২. অনাথপিণ্ডিকৱগ্গো
১. চন্দিমসসুত্তৱণ্ণনা
৯২. পব্বততটা সন্দমানো তথাৰূপো নদীনিৱত্তনপদেসোপি সম্বাধট্ঠানতায কচ্ছো ৱিযাতি আহ ‘‘পব্বতকচ্ছেপী’’তি. পটিপক্খদূৰীভাৱেন সেট্ঠট্ঠেন চ একো উদেতীতি একোদি, একগ্গতা. তস্মিং যোগতো একগ্গচিত্তা ইধ একোদী. পটিপক্খতো অত্তানং নিপযন্তি ৱিসোধেন্তীতি নিপকা, পঞ্ঞৱন্তো. তেনাহ ‘‘একগ্গচিত্তা চেৱা’’তিআদি. কাযাদিভেদং আৰম্মণং সাতিসযায সতিযা সৰন্তীতি সতা. তেনাহ ‘‘সতিমন্তো’’তি. সোত্থিং গমিস্সন্তীতি যথাৱুত্তপদেসে মগা সোত্থিমনুপদ্দৱেন ৱত্তিস্সন্তি, এৱং ঝানলাভিনো সোত্থিং কিলেসেহি অনুপদ্দুতা ৱত্তিস্সন্তি. অযং কিৰ দেৱপুত্তো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বানসঞ্ঞী, তস্মা এৱমাহ. ভগৱা ‘‘অযং দেৱপুত্তো অনিব্বানগামী সমানো নিব্বানগামিসঞ্ঞী, হন্দস্স নিব্বানগামিনো দস্সেমী’’তি দুতিযং গাথমাহ. চতুন্নং ওঘানং, সংসাৰমহোঘস্সেৱ ৱা পৰতীৰভাৱতো পৰতীৰন্তি নিব্বানং. অম্বুনি জাতো অম্বুজো, মচ্ছো. সুত্তজালং ছিন্দিত্ৱা মচ্ছা ৱিয কিলেসজালং ভিন্দিত্ৱা গমিস্সন্তীতি.
চন্দিমসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৱেণ্ডুসুত্তৱণ্ণনা
৯৩. পযিৰুপাসিযাতি পযিৰুপাসহেতু. সিক্খন্তীতি তিস্সোপি সিক্খা সিক্খন্তি. সিট্ঠিপদেতি কিলেসানং সাসনতো ৱট্টদুক্খপৰিত্তাসনতো চ সিট্ঠিসঞ্ঞিতে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিতব্বতো পদে, সদ্ধম্মেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুসিট্ঠিপদে’’তি. তত্থ অনুসিট্ঠীতি সদ্ধম্মো. কালেতি যুত্তপত্তকালে. অপ্পমাদোনাম সমথৱিপস্সনাভাৱনা.
ৱেণ্ডুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দীঘলট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা
৯৪. তথেৱ পঞ্ঞাযীতি দীঘলট্ঠিত্ৱেৱ পঞ্ঞাযি, তথাসমঞ্ঞা এৱ অহোসি.
দীঘলট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. নন্দনসুত্তৱণ্ণনা
৯৫. নত্থি এতস্স আৱট্টং আৱৰণন্তি অনাৱটং. ৰুক্খো ৱা পব্বতো ৱাতি সত্তানং পকতিচক্খুস্স আৱৰণভূতো ৰুক্খো ৱিয পব্বতো ৱিয চ অভিভৱিতুং সমত্থো ঞেয্যাৱৰণো নত্থি. কথংৱিধন্তি কথংসণ্ঠিতং, কথংপকাৰং ৱা. দুক্খন্তি ৱট্টদুক্খং.
নন্দনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চন্দনসুত্তৱণ্ণনা
৯৬. হেট্ঠাতি কামভৱে. তত্থ হি পৰিব্ভমন্তস্স পতিট্ঠা দুল্লভা যেভুয্যেন তত্থ সত্তা নিমুগ্গা এৱ হোন্তি, তস্মা হেট্ঠা অপ্পতিট্ঠো সংসাৰো. উপৰীতি মহগ্গতভৱে. তত্থ হি নিব্বত্তস্স নিব্বানং আৰুহিতুং আলম্বনা দুল্লভা, ঝানাভিৰতিযা তত্থেৱ নিকন্তি তেসং বলৱতী হোতি, তস্মা উপৰি অনালম্বনো সংসাৰো. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. তযো কম্মাভিসঙ্খাৰাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদযো তযো অভিসঙ্খাৰা. তেন ‘‘নন্দীপুব্বকো কম্মভৱো’’তি ৱত্ৱা ‘‘নন্দিং জনেত্ৱা’’তি ৱুত্তো. কামসঞ্ঞাসীসেন কামচ্ছন্দস্স গহণং, কামচ্ছন্দপমুখানি চ ওৰম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানীতি আহ ‘‘কামসঞ্ঞাগহণেন পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনানী’’তি. ৰূপভৱো ৰূপং ভৱপদলোপেন. ৰূপভৱগ্গহণেন চেত্থ সেসভৱস্সপি গহণং. তস্স সংযোজনগ্গহণেন পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানি. মহোঘেতি সংসাৰমহোঘে. তেসন্তি কামভৱাদীনং গহণেন ভৱভাৱেন তদেকলক্খণতায. অৰূপভৱো গহিতো লক্খণহাৰনযেন. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
চন্দনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ৱাসুদত্তসুত্তৱণ্ণনা
৯৭. ছট্ঠং হেট্ঠা দেৱতাসংযুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তত্থমেৱ.
ৱাসুদত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সুব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা
৯৮. সুব্ৰহ্মাতি তস্স দেৱপুত্তস্স নামং. তস্স সত্থু সন্তিকূপসঙ্কমনস্স কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সো কিৰা’’তিআদিমাহ. তদেৱ সোকং তস্স দেৱপুত্তস্স অট্ঠুপ্পত্তি. অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতোতি সহস্সমত্তেন অচ্ছৰাসঙ্ঘেন পৰিৱুতো. নন্দনকীড়িকন্তি নন্দনৱনকীড়িকং. হত্থং আগচ্ছতীতি হত্থগয্হুপগো হোতি. গন্থেন্তীতি এত্থ মালাৱেঠনম্পি খিড্ডাপসুততাযাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা পুপ্ফানিযেৱ তায তায চিত্তস্স ৱসেন মালাভাৱেন হত্থং উপগচ্ছন্তীতি. উপচ্ছেদককম্মৱসেনাতি তস্মিং দেৱলোকে আযুসেসে সতি এৱ তস্স পন উপঘাতকস্স লদ্ধোকাসস্স পাপকম্মস্স ৱসেন. ‘‘পহাৰো’’তি দিৱসস্স ততিযো ভাগো ৱুচ্চতি, তস্মা একপ্পহাৰেনেৱাতি একৱেলাযমেৱাতি অত্থো.
পিযৱত্থুকসোকেনাতি পিযৱত্থুনিমিত্তকেন সোকেন. ৰুপ্পমানোতি পীড়িযমানো. সত্তমে দিৱসেতি মনুস্সগণনায সত্তমে দিৱসে. তত্থেৱাতি তস্মিংযেৱ নিৰযে নিব্বত্তিতব্বং ইমিনা তাহি চ সহেৱ পুব্বে তস্স পাপকম্মস্স কতত্তা. ৰুপ্পীতি চিত্তসন্তাসং আপজ্জি. নিদ্ধমিতুন্তি নীহৰিতুং অপনেতুং. সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱাতি তাহি পঞ্চসতাহি অচ্ছৰাহি সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকং গন্ত্ৱা.
ইদন্তি অত্তনো চিত্তং দস্সেতি আসন্নপচ্চক্খভাৱতো. নিচ্চন্তি সদা. স্ৱাযং নিচ্চত্থো অধিপ্পাযৱসেন গহেতব্বোতি তত্থ পহাতব্বং গহেতব্বঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘দেৱলোকে’’তিআদিমাহ. ন গহেতব্বো হেতুপৱত্তিতো পুব্বে তস্স উত্ৰাসস্স অভাৱতো. তেসূতি দুক্খেসু. তানি হি হেতুপচ্চযেহি কত্তব্বতো গাথাযং ‘‘কিচ্ছেসূ’’তি ৱুত্তানি. কিচ্ছেসূতি ৱা কিচ্ছনিমিত্তং. যাসঞ্হি পযোগৱিপত্তীনং ৱসেনস্স তানি দুক্খানি উপ্পজ্জেয্যুং, তংনিমিত্তন্তি অত্থো. তা হি অস্স পযোগৱিপত্তিযো গতিৱিপত্তিযো সত্থু সন্তিকং উপগমনেন হাযেয্যুং. নিব্বত্তানং দিট্ঠানীতি নিব্বত্তানং ৱসেন দিট্ঠানি দুক্খানি. তেসু চ দুক্খেসু. সব্বত্থ নিমিত্তত্থে ভুম্মং. ডয্হমানো ৱিয চিত্তসন্তাপেন.
চত্তাৰিপি সচ্চানি বুজ্ঝতি পটিৱিজ্ঝতীতি বোধি, সতিআদিধম্মসামগ্গী, তস্মা বোজ্ঝা বোধিতো. সা পন বোধি ভাৱনাকাৰেনেৱ পৱত্ততি, অঞ্ঞত্ৰসদ্দযোগেন চ ‘‘বোজ্ঝা’’তি নিস্সক্কৱচনন্তি তদত্থং দস্সেন্তো মুঞ্চিত্ৱাপদং অপেক্খিত্ৱা ‘‘বোজ্ঝঙ্গভাৱন’’ন্তি আহ. তপোগুণন্তি ধুতধম্মমাহ. সো হি তণ্হালোলুপ্পস্স তপনতো তপো, সযং গুণসভাৱত্তা গুণসন্নিস্সযতো চ গুণন্তি. তেনাহ ‘‘ধুতঙ্গসঙ্খাতং তপোগুণ’’ন্তি. সব্বে সঙ্খাৰগতা নিস্সজ্জীযন্তি এত্থাতি সব্বনিস্সগ্গো, অসঙ্খতধাতূতি আহ ‘‘সব্বনিস্সগ্গাতি নিব্বানতো’’তি.
ইন্দ্ৰিযসংৱৰোৱ পঠমং ৱেদিতব্বো পটিপত্তিক্কমৱসেন তস্সেৱ পঠমত্তা. তং পন পটিপত্তিক্কমং দস্সেতুং ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰে হী’’তিআদিমাহ. নিপ্পৰিযাযতো মগ্গপৰিযাপন্না এৱ বোজ্ঝঙ্গাতি আহ ‘‘সহৱিপস্সনায বোজ্ঝঙ্গে’’তি. তস্সাতি তথাভাৱেন তস্স যোগিনো. যস্মা দেৱপুত্তস্স সত্থা তং গাথং ৱত্ৱা উপৰি চ সচ্চানি পকাসেসি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভগৱা চতুসচ্চৱসেন দেসনং ৱিনিৱত্তেসী’’তি. দেৱপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি কামং তস্সেৱ ৱিসেসাধিগমো ইধাগতো, পঞ্চসতমত্তাহি পন অচ্ছৰাহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি ৱেদিতব্বং. তেনাহ মহাসতিপট্ঠানসুত্তৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) ‘‘সো দেসনাপৰিযোসানে পঞ্চহি অচ্ছৰাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায তং সম্পত্তিং থাৱৰং কত্ৱা দেৱলোকমেৱ অগমাসী’’তি.
সুব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ককুধসুত্তৱণ্ণনা
৯৯. ‘‘নন্দামী’’তি ৱুত্তে নন্দী নাম পব্বজিতস্স মলন্তি চোদেতুকামো দেৱপুত্তো ‘‘নন্দসী’’তি পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা তং পটিক্খিপন্তো ‘‘কিং লদ্ধা’’তি? আহ. তেন ‘‘তযা মম অধিপ্পেতনন্দিযা ইধ পচ্চযো এৱ নত্থি, কুতো সা নন্দী’’তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তুট্ঠি নামা’’তিআদি. অথ দেৱপুত্তো নন্দিযা অসতি সোকেন ভৱিতব্বং, সোকো চ পব্বজিতস্স মলন্তি চোদেন্তো আহ ‘‘তেন হি, সমণ, সোচসী’’তি. ভগৱা তম্পি পটিক্খিপন্তো ‘‘কিং জীযিত্থা’’তিআদিমাহ. কিং মং জিনাতীতি অত্থো?
যদি তে নন্দিসোকা ন সন্তি হাসৱত্থুনো লাভস্স জানিযা চ অভাৱতো, একৱিহাৰিনো পন অৰতিযা ভৱিতব্বন্তি আহ – ‘‘কচ্চি তং একমাসীনং, অৰতী নাভিকীৰতী’’তি. তস্মিম্পি ভগৱতা পটিক্খিত্তে অথ নেসম্পি নন্দিসোকাৰতীনং অভাৱে কাৰণং পুচ্ছন্তো ‘‘কথং ত্ৱ’’ন্তি গাথমাহ? অথস্স ভগৱা তং কাৰণং পৱেদেন্তো ‘‘অঘজাতস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ অঘজাতস্সাতি অঘে জাতস্স. তেনাহ ‘‘ৱট্টদুক্খে ঠিতস্সা’’তি. জাততণ্হস্স অপ্পহীনতণ্হস্স ৱট্টদুক্খং আগতমেৱ কাৰণস্স অপ্পহীনত্তা. তস্সেৱ হি কাৰণস্স অপ্পহীনতং দস্সেন্তো ‘‘দুক্খী সুখং পত্থযতীতি হি ৱুত্ত’’ন্তি আহ. দুক্খপ্পৱত্তিযা সাপি তণ্হাপ্পৱত্তি তেন দস্সিতা. ইতীতিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং নিগমনৱসেন দস্সেতি.
ককুধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. উত্তৰসুত্তৱণ্ণনা
১০০. নৱমন্তি উত্তৰসুত্তং হেট্ঠা দেৱতাসংযুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তত্থমেৱ.
উত্তৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. অনাথপিণ্ডিকসুত্তৱণ্ণনা
১০১. দসমে কামং দেৱতাসংযুত্তেপি ‘‘ইদং হি তং জেতৱন’’ন্তিআদিনা ইমা এৱ গাথা আগতা. তত্থ ‘‘অঞ্ঞতৰা দেৱতা’’তি নিদানং আৰোপিতং. হেট্ঠা আগতনযত্তা এৱ হি পোত্থকেসু ন লিখিতং, ইধ পন দেৱপুত্তসংযুত্তে ‘‘অনাথপিণ্ডিকো দেৱপুত্তো’’তি নিদানে নিগমে চ আগতং, তত্থ দেৱপুত্তেন সত্থু ৱুত্তপ্পকাৰগুণপৱেদনৱসেন ৱুত্তং. সত্থা পন ভিক্খূনং তমত্থং পৱেদেন্তো ‘‘অঞ্ঞতৰো দেৱপুত্তো’’তি আহ. তথা পৱেদনে পন কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘আনন্দত্থেৰস্সা’’তিআদিমাহ. অনুমানবুদ্ধিযাতি অনুমানঞাণস্স. আনুভাৱপ্পকাসনত্থন্তি বলদীপনত্থং.
অনাথপিণ্ডিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.