণকৰণপ্পকাৰেন চ.

পুব্বে ৱোস্সগ্গৱচনস্সেৱ অত্থস্স ৱুত্তত্তা আহ ‘‘সকলেন ৱচনেনা’’তি. পৰিণমন্তং ৱিপস্সনাক্খণে, পৰিণতং মগ্গক্খণে. পৰিণামো নাম ইধ পৰিপাকোতি আহ ‘‘পৰিপচ্চন্তং পৰিপক্কঞ্চা’’তি. পৰিপাকো চ আসেৱনলাভেন লদ্ধসামত্থিযস্স কিলেসে পৰিচ্চজিতুং নিব্বানং পক্খন্দিতুং তিক্খৱিসদভাৱো. তেনাহ ‘‘অয’’ন্তিআদি. এস নযোতি য্ৱাযং নযো ‘‘ৱিৱেকনিস্সিত’’ন্তিআদিনা সম্মাদিট্ঠিযং ৱুত্তো, সেসেসু সম্মাসঙ্কপ্পাদীসুপি এসেৱ নযো, এৱং তত্থ নেতব্বন্তি অত্থো. পটিচ্চাতি নিস্সায. জাতিসভাৱাতি জাযনসভাৱা. সকলোতি অনৱসেসো, সব্বোতি অত্থো. ন কোচি মগ্গো সাৱসেসো হুত্ৱা সম্ভৱতি. হেট্ঠিমে মগ্গে উপ্পন্নে উপৰিমো উপ্পন্নো এৱ নাম অনন্তৰাযেন উপ্পজ্জনতো. ৱৱস্সগ্গত্থেতি ৱচসাযত্থে. ৱণ্ণযন্তীতি গুণৱণ্ণনৱসেন ৱিত্থাৰেন্তি.

কল্যাণমিত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা

১৩০. দিৱ-সদ্দো দিৱা-সদ্দো ৱিয দিৱসপৰিযাযো, তস্মা ৱিসেসনভাৱেন ৱুচ্চমানো দিৱসদ্দো অত্থৱিসেসং দীপেতীতি আহ ‘‘দিৱসস্স দিৱা’’তিআদি. সং ৱুচ্চতি ধনং, তস্স পতীতি সম্পতি, ধনসামিকো, তস্স হিতাৱহত্তা সাপতেয্যন্তি আহ ‘‘সাপতেয্যন্তি ধন’’ন্তি. তস্স গেহে কতাকতভণ্ডস্স অতিবহুভাৱতো ৱিম্হযপ্পত্তো ৰাজা ‘‘কো পন ৱাদো’’তি আহ. কাড়লোহং নাম অযোফলং. কচ্ছপাদিৰূপেহিপি সোৱণ্ণাদীনি ঠপেন্তি. সকুণ্ডকভত্তন্তি সকুণ্ডেহি ৱা সথুসেহি ৱা পক্কভত্তং. বিলঙ্গং ৱুচ্চতি ধঞ্ঞবিলঙ্গং, আৰনালন্তিপি ৱুচ্চতি, তং দুতিযং অস্সাতি বিলঙ্গদুতিযং. তঞ্হি কঞ্জিতো নিব্বত্তত্তা কঞ্জিকং নাম. তীহি পক্খেহি ৱত্থখণ্ডেহি কতনিৱাসনং তিপক্খৱসনং. তেনাহ ‘‘তীণি…পে… নিৱাসন’’ন্তি.

অসন্তো নীচো পুৰিসোতি অসপ্পুৰিসোতি আহ ‘‘লামকপুৰিসো’’তি. কম্মস্স নিব্বত্তভাৱেন ওতৰণতায ফলং অগ্গং নাম, উপৰিভূমিগতত্তা উদ্ধং অগ্গং অস্সাতি উদ্ধগ্গিকং. দক্খিণন্তি দানমাহ. সগ্গো নাম কামভৱূপপত্তিভৱো, তস্স নিব্বত্তনতো ‘‘সগ্গস্স হিতা’’তি ৱুত্তং. তত্ৰুপপত্তিজননতোতি তত্ৰ উপপত্তিযা জননতো, উপ্পাদনতোতি অত্থো.

সেতং উদকং এতিস্সাতি সেতোদকা. সো যেন ভাৱেন যত্থ পাকটতৰো হুত্ৱা দিস্সতি, তং দস্সেতুং ‘‘ৱীচীনং ভিন্নট্ঠানে’’তি আহ. সুখোতৰণট্ঠানতায কদ্দমাদিদোসৱিৰহতো চ সুন্দৰতিত্থা. তং অপেয্যমানন্তি তং উদকং কেনচি অপৰিভুঞ্জিযমানং. অত্তনা কত্তব্বকিচ্চকৰোতি অত্তনা কাতব্বকম্মসঙ্খাতকিচ্চকৰো, পৰিভোগৱসেন চেৱ সঙ্গহেতব্বসঙ্গণ্হনৱসেন চ নিযোজকোতি অত্থো. কুসলকিচ্চকৰোতি অত্তনা কাতব্বপুঞ্ঞকৰো.

পঠমঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা

১৩১. পিণ্ডপাতেনাতি সহযোগে কৰণৱচনং. পটিপাদনং তেন সহ যোজনন্তি আহ ‘‘পিণ্ডপাতেন সদ্ধিং সংযোজেসি, পিণ্ডপাতং অদাসীতি অত্থো’’তি. ‘‘পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা’’তি ৱুত্তং, পাড়িযং পন ‘‘কণাজকং ভুঞ্জতি বিলঙ্গদুতিয’’ন্তি. তং তং পৱত্তিতং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইদানি ‘‘ইমস্স সেট্ঠিস্স কস্সচি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা দেথা’’তি ৱচনং ন সুতপুব্বং, যস্মা পচ্চেকবুদ্ধা নাম অত্তনো গুণানুভাৱেহি লোকে পাকটা সঞ্জাতা এৱ হোন্তি, তস্মা সেট্ঠিভৰিযায ‘‘ন যস্স ৱা তস্স ৱা’’তিআদি চিন্তিতং. তথা হি তেসং দেন্তাপি সক্কচ্চং যেভুয্যেন পণীতমেৱ দেন্তি. নাসাপুটং পহৰি অত্তনো আনুভাৱেন. সো লুদ্ধতায ‘‘বহু ৱত ধঞ্ঞং মমস্সা’’তি চিত্তং সংযমেতুং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো.

ৱিপ্পটিসাৰুপ্পন্নাকাৰং দস্সেতুং ‘‘ৱৰমেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ইমস্স সমণস্স পিণ্ডপাতং দেহী’’তি ৱদতো ন একায এৱ জৱনৱীথিযা ৱসেন অত্থসিদ্ধি. অথ খো তত্থ আদিতো পৱত্তজৱনৱাৰোপি অত্থি মজ্ঝে পৱত্তজৱনৱাৰোপি, তং সন্ধাযাহ ‘‘পুব্বপচ্ছিমচেতনাৱসেনা’’তি. একা চেতনা দ্ৱে পটিসন্ধিযো ন দেতীতি এত্থ সাকেতপঞ্হৱসেন নিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. চুদ্দসন্নং চেতনানং পুব্বে পুৰেতৰং কতত্তা পুৰাণং.

পৰিগয্হতীতি পৰিগ্গহোতি আহ ‘‘পৰিগ্গহিতং ৱত্থু’’ন্তি. অন্ৱায উপনিস্সায জীৱন্তীতি অনুজীৱিনো. সব্বমেতন্তি ধনধঞ্ঞাদিসব্বং এতং যথাৱুত্তপৰিগ্গহৱত্থুং. নিক্খিপ্পগামিনন্তি নিক্খিপিতব্বতাগামিনং. নিক্খিপিতব্বসভাৱং হোতীতি আহ ‘‘নিক্খিপ্পসভাৱ’’ন্তি. পহায গমনীযন্তি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘পৰিচ্চজিতব্বসভাৱমেৱা’’তি.

দুতিযঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.