৩. কোসলসংযুত্তং

১. পঠমৱগ্গো

১. দহৰসুত্তৱণ্ণনা

১১২. ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদীতি ভগৱতো গুণে অজানন্তো কোসলৰাজা অত্তনো খত্তিযমানেন কেৱলং ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. পঠমাগতে হি সত্থৰি তস্স সম্মোদিতাকাৰং দস্সেতুং ‘‘যথা’’তিআদি ৱুত্তং. যথা খমনীযাদীনি পুচ্ছন্তোতি যথা ভগৱা ‘‘কচ্চি তে, মহাৰাজ, খমনীযং, কচ্চি যাপনীয’’ন্তিআদিনা তেন ৰঞ্ঞা সদ্ধিং পঠমং পৱত্তমোদো অহোসি পুব্বভাসিতায, তদনুকৰণেন এৱং সোপি ৰাজা ভগৱতা সদ্ধিং সমপ্পৱত্তমোদো অহোসীতি যোজনা. তং পন সমপ্পৱত্তমোদনং উপমায দস্সেতুং ‘‘সীতোদকং ৱিযা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সম্মোদিতন্তি সংসন্দিতং একীভাৱন্তি সম্মোদনকিৰিযায সমানতং একৰূপতং, খমনীযন্তি ‘‘ইদং চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰং সৰীৰযন্তং দুক্খবহুলতায সভাৱতো দুস্সহং, কচ্চি খমিতুং সক্কুণেয্য’’ন্তি পুচ্ছতি. যাপনীযন্তি পচ্চযাযত্তৱুত্তিকং চিৰপবন্ধসঙ্খাতায যাপনায কচ্চি যাপেতুং সক্কুণেয্যং. সীসৰোগাদিআবাধাভাৱেন কচ্চি অপ্পাবাধং. দুক্খজীৱিকাভাৱেন কচ্চি অপ্পাতঙ্কং. তংতংকিচ্চকৰণে উট্ঠানসুখতায কচ্চি লহুট্ঠানং. তদনুৰূপবলযোগতো কচ্চি বলং. সুখৱিহাৰসম্ভৱেন কচ্চি ফাসুৱিহাৰো অত্থীতি তত্থ তত্থ কচ্চি-সদ্দং যোজেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. বলৱপ্পত্তা পীতি পীতিযেৱ. তৰুণপীতি পামোজ্জং. সম্মোদনং জনেতি কৰোতীতি সম্মোদনীযং. সম্মোদিতব্বতো সম্মোদনীযন্তি ইমং পন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘সম্মোদিতুং যুত্তভাৱতো’’তি আহ. সৰিতব্বভাৱতোতি অনুস্সৰিতব্বভাৱতো. ‘‘সৰণীয’’ন্তি ৱত্তব্বে দীঘং কত্ৱা ‘‘সাৰণীয’’ন্তি ৱুত্তং.

সুয্যমানসুখতোতি আপাথমধুৰতং আহ, অনুস্সৰিযমানসুখতোতি ৱিমদ্দৰমণীযতং. ব্যঞ্জনপৰিসুদ্ধতাযাতি সভাৱনিৰুত্তিভাৱেন তস্সা কথায ৱচনচাতুৰিযমাহ, অত্থপৰিসুদ্ধতাযাতি অত্থস্স নিৰুপক্কিলেসতং. অনেকেহি পৰিযাযেহীতি অনেকেহি কাৰণেহি. অদিট্ঠত্তাতি উপসঙ্কমনৱসেন অদিট্ঠত্তা. গুণাগুণৱসেনাতি গুণৱসেন গম্ভীৰভাৱং ৱা অগুণৱসেন উত্তানভাৱং ৱা. ওৱট্টিকসাৰং কত্ৱাতি ওৱট্টিকায গহেতব্বসাৰৱত্থুং কত্ৱা. লোকনিস্সৰণভৱোক্কন্তিপঞ্হন্তি লোকতো নিস্সটভাৱপঞ্হঞ্চেৱ আদিতো ভৱোক্কমনপঞ্হঞ্চ. সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধতং পুচ্ছন্তো হি ‘‘কিং ভৱং গোতমো সব্বলোকতো নিস্সটো, সব্বসত্তেহি চ জেট্ঠো’’তি? পুচ্ছতি নাম. যথা হি সত্থু সম্মাসম্বুদ্ধতায লোকতো নিস্সটতা ৱিঞ্ঞাযতি, এৱং সব্বসত্তেহি জেট্ঠভাৱতো সেট্ঠভাৱতো. স্ৱাযমত্থো অগ্গপসাদসুত্তাদীহি (ইতিৱু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪) ৱিভাৱেতব্বো. কথং পন সম্বুদ্ধতা ৱিঞ্ঞাযতীতি? অৱিপৰীতধম্মদেসনতো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাদীসু (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১২৪) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

ৰাজা সত্থু অৱিপৰীতধম্মদেসনং অজানন্তো ততো এৱস্স সম্মাসম্বোধিং অসদ্দহন্তো ‘‘ৱুড্ঢতৰেসুপি চিৰপব্বজিতেসু সম্মাসম্বুদ্ধভাৱে অলব্ভমানে তব্বিপৰীতে কথং লব্ভেয্যা’’তি মঞ্ঞমানো ‘‘কিং পন ভৱং গোতমো’’তিআদিং ৱক্খতি. ৰাজা অত্তনো লদ্ধিযা ন পুচ্ছতি অত্তনো সম্মুখা তেহি অসম্মাসম্বুদ্ধভাৱস্সেৱ পটিঞ্ঞাতত্তা. যস্মা তে মুসাৱাদিতায অত্তনো উপট্ঠাকাদীনং ‘‘বুদ্ধা ময’’ন্তি পটিজানিংসু, তস্মা ৱুত্তং ‘‘লোকে মহাজনেন গহিতপটিঞ্ঞাৱসেন পুচ্ছতী’’তি. স্ৱাযমত্থো আগমিস্সতি. বুদ্ধসীহনাদন্তি বুদ্ধানং এৱ আৱেণিকং সীহনাদং. কামং মগ্গঞাণপদট্ঠানং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, সম্বোধিঞাণে পন গহিতে তং অত্থতো গহিতমেৱ হোতীতি ৱুত্তং ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতং সম্মাসম্বোধি’’ন্তি.

পব্বজ্জূপগমনেনাতি যায কাযচি পব্বজ্জায উপগমনমত্তেন সমণা, ন সমিতপাপতায. জাতিৱসেনাতি জাতিমত্তেন ব্ৰাহ্মণা, ন বাহিতপাপতায. পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো সঙ্ঘোতি পব্বজিতসমূহতামত্তেন সঙ্ঘো, ন নিয্যানিকদিট্ঠিৱিসুদ্ধসীলসামঞ্ঞৱসেন সংহতত্তাতি অধিপ্পাযো. এতেসং অত্থীতি এতেসং সব্বঞ্ঞুপটিঞ্ঞাতানং পৰিৱাৰভূতো অত্থি. স্ৱেৱাতি পব্বজিতসমূহসঙ্খাতো এৱ. কেচি পন ‘‘পব্বজিতসমূহৱসেন. সঙ্ঘিনো, গহট্ঠসমূহৱসেন গণিনো’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং গণে এৱ লোকে সঙ্ঘসদ্দস্স নিৰুড়্হত্তা. আচাৰসিক্খাপনৱসেনাতি অচেলকৱতচৰিযাদি-আচাৰসিক্খাপনৱসেন. পাকটাতি সঙ্ঘীআদিভাৱেন পকাসিতা. ‘‘অপ্পিচ্ছা’’তি ৱত্ৱা তত্থ লব্ভমানং অপ্পিচ্ছতং দস্সেতুং ‘‘অপিচ্ছতায ৱত্থম্পি ন নিৱাসেন্তী’’তি ৱুত্তং. ন হি তেসু সাসনিকেসু ৱিয সন্তগুণনিগুহনা অপ্পিচ্ছা লব্ভতীতি. যসোতি কিত্তিসদ্দো. তৰন্তি এতেন সংসাৰোঘন্তি এৱং সম্মতত্তা তিত্থং ৱুচ্চতি লদ্ধীতি আহ ‘‘তিত্থকৰাতি লদ্ধিকৰা’’তি. সাধুসম্মতাতি ‘‘সাধূ’’তি সম্মতা, ন সাধূহি সম্মতাতি আহ ‘‘সন্তো…পে… পুথুজ্জনস্সা’’তি.

কপ্পকোলাহলন্তি কপ্পতো কোলাহলং, ‘‘কপ্পুট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি দেৱপুত্তেহি উগ্ঘোসিতমহাসদ্দো. ইমেতি পূৰণাদযো. বুদ্ধকোলাহলন্তি দেৱতাহি ঘোসিতং বুদ্ধকোলাহলং. পযিৰুপাসিত্ৱাতি পুৰিসসুতিপৰম্পৰায সুত্ৱা. চিন্তামণিৱিজ্জা নাম পৰচিত্তজানাপনৱিজ্জা. সা কেৱট্টসুত্তে ‘‘মণিকা’’তি আগতা, আদি-সদ্দেন গন্ধাৰিসম্ভৱৱিজ্জাদিং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ গন্ধাৰিযা ৱিকুব্বনং দস্সেতি. অত্তভাৱেতি সৰীৰে. ৰাজুস্মাতি ৰাজতেজো.

সুক্কধম্মোতি অনৱজ্জধম্মো নিক্কিলেসতা. ইদং গহেত্ৱাতি ইদং পৰম্মুখা ‘‘মযং বুদ্ধা’’তি ৱত্ৱা অত্তনো সম্মুখা ‘‘ন মযং বুদ্ধা’’তি তেহি ৱুত্তৱচনং গহেত্ৱা. এৱমাহাতি ‘‘যেপি তে, ভো গোতম…পে… নৱো চ পব্বজ্জাযা’’তি এৱং অৱোচ. অত্তনো পটিঞ্ঞং গহেত্ৱাতি ‘‘ন মযং বুদ্ধা’’তি তেসং অত্তনো পুৰতো পৱত্তিতং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা. ঈদিসে ঠানে কিং-সদ্দো পটিসেধৱাচকো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘কিন্তি পটিক্খেপৱচন’’ন্তি, কস্মা পটিজানাতীতি অত্থো?

ন উঞ্ঞাতব্বাতি ন গৰহিতব্বা. গৰহত্থো হি অযং উ-সদ্দো. ‘‘দহৰো’’তি অধিকতত্তা ৱক্খমানত্তা চ ‘‘খত্তিযোতি ৰাজকুমাৰো’’তি ৱুত্তং. উৰসা গচ্ছতীতি উৰগো, যো কোচি সপ্পো, ইধ পন অধিপ্পেতং দস্সেতুং ‘‘আসীৱিসো’’তি আহ. সীলৱন্তং পব্বজিতং দস্সেতি সামঞ্ঞতো ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱদন্তো. ইধ পন যস্মা ‘‘ভৱম্পি নো গোতমো’’তিআদিনা ভগৱন্তং উদ্দিস্স কথং সমুট্ঠাপেসি, তস্মা ভগৱা অত্তানং অব্ভন্তৰং অকাসি. যদিপি ৱিসেসো সামঞ্ঞজোতনায ৱিভাৱিতো হোতি, সংসযুপ্পত্তিদীপকং নোতি ৱুত্তগ্গহণং পন তং পৰিচ্ছিজ্জতীতি. তেনাহ ‘‘দেসনাকুসলতাযা’’তিআদি. ইদানি অৱঞ্ঞাপৰিভৱে পযোগতো ৱিভাৱেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অচিত্তীকতাকাৰৱসেন অৱঞ্ঞায পাকটভাৱো, ৱম্ভনৱসেন পৰিভৱস্সাতি অধিপ্পাযেন কাযপযোগৱসেন অৱঞ্ঞা দস্সিতা, ৱচীপযোগৱসেন পৰিভৱো, উভযং পন উভযত্থাপি পভেদতো গহিতং, অৱঞ্ঞপৰিভৱানং দ্ৱিন্নম্পি উভযত্থ পৰিগ্গহো. তং সব্বম্পীতি তং অৱঞ্ঞাদি সব্বম্পি. চতূসুপি তং ন কাতব্বমেৱ সম্পতি আযতিঞ্চ অনত্থাৱহত্তা.

তদত্থদীপনাতি তস্স আদিতো ৱুত্তস্স অত্থস্স দীপনা. ৱিসেসত্থদীপনাতি ততো ৱিসিট্ঠত্থদীপনা. খেত্তানং অধিপতীতি খত্তিযোতি নিৰুত্তিনযেন সদ্দসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. খেত্ততো ৱিৱাদা সত্তে তাযতীতি খত্তিযোতি লোকিযা কথযন্তি. ‘‘মহাসম্মতো, খত্তিযো, ৰাজা’’তি এৱমাগতেসু ইমেসু দুতিযং. অক্খৰন্তি সমঞ্ঞা. সা হি উদযব্বযাভাৱতো ‘‘ন কদাচি খৰতীতি অক্খৰ’’ন্তি ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘নামগোত্তং ন জীৰতী’’তি. জাতিসম্পন্নন্তি সম্পন্নজাতিং অতিৱিসুদ্ধজাতিং. তীণি কুলানীতি ব্ৰাহ্মণৱেস্সসুদ্দকুলানি. অতিক্কমিত্ৱাতি অত্তনো জাতিসম্পত্তিযা অভিভৱিত্ৱা.

কেৱলং নামপদং ৱুত্তং আখ্যাতপদং অপেক্খতেৱাতি আহ ‘‘ঠানং হীতি কাৰণং ৱিজ্জতী’’তি. উদ্ধটদণ্ডেনাতি সমন্ততো উব্ভতেন দণ্ডেন সাসনেন, বলৱং উপক্কমং গৰুকং ৰাজানম্পি. তং খত্তিযং পৰিৱজ্জেয্যাতি খত্তিযং অৱঞ্ঞাপৰিভৱকৰণতো ৱজ্জেয্য. তেনাহ ‘‘ন ঘট্টেয্যা’’তি.

উৰগস্স চ নানাৱিধৱণ্ণগ্গহণে কাৰণং ৱদতি ‘‘যেন যেন হী’’তিআদিনা. বহুভক্খন্তি মহাভক্খং সব্বভক্খখাদকং. পাৱকং সোধনত্থেন অসুদ্ধস্সপি দহনেন. সোতি মগ্গো. কণ্হো ৱত্তনী ইমস্সাতি কণ্হৱত্তনী. মহন্তো অগ্গিক্খন্ধো হুত্ৱা. যাৱব্ৰহ্মলোকপ্পমাণোতি কপ্পৱুট্ঠানকালে অৰঞ্ঞে অগ্গিনা গহিতে কালন্তৰে এৱ কট্ঠতিণৰুক্খাদিসম্ভৱোতি দস্সেতুং ‘‘জাযন্তি তত্থ পাৰোহা’’তি পাড়িযং ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ.

ডহিতুং ন সক্কোতি পচ্চক্কোসনাদিনা. ৱিনস্সন্তি সমণতেজসা ৱিনাসিতত্তা. ‘‘ন তস্সা’’তি এত্থ ন-কাৰং ‘‘ৱিন্দৰে’’তি এত্থ আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘ন ৱিন্দন্তী’’তি. ৱত্থুমত্তাৱসিট্ঠোতি ঠানমেৱ নেসং অৱসিস্সতি, সযং পন সব্বসো সহ ধনেন ৱিনস্সন্তীতি অত্থো.

‘‘সম্মদেৱ সমাচৰে’’তি এত্থ যথা ৰাজাদীসু সম্মা সমাচৰেয্য, তং ৱিভাগেন দস্সেন্তো ‘‘খত্তিযং তাৱা’’তিআদিমাহ. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. তিস্সো কুলসম্পত্তিযোতি খত্তিয-ব্ৰাহ্মণগহপতি-মহাসালকুলানি ৱদতি. পঞ্চ ৰূপিব্ৰহ্মলোকে, চত্তাৰো অৰূপীব্ৰহ্মলোকেতি এৱং নৱ ব্ৰহ্মলোকে কম্মভৱৱিভাগেন, সেসানং গণনানং উপপত্তিভৱৱিভাগেন.

অভিক্কন্তন্তি অতিৱিয কমনীযং. সা পনস্সা কন্ততা অতিৱিয ইট্ঠতায মনৱড্ঢনতায সোভনতাযাতি আহ ‘‘অতিইট্ঠং অতিমনাপং অতিসুন্দৰন্তি অত্থো’’তি. ‘‘অভিক্কন্ত’’ন্তি ৱচনং অপেক্খিত্ৱা নপুংসকনিদ্দেসো, ৱচনং পন ভগৱতো ধম্মদেসনাতি তথা ৱুত্তং. অত্থমত্তদস্সনং ৱা এতং, তস্মা অত্থৱসেন লিঙ্গৱিভত্তিৱিপৰিণামো ৱেদিতব্বো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো.

অধোমুখঠপিতন্তি কেনচি অধোমুখং ঠপিতং. হেট্ঠামুখজাতন্তি সভাৱেনেৱ হেট্ঠামুখং জাতং. উগ্ঘাটেয্যাতি ৱিৱটং কৰেয্য. হত্থে গহেত্ৱাতি ‘‘পুৰত্থাভিমুখো উত্তৰাভিমুখো ৱা গচ্ছা’’তিআদীনি অৱত্ৱা হত্থে গহেত্ৱা নিস্সন্দেহং কত্ৱা ‘‘এস মগ্গো’’তি এৱং ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছা’’তি ৱদেয্য. কাড়পক্খচাতুদ্দসীতি কাড়পক্খে চাতুদ্দসী. নিক্কুজ্জিতং উক্কুজ্জেয্যাতি আধেয্যস্স অনাধাৰভূতং ভাজনং তস্স আধাৰভাৱাপাদনৱসেন উক্কুজ্জেয্য. অঞ্ঞাণস্স অভিমুখত্তা হেট্ঠামুখজাততায সদ্ধম্মৱিমুখং, ততো এৱ অধোমুখভাৱেন অসদ্ধম্মে পতিতন্তি এৱং পদদ্ৱযং যথাৰহং যোজেতব্বং, ন যথাসঙ্খযং. কামং কামচ্ছন্দাদযোপি পটিচ্ছাদকা, মিচ্ছাদিট্ঠি পন সৱিসেসং পটিচ্ছাদিকাতি আহ ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিগহনপটিচ্ছন্ন’’ন্তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিপৰমাহং, ভিক্খৱে, ৱজ্জং ৱদামী’’তি (অ. নি. ১.৩১০). সব্বাপাযগামিমগ্গো কুম্মগ্গো ‘‘কুচ্ছিতো মগ্গো’’তি কত্ৱা. সম্মাদিট্ঠিআদীনং উজুপটিপক্খতায মিচ্ছাদিট্ঠিআদযো অট্ঠ মিচ্ছত্তধম্মা মিচ্ছামগ্গো. তেনেৱ হি তদুভযপটিপক্খতং সন্ধায ‘‘সগ্গমোক্খমগ্গং আৱিকৰোন্তেনা’’তি ৱুত্তং. সপ্পিআদিসন্নিস্সযো পদীপো ন তথা উজ্জলো, যথা তেলসন্নিস্সযোতি তেলপজ্জোতগ্গহণং. এতেহি পৰিযাযেহীতি এতেহি নিক্কুজ্জিতুক্কুজ্জনপটিচ্ছন্নৱিৱৰণাদিউপমোপমিতব্বপ্পকাৰেহি.

পসন্নাকাৰন্তি পসন্নেহি কাতব্বং সক্কাৰং. সৰণন্তি পটিসৰণং পৰাযণং. অজ্জতাতি অজ্জাতি পদস্স ৱড্ঢনমত্তং হেত্থ তা-সদ্দো যথা ‘‘দেৱতা’’তি. পাণেহি উপেতন্তি পাণেহি সহ সৰণং উপেতং. ‘‘যাৱ মে পাণা ধৰন্তি, তাৱ সৰণং গতমেৱ মং ধাৰেতূ’’তি আপাণকোটিকং অত্তনো সৰণগমনং পৱেদেতি. তেনাহ ‘‘যাৱ মে’’তিআদি. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

দহৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পুৰিসসুত্তৱণ্ণনা

১১৩. পুৰিমসুত্তেতি পুৰিমসুত্তদেসনাযং. তত্থ হি উপসঙ্কমন্তৱেলায সত্থু গুণে অজানন্তো কেৱলং সম্মোদনং কৰোতি. দেসনং সুত্ৱা পন সত্থু গুণে ঞত্ৱা সৰণঙ্গতত্তা ইধ ইমস্মিং সমাগমে অভিৱাদেসি পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দি. অত্তানং অধি অজ্ঝত্তং, অৱিজহেন অত্তানং অধিকিচ্চ উদ্দিস্স পৱত্তধম্মা অজ্ঝত্তং একজ্ঝং গহণৱসেন, ভুম্মত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনং. কামঞ্চাযং অজ্ঝত্তসদ্দো গোচৰজ্ঝত্তৱিসযজ্ঝত্তঅজ্ঝত্তজ্ঝত্তেসু পৱত্ততি. তে পনেত্থ ন যুজ্জন্তীতি ৱুত্তং ‘‘নিযকজ্ঝত্ত’’ন্তি, নিযকসঙ্খাতঅজ্ঝত্তধম্মেসূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অত্তনো সন্তানে’’তি. লুব্ভনলক্খণোতি গিজ্ঝনলক্খণো, আৰম্মণে দড়্হগ্গহণসভাৱোতি অত্থো. দুস্সনলক্খণোতি কুজ্ঝনলক্খণো, ব্যাপজ্জনসভাৱোতি অত্থো. মুয্হনলক্খণোতি অঞ্ঞাণলক্খণো, আৰম্মণে সভাৱসম্মোহভাৱোতি অত্থো. ৱিহেঠেন্তীতি অত্থনাসনঅনত্থুপ্পাদনেহি ৱিবাধেন্তি. ততো এৱ যথা সগ্গমগ্গেসু ন দিস্সতি, এৱং কৰোন্তীতি আহ ‘‘নাসেন্তি ৱিনাসেন্তী’’তি. অত্তনি সম্ভূতাতি সন্তানে নিব্বত্তা.

পুৰিসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. জৰামৰণসুত্তৱণ্ণনা

১১৪. অঞ্ঞত্ৰ জৰামৰণাতি জৰামৰণেন ৱিনা. জৰামৰণৱিৰহিতো জাতো নাম অত্থি নু খোতি পুচ্ছতি. পাড়িযং জাতস্সাতি পচ্চত্তে সামিৱচনং. মহাসালাতি ইমিনা ৰ-কাৰস্স ল-কাৰং কত্ৱা ‘‘মহাসালা’’তি ৱুত্তন্তি দস্সেতি যথা ‘‘পুৰত্থিযোতি পুলত্থিযো’’তি. মহাসাৰপ্পত্তাতি মহন্তং ৱিভৱসাৰং পত্তা. কোটিসতং ধনং, অযমেৱ ৱা পাঠো. ‘‘কুম্ভং নাম দস অম্বণানী’’তি ৱদন্তি. ইস্সৰাতি ৱিভৱিস্সৰিযেন ইস্সৰা. সুৱণ্ণৰজতভাজনাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ৱত্থসেয্যাৱসথাদিং সঙ্গণ্হাতি. অসাধাৰণধনানং নিধানগতত্তা ‘‘অনিধানগতস্সা’’তি ৱুত্তং. তুট্ঠিকৰণস্সাতি পাসাদসিৱিকাদিসুখসাধনস্স.

আৰকা কিলেসেহীতি নিৰুত্তিনযেন সদ্দসিদ্ধিমাহ. আৰকাতি চ সব্বসো সমুচ্ছিন্নত্তা তেহি দূৰেতি অত্থো. ৰাগাদীনং হতত্তা, পাপকৰণে ৰহাভাৱতো, অনুত্তৰদক্খিণেয্যতাদিপচ্চযা চ অৰহং. কামঞ্চাযং সংযুত্তৱণ্ণনা, অভিধম্মনযো এৱ পন নিপ্পৰিযাযোতি আহ ‘‘চত্তাৰো আসৱা’’তি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসং. ৱুট্ঠাতি ৱুট্ঠৱন্তো. চতূহি মগ্গেহি কৰণীযন্তি পচ্চেকং চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বং পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযভাৱনাভিসমযং. এৱং গতং সোড়সৱিধং হোতি. ওসীদাপনট্ঠেন ভাৰা ৱিযাতি ভাৰা. তেনাহ ‘‘ভাৰা হৱে পঞ্চক্খন্ধা’’তিআদি (সং. নি. ৩.২২). অত্তপটিবদ্ধতায অত্তনো অৱিজহনতো পৰমত্থদেসনায চ পৰমত্থো অৰহত্তং. কামঞ্চাযমত্থো সব্বসমিদ্ধিসসন্ততিপৰিযাপন্নো অনৱজ্জধম্মো সম্ভৱতি অকুপ্পসভাৱা, অপৰিহানধম্মেসু পন অগ্গভূতে অৰহত্তে সাতিসযো, ন ইতৰেসূতি ‘‘অৰহত্তসঙ্খাতো’’তিআদি ৱুত্তং. ওৰম্ভাগিযুদ্ধম্ভাগিযৱিভাগং দসৱিধম্পি ভৱেসু সংযোজনং কিলেসকম্মৱিপাকৱট্টপচ্চযো হুত্ৱা নিস্সৰিতুং অপ্পদানৱসেন বন্ধতীতি ভৱসংযোজনং. সতিপি হি অঞ্ঞেসং তপ্পক্খিযভাৱেন ৱিনা সংযোজনানি তেসং তপ্পচ্চযভাৱো অত্থি, ভৱনিযামো ওৰম্ভাগিযুদ্ধম্ভাগিযসঙ্গহিতোতি তংতংভৱনিব্বত্তককম্মনিযামো চ হোতি, ন চ উপচ্ছিন্নসংযোজনস্স কতানিপি কম্মানি ভৱং নিব্বত্তেন্তীতি তেসংযেৱ সংযোজনট্ঠো দট্ঠব্বো. সম্মা কাৰণেহি জানিত্ৱাতি ঞাযেন দুক্খাদীসু সো যথা জানিতব্বো; তথা জানিত্ৱা, পুব্বকালকিৰিযাৱিমুত্তা হি অপৰকালকিৰিযা চ যথা সম্ভৱতি, তং দস্সেতুং ‘‘মগ্গপঞ্ঞাযা’’তিআদি ৱুত্তং.

ভিজ্জনসভাৱো খণাযত্তত্তা. নিক্খিপিতব্বসভাৱো মৰণধম্মত্তা. অযং কাযো উস্মাযুৱিঞ্ঞাণাপগমো ছড্ডনীযধম্মো, যস্মিং যং পতিট্ঠিতং, তং তস্স সন্তানগতৱিপ্পযুত্তন্তি কত্ৱা ৱত্তব্বতং অৰহতীতি আহ ‘‘খীণাসৱস্স হি অজীৰণধম্মোপি অত্থী’’তিআদি. তেনাহ ভগৱা ‘‘ইমস্মিংযেৱ ব্যামমত্তে কড়েৱৰে সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞপেমি লোকসমুদযঞ্চ লোকনিৰোধঞ্চা’’তিআদি (সং. নি. ১.১০৭; অ. নি. ৪.৪৫). অস্স খীণাসৱস্স, ‘‘জীৰণধম্ম’’ন্তি যথাৱুত্তং অজীৰণধম্মং ঠপেত্ৱা জীৰণধম্মং দস্সেন্তো ‘‘তেসংপাযং কাযো ভেদনধম্মো’’তি এৱমাহ. জৰং পত্তস্সেৱ হিস্স ভেদননিক্খিপিতব্বতানিযতে অত্থে সুত্তদেসনা পৱত্তা. অত্থস্স উপ্পত্তি অট্ঠুপ্পত্তি, সা এতস্স অত্থীতি অট্ঠুপ্পত্তিকো. কিৰ-সদ্দো অনুস্সৱত্থো, তেন অনুস্সৱাগতোযমত্থো, ন অট্ঠকথাগতোতি দীপেতি. তেনাহ ‘‘ৱদন্তী’’তি. যেনাযং অত্থো হেতুনা অট্ঠুপ্পত্তিকো, তং দস্সেতুং ‘‘সিৱিকসালাযং নিসীদিত্ৱা কথিত’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘ৱিহৰতি জেতৱনে’’তি নিদানৱচনেন যথা ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথা ৱেদিতব্বং. ননু ইমস্স সুত্তস্স পুচ্ছাৱসিকো নিক্খেপোতি? সচ্চমেতং, সুত্তেকদেসং পন সন্ধায অট্ঠুপ্পত্তিকতাৱচনং. কেচি পন ‘‘যানং আৰুহিত্ৱা ৰাজা আগতো, ৰঞ্ঞো আৰোহনীযৰথং দস্সেত্ৱা ৱুত্ত’’ন্তিপি ৱদন্তি.

সৰীৰে ফেণপিণ্ডসমে কিং ৱত্তব্বং? সব্ভি সদ্ধিন্তি সাধূহি সহ পৱেদযন্তি. ন হি কদাচি সাধূনং সাধূহি সহ কত্তব্বা হোন্তি, তস্মা সীদনসভাৱানং কিলেসানং ভিজ্জনপ্পত্তত্তা নিব্বানং সব্ভীতি ৱুচ্চতি. পুৰিমপদস্সাতি ‘‘সতঞ্চ ধম্মো ন জৰং উপেতী’’তি পদস্স. কাৰণং দস্সেন্তো ব্যতিৰেকৱসেন. সতং ধম্মো নিব্বানং কিলেসেহি সংসীদনভিজ্জনসভাৱো ন হোতি, তস্মা তং আগম্ম জৰং ন উপেতি. কিলেসা পন তন্নিমিত্তকা, এৱমযং ৱুত্তকাৰণতো জৰং ন উপেতীতি. তেনাহ ‘‘ইদ’’ন্তিআদি. সুন্দৰাধিৱচনং ৱা এতং ‘‘সব্ভী’’তি পদং অপাপতাদীপনতো, সব্ভিধম্মভূতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৱিৰাগো তেসং অগ্গমক্খাযতি (ইতিৱু. ৯০; অ. নি. ৪.৩৪), ন তেন ধম্মেন সমত্থি কিঞ্চী’’তি (খু. পা. ৬.৪; সু. নি. ২২৭) চ.

জৰামৰণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পিযসুত্তৱণ্ণনা

১১৫. ৰহসি গতস্সাতি জনসম্বাধতো অপক্কন্তস্স. নিলীনস্স তেনেৱ জনৱিৱেকেন একমন্তং নিসজ্জায একীভাৱেন পটিসল্লীনস্স ৱিয. তেনাহ ‘‘একীভূতস্সা’’তি. সব্বঞ্ঞুভাসিতং কৰোন্তো আহ তস্স ৱচনং ‘‘এৱমেত’’ন্তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্স ৱচনং তথাপচ্চনুভাসন্তো. অন্তকেনাধিপন্নত্তা এৱ খেত্তৱত্থুহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদি মানুসং ভৱং জহতো. অনুগন্তি অনুগতং, তমেৱ অনুগামীতি অত্থো. নিচযন্তি উপৰূপৰি ৱড্ঢিযা নিচিতভূতং. সম্পৰাযিকন্তি সম্পৰায হিতং.

পিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. অত্তৰক্খিতসুত্তৱণ্ণনা

১১৬. পীদহনন্তি সংযমনং. কম্মপথভেদং অপ্পত্তস্সাতি সুপিনকালো ৱিয পৱত্তিমত্ততায কম্মপথৱিসেসং অগতস্স. কম্মস্সাতি অকুসলকম্মস্স. সংৱৰন্তি সংৱৰভাৱং দস্সেতি, ইতৰস্স পন সংৱৰভাৱো পুৰিমেহি তীহি পদেহি দস্সিতোৱাতি. ওত্তপ্পম্পি গহিতমেৱ তদৱিনাভাৱতো. ন হি পাপজিগুচ্ছনং পাপউত্ৰাসৰহিতং, উত্ৰাসো ৱা পাপজিগুচ্ছনৰহিতো অত্থীতি.

অত্তৰক্খিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অপ্পকসুত্তৱণ্ণনা

১১৭. উড়াৰসদ্দো সেট্ঠে বহুকে চ দিস্সতীতি আহ ‘‘পণীতে চ বহুকে চা’’তি. মানমজ্জনেনাতি মানৱসেন মদপ্পত্তিযা. অতিক্কমন্তি সাধুমৰিযাদৱীতিক্কমলক্খণং দোসং. কূটো পাসো.

অপ্পকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. অড্ডকৰণসুত্তৱণ্ণনা

১১৮. যস্মা কামনিমিত্তং সত্তো সম্পজানমুসা ভাসতি, তস্মা কামা তস্স পতিট্ঠা পচ্চযো কাৰণন্তি আহ ‘‘কামহেতূ’’তিআদি. ভদ্ৰমুখসীসেন ৱিটটুভং ভদ্ৰোপচাৰেন উপচৰতীতি অত্থো, ৱিনিচ্ছযো কৰীযতি এত্থাতি অড্ডকৰণং, ৱিনিচ্ছযট্ঠানং. খিপ্পন্তি কূটং, মচ্ছখিপ্পন্তিপি ৱট্টতি. ওড্ডিতন্তি ওড্ডনৱসেন ফলং পাপিতং.

অড্ডকৰণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা

১১৯. ‘‘কস্মা পুচ্ছতী’’তি? পুচ্ছাকাৰণং চোদেত্ৱা সমুদযতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘অযং কিৰ মল্লিকা’’তিআদি ৱুত্তং. মালাৰামং গন্ত্ৱাতি অত্তনো পিতু মালাৰামং ৰক্খণত্থঞ্চেৱ অৱসেসপুপ্ফগ্গহণত্থঞ্চ গন্ত্ৱা. কাসিগামেতি কাসিৰট্ঠস্স গামে. সো কিৰ গামো মহাকোসলৰাজেন অত্তনো ধীতুযা পতিঘৰং গচ্ছন্তিযা পুপ্ফমূলত্থায দিন্নো, তংনিমিত্তং. ভাগিনেয্যেন অজাতসত্তুনা. তস্সাতি ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স. সাতি মল্লিকা. নিৱত্তিতুন্তি তস্সা ধম্মতায নিৱত্তিতুং তস্সা ৱচনং পটিক্খিপিতুং. নেৱজ্ঝগাতি ৱত্তমানত্থে অতীতৱচনন্তি আহ ‘‘নাধিগচ্ছতী’’তি. পুথু অত্তাতি তেসং সত্তানং অত্তা.

মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. যঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

১২০. থূণন্তি যঞ্ঞূপত্থম্ভং. উপনীতানি যঞ্ঞং যজিতুং আৰম্ভায. এত্তাৱতাতি ‘‘ইধ, ভন্তে…পে… ৰুদমানা পৰিকম্মানি কৰোন্তী’’তি এত্তকেন পাঠেন. সন্নিট্ঠানন্তি ‘‘নং ইত্থিং লভিস্সামি নু খো, ন নু খো লভিস্সামী’’তি নিচ্ছযং অৱিন্দন্তো ন ঞাযন্তো. ফেণুদ্দেহকন্তি যথা যত্থ কুথিতে ফেণং উদ্দেহতি ন উপধীযতি, এৱং অনেকৱাৰং ফেণং উট্ঠাপেত্ৱা. তং দিৱসন্তি তস্মিং ৰঞ্ঞা নিদ্দং অলভিত্ৱা দুক্খসেয্যদিৱসে. আলোকং ওলোকেত্ৱাতি লোহকুম্ভিমুখৱট্টিসীসে পত্তে তত্থ মহন্তং আলোকং ওলোকেত্ৱা. অত্তানো ৱচনং ৰঞ্ঞো পৱত্তিঞাপনত্থং. মহাসদ্দো উদপাদি ‘‘এৱৰূপং যঞ্ঞং ৰাজা কাৰাপেতী’’তি. ৱত্তুকামো অহোসি, ৱত্তুঞ্চ পন অৱিসহন্তো ‘‘স’’ ইতি ৱত্ৱা লোহকুম্ভিযং নিমুগ্গো. ইমং গাথং ৱত্তুকামো অহোসীতি অযং পনেত্থ সম্বন্ধো. এস নযো সেসপদদ্ৱযেপি. ধম্মভেৰিং চৰাপেসুং ‘‘কোচি কঞ্চি পাণং মা হনতূ’’তি. সো ইত্থিসামিকো পুৰিসো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি অত্তনো উপনিস্সযসম্পত্তিযা সত্তু চ দেসনাৱিলাসসম্পত্তিযা, ৰাজা পন মহাবোধিনিৰুজ্ঝনসভাৱত্তা কিঞ্চি ৱিসেসং নাধিগচ্ছি.

সঙ্গহৱত্থূনীতি লোকস্স সঙ্গহকাৰণানি. নিপ্ফন্নসস্সতো নৱভাগে কস্সকস্স দত্ৱা ৰঞ্ঞং একভাগগ্গহণং দসমভাগগ্গহণং. এৱং কস্সকা হট্ঠতুট্ঠা সস্সানি সম্পাদেন্তীতি আহ ‘‘সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো’’তি. ততো ওৰভাগে কিৰ ছভাগগ্গহণং জাতং. ছমাসিকন্তি ছন্নং ছন্নং মাসানং পহোনকং. পাসেতীতি পাসগতে ৱিয কৰোতি. ৱাচায পিযস্স পিযকৰস্স কম্মং ৱাচাপেয্যং. সব্বসো ৰট্ঠস্স ইদ্ধাদিভাৱতো খেমং. নিৰব্বুদং চোৰিযাভাৱতো. ইদঞ্হি ৰট্ঠং অচোৰিযং নিৰগ্গড়ন্তি ৱুচ্চতি অপাৰুতঘৰভাৱতো.

উদ্ধংমূলকং কত্ৱাতি উম্মূলং কত্ৱা. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহীতি মহাযঞ্ঞস্স পুব্বভাগে পচ্ছা চ পৱত্তেতব্বেহি দ্ৱীহি পৰিৱাৰযঞ্ঞেহি. সত্তৱীসতি…পে… নস্সাতি সত্তৱীসাধিকানং তিণ্ণং পসুসতানং দ্ৱাৱীসতিযা অস্সাদীহি চ সট্ঠিঅধিকদ্ৱিসতআৰঞ্ঞকপসূহি চ সদ্ধিং সম্পিণ্ডিতানং পন নৱাধিকছসতপসূনং মাৰণেন ভেৰৱস্স পাপভীৰুকানং ভযাৱহস্স. তথা হি ৱদন্তি –

‘‘ছসতানি নিযুজ্জন্তি, পসূনং মজ্ঝিমে হনি,

অস্সমেধস্স যঞ্ঞস্স, অধিকানি নৱাপি চা’’তি.

সম্মন্তি যুগচ্ছিদ্দে পক্খিপিতব্বদণ্ডকং. পাসেন্তীতি খিপন্তি. সংহাৰিমেহীতি সকটেহি ৱহিতব্বেহি যূপেহি. পুব্বে কিৰ একো ৰাজা সম্মাপাসং যজন্তো সৰস্সতিনদীতীৰে পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে নিমুগ্গোযেৱ অহোসি. অন্ধবালব্ৰাহ্মণা গতানুগতিগতা ‘‘অযং তস্স সগ্গগমনমগ্গো’’তি সঞ্ঞায তত্থ সম্মাপাসযঞ্ঞং পট্ঠপেন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘নিমুগ্গোকাসতো পভুতী’’তি. অযূপো অপ্পকদিৱসো যাগো, সযূপো বহুদিৱসং সাধেয্যো সত্ৰযাগো. মন্তপদাভিসঙ্খতানং সপ্পিমধূনং ৱাজমিতি সমঞ্ঞা, হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণগোমহিং সাদিসত্তৰসকদক্খিণস্স. সাৰগব্ভকোট্ঠাগাৰাদীসু নত্থেত্থ অগ্গড়ন্তি নিৰগ্গড়ো. তত্থ কিৰ যঞ্ঞে অত্তনো সাপতেয্যং অনৱসেসতো অনিগূহিত্ৱা নিয্যাতীযতি. মহাৰম্ভাতি বহুপসুঘাতকম্মা. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ৱিৱিধা যত্থ হঞ্ঞৰে’’তি ৱক্খমানত্তা ‘‘মহাকিচ্চা’’তি অত্থো ৱুত্তো, ইধ ‘‘মহাৰম্ভাতি পপঞ্চৱসেন অজেড়কা’’তিআদি ৱুত্তন্তি ‘‘বহুপসুঘাতকম্মা’’তি অত্থো ৱুত্তো. নিৰাৰম্ভাতি এত্থাপি ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অনুগতং কুলন্তি অনুকুলং, কুলানুগতন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘যং নিচ্চভত্তাদি…পে… অত্থো’’তি.

যঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. বন্ধনসুত্তৱণ্ণনা

১২১. ইদন্তি ‘‘ইধ, ভন্তে’’তিআদিকং ৱচনং. তে ভিক্খূ আৰোচেসুন্তি সম্বন্ধো. তেসূতি তেসু ৰঞ্ঞা বন্ধাপিতমনুস্সেসু. সুকতকাৰণন্তি সুকাৰণকিৰিযং আৰোচেসুং, ন কেৱলং তেসং মনুস্সানং বন্ধাপিতভাৱং. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘ৰঞ্ঞো কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠৱঙ্কোতি অট্ঠংসো. অন্তোঘৰচাৰিনোতি অন্তেপুৰৱাসিনো.

উক্কট্ঠেতি যুদ্ধে. মন্তীসূতি গুত্তমন্তীসু. অকুতূহলন্তি সঞ্ঞতং. পিযন্তি পিযাযিতব্বং. অন্নপানম্হি মধুৰে অভুত্তে উপ্পন্নে. অত্থেতি অত্থে কিচ্চে জাতে থিৰন্তি ন কথেন্তি কাযবলমত্তেন অপনেতুং সক্কুণেয্যত্তা. সুট্ঠু ৰত্তৰত্তাতি অতিৱিয ৰত্তা এৱ হুত্ৱা ৰত্তা. সাৰত্তেনাতি সাৰভাৱেন সাৰভাৱসঞ্ঞায. ওহাৰিনন্তি হেট্ঠা হৰণসীলন্তি আহ ‘‘চতূসু অপাযেসু আকড্ঢনক’’ন্তি. সিথিলন্তি সিথিলাকাৰং, ন পন সিথিলং. তেনাহ ভগৱা ‘‘দুপ্পমুঞ্চ’’ন্তি.

বন্ধনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযৱগ্গো

১. সত্তজটিলসুত্তৱণ্ণনা

১২২. পুব্বাৰামসঙ্খাতেতি সাৱত্থিনগৰস্স পুব্বদিসায কতত্তা পুব্বাৰামেতি সঙ্খং গতে. তত্ৰাতি ‘‘মিগাৰমাতুযা পাসাদে’’তি তস্মিং সংখিত্তৱচনে. অযং ইদানি ৱুচ্চমানা অনুপুব্বিকথা আদিতো পট্ঠায অনুক্কমকথা. পত্থনং অকাসি তস্স ভগৱতো অগ্গুপট্ঠাযিকং একং উপাসিকং দিস্ৱা তং ঠানন্তৰং আকঙ্খন্তী. মেণ্ডকপুত্তস্সাতি মেণ্ডকসেট্ঠিপুত্তস্স. মাতিট্ঠানে ঠপেসি তস্সা উপকাৰং গৰুভাৱঞ্চ দিস্ৱা. তায কাৰিতে পাসাদেতি তায মহাউপাসিকায মহালতাপসাধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা নৱহি কোটীহি কৰীসমত্তে ভূমিভাগে কাৰিতে সহস্সগব্ভপটিমণ্ডিতে পাসাদে.

পৰূড়্হকচ্ছাতি পৰূড়্হকচ্ছলোমা. কমণ্ডলুঘটিকাদিং পব্বজিতপৰিক্খাৰং. নগ্গভোগ্গনিস্সিৰিকানন্তি নগ্গানঞ্চেৱ ভোগ্গানঞ্চ নিস্সিৰিকানঞ্চ. তে হি অনিৱত্থৱত্থতায নগ্গা চেৱ, অচেলকৱতাদিনা ভোগ্গসৰীৰতায ভোগ্গা, সোভাৰহিততায নিস্সিৰিকা চ. অত্তনা দিট্ঠসুতং পটিচ্ছাদেত্ৱা ন কথেয্যুন্তি অকাৰণমেতং তেসং ৰঞ্ঞা পযুত্তচৰপুৰিসভাৱতো. এৱং কতে পন তে ‘‘অঞ্ঞেপি পব্বজিতা অত্থীতি অযং জানাতী’’তি মঞ্ঞেয্যুন্তি কোহঞ্ঞচিত্তো এৱং অকাসীতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. তথা হি তেনত্থেন অপৰিতোসমানো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ.

কাসিকচন্দনন্তি উজ্জলচন্দনং. তং কিৰ ৱণ্ণৱসেন সমুজ্জলং হোতি পভস্সৰং, তদত্থমেৱ নং সণ্হতৰং কৰোন্তি. তেনাহ ‘‘কাসিকচন্দনন্তি সণ্হচন্দন’’ন্তি. ৱণ্ণগন্ধত্থাযাতি ৱণ্ণসোভত্থঞ্চেৱ সুগন্ধভাৱত্থঞ্চ. ৱণ্ণগন্ধত্থাযাতি ছৱিৰাগকৰণত্থঞ্চেৱ সুগন্ধত্থায চ. ‘‘গিহিনা’’তিআদীহি পদেহি এৱং পমাদৱিহাৰিনা তযা অৰহন্তো দুৱিঞ্ঞেয্যাতি দস্সেতি.

সংৱাসো নাম ইধ কালেন উপসঙ্কমনন্তি দস্সেন্তো ‘‘উপসঙ্কমন্তেনা’’তি আহ. কাযৱাচাহি অসংযতেনপি সংযতাকাৰো, অসংৱুতিন্দ্ৰিযেনপি সংৱুতিন্দ্ৰিযাকাৰো. পৰিগ্গহেস্সামীতি ৱীমংসিস্সামি ‘‘পৰিসুদ্ধং নু খো, নো’’তি. সপ্পঞ্ঞেনাতি সীলপৰিগ্গণ্হনপঞ্ঞায সপ্পঞ্ঞেন. জানিতুং ন সক্কোতি সভাৱস্স সতো সীলস্স অনুপধাৰণতো.

কথনেনাতি অপৰাপৰং কথনেন. তথা হি ৱক্খতি ‘‘একচ্চস্স হী’’তিআদি. অৰিযৱোহাৰোতি দিট্ঠাদিলক্খণেন ৱোহৰিতো ‘‘দিট্ঠং অদিট্ঠ’’ন্তিআদিনা পৱুত্তসদ্দৱোহাৰো. তস্স পন কাৰণমেৱ গণ্হন্তো ‘‘এত্থ চেতনা’’তি আহ. এস নযো অনৰিযৱোহাৰেপি. পৰমত্থতো হি সচ্চৱাচাদযো মুসাৱাদাদযো চেতনালক্খণাতি. পঞ্ঞত্তিৱোহাৰো তথা তথা ৱোহৰিতব্বতো এৱমাহ ‘‘সংৱোহাৰেন খো, মহাৰাজ, সোচেয্যং ৱেদিতব্ব’’ন্তি.

ঞাণথামোতি ঞাণগুণবলং, যেন ঠানুপ্পত্তিকপটিভানাদিনা অচ্চাযিককিচ্চকৰণীযানি নিট্ঠাপেতি. সংকথাযাতি অত্থৱীমংসনৱসেন পৱত্তায সম্মাকথায. উপ্পিলৱতি লহুকভাৱতো. হেট্ঠাচৰকাতি অৱচৰকা. যে অনুপৱিসিত্ৱা পৰেসং ৰহস্সৱীমংসনৱসেন পৱত্তা, তেসু ওচৰকৱোহাৰোতি ৱুত্তং ‘‘চৰা হী’’তিআদি.

ৱণ্ণসণ্ঠানেনাতি ৱণ্ণেন ৱা সণ্ঠানেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা সণ্ঠানসম্পত্তিযা ৱা. সুজানো পেসলো ৱিস্সসেতি যোজনা. লহুকদস্সনেনাতি পৰিত্তদস্সনেন ৱিজ্জুকেন ৱিয. পৰিক্খাৰভণ্ডকেনাতি পব্বজিতপৰিক্খাৰভূতেন ভণ্ডকেন. লোহড্ঢমাসোতি লোহমযো উপড্ঢগ্ঘনকমাসো.

সত্তজটিলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পঞ্চৰাজসুত্তৱণ্ণনা

১২৩. ৰূপাতি ৰূপসঙ্খাতা কামগুণা. তে পন নীলাদিৱসেন অনেকভেদভিন্নাপি ৰূপাযতনত্তা চক্খুৱিঞ্ঞেয্যতং নাতিৱত্তন্তীতি আহ ‘‘নীলপীতাদিভেদং ৰূপাৰম্মণ’’ন্তি. তো-সদ্দোপি দা-সদ্দো ৱিয কালত্থো হোতীতি আহ ‘‘যতোতি যদা’’তি. মনং আপযতি ৱড্ঢেতীতি মনাপং, মনোৰমং. মনাপনিপ্ফত্তিতন্তি তস্স পুগ্গলস্স মনসা পিযাযিতং, তস্স অগ্গভাৱেন পৰিযন্তং পৰমং কোটিং কত্ৱা পৱত্তিতন্তি অত্থো. পুগ্গলমনাপন্তি আৰম্মণসভাৱং অচিন্তেত্ৱা পুগ্গলস্স ৱসেন মনাপভাৱেনেৱ ইট্ঠতায ইট্ঠন্তি. সম্মুতীতি সমঞ্ঞা. পুগ্গলমনাপং নাম সঞ্ঞাৱিপল্লাসৱসেন ৱিপৰীতম্পি গণ্হাতি ইতৰসভাৱতোতি আহ ‘‘যং একস্স…পে… ইট্ঠং কন্ত’’ন্তি. ইদানি তং জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যৱসেন যোজেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘পচ্চন্তৱাসীন’’ন্তিআদিমাহ. ইদং পুগ্গলমনাপন্তি ইদং যথাৱুত্তং জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যং ৱিয অঞ্ঞম্পি এৱংজাতিকং তেন তেন পুগ্গলেন মনাপন্তি গহেতব্বাৰম্মণং পুগ্গলমনাপং নাম.

লোকে পটিৱিভত্তং নত্থি, ৱিভজিত্ৱা দস্সনেন লোকেন মধুৰজাতেনপি পটিৱিভত্তং কত্ৱা গহেতুং ন সক্কুণেয্যাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ৱিভজিত্ৱা পন দস্সেতব্ব’’ন্তি. দিব্বকপ্পম্পীতি দেৱলোকপৰিযাপন্নসদিসম্পি অমনাপং উপট্ঠাতি উড়াৰপণীতাৰম্মণপৰিচযতো. মজ্ঝিমানং পন…পে… ৱিভজিতব্বং তেসং মনাপস্স মনাপতো, অমনাপস্স অমনাপতো উপট্ঠানতো. তত্থপি ইট্ঠানিট্ঠপৰিচ্ছেদো নিপ্পৰিযাযতো এৱং ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তঞ্চ পনেত’’ন্তিআদি. তঞ্চ পনেতং ইট্ঠানিট্ঠভূতং আৰম্মণং কামাৱচৰজৱনেসু অকুসলস্স ৱসেন যেভুয্যেন পৱত্ততীতি কত্ৱা তত্থ ‘‘ৰজ্জতি দুস্সতী’’তি অকুসলস্সেৱ পৱত্তি দস্সিতা. সেসকামাৱচৰস্সপি ৱসেন পৱত্তি লব্ভতেৱ. তথা হি তং অপ্পটিকূলেপি পটিকূলাকাৰতো, পটিকূলেপি অপ্পটিকূলাকাৰতো পৱত্ততীতি. ৱিপাকচিত্তং ইট্ঠানিট্ঠং পৰিচ্ছিন্দতি, ন সক্কা ৱিপাকং ৱঞ্চেতুন্তি. কুসলকম্মং হি একন্ততো ইট্ঠমেৱ, অকুসলকম্মঞ্চ অনিট্ঠমেৱ, তস্মা তত্থ উপ্পজ্জমানং ৱিপাকচিত্তং যথাসভাৱতো পৱত্ততীতি.

যং পন সম্মোহৱিনোদনিযং ‘‘কুসলকম্মজং অনিট্ঠং নাম নত্থী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, তং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. তেন সোভনং অকুসলকম্মজম্পি একচ্চানং সত্তানং ইট্ঠন্তি অনুঞ্ঞাতং সিযা. কুসলকম্মজং পন সব্বেসং ইট্ঠমেৱাতি ৱদন্তি. তিৰচ্ছানগতানং কেসঞ্চি মনুস্সৰূপং অমনাপং, যতো তে দিস্ৱাৱ পলাযন্তি. মনুস্সা চ দেৱতানং ৰূপং দিস্ৱা ভাযন্তি, তেসম্পি ৱিপাকৱিঞ্ঞাণং তং ৰূপং আৰব্ভ কুসলৱিপাকমেৱ উপ্পজ্জতি, তাদিসস্স পন পুঞ্ঞস্স অভাৱা ন তেসং তত্থ অভিৰতি হোতীতি দট্ঠব্বং. কুসলকম্মজস্স পন অনিট্ঠস্স অভাৱো ৱিয অকুসলকম্মজস্স সোভনস্স ইট্ঠস্স অভাৱো ৱত্তব্বো. হত্থিআদীনম্পি হি অকুসলকম্মজং মনুস্সানং অকুসলৱিপাকস্সেৱ আৰম্মণং, কুসলকম্মজং পন পৱত্তে সমুট্ঠিতং কুসলৱিপাকস্স, ইট্ঠাৰম্মণেন ৱোমিস্সকত্তা অপ্পকং অকুসলকম্মজং বহুলং অকুসলৱিপাকুপ্পত্তিযা কাৰণং ন ভৱিস্সতীতি সক্কা ৱত্তুং. ইদানি তমেৱ ৱিপাকৱসেন ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণৱৱত্থানং ৱিভাৱেতুং ‘‘কিঞ্চাপি হী’’তিআদি ৱুত্তং. তযিদং সম্মুতিমনাপসংৱিভাগত্থং ৱুত্তং, ইধ পন ন তথা ৱিভত্তন্তি আহ ‘‘ভগৱা পনা’’তিআদি.

সো উপাসকো চন্দনঙ্গলগামে জাতত্তা ‘‘চন্দনঙ্গলিকো’’তি পঞ্ঞাযতি, ‘‘চন্দনৱিলাসো’’তি কেচি. তস্স উপাসকস্স পটিভানং উদপাদীতি যোজনা. তে ৰাজানো হতপ্পভে হতসোভে দিস্ৱাতি সম্বন্ধো. উদকাভিসিত্তেতি উদকেন অভিসিঞ্চিতে. অঙ্গাৰে ৱিযাতি অঙ্গাৰক্খণে ৱিয.

কালস্সেৱাতি পগেৱ. অৱিগতগন্ধং তঙ্খণৱিকসিততায. ঈদিসং ৱচনন্তি ‘‘অচ্ছাদেসী’’তি এৱৰূপং ৱচনন্তি.

পঞ্চৰাজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দোণপাকসুত্তৱণ্ণনা

১২৪. ‘‘দোণপাককুৰ’’ন্তি এত্থ ৱিভত্তিলোপং কত্ৱা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘দোণপাকং কুৰ’’ন্তি. দোণস্সাতি চতুন্নং আড়্হকানং, সোড়সনাড়ীনন্তি অত্থো. তদুপিযন্তি তদনুৰূপং, তস্স ৱুত্তপৰিমাণস্স অনুচ্ছৱিকন্তি অত্থো. পুব্বেতি তংদিৱসতো পুৰিমতৰদিৱসেসু. বলৱাতি মহা. ভত্তপৰিড়াহোতি ভত্তসম্মদহেতুকো. অস্স ৰঞ্ঞো উভোসু পস্সেসু গহিততালৱণ্টা বীজন্তি যমকতালৱণ্টেহি. ফাসুৱিহাৰন্তি ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায লদ্ধব্বসুখৱিহাৰং. ভোজনমত্তঞ্ঞূ হি সুখৱিহাৰো হোতি. তেনাহ ‘‘তনুকস্স ভৱন্তি ৱেদনা, সণিকং জীৰতি আযু পালয’’ন্তি.

তনুকস্সাতি তনুকা অস্স পুগ্গলস্স, ভুত্তপচ্চযা ৱিসভাগৱেদনা ন হোন্তীতি অত্থো. সণিকন্তি মন্দং মুদুকং, অপৰিস্সযমেৱাতি অত্থো. জীৰতীতি পৰিভুত্তাহাৰো পচ্চতি. আযুপালযন্তি নিৰোধো অৱেদনো জীৱিতং ৰক্খন্তো. অথ ৱা সণিকং জীৰতীতি সো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ পুগ্গলো পৰিমিতাহাৰতায সণিকং চিৰেন জীৰতি জৰং পাপুণাতি জীৱিতং পালেন্তো.

পৰিযাপুণিত্ৱাতি এত্থ যথা সব্বং সো পৰিযাপুণি, ততো পৰঞ্চ যথা পটিপজ্জি, তং দস্সেতুং ‘‘ৰঞ্ঞা সদ্ধি’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তাৱতকে তণ্ডুলে হাৰেয্যাসি তদুপিযঞ্চ ব্যঞ্জনন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো.

পুৰিসভাগো এসাতি মজ্ঝিমেন পুৰিসেন ভুঞ্জিতব্বভাগো এসো, যদিদং নাড়িকোদনমত্তং. সল্লিখিতসৰীৰতাতি ভমং আৰোপেত্ৱা উল্লিখিতস্স ৱিয সব্বপৰিড়াহৱূপসমস্স পুথুলতাপগতসৰীৰস্স. সীলং সম্পৰাযিকত্থোতি ৱুত্তং, কুতো পনেত্থ সীলন্তি আহ ‘‘ভোজনে’’তিআদি. সীলঙ্গং নাম হোতীতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলস্স অৱযৱো একো ভাগো হোতি.

দোণপাকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা

১২৫. ৱেদেন ঞাণেন ঈহতি ইৰিযতীতি ৱেদেহী, কোসলৰাজভগিনী অজাতসত্তুনো মাতা, সা কিৰ সম্পজঞ্ঞজাতিকা. তেনাহ ‘‘পণ্ডিতাধিৱচন’’ন্তি, চত্তাৰি অঙ্গানি এতিস্সন্তি চতুৰঙ্গিনী. দ্ৱিন্নং ৰজ্জানন্তি কাসিকৰজ্জমগধৰজ্জানং অন্তৰে, সো পন গামো কাসিকৰজ্জো.

পাপাতি লামকা নিহীনাচাৰা. মেজ্জতি সিনিয্হতীতি মেত্তি, সা এতেসু অত্থীতি মিত্তা. সহ অযন্তি পৱত্তন্তীতি সহাযা. সম্পৱঙ্কন্তি সুট্ঠু ওনতং. জযকাৰণং দিস্ৱা আহ, তথা হি ‘‘অজ্জ ইমং ৰত্তিং দুক্খং সেতী’’তি কালপৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তং. ৱেৰিঘাতো নাম ৱেৰিপুগ্গলে সতীতি আহ ‘‘ৱেৰিপুগ্গলং লভতী’’তি.

পঠমসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা

১২৬. সুণাথাতি ‘‘ৱত্ৱা’’তি ৱচনসেসো. উপকপ্পতীতি সম্ভৱতি. সয্হং হোতীতি কাতুং সক্কা হোতি. ‘‘যদা চঞ্ঞে’’তি চ-কাৰো নিপাতমত্তন্তি আহ ‘‘যদা অঞ্ঞে’’তি. ৱিলুম্পন্তীতি ৱিনাসং অচ্ছিন্দনং কৰোন্তি. ৱিলুম্পীযতীতি ৱিলুত্তপৰসন্তকস্স অসকত্তা পুগ্গলো দিট্ঠধম্মিকং কম্মফলং পটিসংৱেদেন্তো ৱিয সযম্পি পৰেন ৱিলুম্পীযতি, ধনজানিং পাপুণাতি. ‘‘কাৰণ’’ন্তি হি মঞ্ঞতীতি পাপকিৰিযং অত্তনো হিতাৱহং কাৰণং কত্ৱা মঞ্ঞতি. জযন্তো পুগ্গলো ‘‘ইদং নাম জিনামী’’তি মঞ্ঞমানো সযম্পি ততো পৰাজযং পাপুণাতি. ঘট্টেতাৰন্তি পাপকম্মৱিপাকং. কম্মৱিৱট্টেনাতি কম্মস্স ৱিৱট্টনেন, পচ্চযলাভেন লদ্ধাৱসৰেন ৱিৱট্টেত্ৱা ৱিগমিতেন কম্মেনাতি অত্থো.

দুতিযসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা

১২৭. একচ্চাতি পণ্ডিতা সপঞ্ঞা. সেয্যাতি ৱৰা. গাথাসুখত্থং সসুৰসদ্দলোপং কত্ৱা ‘‘সস্সুদেৱা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সস্সুসসুৰদেৱতা’’তি. দিসাজেট্ঠকাতি চতূসুপি দিসাসু জেট্ঠকসীসেন হি লোকং ৱদতি. তাদিসাযাতি তথাৰূপায মেধাৱিতাদিগুণৱুত্তিযা. সুভৰিযাযাতি সুখেত্তভূতায সুন্দৰিত্থিযাতি অত্থো.

মল্লিকাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. অপ্পমাদসুত্তৱণ্ণনা

১২৮. সমধিগ্গয্হাতি সম্মা অতিৱিয গহেত্ৱা, ঞাযেন ৱিসেসতো গণ্হিত্ৱা. কাৰাপকঅপ্পমাদোতি তিণ্ণং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনং পৱত্তকঅপ্পমাদো. সমৱধানন্তি সমৱৰোধং অন্তোগধং. উপক্খেপন্তি বহি অহুত্ৱা পক্খিপিতব্বতং. সেসপদজাতানি ৱিয অৱ…পে… ধম্মা সপ্পদেসত্তা. অপ্পমাদে সমোধানং গচ্ছন্তি তস্স নিপ্পদেসত্তা. অগ্গং সেট্ঠং মহন্তং সেসধম্মানং অপ্পমাদো. পটিলাভকট্ঠেনাতি অধিগমহেতুতায. লোকিযোপি সমানোতি কামাৱচৰোপি সমানো. মহগ্গতানুত্তৰানং পুব্বভাগে পৱত্তঅপ্পমাদো হি ইধাধিপ্পেতো.

পসংসন্তি পণ্ডিতাতি যোজনা. অপ্পমাদস্স পাসংসভাৱে একন্ততো কত্তব্বতায পন ‘‘এতানী’’তিআদিনা কাৰণং আহ. ইমিস্সা যোজনায ‘‘পুঞ্ঞকিৰিযাসূ’’তি পদস্স ‘‘অপ্পমত্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. যস্মা পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি, যস্মা চ পুঞ্ঞকিৰিযাসু অপ্পমত্তো উভো অত্থে অধিগ্গণ্হাতি, তস্মা আযুআদীনি পত্থযন্তেন অপ্পমাদোৱ কাতব্বোতি. দুতিযযোজনায পন পণ্ডিতা অপ্পমাদং পসংসন্তি. কত্থ? পুঞ্ঞকিৰিযাসু. কস্মাতি চে? অপ্পমত্তোতিআদি. তেনাহ ‘‘যস্মা…পে… অত্থো’’তি. অত্থপটিলাভাতি দিট্ঠধম্মিকাদিহিতপটিলাভা.

অপ্পমাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. কল্যাণমিত্তসুত্তৱণ্ণনা

১২৯. সীলাদিগুণসমন্নাগতো কল্যাণো ভদ্দকো মিত্তো এতস্সাতি কল্যাণমিত্তো, তস্স ধম্মো কল্যাণমিত্তস্সেৱ স্ৱাখাতো নাম হোতি সুত্ৱা কত্তব্বকিচ্চস্স সাধনতো. তেনাহ ‘‘অত্থং পূৰেতী’’তি. ইতৰস্সাতি পাপমিত্তস্স. তেনাতি অত্থপূৰণেন. এতন্তি ‘‘সো চ খো কল্যাণমিত্তস্সা’’তি এতং ৱচনং. দেসনাধম্মোতি পৰিযত্তিধম্মো. সো হি কল্যাণমিত্ততো পচ্চক্খতো লদ্ধব্বো, ইতৰে তদুপনিস্সযা পচ্চত্তপুৰিসকাৰেহি, তেন লদ্ধব্বো কল্যাণমিত্তোতি এৱমত্থো গহেতব্বো. সাৱকবোধিসত্তৱসেন হেসা দেসনা আগতা. ন হি সেসবোধিসত্তানং পৰোপদেসেন পযোজনং অত্থি.

উপড্ঢং কল্যাণমিত্ততোতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তস্স উপড্ঢগুণো কল্যাণমিত্ততো লদ্ধব্বো. উপড্ঢং পচ্চত্তপুৰিসকাৰতোতি ইতৰং উপড্ঢং ঞাণং পটিপজ্জন্তস্স অত্তনো পুৰিসকাৰতো. লোকেপি পাকটোযমত্থো ‘‘আচৰিযতো উপড্ঢং, পচ্চত্তপুৰিসকাৰতো উপড্ঢং লদ্ধব্বা তেৱিজ্জতা’’তি, তস্মা থেৰো তথা চিন্তেসি. নিপ্পদেসন্তি অনৱসেসতো. ততোতি কল্যাণমিত্ততো. উপড্ঢং আগচ্ছতীতি উপড্ঢগুণো পটিপজ্জন্তং উপগচ্ছতি. বহূহি পুৰিসেহি. ৱিনিব্ভোগো ৱিৱেচনং নত্থি একজ্ঝং অত্থস্স ৱিৱেচেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. এসাতি পৰতোঘোসপচ্চত্তপুৰিসকাৰতো চ সিজ্ঝমানো অত্থো. এত্তকন্তি এত্তকো ভাগো. যদি ন সক্কা লদ্ধুং, অথ কস্মা উপড্ঢন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কল্যাণমিত্ততাযা’’তিআদি. সম্মাদিট্ঠিআদীসু ন সক্কা লদ্ধুং. অসক্কুণেয্যে সকলম্পি ন সম্ভৱতি পৰতোঘোসমত্তেন তেসং অসিজ্ঝনতো, পধানহেতুভাৱদীপনত্থং পন ‘‘সকলমেৱা’’তি ৱুত্তং. পুব্বভাগপটিলাভঙ্গন্তি পুব্বভাগে পটিলদ্ধব্বকাৰণং কল্যাণমিত্তস্স উপদেসেন ৱিনা তেন উত্তৰি ৱিসেসতো অলদ্ধব্বতো. অত্থতোতি পৰমত্থতো. ‘‘কল্যাণমিত্তং…পে… চত্তাৰো খন্ধা’’তি ৱত্ৱা সুত্ৱাতি অত্থো. তে পন সীলাদযো সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নাতি আহ ‘‘সঙ্খাৰক্খন্ধোতিপি ৱদন্তিযেৱা’’তি.

মাহেৱন্তি মা অহ এৱন্তি ছেদো, অহাতি নিপাতমত্তং, মাতি পটিসেধে নিপাতো. তেনাহ ‘‘মা এৱং অভণী’’তি. ‘‘মাহেৱং আনন্দা’’তি ৱদতো ভগৱতো ইমস্মিং ঠানে তাদিসস্স নাম তে, আনন্দ, কল্যাণমিত্তগুণে সেৱতো ৱত্তুং যুত্তং অযাথাৱতোতি ধম্মভণ্ডাগাৰিকস্স যথাভূতগুণকিত্তনমুখেন পটিক্খেপো যুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘বহুস্সুতো’’তিআদিমাহ. ইদন্তি ইদং ৱচনং ভগৱা আহাতি সম্বন্ধো. সকলমেৱ হীতি এত্থ হি-সদ্দো হেতুঅত্থো. তেন ‘‘মাহেৱ’’ন্তি তস্স পটিক্খেপস্স কাৰণং জোতিতং, ন সৰূপতো ৱুত্তং. ‘‘কল্যাণমিত্তস্সেত’’ন্তিআদিনা পন তং সৰূপতো দস্সিতন্তি আহ ‘‘ইদানি…পে… আদিমাহা’’তি. পাটিকঙ্খিতব্বন্তি ইচ্ছনট্ঠেন পাটিকঙ্খিতব্বং, ন পটিকঙ্খানিমিত্তেনাতি আহ ‘‘অৱস্সংভাৱীতি অত্থো’’তি.

ইধাতি অন্তোগধাৱধাৰণপদং, ইধেৱাতি অত্থো. ইমস্মিংযেৱ হি সাসনে অৰিযমগ্গভাৱনা, ন অঞ্ঞত্থ. আদিপদানংযেৱাতি তস্মিং তস্মিং ৱাক্যে আদিতো এৱ ৱুত্তসম্মাদিট্ঠিআদিপদানংযেৱ. সম্মাদস্সনলক্খণাতি চতুন্নং অৰিযসচ্চানং পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন সম্মদেৱ দস্সনসভাৱা. সম্মাঅভিৰোপনলক্খণোতি নিব্বানসঙ্খাতে আৰম্মণে সম্পযুত্তধম্মে সম্মদেৱ আৰোপনসভাৱো. সম্মাপৰিগ্গহণলক্খণাতি মুসাৱাদাদীনং ৱিসংৱাদনাদিকিচ্চতায লূখানং অপৰিগ্গাহকানং পটিপক্খভাৱতো পৰিগ্গাহকসভাৱা সম্মাৱাচা সিনিদ্ধভাৱেন সম্পযুত্তধম্মে সম্মাৱাচাপচ্চযং সুভাসিতসোতাৰঞ্চ পুগ্গলং পৰিগ্গণ্হাতীতি সম্মাপৰিগ্গহণলক্খণা. যথা কাযিককিৰিযা কিঞ্চি কত্তব্বং সমুট্ঠাপেতি, সযঞ্চ সমুট্ঠহনং ঘটনং হোতি, তথা সম্মাকম্মন্ত সঙ্খাতা ৱিৰতিপীতি সমুট্ঠাপনলক্খণা দট্ঠব্বা, সম্পযুত্তধম্মানং ৱা উক্খিপনং সমুট্ঠাপনং কাযিককিৰিযায ভাৰুক্খিপনং ৱিয. জীৱমানস্স সত্তস্স, সম্পযুত্তধম্মানং ৱা, জীৱিতপ্পৱত্তিযা আজীৱস্সেৱ ৱা সুদ্ধি ৱোদানং. যথা উপ্পন্নুপ্পন্নানং ৱজ্জানং ধম্মেন পহানানুপ্পাদঅত্থলাভাদিপৰিৱুড্ঢি হোতি, এৱং সম্পযুত্তানং পগ্গহণসভাৱোতি সম্মাপগ্গহলক্খণো সম্মাৱাযামো. কাযৱেদনাচিত্তধম্মেসু সুভসুখনিচ্চঅত্তগাহানঞ্চ ৱিধমনৱসেন সম্মাপতিট্ঠানসভাৱাতি সম্মাউপট্ঠানলক্খণা সম্মাসতি. সম্পযুত্তধম্মানং সম্মা সমাদহনং একগ্গতাকৰণং সভাৱো এতস্সাতি সম্মাসমাধানলক্খণো সম্মাসমাধি. তীণি কিচ্চানি হোন্তি পটিপক্খধম্মেসু, আৰম্মণধম্মেসু, সম্পযুত্তধম্মেসু চ একস্মিংযেৱ খণে পৱত্তিৱিসেসভূতানি. ইদানি তানি সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘সেয্যথিদ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সদ্ধিন্তি ইমিনা ‘‘অঞ্ঞেহী’’তি ৱুত্তকিলেসা মিচ্ছাদিট্ঠিযা সহ একট্ঠা ৱা অনেকট্ঠা ৱাতি দস্সেতি. পজহতি পহায নং পটিৱিজ্ঝতি. নিৰোধন্তি নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতি সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি.

ন কেৱলং মগ্গধম্মা ৱুত্তনযেনেৱ, অথ খো অপৰেনপি নযেন ৱেদিতব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. নানাখণা পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো. নানাৰম্মণা অনিচ্চানুপস্সনাদিভাৱতো. একক্খণা সকিদেৱ উপ্পজ্জনতো. একাৰম্মণা নিব্বানৱিসযত্তা. চত্তাৰি নামানি লভতি পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন পৱত্তিযা. তীণি নামানি লভতি কামসঙ্কপ্পাদীনং পহানৱসেন পৱত্তিযা. পটিপক্খপহানৱসেন হিস্স নামত্তযলাভো. এস নযো সেসেসুপি. ৱিৰতিযোপি হোন্তি চেতনাযোপি পুব্বভাগেপি ৱিক্খম্ভনৱসেন পৱত্তনতো. মগ্গক্খণে পন ৱিৰতিযোৱ পটিপক্খসমুচ্ছিন্দনস্স মগ্গকিচ্চত্তা. ন হি চেতনা মগ্গসভাৱা. সম্মপ্পধানসতিপট্ঠানৱসেনাতি চতুব্বিধসম্মপ্পধানচতুব্বিধসতিপট্ঠানৱসেন চত্তাৰি নামানি লভতি অনুপ্পন্নাকুসলানুপ্পাদনাদীনং কুসলানঞ্চ ৱড্ঢনতো. পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপীতি যথা পুব্বভাগে পঠমজ্ঝানাদিৱসেন নানা. এৱং মগ্গক্খণেপি. ন হি একোপি চ মগ্গসমাধি পঠমজ্ঝানসমাধিআদিনামানি লভতি সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৱিয কিচ্চৱসেন ভেদাভাৱতো. তেনাহ ‘‘মগ্গক্খণেপি সম্মাসমাধিযেৱা’’তি.

ঞত্ৱা ঞাতব্বাতি সম্বন্ধো. ৱুদ্ধি নাম ৱেপুল্লং ভিয্যোভাৱো পুনপ্পুনং উপ্পাদো এৱাতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং জনেতী’’তি. অভিনিব্বত্তেতীতি অভিৱড্ঢং পাপেন্তো নিব্বত্তেতি. ৱিৱিত্ততাতি ৱিৱিত্তভাৱো. সো হি ৱিৱেচনীযতো ৱিৱিচ্চতি, যং ৱিৱিচ্চিত্ৱা ঠিতং, তদুভযম্পি ইধ ৱিৱিত্তভাৱসামঞ্ঞেন ‘‘ৱিৱিত্ততা’’তি ৱুত্তং. তেসু পুৰিমো ৱিৱেচনীযতো ৱিৱিচ্চমানতায ৱিৱিচ্চনকিৰিযায সমঙ্গী ধম্মসমূহো তায এৱ ৱিৱিচ্চনকিৰিযায ৱসেন ৱিৱেকোতি গহিতো. ইতৰো সব্বসো ততো ৱিৱিত্তসভাৱতায. তত্থ যস্মিং ধম্মপুঞ্জে সম্মাদিট্ঠি পৱত্ততি, তং যথাৱুত্তায ৱিৱিচ্চমানতায ৱিৱেকসঙ্খাতং নিস্সাযেৱ পৱত্ততি, ইতৰং পন তংনিন্নতাতংআৰম্মণতাহীতি ৱুত্তং ‘‘ৱিৱেকং নিস্সিতং, ৱিৱেকে ৱা নিস্সিত’’ন্তি.

যথা ৱা ৱিৱেকৱসেন পৱত্তং ঝানং ‘‘ৱিৱেকজ’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং ৱিৱেকৱসেন পৱত্তা সম্মাদিট্ঠি ‘‘ৱিৱেকনিস্সিতা’’তি দট্ঠব্বা. নিস্সযো চ ৱিপস্সনামগ্গানং ৱসেন মগ্গফলানং ৱেদিতব্বো. অসতিপি তাসং পুব্বাপৰভাৱে ‘‘পটিচ্চসমুপ্পাদো’’তি এত্থ পচ্চযানং সমুপ্পাদনং ৱিয অভিন্নধম্মাধাৰা নিস্সযভাৱনা সম্ভৱন্তি. তস্স তদঙ্গ-সমুচ্ছেদনিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিততং ৱত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিততায অৱচনং অৰিযমগ্গভাৱনায ৱুচ্চমানত্তা. ভাৱিতমগ্গস্স হি যে সচ্ছিকাতব্বা ধম্মা. তেসং কিচ্চং পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো. অজ্ঝাসযতোতি ‘‘নিব্বানং সচ্ছিকৰিস্সামী’’তি মহন্তঅজ্ঝাসযতো. যদিপি হি ৱিপস্সনাক্খণে সঙ্খাৰাৰম্মণং চিত্তং, সঙ্খাৰেসু পন আদীনৱং সুট্ঠু, দিস্ৱা তপ্পটিপক্খে নিব্বানে নিন্নতায অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিতো হোতি, উণ্হাভিভূতস্স পুগ্গলস্স সীতনিন্নচিত্ততা ৱিয. কেচি পন ‘‘যথা সভাৱতো, যথা অজ্ঝাসযতো নিস্সৰণৱিৱেকনিস্সিততা, এৱং পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিততাপি সিযা’’তি ৱদন্তি. যদগ্গেন হি নিব্বাননিন্নতা সিযা, তদগ্গেন ফলনিন্নতাপি সিযা ‘‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’’ন্তি অজ্ঝাসযসম্পত্তিযা ভাৱতো. যস্মা পহানৱিনযো ৱিয ৰাগনিৰোধোপি ইধাধিপ্পেতৱিৱেকেন অত্থতো নিব্বিসিট্ঠো, তস্মা ৱুত্তং এস নযো ৱিৰাগনিস্সিতাদীসূতি. তেনাহ ‘‘ৱিৱেকত্থা এৱ হি ৱিৰাগাদযো’’তি.

ৱোস্সগ্গসদ্দো পৰিচ্চাগত্থো পক্খন্দনত্থো চাতি ৱোস্সগ্গস্স দুৱিধতা ৱুত্তা. ৱোস্সজ্জনঞ্হি পহানং, ৱিস্সট্ঠভাৱেন নিৰাসঙ্কপৱত্তি চ, তস্মা ৱিপস্সনাক্খণে তদঙ্গৱসেন, মগ্গক্খণে সমুচ্ছেদৱসেন পটিপক্খস্স পহানং ৱোস্সগ্গো, তথা ৱিপস্সনাক্খণে তংনিন্নভাৱেন, মগ্গক্খণে আৰম্মণকৰণেন ৱিস্সট্ঠসভাৱতা ৱোস্সগ্গোতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱাহ ‘‘তত্থ পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো’’তিআদি. অযং সম্মাদিট্ঠীতি অযং মিস্সকৱসেন ৱুত্তা সম্মাদিট্ঠি. যথাৱুত্তেন পকাৰেনাতি তদঙ্গপ্পহানসমুচ্ছেদপ্পহানপকাৰেন তংনিন্নতদাৰম্মণকৰণপ্পকাৰেন চ.

পুব্বে ৱোস্সগ্গৱচনস্সেৱ অত্থস্স ৱুত্তত্তা আহ ‘‘সকলেন ৱচনেনা’’তি. পৰিণমন্তং ৱিপস্সনাক্খণে, পৰিণতং মগ্গক্খণে. পৰিণামো নাম ইধ পৰিপাকোতি আহ ‘‘পৰিপচ্চন্তং পৰিপক্কঞ্চা’’তি. পৰিপাকো চ আসেৱনলাভেন লদ্ধসামত্থিযস্স কিলেসে পৰিচ্চজিতুং নিব্বানং পক্খন্দিতুং তিক্খৱিসদভাৱো. তেনাহ ‘‘অয’’ন্তিআদি. এস নযোতি য্ৱাযং নযো ‘‘ৱিৱেকনিস্সিত’’ন্তিআদিনা সম্মাদিট্ঠিযং ৱুত্তো, সেসেসু সম্মাসঙ্কপ্পাদীসুপি এসেৱ নযো, এৱং তত্থ নেতব্বন্তি অত্থো. পটিচ্চাতি নিস্সায. জাতিসভাৱাতি জাযনসভাৱা. সকলোতি অনৱসেসো, সব্বোতি অত্থো. ন কোচি মগ্গো সাৱসেসো হুত্ৱা সম্ভৱতি. হেট্ঠিমে মগ্গে উপ্পন্নে উপৰিমো উপ্পন্নো এৱ নাম অনন্তৰাযেন উপ্পজ্জনতো. ৱৱস্সগ্গত্থেতি ৱচসাযত্থে. ৱণ্ণযন্তীতি গুণৱণ্ণনৱসেন ৱিত্থাৰেন্তি.

কল্যাণমিত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা

১৩০. দিৱ-সদ্দো দিৱা-সদ্দো ৱিয দিৱসপৰিযাযো, তস্মা ৱিসেসনভাৱেন ৱুচ্চমানো দিৱসদ্দো অত্থৱিসেসং দীপেতীতি আহ ‘‘দিৱসস্স দিৱা’’তিআদি. সং ৱুচ্চতি ধনং, তস্স পতীতি সম্পতি, ধনসামিকো, তস্স হিতাৱহত্তা সাপতেয্যন্তি আহ ‘‘সাপতেয্যন্তি ধন’’ন্তি. তস্স গেহে কতাকতভণ্ডস্স অতিবহুভাৱতো ৱিম্হযপ্পত্তো ৰাজা ‘‘কো পন ৱাদো’’তি আহ. কাড়লোহং নাম অযোফলং. কচ্ছপাদিৰূপেহিপি সোৱণ্ণাদীনি ঠপেন্তি. সকুণ্ডকভত্তন্তি সকুণ্ডেহি ৱা সথুসেহি ৱা পক্কভত্তং. বিলঙ্গং ৱুচ্চতি ধঞ্ঞবিলঙ্গং, আৰনালন্তিপি ৱুচ্চতি, তং দুতিযং অস্সাতি বিলঙ্গদুতিযং. তঞ্হি কঞ্জিতো নিব্বত্তত্তা কঞ্জিকং নাম. তীহি পক্খেহি ৱত্থখণ্ডেহি কতনিৱাসনং তিপক্খৱসনং. তেনাহ ‘‘তীণি…পে… নিৱাসন’’ন্তি.

অসন্তো নীচো পুৰিসোতি অসপ্পুৰিসোতি আহ ‘‘লামকপুৰিসো’’তি. কম্মস্স নিব্বত্তভাৱেন ওতৰণতায ফলং অগ্গং নাম, উপৰিভূমিগতত্তা উদ্ধং অগ্গং অস্সাতি উদ্ধগ্গিকং. দক্খিণন্তি দানমাহ. সগ্গো নাম কামভৱূপপত্তিভৱো, তস্স নিব্বত্তনতো ‘‘সগ্গস্স হিতা’’তি ৱুত্তং. তত্ৰুপপত্তিজননতোতি তত্ৰ উপপত্তিযা জননতো, উপ্পাদনতোতি অত্থো.

সেতং উদকং এতিস্সাতি সেতোদকা. সো যেন ভাৱেন যত্থ পাকটতৰো হুত্ৱা দিস্সতি, তং দস্সেতুং ‘‘ৱীচীনং ভিন্নট্ঠানে’’তি আহ. সুখোতৰণট্ঠানতায কদ্দমাদিদোসৱিৰহতো চ সুন্দৰতিত্থা. তং অপেয্যমানন্তি তং উদকং কেনচি অপৰিভুঞ্জিযমানং. অত্তনা কত্তব্বকিচ্চকৰোতি অত্তনা কাতব্বকম্মসঙ্খাতকিচ্চকৰো, পৰিভোগৱসেন চেৱ সঙ্গহেতব্বসঙ্গণ্হনৱসেন চ নিযোজকোতি অত্থো. কুসলকিচ্চকৰোতি অত্তনা কাতব্বপুঞ্ঞকৰো.

পঠমঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা

১৩১. পিণ্ডপাতেনাতি সহযোগে কৰণৱচনং. পটিপাদনং তেন সহ যোজনন্তি আহ ‘‘পিণ্ডপাতেন সদ্ধিং সংযোজেসি, পিণ্ডপাতং অদাসীতি অত্থো’’তি. ‘‘পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা’’তি ৱুত্তং, পাড়িযং পন ‘‘কণাজকং ভুঞ্জতি বিলঙ্গদুতিয’’ন্তি. তং তং পৱত্তিতং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ইদানি ‘‘ইমস্স সেট্ঠিস্স কস্সচি সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা দেথা’’তি ৱচনং ন সুতপুব্বং, যস্মা পচ্চেকবুদ্ধা নাম অত্তনো গুণানুভাৱেহি লোকে পাকটা সঞ্জাতা এৱ হোন্তি, তস্মা সেট্ঠিভৰিযায ‘‘ন যস্স ৱা তস্স ৱা’’তিআদি চিন্তিতং. তথা হি তেসং দেন্তাপি সক্কচ্চং যেভুয্যেন পণীতমেৱ দেন্তি. নাসাপুটং পহৰি অত্তনো আনুভাৱেন. সো লুদ্ধতায ‘‘বহু ৱত ধঞ্ঞং মমস্সা’’তি চিত্তং সংযমেতুং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো.

ৱিপ্পটিসাৰুপ্পন্নাকাৰং দস্সেতুং ‘‘ৱৰমেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ইমস্স সমণস্স পিণ্ডপাতং দেহী’’তি ৱদতো ন একায এৱ জৱনৱীথিযা ৱসেন অত্থসিদ্ধি. অথ খো তত্থ আদিতো পৱত্তজৱনৱাৰোপি অত্থি মজ্ঝে পৱত্তজৱনৱাৰোপি, তং সন্ধাযাহ ‘‘পুব্বপচ্ছিমচেতনাৱসেনা’’তি. একা চেতনা দ্ৱে পটিসন্ধিযো ন দেতীতি এত্থ সাকেতপঞ্হৱসেন নিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. চুদ্দসন্নং চেতনানং পুব্বে পুৰেতৰং কতত্তা পুৰাণং.

পৰিগয্হতীতি পৰিগ্গহোতি আহ ‘‘পৰিগ্গহিতং ৱত্থু’’ন্তি. অন্ৱায উপনিস্সায জীৱন্তীতি অনুজীৱিনো. সব্বমেতন্তি ধনধঞ্ঞাদিসব্বং এতং যথাৱুত্তপৰিগ্গহৱত্থুং. নিক্খিপ্পগামিনন্তি নিক্খিপিতব্বতাগামিনং. নিক্খিপিতব্বসভাৱং হোতীতি আহ ‘‘নিক্খিপ্পসভাৱ’’ন্তি. পহায গমনীযন্তি অযমেত্থ অত্থোতি আহ ‘‘পৰিচ্চজিতব্বসভাৱমেৱা’’তি.

দুতিযঅপুত্তকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযৱগ্গো

১. পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা

১৩২. ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদি অপ্পকাসনভাৱেন তমতীতি তমো, তেন তমেন যুত্তোতি তমো পুগ্গলো ৱুচ্চতি, তংযোগতো পুগ্গলস্স তব্বোহাৰো যথা ‘‘মচ্ছেৰযোগতো মচ্ছেৰো’’তি. তস্মা তমোতি অপ্পকাসনভাৱেন তমো তমভূতো অন্ধকাৰো ৱিয জাতো, অন্ধকাৰত্তং ৱা পত্তোতি অত্থো. ৱুত্তলক্খণং তমমেৱ পৰম্পৰতো অযনং গতি নিট্ঠা এতস্সাতি তমপৰাযণো, তমপৰাযণতং ৱা পত্তোতি অত্থো. ঞাযেনপি তমগ্গহণেন খন্ধতমোৱ কথিতো, ন অন্ধকাৰতমো. খন্ধতমোতি চ সম্পত্তিৰহিতা খন্ধপৱত্তিযেৱ দট্ঠব্বা. ‘‘উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদি পকাসনভাৱেন জোতেতীতি জোতি, তেন জোতিনা যুত্তোতিআদি সব্বং তমে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ইতৰে দ্ৱেতি জোতিতমপৰাযণো জোতিজোতিপৰাযণোতি ইতৰে দ্ৱে পুগ্গলে.

ৱেণুৱেত্তাদিকেহি পেড়াদিকাৰকা ৱিলীৱকাৰকা. মিগমচ্ছাদীনং নিসাদনতো নেসাদা, মাগৱিকমচ্ছবন্ধাদযো. ৰথেসু চম্মেন হননকৰণতো ৰথকাৰা চম্মকাৰা ৱুত্তা. ‘‘পু’’ ইতি কৰীসস্স নামং, তং কুসেন্তি অপনেন্তীতি পুক্কুসা, পুপ্ফছড্ডকা. দুব্বণ্ণোতি ৱিৰূপো. ওকোটিমকোতি আৰোহাভাৱেন হেট্ঠিমকোটিকো, ৰস্সকাযোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘লকুণ্ডকো’’তি. লকু ৱিয ঘটিকা ৱিয ডেতি পৱত্ততীতি হি লকুণ্ডকো, ৰস্সো. কণতি নিমীলতীতি কাণো. তং পনস্স নিমীলনং একেন অক্খিনা দ্ৱীহিপি ৱাতি আহ ‘‘একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা’’তি. কুণনং কুণো, হত্থৱেকল্লং, সো এতস্স অত্থীতি কুণী. খঞ্জো ৱুচ্চতি পাদৱিকলো. হেট্ঠিমকাযসঙ্খাতো সৰীৰস্স পক্খো পদেসো হতো অস্সাতি পক্খহতো. তেনাহ ‘‘পীঠসম্পী’’তি. পদীপে পদীপনে এতব্বং নেতব্বন্তি পদীপেয্যং, তেলকপল্লাদিউপকৰণং. ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং.

আগমনৱিপত্তীতি আগমনট্ঠানৱসেন ৱিপত্তি আগমো এত্থাতি কত্ৱা. পুব্বুপ্পন্নপচ্চযৱিপত্তীতি পঠমুপ্পন্নপচ্চযৱসেন ৱিপত্তি. চণ্ডালাদিসভাৱা হিস্স মাতাপিতৰো পঠমুপ্পন্নপচ্চযা, পঠমুপ্পত্তিযা ৱা পচ্চযা, তেহেৱস্স ৱিপত্তি এৱ, ন সম্পত্তি. পৱত্তপচ্চযৱিপত্তীতি পৱত্তে সুখপচ্চযৱিপত্তি. তাদিসে নিহীনকুলে উপ্পন্নোপি কোচি ৱিভৱসম্পন্নো সিযা, অযং পন দুগ্গতো দুৰূপো হোতি. আজীৱুপাযৱিপত্তীতি আজীৱনুপাযৱসেন ৱিপত্তি. সুখেন হি জীৱিকং পৱত্তেতুং উপাযভূতা হত্থিসিপ্পাদযো ইমস্স নত্থি, পুপ্ফছড্ডকসিলাকোট্টনাদিকম্মং পন কত্ৱা জীৱিকং পৱত্তেতি. তেনাহ ‘‘কসিৰৱুত্তিকে’’তি. অত্তভাৱৱিপত্তীতি উপধিৱিপত্তি. দুক্খকাৰণসমাযোগোতি কাযিকচেতসিকদুক্খুপ্পত্তিযা পচ্চযসমোধানং. সুখকাৰণৱিপত্তীতি সুখপচ্চযপৰিহানি. উপভোগৱিপত্তীতি উপভোগসুখস্স ৱিনাসো অনুপলদ্ধি. জোতি চেৱ জোতিপৰাযণভাৱো চ সুক্কপক্খো.

দসহি অক্কোসৱত্থূহীতি লক্খণৱচনং এতং যথা ‘‘যদি মে ব্যাধিতা হোন্তি, দাতব্বমিদমোসধ’’ন্তি, তস্মা দসহি অক্কোসৱত্থূহি, তত্থ ৱা যেন কেনচি পৰিভাসতীতি অত্থো. একগ্গচিত্তোতি দানং দাতুং অপেক্খিততায সমাহিতচিত্তো.

পুগ্গলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অয্যিকাসুত্তৱণ্ণনা

১৩৩. জৰাজিণ্ণাতি জৰায জিণ্ণা. তেন পাকটজৰায মত্থকপ্পত্তিমাহ. ৱযোৱুড্ঢাতি ৱযসা ৱুড্ঢা. তেন পচ্ছিমৱযস্স ওসক্কসম্পৱত্তিং ৱদতি. জাতিমহল্লিকাতি জাতিমহত্তগতা. চিৰকালং অতিক্কন্তাতি দ্ৱে তযো ৰাজপৰিৱট্টে ৱীতিৱত্তা. ৱযো-সদ্দো সাধাৰণৱচনোপি জিণ্ণসদ্দসন্নিধানতো ওসানৱযং এৱ ৱদতীতি আহ ‘‘পচ্ছিমৱযং সম্পত্তা’’তি. অয্যিকাতি মাতামহিং সন্ধায ৱদতি. হত্থী এৱ ৰতনভূতো হত্থিৰতনন্তি আহ ‘‘সতসহস্সগ্ঘনকেনা’’তিআদি. সব্বানি তানীতি কুম্ভকাৰভাজনানি, তেহি সদ্ধিং সত্তসন্তানস্স পমাণং দস্সেন্তো ‘‘তেসু হী’’তিআদিমাহ, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অয্যিকাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ইস্সত্তসুত্তৱণ্ণনা

১৩৫. অট্ঠুপ্পত্তিকোতি এত্থ কা অস্স অট্ঠুপ্পত্তি? তিত্থিযানং ভগৱতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অলাভায অযসায পৰিসক্কনং. তং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘ভগৱতো কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. যথা তং সব্বদিসাসু যমকমহামেঘো উট্ঠহিত্ৱা মহাওঘং ৱিয সব্বা পাৰমিযো ‘‘ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৱিয লাভসক্কাৰমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৱত্থমালাগন্ধৱিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো আগন্ত্ৱা – ‘‘কহং ভগৱা, কহং দেৱদেৱো নৰাসভো লোকনাথো’’তি ভগৱন্তং পৰিযেসন্তি, সকটসতেহিপি পচ্চযে আহৰিত্ৱা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৱুতপ্পমাণম্পি সকটধুৰেন সকটধুৰং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৱ অনুৱত্তন্তি চ অন্ধকৱিন্দব্ৰাহ্মণাদযো ৱিয. সব্বং খন্ধকে (মহাৱ. ২৮২) তেসু তেসু সুত্তেসু চ আগতনযেন ৱেদিতব্বং. যথা চ ভগৱতো, এৱং ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি. ৱুত্তম্পি – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰ…পে… পৰিক্খাৰানং, ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো’’তিআদি (উদা. ৩৮), তথা ‘‘যাৱতা খো, চুন্দ, এতৰহি সঙ্ঘো ৱা গণো ৱা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একং সঙ্ঘম্পি একং গণম্পি সমনুপস্সামি এৱং লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং, যথৰিৱাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬). এৱন্তি ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন. নিজ্ঝত্তিন্তি সঞ্ঞত্তিং. নন্তি কথং.

এৱং পুচ্ছিতুং অযুত্তং তিত্থিযানং কথা মহাজনসন্নিপাতে নিয্যাতিতা হোতীতি. তস্মিং দাতব্বং, চিত্তপ্পসাদমত্তেন দেন্তেপি হি পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি. আৰোচিতং অত্তনোতি অধিপ্পাযো. ভগৱাতি সত্থু আমন্তনং. চিত্তং নাম যথাপচ্চযং পৱত্তমানং নিগণ্ঠা…পে… পসীদতি পসন্নস্সাতি অধিপ্পাযো. পুব্বে অৱিসেসতো দেয্যধম্মস্স দাতব্বট্ঠানং নাম পুচ্ছিতং, ইদানি তস্স মহপ্ফলভাৱকৰো দক্খিণেয্যৱিসেসোতি আহ ‘‘অঞ্ঞং তযা পঠমং পুচ্ছিতং, অঞ্ঞং পচ্ছা’’তি. সল্লক্খেহি এতং. পচ্ছিমং পুৰিমেন সদ্ধিং আনেহীতি অধিপ্পাযো. পুচ্ছিতস্স নাম পঞ্হস্স কথনং ময্হমেৱ ভাৰো. সমুপব্যূড়্হোতি একতো সেনায ৰাসিৱসেন সম্পিণ্ডিতোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ৰাসিভূতো’’তি. অসিক্খিতোতি সত্তট্ঠসংৱচ্ছৰানি ধনুসিপ্পেন সিক্খিতো. ধনুসিপ্পং সিক্খিত্ৱাপি কোচি কতহত্থো ন হোতি, অযং পন অসিক্খিতো ন কতহত্থো, পোঙ্খানুপোঙ্খভাৱোযেৱ ব্যামমুট্ঠিবন্ধো. তিণপুঞ্জমত্তিকাপুঞ্জাদীসূতি আদি-সদ্দেন পংসুপুঞ্জৱালুকপুঞ্জসাৰফলকঅযোঘনাদিকে সঙ্গণ্হাতি. অকতপৰিচযোতি তেসং সন্তিকা ৱিজ্ঝনট্ঠেন অকতপৰিচযো. ৰাজৰাজমহামত্তাদিকে উপেচ্চ অসনং উপাসনং, ন কতং উপাসনং এতেনাতি অকতূপাসনো. অসিক্খিততাদিনা ভীৰুভাৱেন ৱা কাযস্স ছম্ভনং সঙ্কম্পনং উত্তাসো এতস্স অত্থীতি ছম্ভীতি আহ ‘‘পৱেধিতকাযো’’তি.

দক্খিণেয্যতায অধিপ্পেতত্তা ‘‘অৰহত্তমগ্গেন কামচ্ছন্দো পহীনো হোতী’’তি আহ. অচ্চন্তপ্পহানস্স ইচ্ছিতত্তা ততিযেনেৱ কুক্কুচ্চং পহীনং হোতি পটিঘসম্পযোগং. অসেক্খস্স অযন্তি অসেক্খং, সীলক্খন্ধো. তযিদং ন অগ্গফলং সীলমেৱ অধিপ্পেতং, অথ খো যং কিঞ্চি অসেক্খসন্তানে পৱত্তং সীলং, লোকুত্তৰো এৱ ন অধিপ্পেতো সিক্খায জাতত্তা, এৱং ৱিমুত্তিক্খন্ধোপীতি. সেক্খস্স এসোতি ৱা, অপৰিযোসিতসিক্খত্তা সযমেৱ সিক্খতীতি ৱা সেক্খো, চতূসু মগ্গেসু হেট্ঠিমেসু চ তীসু ফলেসু সীলক্খন্ধো. উপৰি সিক্খিতব্বাভাৱতো অসেক্খো. ৱুড্ঢিপ্পত্তো সেক্খোতি অসেক্খো. অগ্গফলভূতো সীলক্খন্ধো ৱুচ্চেয্য, অট্ঠকথাযং পন ৱিপস্সকস্স সীলস্স অধিপ্পেতত্তা তথা অত্থো ৱুত্তো. সব্বত্থাতি ‘‘অসেক্খেনা’’তিআদীসু. এত্থ চ যথা সীলসমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধা মিস্সকা অধিপ্পেতা, এৱং ৱিমুত্তিক্খন্ধাপীতি তদঙ্গৱিমুত্তিআদযোপি ৱেদিতব্বা, ন পটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তি এৱ.

যেন সিপ্পেন ইস্সাসো হোতি, তং ইস্সত্তন্তি আহ ‘‘উসুসিপ্প’’ন্তি. যস্সা ৱাযোধাতুযা ৱসেন সৰীৰং সঞ্জাতথামং হোতি, তং বলপচ্চযং সন্ধাযাহ ‘‘বলং নাম ৱাযোধাতূ’’তি. সমপ্পৱত্তিতো হি ৱিসমপ্পৱত্তিনিৱাৰকধাতু বলং নাম, তেন ততো অঞ্ঞং বলৰূপং নাম নত্থি.

যস্মা অৰহা এৱ একন্ততো সোৰতো, তস্স ভাৱো সোৰচ্চন্তি আহ ‘‘সোৰচ্চন্তি অৰহত্ত’’ন্তি. এতে দ্ৱেতি খন্তি সোৰচ্চন্তি এতে দ্ৱে ধম্মা. পানীযং পিৱন্তি এত্থাতি পপা, যো কোচি জলাসযো যং কিঞ্চি পানীযট্ঠানন্তি আহ ‘‘চতুৰস্সপোক্খৰণীআদীনী’’তি. উদকৱিকূলাদীসু কমন্তি অতিক্কমন্তি এতেহীতি সঙ্কমনানি, সেতুআদীনি. সেতুকৰণযুত্তট্ঠানে সেতুং, চঙ্কমনকৰণযুত্তট্ঠানে চঙ্কমনং, মগ্গকৰণযুত্তট্ঠানে মগ্গং কৰেয্যাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘পণ্ণাসা’’তিআদি.

ভিক্খাচাৰৱত্তন্তি অৰিযানং হিতং ৱত্তপটিপত্তিং. দেন্তোপীতি পি-সদ্দেন অখীণাসৱস্স দেন্তোপীতি ইমমত্থং দস্সেতি যস্স কস্সচিপি দেন্তেনপি কম্মফলং সদ্দহিত্ৱা ৱিপ্পসন্নচিত্তেনেৱ দাতব্বত্তা. থনযন্তি ইদং তস্স মহামেঘভাৱদস্সনং, যো হি মহাৱস্সং ৱস্সতি, সো গজ্জন্তো ৱিজ্জুম্মালং ৱিস্সজ্জেন্তো পৱস্সতি. অভিসঙ্খৰিত্ৱা সমোধানেত্ৱাতি খাদনীযস্স ৱিৱিধজাতিযানি সম্পিণ্ডেত্ৱা. তেনাহ ‘‘ৰাসিং কত্ৱা’’তি.

পকিৰণং নাম ৱিকিৰণম্পি হোতি অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘ৱিকিৰতী’’তি. পকিৰন্তো ৱিয ৱা দানং দেতীতি ইমিনা গুণখেত্তমেৱ অপৰিযেসিত্ৱা কৰুণাখেত্তেপি মহাদানং পৱত্তেতীতি দস্সেতি. তেন ‘‘পকিৰেতী’’তি ৱদন্তেন ভগৱতা অট্ঠুপ্পত্তিযং আগততিত্থিযৱাদেন অপ্পটিসেধিততাপি দীপিতা হোতি. পুঞ্ঞধাৰাতি পুঞ্ঞমযধাৰা পুঞ্ঞাভিসন্দা. সিনেহযন্তীতি থূলধাৰেনপি সিনেহেন সিনিদ্ধং কৰোন্তী. কিলেদযন্তীতি অল্লভাৱং পাপযন্তী. যথাযং পুঞ্ঞধাৰা দাতাৰং অন্তো সিনেহেতি পূৰেতি অভিসন্দেতি, এৱং পটিগ্গাহকানম্পি অন্তো সিনেহেতি পূৰেতি অভিসন্দেতি. তেনেৱাহ ‘‘দদং পিযো হোতি ভজন্তি নং বহূ’’তিআদি (অ. নি. ৫.৩৪) এৱং সন্তেপি ‘‘দাতাৰং অভিৱস্সতী’’তি ৱুত্তত্তা অট্ঠকথাযং দাযকৱসেনেৱ ‘‘সিনেহেতী’’তি ৱুত্তং, যস্মা ৱা পটিগ্গাহকস্স সিনেহুপ্পত্তি আমিসনিস্সিতাতি দাযকৱসেনেৱ ৱুত্তং.

ইস্সত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পব্বতূপমসুত্তৱণ্ণনা

১৩৬. খত্তিযাতি অভিসেকপ্পত্তা. ইস্সৰিযমদো কামগেধো. পথৱিমণ্ডলস্স মহন্ততা তংনিৱাসিনং অনুযন্ততাতি সব্বমিদং যথিচ্ছিতস্স ৰাজকিচ্চস্স সুখেন সমিজ্ঝনস্স কাৰণকিত্তনং. যাদিসে ৰাজকিচ্চে উস্সুক্কং আপন্নো, তং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘এস কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. অন্তৰগমনানীতি তিণ্ণং নিৰন্তৰগমনানং অন্তৰন্তৰা গমনানি. চোৰা চিন্তযিংসূতি একো অন্তৰভোগিকো ৰাজাপৰাধিকো পঞ্চসতমনুস্সপৰিৱাৰো চোৰিযং কৰোন্তো ৱিচৰতি, তে সন্ধায ৱুত্তং.

‘‘অযুত্তং তে কত’’ন্তি সচাহং ৱক্খামীতি যোজনা. ধুৰৱিহাৰেতি ৰথস্স ধুৰং ৱিয নগৰস্স ধুৰভূতে ৱিহাৰে. সন্থম্ভিতুন্তি ৱিস্সাসভাৱেন উপট্ঠাতুং. সদ্ধাযিকোতি সদ্ধায অযিতব্বো, সদ্ধেয্যোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সদ্ধাতব্বো’’তি. পচ্চযিকোতি পত্তিযাযিতব্বো. অব্ভসমং পুথুলভাৱেন. নিপ্পোথেন্তোতি নিম্মদ্দেন্তো. সণ্হকৰণীযং অতিসণ্হং পিসন্তো নিসদপোতো ৱিয পিসন্তো.

ধম্মচৰিযাতিআদিত্তম্পি সীসং চেলঞ্চ অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা সম্মাপটিপত্তি এৱ কাতব্বা তস্সা এৱ পৰলোকে পতিট্ঠাভাৱতো. আচিক্খামীতি কথেমি, কথেন্তো চ যথা তমত্থং সম্মদেৱ ৰাজা জানাতি, এৱং জানাপেমীতি. নিপ্ফত্তি যুদ্ধেন কাতব্বঅত্থসিদ্ধি. ৱিসিনোতি বন্ধতি যথাধিপ্পেতং চিত্তং এতেনাতি ৱিসযো, সমত্থভাৱো. মন্তসম্পন্নাতি সম্পন্নৰাজমন্তা. মহাঅমচ্চাতি মহোসধাদিসদিসা নীতিসত্থছেকা অমচ্চপুৰিসা. উপলাপেতুন্তি পৰেসং অন্তৰে ৱিৰোধত্থং সঙ্গণ্হিতুং.

দ্ৱেযেৱ পব্বতাতি পব্বতসদিসা দ্ৱেযেৱ গহিতা. ৰাজোৱাদেতি ৰাজোৱাদসুত্তে. আগতাৱ তত্তন্তিযা অনুৰূপত্থং. ৱিলুম্পমানাতি ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. ৱিপত্তীতি ভোগপৰিহানাদিৱিনাসো. হত্থিযুদ্ধাদীহি জৰামৰণং জিনিতুং ন সক্কা সত্তস্স অৱিসযভাৱতো. যেন পন জিনিতুং সক্কা, তং দস্সেন্তো ভগৱা ‘‘বুদ্ধে…পে… নিৱেসযে’’তি আহ. ৰতনত্তযে হি সদ্ধা নিৱিট্ঠা মূলজাতা পতিট্ঠিতা একন্ততো জৰামৰণৱিজযায হোতি. তেনাহ ‘‘তস্মা সদ্ধ’’ন্তি.

পব্বতূপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

কোসলসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.