২. দেৱপুত্তসংযুত্তং

১. পঠমৱগ্গো

১. পঠমকস্সপসুত্তৱণ্ণনা

৮২. দেৱস্স পুত্তো দেৱপুত্তো. দেৱানং জনকজনেতব্বসম্বন্ধাভাৱতো কথমযং দেৱপুত্তোতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘দেৱানং হী’’তিআদি. ‘‘অপাকটো অঞ্ঞতৰোতি ৱুচ্চতী’’তি ইদং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং. পাকটোপি হি কত্থচি ‘‘অঞ্ঞতৰো’’তি ৱুচ্চতি. হেট্ঠা দেৱতাসংযুত্তে ‘‘অপাকটা অঞ্ঞতৰা দেৱতা’’তি ৱত্ৱা ইধ ‘‘পাকটো দেৱপুত্তো’’তি ৱুত্তং. তথা হিস্স কস্সপোতি গোত্তনামং গহিতং, তঞ্চ খো পুৰিমজাতিসিদ্ধসমঞ্ঞাৱসেন. অনুসাসনং অনুসাসো, তং অনুসাসং. ভিক্খুনিদ্দেসন্তি ভিক্খুসদ্দস্স নিদ্দেসং. ভিক্খুওৱাদন্তি ভিক্খুভাৱাৱহং ওৱাদং. যদি পন ন অস্সোসি, কথমযং পঞ্হং কথেসীতি? অঞ্ঞতো সুতং নিস্সায পঞ্হং কথেসি, ন পন ভগৱতো সম্মুখা সুতভাৱেন.

তেসন্তি যথাৱুত্তানং তিণ্ণং পুগ্গলানং. ‘‘কথেতুকামো চেৱা’’তিআদিনা হি চতুত্থং ইধ উদ্ধটং. তত্থ আদিতো তিণ্ণং ভগৱা পঞ্হং ভাৰং ন কৰোতি একেকঙ্গৱেকল্লতো চেৱ অঙ্গদ্ৱযৱেকল্লতো চ, চতুত্থস্স পন উভযঙ্গপাৰিপূৰত্তা ভাৰং কৰোতীতি আহ ‘‘অযং পনা’’তিআদি.

গাথাযং ‘‘সুভাসিতস্সা’’তি উপযোগত্থে সামিৱচনন্তি আহ ‘‘সুভাসিতং সিক্খেয্যা’’তি. চতুসচ্চাদিনিস্সিতং বুদ্ধৱচনং সিক্খন্তো চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং সিক্খতি নামাতি আহ ‘‘চতুসচ্চনিস্সিতং…পে… সিক্খেয্যা’’তি. অৱধাৰণেন তপ্পটিপক্খং পটিনিৱত্তেতি. উপাসিতব্বন্তি আসেৱিতব্বং ভাৱেতব্বং বহুলীকাতব্বং. অট্ঠতিংসভেদং কম্মট্ঠানন্তি ইদং তস্স ৱিপস্সনাপদট্ঠানতং হদযে ঠপেত্ৱা ৱুত্তং. তথা হি ৱুত্তং ‘‘দুতিযপদেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা কথিতা’’তি. যে পন ‘‘দুতিযপদেন অধিচিত্তসিক্খা চিত্তৱূপসমেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা’’তি পঠন্তি, তেসং পদেন অট্ঠতিংসপ্পভেদকম্মট্ঠানং সুদ্ধসমথকম্মট্ঠানস্সেৱ গহণং দট্ঠব্বং. যদি এৱং ‘‘অট্ঠসমাপত্তিৱসেনা’’তি ইদং কথন্তি? ‘‘তং ৱিপস্সনাধিট্ঠানানং সমাপত্তীনং ৱসেন কথিত’’ন্তি ৱদন্তি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘দুতিযপদেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা’’তি ইদং ৱচনং সমত্থিতং হোতি. সিক্খনং নাম আসেৱনন্তি আহ ‘‘ভাৱেয্যাতি অত্থো’’তি. উপাসনন্তি পযিৰুপাসনং. তঞ্চ খো অস্সুতপৰিযাপুণনকম্মট্ঠানুগ্গহাদিৱসেন দস্সেন্তো ‘‘তম্পী’’তিআদিমাহ. অধিসীলসিক্খা কথিতা লক্খণহাৰনযেন. ৱচীসুচৰিতস্স হি সীলসভাৱত্তা তগ্গহণেনেৱ তদেকলক্খণং কাযসুচৰিতম্পি ইতৰম্পি গহিতমেৱাতি. এত্থ চ অধিসীলসিক্খায চিত্তৱিৱেকো, অধিপঞ্ঞাসিক্খায উপধিৱিৱেকো, অধিচিত্তসিক্খায কাযৱিৱেকো কথিতো, কাযৱিৱেকো পন সৰূপেনেৱ পাড়িযং গহিতোতি তিৱিধস্সপি ৱিৱেকস্স পকাসিতত্তং দট্ঠব্বং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

পঠমকস্সপসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযকস্সপসুত্তৱণ্ণনা

৮৩. দ্ৱীহি ঝানেহীতি আৰম্মণলক্খণূপনিজ্ঝানলক্খণেহি দ্ৱীহি ঝানেহি. কম্মট্ঠানৱিমুত্তিযাতি কম্মট্ঠানানুযোগলদ্ধায ৱিমুত্তিযা. তেন তদঙ্গৱিক্খম্ভনৱিমুত্তিযো ৱদতি. সত্থুসাসনস্স হদযত্তা অব্ভন্তৰত্তা হদযস্স মানসস্স, অনুপত্তিং পটিলাভমানসং. তং পন অত্থতো অঞ্ঞা এৱাতি আহ ‘‘অৰহত্ত’’ন্তি. তং পত্তুকামেন একন্ততো ৱজ্জেতব্বতণ্হাদিট্ঠীনং ভাৱে তস্স অনিজ্ঝনতো, তদভাৱে ইজ্ঝনতো চ তে উপ্পাদনৱসেন যদগ্গেন নিস্সিতো, তদগ্গেন পনাযম্পি তেহি নিস্সিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘অনিস্সিতো’’তিআদি. অৰহত্তং আনিসংসিতব্বট্ঠেন আনিসংসং এতস্সাতি অৰহত্তানিসংসো. অৰহত্তং পত্তুকামস্স পুব্বভাগপটিপদা ইচ্ছিতব্বা. তত্থ চ সব্বপঠমো কম্মট্ঠানঅত্তানুযোগো, সো ইধ ন গহিতোতি আহ ‘‘তন্তিধম্মো পুব্বভাগো’’তি. তত্থ তন্তিধম্মোতি পৰিযত্তিধম্মো.

দুতিযকস্সপসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মঘসুত্তৱণ্ণনা

৮৪. মঘোতি সক্কস্সেতং নামং পুৰিমজাতিঅনুগতং. স্ৱেৱাতি সক্কো এৱ. ৱতেনাতি মাতাপিতুউপট্ঠানাদিচাৰিত্তধম্মেন. অঞ্ঞেতি উপধিৱেপক্কপাপধম্মে অভিভৱিত্ৱা. অসুৰন্তি ইন্দসত্তুভূতং অসুৰং.

মঘসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মাগধসুত্তৱণ্ণনা

৮৫. চতুত্থসুত্তং ৱুত্তত্থমেৱাতি দেৱতাসংযুত্তে সংৱণ্ণিতত্থমেৱ, তস্মা ইধ ন ৱত্তব্বো অত্থোতি অধিপ্পাযো.

মাগধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা

৫. দামলিসুত্তৱণ্ণনা

৮৬. তেন কাৰণেনাতি তেন পধানেন কাৰণভূতেন, পধানকৰণনিমিত্তন্তি অত্থো. যং কিঞ্চি খুদ্দকম্পি মহন্তম্পি হীনম্পি পণীতম্পি ভৱং. আযতপগ্গহোতি দীঘৰত্তস্স ৱীৰিযাৰম্ভো. কিচ্চৱোসানন্তি কিচ্চনিট্ঠানং. তথেৱাতি যথা অৰহত্তুপ্পত্তিতো পুব্বে, ততো পচ্ছাপি তথেৱ ‘‘বুদ্ধিপগ্গহো’’তি ৱীৰিযং দড়্হং কৰোতূতি কুপ্পধম্মং ৱিয মঞ্ঞমানো ৱদতি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰাদিঅত্থং পন ৱীৰিযকৰণং ইচ্ছিতব্বমেৱ.

অসংকিণ্ণাতি অৱোমিস্সা এৱং অঞ্ঞত্থ অনাগতত্তা. তেনাহ ‘‘ভগৱতা হী’’তিআদি. যদি এৱং ইধেৱ কস্মা এতং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইধ পনা’’তিআদি. পতিট্ঠন্তি নদী নাম অনৱট্ঠিততীৰা, তত্থ পতিট্ঠাতব্বট্ঠানং.

দামলিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. কামদসুত্তৱণ্ণনা

৮৭. পুব্বযোগাৱচৰোতি পুব্বে যোগাৱচৰো পুৰিমত্তভাৱে ভাৱনমনুযুত্তো. অযং কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে পব্বজিত্ৱাৱ বহূনি ৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং অকাসি, ন পন ৱিসেসং নিব্বত্তেসি. তমত্থং কাৰণেন সদ্ধিং দস্সেতুং ‘‘বহলকিলেসতাযা’’তিআদি ৱুত্তং. একন্তপৰিসুদ্ধস্সাতি যথা ৱিসেসাৱহো হোতি, এৱং একন্তেন পৰিসুদ্ধস্স সব্বসো অনুপক্কিলিট্ঠস্স. সীলেন সমাহিতাতি যথা সীলং উপৰূপৰি ৱিসেসাৱহং নিব্বেধভাগিযঞ্চ হোতি, এৱং সম্মদেৱ আহিতচিত্তা সুট্ঠু সম্পন্নচিত্তা. তথাভূতা তেন সমন্নাগতা হোন্তীতি আহ ‘‘সমুপেতা’’তি. পতিট্ঠিতসভাৱাতি সেক্খত্তা এৱ যথাধিগতধম্মেন নিচ্চলভাৱেন অধিট্ঠিতসভাৱা. মযা তুট্ঠিযা গহিতায দেৱপুত্তো ‘‘দুল্লভা তুট্ঠী’’তি ৱক্খতীতি ভগৱা ‘‘তুট্ঠি হোতি সুখাৱহা’’তি অৱোচাতি আহ ‘‘উপৰি পঞ্হসমুট্ঠাপনত্থ’’ন্তি. পব্বজিতো ৰুক্খমূলিকো অব্ভোকাসিকো ৱা অনগাৰিযুপেতো নাম হোতি, সেনাসনে পন ৱসন্তো কথন্তি আহ ‘‘সত্তভূমিকে’’তিআদি. চতুপচ্চযসন্তোসোতি ভাৱনাভিযোগসিদ্ধো চতূসু পচ্চযেসু সন্তোসো. তেন চিত্তৱূপসমেন তুট্ঠি লদ্ধাতি দস্সেতি. চিত্তৱূপসমভাৱনাযাতি চিত্তকিলেসানং ৱূপসমকৰভাৱনায, মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং নিব্বিসেৱনভাৱকৰণেন সৱিসেসং চিত্তস্স ৱূপসমকৰভাৱনায ৰতো মনোতি যোজনা.

এত্থ চ ইন্দ্ৰিযূপসমেন চিত্তসমাধানং পৰিপুণ্ণং হোতি ইন্দ্ৰিযভাৱনায চিত্তসমাধানস্স অকাৰকানং দূৰীকৰণতো. অধিচিত্তসমাধানেন চতুপচ্চযসন্তোসো সৱিসেসং পৰিসুদ্ধো পৰিপুণ্ণো চ হোতি পচ্চযানং অলাভলাভেসু পৰিচ্চাগসভাৱতো. ৱুত্তনযেন পন সন্তুট্ঠস্স যথাসমাদিন্নং সীলং ৱিসুজ্ঝতি পাৰিপূৰিঞ্চ উপগচ্ছতি, তথাভূতো চতুসচ্চকম্মট্ঠানে যুত্তো মগ্গপটিপাটিযা সব্বসো কিলেসে সমুচ্ছিন্দন্তো নিব্বানদিট্ঠো হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘যে ৰত্তিন্দিৱ’’ন্তিআদিনা. কিং ন গচ্ছিস্সন্তি? গমিস্সন্তেৱাতি অৰিযমগ্গভাৱনং পহায সম্মাপটিপত্তিযা দুক্কৰভাৱং সন্ধায সাসঙ্কং ৱদতি. তেনাহ ‘‘অযং পন দুগ্গমো ভগৱা ৱিসমো মগ্গো’’তি.

তত্থ কেচি ‘‘অযং পনাতি দেৱপুত্তো. সো হি ভগৱতো ‘অৰিযা গচ্ছন্তী’তি ৱচনং সুত্ৱা ‘দুগ্গমো ভগৱা’তিআদিমাহা’’তি ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি. যস্মা ‘‘সচ্চমেত’’ন্তি এৱমাদিপি তস্সেৱ ৱেৱচনং কত্ৱা দস্সিতং, তস্মা ‘‘যেন মগ্গেন অৰিযা গচ্ছন্তী’’তি তুম্হেহি ৱুত্তং, অযং পন ‘‘দুগ্গমো ভগৱা ৱিসমো মগ্গো’’তি আহ দেৱপুত্তো. অৰিযমগ্গো কামং কদাচি অতিদুক্খা পটিপদাতিপি ৱুচ্চতি, তঞ্চ খো পুব্বভাগপটিপদাৱসেন, অযং পন অতীৱ সুগমো সব্বকিলেসদুগ্গৱিৱজ্জনতো কাযদুচ্চৰিতাদিৱিসমস্স ৰাগাদিৱিসমস্স চ দূৰীকৰণতো ন ৱিসমো. তেনাহ ‘‘পুব্বভাগপটিপদাযা’’তিআদি. অস্সাতি অৰিযমগ্গস্স. অৰিযমগ্গস্স হি অধিসীলসিক্খাদীনং পৰিবুন্ধিতব্বভাগেন বহূ পৰিস্সযা হোন্তীতি. এৱং ৱুত্তোতি ‘‘দুগ্গমো ৱিসমো’’তি চ এৱং ৱুত্তো.

অৱংসিৰাতি অনুট্ঠহনেন অধোভূতউত্তমঙ্গা. কুসলঙ্গেসু হি সম্মাদিট্ঠি উত্তমঙ্গা সব্বসেট্ঠত্তা, তঞ্চ অনৰিযা পতন্তি ন উট্ঠহন্তি মিচ্ছাপটিপজ্জনতো. তেনাহ ‘‘ঞাণসিৰেনা’’তিআদি. অনৰিযমগ্গেতি মিচ্ছামগ্গে. তেনাহ ‘‘ৱিসমে মগ্গে’’তি. তং মগ্গনতো অনৰিযা অৰিযানং মগ্গতো অপাপুণনেন পৰিচ্চত্তা হুত্ৱা অপাযে সকলৱট্টদুক্খে চ পতন্তি. স্ৱেৱাতি স্ৱাযং অনৰিযেহি কদাচিপি গন্তুং অসক্কুণেয্যো মগ্গো অৰিযানং ৱিসুদ্ধসত্তানং সব্বসো সমধিগমেন সমো হোতি. কাযৱিসমাদীহি সমন্নাগতত্তা ৱিসমে সত্তকাযে তেসং সব্বসোৱ পহানেন সব্বত্থ সমাযেৱ.

কামদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. পঞ্চালচণ্ডসুত্তৱণ্ণনা

৮৮. সম্বাধেতি সম্পীড়িততণ্হাকিলেসাদিনা সউপ্পীড়তায পৰমসম্বাধে. অতিৱিয সঙ্কাৰট্ঠানভূতো হি নীৱৰণসম্বাধো অধিপ্পেতো. সো হি দুগ্গহনো তস্মিং অসতি কামগুণসম্বাধো অনৱসৰো এৱ সেয্যথাপি মহাকস্সপাদীনং. ওকাসন্তি ঝানস্সেতং নামং নীৱৰণসম্বাধাভাৱতো. অসম্বাধভাৱেন হি ঝানং ইধ ‘‘ওকাসো’’তি ৱুত্তং, তঞ্চ খো অচ্চন্তাসম্বাধট্ঠানতায ৱিপস্সনাপাদকতায. তথা হি পাড়িযং ‘‘অৱিন্দী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অৱিন্দীতি ৱিন্দি পটিলভি. ভূৰিমেধসোতি মহাপঞ্ঞো, সপঞ্ঞোতি অত্থো. অবুজ্ঝীতি বুজ্ঝি পটিৱিজ্ঝি. পটিলীনো হুত্ৱা সেট্ঠো, পটিলীনানং ৱা সেট্ঠোতি পটিলীনসেট্ঠো. মানুস্সযৱসেন উন্নতভাৱতো পটিলীনো নাম পহীনমানো. পটিলভিংসূতি কামগুণসম্বাধেপি ‘‘ইমে কামগুণা মাদিসানং কিং কৰিস্সন্তী’’তি? তে অভিভুয্য নিব্বানপ্পত্তিযা সম্মাসতিং পটিলভিংসু. তেন সম্পযুত্তেন লোকুত্তৰসমাধিনাপি সুট্ঠু সমাহিতা.

অযং কিৰ দেৱপুত্তো ইতো পুৰিমৱাৰে অত্তভাৱে পঠমজ্ঝানলাভী হুত্ৱা ততো চৱিত্ৱা ব্ৰহ্মকাযিকাসু নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ ঝানসুখং অনুভৱিত্ৱা ততো চুতো ইদানি কামভৱে নিব্বত্তো, তস্মা তং ঝানং সম্ভাৱেন্তো ‘‘তাদিসস্স নাম ঝানসুখস্স লাভী ভগৱা’’তি তেন গুণেন ভগৱন্তং অভিত্থৱন্তো ‘‘সম্বাধে ৱতা’’তি গাথং অভাসি. অথস্স ভগৱা যথা নাম অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতৰাজং উপাদায সাসপো ন কিঞ্চি হোতি, এৱং অনন্তাপৰিমেয্যবুদ্ধগুণে উপাদায ৰূপাৱচৰপঠমজ্ঝানং ন কিঞ্চি হোতীতি দস্সেন্তো ‘‘যে সতি’’ন্তিআদিনা অনুত্তৰগুণাধিগমং পৱেদেসি. তত্থ সতিন্তি ৱিপস্সনাসতিযা সদ্ধিং অৰিযমগ্গসতিং. সুসমাহিতাতি লোকিযসমাধিনা চেৱ লোকুত্তৰসমাধিনা চ সুট্ঠু সমাহিতা. তে হি অচ্চন্তং সুসমাহিতা, ন ঝানমত্তলাভিনো অকুপ্পধম্মত্তা. কেচি ‘‘কম্মন্তে সুসমাহিতা’’তি পাঠং ৱত্ৱা ‘‘মগ্গসমাহিতা’’তি অত্থং ৱদন্তি.

পঞ্চালচণ্ডসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. তাযনসুত্তৱণ্ণনা

৮৯. অতীতজাতিযং সযংকাৰৱসেন তায দিট্ঠিযা উপ্পাদিতত্তা পুব্বে তিত্থকৰো. তেনাহ ‘‘দিট্ঠি উপ্পাদেত্ৱা’’তি. অপৰে আহু ‘‘অযং মে সত্থাতি গহণৱসেন তিত্থকৰো অস্স অত্থীতি পুব্বে তিত্থকৰো, অতীতত্তভাৱে তিত্থকৰসাৱকো’’তি. তে ‘‘দিট্ঠিং উপ্পাদেত্ৱাতি তস্স সত্থুনো দিট্ঠিং আদায গহেত্ৱাতি অত্থো’’তি ৱদন্তি. তিত্থং নাম দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো তব্বিনিমুত্তস্স মিচ্ছাৱাদস্স অভাৱতো. তিত্থে নিযুত্তাতি তিত্থিকা, তে এৱ তিত্থিযাতি ৱুত্তা ক-কাৰস্স য-কাৰং কত্ৱা. তস্সাতি যথাৱুত্তস্স কল্যাণকম্মস্স. নিস্সন্দেনাতি ফলভাৱেন. ৱীৰিযপ্পটিসংযুত্তাতি ৱীৰিযদীপনাতি অত্থো.

অনিযমিতআণত্তীতি অনিযমৱিধানং অনিযমৱসেন ৱিধিৱচনং. তণ্হাসোতন্তি তণ্হাপ্পবন্ধনং. নীহৰাতি সমেহি পজহ. একত্তন্তি একগ্গং. তেনাহ ‘‘ঝান’’ন্তি. উপপজ্জতীতি ন উপ্পজ্জতি ন পাপুণাতীতি আহ ‘‘ন পটিলভতী’’তি. ন ওসক্কেয্যাতি ন সঙ্কোচং আপজ্জেয্য. ঘৰাৱাসতো পৰিব্বজনং পৰিতো অপগমোতি পৰিব্বজো. পব্বজিতৱতসমাদানস্স অদড়্হতায চ তত্থ চ অসক্কচ্চকিৰিযায সিথিলগহিতা. অতিৰেকন্তি পব্বজ্জায পুৰিমকালতোপি অধিকং. উপৰীতি উপৰূপৰি. দুক্কটং অকতমেৱ সেয্যোতি দুচ্চৰিতং নাম সব্বেন সব্বং অকতমেৱ হিতাৱহং.

যং কিঞ্চীতি যং কিঞ্চি কম্মং. সিথিলং কতন্তি অসক্কচ্চকাৰিতায সিথিলং কত্ৱা পৱত্তিতং. এৱৰূপমেৱাতি এৱৰূপং পৰামট্ঠসামঞ্ঞসদিসমেৱ পচ্ছানুতাপচৰিযাদিপটিভাগতো. সংকিলিট্ঠমেৱ তণ্হাসংকিলেসউপক্কিলিট্ঠত্তা. আসঙ্কিতপৰিসঙ্কিতন্তিআদিতো সমন্ততোপি পৰেহি সঙ্কিতং. ব্ৰহ্মচৰিযস্স আদি আদিব্ৰহ্মচৰিযং, তত্থ নিযুত্তাতি আদিব্ৰহ্মচৰিযিকা, মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পুব্বভাগপটিপদাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতা’’তি. পুব্বপধানভূতাতি পঠমাৰম্ভভূতা.

তাযনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. চন্দিমসুত্তৱণ্ণনা

৯০. ৱিমানে গহিতে তংনিৱাসীপি গহিতো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘চন্দৱিমানৱাসী দেৱপুত্তো’’তি. সব্বধীতি সব্বস্মা দুগ্গট্ঠানা ৱিপ্পমুত্তোসি ভগৱা ত্ৱং, তস্মা ময্হম্পি ইতো সম্বাধট্ঠানতো ৱিপ্পমোক্খং কৰোহীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্স মে সৰণং ভৱা’’তি. লোকানুকম্পকাতি সব্বস্স লোকস্স অনুগ্গহা, তস্মা তুয্হম্পি এতস্সপি চন্দস্স. তাদিসা এৱাতি সমানা এৱ. পমুঞ্চসীতি পমুঞ্চিত্থ. তেনাহ ‘‘অতীতত্থে ৱত্তমানৱচন’’ন্তি.

চন্দিমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. সূৰিযসুত্তৱণ্ণনা

৯১. অন্ধভাৱকৰণেতি লোকস্স অন্ধকৰণেতিপি অপৰে. তেনাহ ‘‘তমসী’’তি. ৱিৰোচতীতি ৱিজ্জোততি. কামং দেৱপুত্তৱসেন পঠমং দেৱতা উদ্ধটা, ৰাহুনো পন পযোগো তস্স ৱিমানেতি আহ ‘‘মণ্ডলীতি মণ্ডলসণ্ঠানো’’তি. ৱদতি তদা মুখেন গহিতত্তা. মুখেন গহণঞ্চেত্থ ‘‘গিলী’’তি অধিপ্পেতং, ন চ অজ্ঝোহৰণন্তি আহ ‘‘গিলীতি ৱদতী’’তি. ইদানি তস্স মুখেন গহণসমত্থতং দস্সেতুং ‘‘ৰাহুস্স হী’’তিআদি ৱুত্তং. সোতিআদি তস্স চন্দিমসূৰিযানং গহণকাৰণদস্সনং. অধিৱত্থা দেৱতাতি চন্দিমসূৰিযানং পৰিচাৰকদেৱতা. ৱেগন্তি জৱং. সো হি কেনচি অভিমুখং অতিদুন্নিৱাৰো কম্মনিযামসিদ্ধো. মত্থকন্তি কণ্ঠস্স উপৰিমদেসং. কেচি ‘‘সীসমত্থকমেৱা’’তি ৱদন্তি. নিক্খমেয্য ৱেগস্স তিক্খসীঘথামভাৱতো. আকড্ঢিত্ৱাতি অত্তনো গমনদিসাভিমুখং আকড্ঢিত্ৱা. নন্তি ৰাহুং. উদ্ধং উল্লঙ্ঘেতুকামম্পি ওনমেয্য. পদদ্ৱযেনপি সো মহাসৰীৰো মহাবলো, চন্দিমসূৰিযানং পন গমনৱেগো তেন সব্বথাপি দুন্নিৱাৰিযোৱাতি দস্সেতি. ৱিমানেনাতি চন্দগ্গহে চন্দৱিমানেন, সূৰিযগ্গহে সূৰিযৱিমানেন উভিন্নম্পি ৱিমানেন সহেৱ. অমাৱাসিযঞ্হি দ্ৱে ৱিমানানি যোজনমত্তন্তৰিতানি হুত্ৱা সহেৱ পৱত্তন্তি. যদি দ্ৱেপি দেৱপুত্তা সোতাপত্তিফলং পত্তা, অথ কস্মা সূৰিযসুত্তে এৱ ‘‘পজং মম’’ন্তি ৱুত্তং, ন চন্দসুত্তেতি? ‘‘সো চ কিৰ ন চিৰস্সেৱ ততো চৱিত্ৱা অঞ্ঞত্থ নিব্বত্তো, অঞ্ঞা এৱ চ দেৱতা তত্থ ৱসি, যস্মিং চন্দগ্গহে ভগৱা তং গাথং অভাসি, ন তথা সূৰিযো, অপৰভাগে পন তত্থপি কালেন কালং ৰাহুগ্গহো হোতী’’তি ৱদন্তি.

সূৰিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অনাথপিণ্ডিকৱগ্গো

১. চন্দিমসসুত্তৱণ্ণনা

৯২. পব্বততটা সন্দমানো তথাৰূপো নদীনিৱত্তনপদেসোপি সম্বাধট্ঠানতায কচ্ছো ৱিযাতি আহ ‘‘পব্বতকচ্ছেপী’’তি. পটিপক্খদূৰীভাৱেন সেট্ঠট্ঠেন চ একো উদেতীতি একোদি, একগ্গতা. তস্মিং যোগতো একগ্গচিত্তা ইধ একোদী. পটিপক্খতো অত্তানং নিপযন্তি ৱিসোধেন্তীতি নিপকা, পঞ্ঞৱন্তো. তেনাহ ‘‘একগ্গচিত্তা চেৱা’’তিআদি. কাযাদিভেদং আৰম্মণং সাতিসযায সতিযা সৰন্তীতি সতা. তেনাহ ‘‘সতিমন্তো’’তি. সোত্থিং গমিস্সন্তীতি যথাৱুত্তপদেসে মগা সোত্থিমনুপদ্দৱেন ৱত্তিস্সন্তি, এৱং ঝানলাভিনো সোত্থিং কিলেসেহি অনুপদ্দুতা ৱত্তিস্সন্তি. অযং কিৰ দেৱপুত্তো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বানসঞ্ঞী, তস্মা এৱমাহ. ভগৱা ‘‘অযং দেৱপুত্তো অনিব্বানগামী সমানো নিব্বানগামিসঞ্ঞী, হন্দস্স নিব্বানগামিনো দস্সেমী’’তি দুতিযং গাথমাহ. চতুন্নং ওঘানং, সংসাৰমহোঘস্সেৱ ৱা পৰতীৰভাৱতো পৰতীৰন্তি নিব্বানং. অম্বুনি জাতো অম্বুজো, মচ্ছো. সুত্তজালং ছিন্দিত্ৱা মচ্ছা ৱিয কিলেসজালং ভিন্দিত্ৱা গমিস্সন্তীতি.

চন্দিমসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৱেণ্ডুসুত্তৱণ্ণনা

৯৩. পযিৰুপাসিযাতি পযিৰুপাসহেতু. সিক্খন্তীতি তিস্সোপি সিক্খা সিক্খন্তি. সিট্ঠিপদেতি কিলেসানং সাসনতো ৱট্টদুক্খপৰিত্তাসনতো চ সিট্ঠিসঞ্ঞিতে যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিতব্বতো পদে, সদ্ধম্মেতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অনুসিট্ঠিপদে’’তি. তত্থ অনুসিট্ঠীতি সদ্ধম্মো. কালেতি যুত্তপত্তকালে. অপ্পমাদোনাম সমথৱিপস্সনাভাৱনা.

ৱেণ্ডুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. দীঘলট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা

৯৪. তথেৱ পঞ্ঞাযীতি দীঘলট্ঠিত্ৱেৱ পঞ্ঞাযি, তথাসমঞ্ঞা এৱ অহোসি.

দীঘলট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. নন্দনসুত্তৱণ্ণনা

৯৫. নত্থি এতস্স আৱট্টং আৱৰণন্তি অনাৱটং. ৰুক্খো ৱা পব্বতো ৱাতি সত্তানং পকতিচক্খুস্স আৱৰণভূতো ৰুক্খো ৱিয পব্বতো ৱিয চ অভিভৱিতুং সমত্থো ঞেয্যাৱৰণো নত্থি. কথংৱিধন্তি কথংসণ্ঠিতং, কথংপকাৰং ৱা. দুক্খন্তি ৱট্টদুক্খং.

নন্দনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চন্দনসুত্তৱণ্ণনা

৯৬. হেট্ঠাতি কামভৱে. তত্থ হি পৰিব্ভমন্তস্স পতিট্ঠা দুল্লভা যেভুয্যেন তত্থ সত্তা নিমুগ্গা এৱ হোন্তি, তস্মা হেট্ঠা অপ্পতিট্ঠো সংসাৰো. উপৰীতি মহগ্গতভৱে. তত্থ হি নিব্বত্তস্স নিব্বানং আৰুহিতুং আলম্বনা দুল্লভা, ঝানাভিৰতিযা তত্থেৱ নিকন্তি তেসং বলৱতী হোতি, তস্মা উপৰি অনালম্বনো সংসাৰো. পেসিতত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো. তযো কম্মাভিসঙ্খাৰাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰাদযো তযো অভিসঙ্খাৰা. তেন ‘‘নন্দীপুব্বকো কম্মভৱো’’তি ৱত্ৱা ‘‘নন্দিং জনেত্ৱা’’তি ৱুত্তো. কামসঞ্ঞাসীসেন কামচ্ছন্দস্স গহণং, কামচ্ছন্দপমুখানি চ ওৰম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানীতি আহ ‘‘কামসঞ্ঞাগহণেন পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনানী’’তি. ৰূপভৱো ৰূপং ভৱপদলোপেন. ৰূপভৱগ্গহণেন চেত্থ সেসভৱস্সপি গহণং. তস্স সংযোজনগ্গহণেন পঞ্চ উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানি গহিতানি. মহোঘেতি সংসাৰমহোঘে. তেসন্তি কামভৱাদীনং গহণেন ভৱভাৱেন তদেকলক্খণতায. অৰূপভৱো গহিতো লক্খণহাৰনযেন. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

চন্দনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ৱাসুদত্তসুত্তৱণ্ণনা

৯৭. ছট্ঠং হেট্ঠা দেৱতাসংযুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তত্থমেৱ.

ৱাসুদত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. সুব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা

৯৮. সুব্ৰহ্মাতি তস্স দেৱপুত্তস্স নামং. তস্স সত্থু সন্তিকূপসঙ্কমনস্স কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সো কিৰা’’তিআদিমাহ. তদেৱ সোকং তস্স দেৱপুত্তস্স অট্ঠুপ্পত্তি. অচ্ছৰাসঙ্ঘপৰিৱুতোতি সহস্সমত্তেন অচ্ছৰাসঙ্ঘেন পৰিৱুতো. নন্দনকীড়িকন্তি নন্দনৱনকীড়িকং. হত্থং আগচ্ছতীতি হত্থগয্হুপগো হোতি. গন্থেন্তীতি এত্থ মালাৱেঠনম্পি খিড্ডাপসুততাযাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা পুপ্ফানিযেৱ তায তায চিত্তস্স ৱসেন মালাভাৱেন হত্থং উপগচ্ছন্তীতি. উপচ্ছেদককম্মৱসেনাতি তস্মিং দেৱলোকে আযুসেসে সতি এৱ তস্স পন উপঘাতকস্স লদ্ধোকাসস্স পাপকম্মস্স ৱসেন. ‘‘পহাৰো’’তি দিৱসস্স ততিযো ভাগো ৱুচ্চতি, তস্মা একপ্পহাৰেনেৱাতি একৱেলাযমেৱাতি অত্থো.

পিযৱত্থুকসোকেনাতি পিযৱত্থুনিমিত্তকেন সোকেন. ৰুপ্পমানোতি পীড়িযমানো. সত্তমে দিৱসেতি মনুস্সগণনায সত্তমে দিৱসে. তত্থেৱাতি তস্মিংযেৱ নিৰযে নিব্বত্তিতব্বং ইমিনা তাহি চ সহেৱ পুব্বে তস্স পাপকম্মস্স কতত্তা. ৰুপ্পীতি চিত্তসন্তাসং আপজ্জি. নিদ্ধমিতুন্তি নীহৰিতুং অপনেতুং. সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱাতি তাহি পঞ্চসতাহি অচ্ছৰাহি সদ্ধিং ভগৱতো সন্তিকং গন্ত্ৱা.

ইদন্তি অত্তনো চিত্তং দস্সেতি আসন্নপচ্চক্খভাৱতো. নিচ্চন্তি সদা. স্ৱাযং নিচ্চত্থো অধিপ্পাযৱসেন গহেতব্বোতি তত্থ পহাতব্বং গহেতব্বঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘দেৱলোকে’’তিআদিমাহ. ন গহেতব্বো হেতুপৱত্তিতো পুব্বে তস্স উত্ৰাসস্স অভাৱতো. তেসূতি দুক্খেসু. তানি হি হেতুপচ্চযেহি কত্তব্বতো গাথাযং ‘‘কিচ্ছেসূ’’তি ৱুত্তানি. কিচ্ছেসূতি ৱা কিচ্ছনিমিত্তং. যাসঞ্হি পযোগৱিপত্তীনং ৱসেনস্স তানি দুক্খানি উপ্পজ্জেয্যুং, তংনিমিত্তন্তি অত্থো. তা হি অস্স পযোগৱিপত্তিযো গতিৱিপত্তিযো সত্থু সন্তিকং উপগমনেন হাযেয্যুং. নিব্বত্তানং দিট্ঠানীতি নিব্বত্তানং ৱসেন দিট্ঠানি দুক্খানি. তেসু চ দুক্খেসু. সব্বত্থ নিমিত্তত্থে ভুম্মং. ডয্হমানো ৱিয চিত্তসন্তাপেন.

চত্তাৰিপি সচ্চানি বুজ্ঝতি পটিৱিজ্ঝতীতি বোধি, সতিআদিধম্মসামগ্গী, তস্মা বোজ্ঝা বোধিতো. সা পন বোধি ভাৱনাকাৰেনেৱ পৱত্ততি, অঞ্ঞত্ৰসদ্দযোগেন চ ‘‘বোজ্ঝা’’তি নিস্সক্কৱচনন্তি তদত্থং দস্সেন্তো মুঞ্চিত্ৱাপদং অপেক্খিত্ৱা ‘‘বোজ্ঝঙ্গভাৱন’’ন্তি আহ. তপোগুণন্তি ধুতধম্মমাহ. সো হি তণ্হালোলুপ্পস্স তপনতো তপো, সযং গুণসভাৱত্তা গুণসন্নিস্সযতো চ গুণন্তি. তেনাহ ‘‘ধুতঙ্গসঙ্খাতং তপোগুণ’’ন্তি. সব্বে সঙ্খাৰগতা নিস্সজ্জীযন্তি এত্থাতি সব্বনিস্সগ্গো, অসঙ্খতধাতূতি আহ ‘‘সব্বনিস্সগ্গাতি নিব্বানতো’’তি.

ইন্দ্ৰিযসংৱৰোৱ পঠমং ৱেদিতব্বো পটিপত্তিক্কমৱসেন তস্সেৱ পঠমত্তা. তং পন পটিপত্তিক্কমং দস্সেতুং ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰে হী’’তিআদিমাহ. নিপ্পৰিযাযতো মগ্গপৰিযাপন্না এৱ বোজ্ঝঙ্গাতি আহ ‘‘সহৱিপস্সনায বোজ্ঝঙ্গে’’তি. তস্সাতি তথাভাৱেন তস্স যোগিনো. যস্মা দেৱপুত্তস্স সত্থা তং গাথং ৱত্ৱা উপৰি চ সচ্চানি পকাসেসি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভগৱা চতুসচ্চৱসেন দেসনং ৱিনিৱত্তেসী’’তি. দেৱপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি কামং তস্সেৱ ৱিসেসাধিগমো ইধাগতো, পঞ্চসতমত্তাহি পন অচ্ছৰাহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি ৱেদিতব্বং. তেনাহ মহাসতিপট্ঠানসুত্তৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৬) ‘‘সো দেসনাপৰিযোসানে পঞ্চহি অচ্ছৰাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায তং সম্পত্তিং থাৱৰং কত্ৱা দেৱলোকমেৱ অগমাসী’’তি.

সুব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ককুধসুত্তৱণ্ণনা

৯৯. ‘‘নন্দামী’’তি ৱুত্তে নন্দী নাম পব্বজিতস্স মলন্তি চোদেতুকামো দেৱপুত্তো ‘‘নন্দসী’’তি পুচ্ছি. অথস্স ভগৱা তং পটিক্খিপন্তো ‘‘কিং লদ্ধা’’তি? আহ. তেন ‘‘তযা মম অধিপ্পেতনন্দিযা ইধ পচ্চযো এৱ নত্থি, কুতো সা নন্দী’’তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘তুট্ঠি নামা’’তিআদি. অথ দেৱপুত্তো নন্দিযা অসতি সোকেন ভৱিতব্বং, সোকো চ পব্বজিতস্স মলন্তি চোদেন্তো আহ ‘‘তেন হি, সমণ, সোচসী’’তি. ভগৱা তম্পি পটিক্খিপন্তো ‘‘কিং জীযিত্থা’’তিআদিমাহ. কিং মং জিনাতীতি অত্থো?

যদি তে নন্দিসোকা ন সন্তি হাসৱত্থুনো লাভস্স জানিযা চ অভাৱতো, একৱিহাৰিনো পন অৰতিযা ভৱিতব্বন্তি আহ – ‘‘কচ্চি তং একমাসীনং, অৰতী নাভিকীৰতী’’তি. তস্মিম্পি ভগৱতা পটিক্খিত্তে অথ নেসম্পি নন্দিসোকাৰতীনং অভাৱে কাৰণং পুচ্ছন্তো ‘‘কথং ত্ৱ’’ন্তি গাথমাহ? অথস্স ভগৱা তং কাৰণং পৱেদেন্তো ‘‘অঘজাতস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ অঘজাতস্সাতি অঘে জাতস্স. তেনাহ ‘‘ৱট্টদুক্খে ঠিতস্সা’’তি. জাততণ্হস্স অপ্পহীনতণ্হস্স ৱট্টদুক্খং আগতমেৱ কাৰণস্স অপ্পহীনত্তা. তস্সেৱ হি কাৰণস্স অপ্পহীনতং দস্সেন্তো ‘‘দুক্খী সুখং পত্থযতীতি হি ৱুত্ত’’ন্তি আহ. দুক্খপ্পৱত্তিযা সাপি তণ্হাপ্পৱত্তি তেন দস্সিতা. ইতীতিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং নিগমনৱসেন দস্সেতি.

ককুধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. উত্তৰসুত্তৱণ্ণনা

১০০. নৱমন্তি উত্তৰসুত্তং হেট্ঠা দেৱতাসংযুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তত্থমেৱ.

উত্তৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. অনাথপিণ্ডিকসুত্তৱণ্ণনা

১০১. দসমে কামং দেৱতাসংযুত্তেপি ‘‘ইদং হি তং জেতৱন’’ন্তিআদিনা ইমা এৱ গাথা আগতা. তত্থ ‘‘অঞ্ঞতৰা দেৱতা’’তি নিদানং আৰোপিতং. হেট্ঠা আগতনযত্তা এৱ হি পোত্থকেসু ন লিখিতং, ইধ পন দেৱপুত্তসংযুত্তে ‘‘অনাথপিণ্ডিকো দেৱপুত্তো’’তি নিদানে নিগমে চ আগতং, তত্থ দেৱপুত্তেন সত্থু ৱুত্তপ্পকাৰগুণপৱেদনৱসেন ৱুত্তং. সত্থা পন ভিক্খূনং তমত্থং পৱেদেন্তো ‘‘অঞ্ঞতৰো দেৱপুত্তো’’তি আহ. তথা পৱেদনে পন কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘আনন্দত্থেৰস্সা’’তিআদিমাহ. অনুমানবুদ্ধিযাতি অনুমানঞাণস্স. আনুভাৱপ্পকাসনত্থন্তি বলদীপনত্থং.

অনাথপিণ্ডিকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. নানাতিত্থিযৱগ্গো

১. সিৱসুত্তৱণ্ণনা

১০২. ততিযৱগ্গস্স পঠমন্তি ততিযৱগ্গে পঠমসুত্তং. ৱুত্তত্থমেৱ হেট্ঠা সতুল্লপকাযিকৱগ্গে পঠমসুত্তে.

সিৱসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. খেমসুত্তৱণ্ণনা

১০৩. পঠমংযেৱাতি জৰামৰণাদিভাৱতো পগেৱ. বলৱচিন্তনং চিন্তেতীতি যথা সাকটিকো অজানিত্ৱা ৱিসমে মগ্গে সকটং পাজেন্তো অক্খে ছিন্নে পতিকাতুং অৱিসহন্তো দুক্খী দুম্মনো বলৱচিন্তনং চিন্তেতি, মহন্তং চিত্তসন্তাপং পাপুণাতি, এৱং অধম্মৱাদী মচ্চুমুখং পত্তো বলৱচিত্তসন্তাপং পাপুণাতি, তস্মা ধম্মচৰিযায নপ্পমজ্জিতব্বন্তি.

খেমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সেৰীসুত্তৱণ্ণনা

১০৪. যং দানং দেমীতি যং দেয্যধম্মং পৰস্স দেমি. তস্স পতি হুত্ৱাতি তব্বিসযং লোভং সুট্ঠু অভিভৱন্তো তস্স অধিপতি হুত্ৱা দেমি তেন অনাকড্ঢনীযত্তা. ‘‘ন দাসো ন সহাযো’’তি ৱত্ৱা তদুভযং অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো দস্সেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৱুত্তং. দাসো হুত্ৱা দেতি তণ্হায দাসব্যস্স উপগতত্তা. সহাযো হুত্ৱা দেতি তস্স পিযভাৱাৱিস্সজ্জনতো. সামী হুত্ৱা দেতি তণ্হাদাসব্যতো অত্তানং মোচেত্ৱা অভিভুয্য পৱত্তনতো. সামিপৰিভোগসদিসা হেতস্সাযং পৱত্ততীতি.

অথ ৱা যো দানসীলতায দাযকো পুগ্গলো, সো দানে পৱত্তিভেদেন দানদাসো দানসহাযো দানপতীতি তিপ্পকাৰো হোতীতি দস্সেতি. তদস্স তিপ্পকাৰতং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যো হী’’তিআদি ৱুত্তং. দাতব্বট্ঠেন দানং, অন্নপানাদি. তত্থ যং অত্তনা পৰিভুঞ্জতি তণ্হাধিপন্নতায, তস্স ৱসে ৱত্তনতো দাসো ৱিয হোতি. যং পৰেসং দীযতি, তত্থপি অন্নপানসামঞ্ঞেন ইদং ৱুত্তং ‘‘দানসঙ্খাতস্স দেয্যধম্মস্স দাসো হুত্ৱা দেতী’’তি. সহাযো হুত্ৱা দেতি অত্তনা পৰিভুঞ্জিতব্বস্স পৰেসং দাতব্বস্স চ সমসমট্ঠপনেন. পতি হুত্ৱা দেতি সযং দেয্যধম্মস্স ৱসে অৱত্তিত্ৱা তস্স অত্তনো ৱসে ৱত্তাপনতো.

অপৰো নযো – যো অত্তনা পণীতং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পৰেসং নিহীনং দেতি, সো দানদাসো নাম তন্নিমিত্তনিহীনভাৱাপত্তিতো. যো যাদিসং অত্তনা পৰিভুঞ্জতি, তাদিসমেৱ পৰেসং দেতি, সো দানসহাযো নাম তন্নিমিত্তনিহীনাধিকভাৱৱিস্সজ্জনেন সদিসভাৱাপত্তিতো. যো অত্তনা নিহীনং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পৰেসং পণীতং দেতি, সো দানপতি নাম তন্নিমিত্তসেট্ঠভাৱপ্পত্তিতো. কম্মসৰিক্খকো হি ৱিপাকো, তস্মা দেৱপুত্তো ‘‘দানপতী’’তি ৱদন্তো ‘‘অহং তাদিসো অহোসি’’ন্তি দস্সেতি.

‘‘চতূসু দ্ৱাৰেসু দানং দীযিত্থা’’তি পাড়িযং সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তস্স কিৰা’’তিআদি ৱুত্তং. দানন্তি যিট্ঠং, তঞ্চ খো সব্বসাধাৰণৱসেন কতন্তি আহ ‘‘সমণ …পে… যাচকান’’ন্তি. পব্বজ্জূপগতাতি যং কিঞ্চি পব্বজ্জং উপগতা. ভোৱাদিনোতি জাতিমত্তব্ৰাহ্মণে ৱদতি. নালত্থ বুদ্ধসুঞ্ঞত্তা তদা লোকস্স. দুগ্গতাতি দুক্খজীৱিককপ্পকা কসিৰৱুত্তিকা. তেনাহ ‘‘দলিদ্দমনুস্সা’’তি. কসিৱাণিজ্জাদিজীৱিকং অনুট্ঠাতুং অসমত্থা ইধ ‘‘কপণা’’তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘কাণকুণিআদযো’’তি. পথাৱিনোতি অদ্ধিকা. ৱনিব্বকাতি দাযকানং গুণকিত্তনকম্মফলকিত্তনৱসেন যাচকা সেয্যথাপি নগ্গাদযো. তেনাহ ‘‘ইট্ঠং দিন্ন’’ন্তিআদি. পসতমত্তন্তি ৱীহিতণ্ডুলাদিৱসেন ৱুত্তং. সৰাৱমত্তন্তি যাগুভত্তাদিৱসেন. যথা গামলাভো গামে উপ্পজ্জনকো আযলাভো, এৱং তত্থ দ্ৱাৰলাভোতি আহ ‘‘তত্থ উপ্পজ্জনকসতসহস্সে’’তি. মহন্ততৰং দানং অদংসু অঞ্ঞস্সপি ধনস্স ৱিনিযোগং গতত্তা. তং সন্ধাযাতি তং মহন্ততৰং দানং কতং সন্ধায. ৰঞ্ঞো হি তত্থ দানং ইত্থাগাৰস্স দানেন মহতা অভিভূতং ৱিয পটিনিৱত্তং হোতীতি আহ ‘‘পটিনিৱত্তী’’তি. কোচীতি ভুম্মত্থে পচ্চত্তৱচনং. তেনাহ ‘‘কত্থচী’’তি. অনেকৱস্সসহস্সাযুককালে তস্স উপ্পন্নত্তা অসীতিৱস্সসহস্সানি সো ৰাজা দানমদাসীতি.

সেৰীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ঘটীকাৰসুত্তৱণ্ণনা

১০৫. চতুত্থং হেট্ঠা দেৱতাসংযুত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তত্থমেৱ.

ঘটীকাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. জন্তুসুত্তৱণ্ণনা

১০৬. যে ৱিনযে অপকতঞ্ঞুনো সংকিলেসিকেসু ৱোদানিযেসু ধম্মেসু ন কুসলা যং কিঞ্চি ন কাৰিনো ৱিপ্পটিসাৰবহুলা. তেসং অনুপ্পন্নঞ্চ উদ্ধচ্চং উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নঞ্চ ভিয্যোভাৱং ৱেপুল্লং আপজ্জতীতি আহ ‘‘অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায…পে… উদ্ধচ্চপকতিকা’’তি. সাৰাভাৱেন তুচ্ছত্তা চ নড়ো ৱিযাতি নড়ো, মানোতি আহ ‘‘উন্নড়াতি উগ্গতনড়া’’তি. তেনাহ ‘‘উট্ঠিততুচ্ছমানা’’তি. মানো হি সেয্যস্স সেয্যোতি সদিসোতি চ পৱত্তিযা ৱিসেসতো তুচ্ছো. চাপল্লেনাতি চপলভাৱেন, তণ্হালোলুপ্পেনাতি অত্থো. মুখখৰাতি মুখেন ফৰুসা, ফৰুসৱাদিনোতি অত্থো. ৱিকিণ্ণৱাচাতি ৱিসটৱচনা, সম্ফপ্পলাপতায অপৰিযন্তৱচনা. তেনাহ ‘‘অসংযতৱচনা’’তিআদি. চণ্ডসোতে বদ্ধনাৱাসদিসাতি এতেন অনৱট্ঠিতকিৰিযতং দস্সেতি. যেন সমন্নাগতা সত্তা একস্মিং ঠানে ঠাতুং ৱা নিসীদিতুং ৱা ন সক্কোন্তি, ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তি. অনৱট্ঠিতচিত্তাতি একস্মিং আৰম্মণে ন অৱট্ঠিতচিত্তা. ৱিৱটইন্দ্ৰিযাতি অসংৱুতচক্খাদিইন্দ্ৰিযা.

গুণকথায সদ্ধিং কথিযমানো নিগ্গুণস্স অগুণো পাকটো হোতি জাতিমণিসমীপে ঠিতস্স ৱিয কাচমণিনো দোসো. সুখজীৱিনোতি সুখে ঠিতা. যথা দাযকানং সুভৰং হোতি, এৱং সুখেন অকিচ্ছেন পৱত্তজীৱিকা. তেনাহ ‘‘পুব্বে ভিক্খূ’’তিআদি.

অত্তনো ৰুচিৱসেন গামকিচ্চং নেতীতি গামণি, তে পন হীড়েন্তো ৱদতি ‘‘গামণিকা’’তি. ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি সতিৱোস্সগ্গৱসেন ৱিস্সজ্জেত্ৱা কিলেসমুচ্ছাযাতি মহিচ্ছাসঙ্খাতায তণ্হামুচ্ছায. সীলৱন্তানংযেৱ হি দুপ্পটিপত্তিং সন্ধায দেৱপুত্তো ৱদতি. ৱত্তব্বযুত্তকেযেৱাতি ওৱাদেন মযা অনুগ্গহেতব্বমেৱ. ছড্ডিতকাতি পৰিচ্চত্তা আচৰিযুপজ্ঝাযাদীহি. ততো এৱ অনাথা অপ্পতিট্ঠা. পেতাতি ৱিগতজীৱিতা মতা. যথা পেতা, তথেৱ হোন্তি অত্তহিতাসমত্থতায ৱিঞ্ঞূনং জিগুচ্ছিতব্বতায চ.

জন্তুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. ৰোহিতস্সসুত্তৱণ্ণনা

১০৭. একোকাসেতি চক্কৱাড়স্স পৰিযন্তসঞ্ঞিতে একস্মিং ওকাসে. ভুম্মন্তি ‘‘যত্থা’’তি ইদং ভুম্মৱচনং, সামঞ্ঞতো ৱুত্তম্পি ‘‘সো লোকস্স অন্তো’’তি ৱচনতো ৱিসিট্ঠৱিসযমেৱ হোতি. ‘‘ন জাযতি ন মীযতী’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ন চৱতি ন উপপজ্জতী’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইদং অপৰাপৰং…পে… গহিত’’ন্তি. পদগমনেনাতি পদসা গমনেন. সঙ্খাৰলোকস্স অন্তং সন্ধায ৱদতি উপৰি সচ্চানি পকাসেতুকামো. সঙ্খাৰলোকস্স হি অন্তো নিব্বানং.

দড়্হং থিৰং ধনু এতস্সাতি দড়্হধন্ৱা. সো এৱ দড়্হধম্মোতি ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘দড়্হধনূ’’তি. উত্তমপ্পমাণেনাতি সহস্সথামপ্পমাণেন. ধনুসিপ্পসিক্খিততায ধনুগ্গহো, ন ধনুগ্গহমত্তেনাতি আহ ‘‘ধনুগ্গহোতি ধনুআচৰিযো’’তি. ‘‘ধনুগ্গহো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সিক্খিতো’’তি ৱুত্তে ধনুসিক্খায সিক্খিতোতি ৱিঞ্ঞাযতি, সিক্খা চ এত্তকে কালে সমত্থস্স উক্কংসগতো হোতীতি আহ ‘‘দস দ্ৱাদস ৱস্সানি ধনুসিপ্পং সিক্খিতো’’তি. উসভপ্পমাণেপীতি ৱীসতিযট্ঠিযো উসভং, তস্মিং উসভপ্পমাণে পদেসে. ৱালগ্গন্তি ৱাড়কোটিং. কতহত্থোতি পৰিচিতহত্থো. কতসৰক্খেপোতি ৱিৱটসৰক্খেপপদেসদস্সনৱসেন সৰক্খেপকতাৱী. তেনাহ ‘‘দস্সিতসিপ্পো’’তি. ‘‘কতসিপ্পো’’তি কেচি. অসন্তি এতেনাতি অসনং, কণ্ডো. তালচ্ছাযন্তি তালচ্ছাদিং, সা পন ৰতনমত্তা, ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলা ৱা.

পুৰত্থিমসমুদ্দাতি একস্মিং চক্কৱাড়ে পুৰত্থিমসমুদ্দা. সমুদ্দসীসেন পুৰত্থিমচক্কৱাড়মুখৱট্টিং ৱদতি. পচ্ছিমসমুদ্দোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. নিপ্পপঞ্চতন্তি অদন্ধকাৰিতং. সম্পত্তেতি তাদিসেন জৱেন গচ্ছন্তেন সম্পত্তে. অনোতত্তেতি এত্থাপি ‘‘সম্পত্তে’’তি পদং আনেত্ৱা সম্বন্ধো, তথা ‘‘নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা’’তি এত্থাপি. তদাতি যদা সো লোকন্তগৱেসকো অহোসি, তদা. দীঘাযুককালোতি অনেকৱস্সসহস্সাযুককালো. চক্কৱাড়লোকস্সাতি সামঞ্ঞৱসেন একৱচনং, চক্কৱাড়লোকন্তি অত্থো. ইমস্মিংযেৱ চক্কৱাড়ে নিব্বত্তি পুব্বপৰিচৰিযসিদ্ধায নিকন্তিযা. সসঞ্ঞিম্হি সমনকেতি ন ৰূপধম্মমত্তকে, অথ খো পঞ্চক্খন্ধসমুদাযেতি দস্সেতি. সমিতপাপোতি সমুচ্ছিন্নসংকিলেসধম্মো.

ৰোহিতস্সসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭-৮. নন্দসুত্তনন্দিৱিসালসুত্তৱণ্ণনা

১০৮-১০৯. নন্দসুত্তৱিসালসুত্তানি সত্তমঅট্ঠমানি হেট্ঠা সংৱণ্ণিতৰূপত্তা ৱুত্তত্থানেৱ.

নন্দসুত্তনন্দিৱিসালসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সুসিমসুত্তৱণ্ণনা

১১০. তুয্হম্পি নোতি তুয্হম্পি নু, নু-সদ্দো পুচ্ছাযং, তস্মা ৱণ্ণং কথেতুকামো পুচ্ছতীতি অধিপ্পাযো. ন ৱট্টতীতি ন যুজ্জতি, কথিতোতি কথেতুং আৰদ্ধো, তেনাহ ‘‘মত্থকং ন পাপুণাতী’’তি. তমেৱ মত্থকাপাপুণনং দস্সেতুং ‘‘সো হী’’তিআদি ৱুত্তং. সতিসম্পজঞ্ঞাযোগতো গোৰূপসীলো, মূড়্হো খলিতপঞ্ঞো, গোৰূপস্স ৱিয সীলং এতস্সাতি হি গোৰূপসীলো. সভাগো একৰূপচিত্ততায. অৰিযানং সভাগতা নাম গুণৱন্তৱসেনাতি আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গুণেসু পসীদিত্ৱা’’তি. সোড়সৱিধং পঞ্ঞন্তি মহাপঞ্ঞাদিকা ছ, নৱ অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিপঞ্ঞা, আসৱক্খযপঞ্ঞাতি ইমং সোড়সৱিধং পঞ্ঞং. তেসট্ঠি সাৱকসাধাৰণঞাণানিপি এত্থেৱ সঙ্গহং সমোসৰণং গচ্ছন্তি.

আনন্দাতি থেৰং আহ. আচাৰোতি চাৰিত্তসীলমাহ. গোচৰোতি গোচৰসম্পত্তি. ৱিহাৰোতি সমাপত্তিৱিহাৰো. অভিক্কমোতিআদিনা ইৰিযাপথৱিহাৰং. তুয্হম্পীতি পি-সদ্দেন ভগৱতা অত্তানং আদিং কত্ৱা তদঞ্ঞেসং ৱিঞ্ঞূনং সব্বেসং থেৰস্স ৰুচ্চনসভাৱো দীপিতোতি দস্সেন্তো ‘‘ময্হং ৰুচ্চতী’’তিআদিমাহ. তত্থ সতিপি আনন্দত্থেৰস্সপি অসীতিযা মহাথেৰানং অন্তোগধভাৱে ‘‘অসীতিযা মহাথেৰানং ৰুচ্চতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তুয্হম্পি ৰুচ্চতী’’তি ৱচনং তেন ধম্মসেনাপতিনো ৱণ্ণং কথাপেতুকামতাযাতি দট্ঠব্বং.

সাটকন্তৰেতি নিৱত্থৱত্থন্তৰে. লদ্ধোকাসোতি নিব্বুদ্ধং কৰোন্তো সাটকন্তৰে লদ্ধং গহেতুং লদ্ধাৱসৰো. লভিস্সামিনোতি লভিস্সামি ৱত. দীপধজভূতন্তি সতযোজনৱিত্থিণ্ণং জম্বুদীপস্স ধজভূতং. পুগ্গলপলাপেতি অন্তোসাৰাভাৱতো পলাপভূতে পুগ্গলে হৰন্তো. বালতাযাতি ৰুচিখন্তিআদিঅভাৱতায. দোসতাযাতি দুস্সকভাৱেন. মোহেনাতি মহামূড়্হতায. কেচি পন ‘‘বালো বালতাযাতি মূড়্হতায পকতিবালভাৱেন ন জানাতি. মূড়্হো মোহেনাতি সযং অবালো সমানোপি যদা মোহেন পৰিযুট্ঠিতো হোতি, তদা মোহেন ন জানাতি, অযং পদদ্ৱযস্স ৱিসেসো’’তি ৱদন্তি. ৱিপল্লত্থচিত্তোতি যক্খুম্মাদেন পিত্তুম্মাদেন ৱা ৱিপৰীতচিত্তো.

‘‘চতূসু কোসল্লেসূ’’তি ৱুত্তং চতুব্বিধং কোসল্লং পাড়িযা এৱ দস্সেতুং ‘‘ৱুত্তং হেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যো অট্ঠাৰস ধাতুযো সমুদযতো অত্থঙ্গমতো অস্সাদতো আদীনৱতো নিস্সৰণতো চ যথাভূতং পজানাতি, অযং ধাতুকুসলো. ৱুত্তনযেন আযতনেসু কুসলো আযতনকুসলো. অৱিজ্জাদীসু দ্ৱাদসপটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গেসু কুসলো পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো. ‘‘ইদং ইমস্স ফলস্স ঠানং কাৰণং, ইদং অট্ঠানং অকাৰণ’’ন্তি এৱং ঠানঞ্চ ঠানতো, অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানতো ঠানাট্ঠানকুসলো. যো পন ইমেসু ধাতুআদীসু পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন নিস্সঙ্গগতিযা পণ্ডাতি লদ্ধনামেন ঞাণেন ইতো গতো পৱত্তো, অযং পণ্ডিতো নাম.

মহন্তানং অত্থানং পৰিগ্গণ্হনতো মহতী পঞ্ঞা এতস্সাতি মহাপঞ্ঞো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযোতি আহ ‘‘মহাপঞ্ঞাদীহি সমন্নাগতোতি অত্থো’’তি. নানত্তন্তি যাহি মহাপঞ্ঞাদীহি সমন্নাগতত্তা থেৰো ‘‘মহাপঞ্ঞো’’তিআদিনা কিত্তিতো, তাসং মহাপঞ্ঞাদীনং ইদং নানত্তং অযং ৱেমত্ততা. যস্স কস্সচি ৱিসেসতো অৰূপধম্মস্স মহত্তং নাম কিচ্চসিদ্ধিযা ৱেদিতব্বন্তি তদস্স কিচ্চসিদ্ধিযা দস্সেন্তো ‘‘মহন্তে সীলক্খন্ধে পৰিগ্গণ্হাতী’’তিআদিমাহ. তত্থ হেতুমহন্ততায পচ্চযমহন্ততায নিস্সযমহন্ততায পভেদমহন্ততায কিচ্চমহন্ততায ফলমহন্ততায আনিসংসমহন্ততায চ সীলক্খন্ধস্স মহন্তভাৱো ৱেদিতব্বো. তত্থ হেতূ অলোভাদযো. পচ্চযা হিৰোত্তপ্পসদ্ধাসতিৱীৰিযাদযো. নিস্সযা সাৱকবোধিপচ্চেকবোধিসম্মাসম্বোধিনিযততা, তংসমঙ্গিনো চ পুৰিসৱিসেসা. পভেদো চাৰিত্তাদিৱিভাগো. কিচ্চং তদঙ্গাদিৱসেন পটিপক্খস্স ৱিধমনং. ফলং সগ্গসম্পদা নিব্বানসম্পদা চ. আনিসংসো পিযমনাপতাদি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৮-৯) আকঙ্খেয্যসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.৬৪ আদযো) চ আগতনযেন ৱেদিতব্বো. ইমিনা নযেন সমাধিক্খন্ধাদীনম্পি মহন্ততা যথাৰহং নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱেদিতব্বা. ঠানাট্ঠানাদীনং পন মহন্তভাৱো মহাৱিসযতায ৱেদিতব্বো. তত্থ ঠানাট্ঠানানং মহাৱিসযতা বহুধাতুকসুত্তাদীসু আগতনযেন, ৱিহাৰসমাপত্তীনং সমাধিক্খন্ধে নিদ্ধাৰিতনযেন ৱেদিতব্বা. অৰিযসচ্চানং সকলসাসনসঙ্গণ্হনতো সচ্চৱিভঙ্গে (ৱিভ. ১৮৯ আদযো) তংসংৱণ্ণনাসু (ৱিভ. অট্ঠ. ১৮৯ আদযো) আগতনযেন; সতিপট্ঠানাদীনং সতিপট্ঠানৱিভঙ্গাদীসু (ৱিভ. ৩৫৫ আদযো) তংসংৱণ্ণনাদীসু (ৱিভ. অট্ঠ. ৩৫৫ আদযো) চ আগতনযেন; সামঞ্ঞফলানং মহতো হিতস্স মহতো সুখস্স মহতো অত্থস্স মহতো যোগক্খেমস্স নিপ্ফত্তিভাৱতো সন্তপণীতনিপুণঅতক্কাৱচৰপণ্ডিতৱেদনীযভাৱতো চ; অভিঞ্ঞানং মহাসম্ভাৰতো মহাৱিসযতো মহাকিচ্চতো মহানুভাৱতো মহানিপ্ফত্তিতো চ; নিব্বানস্স মদনিম্মদনাদিমহত্থসিদ্ধিতো মহন্ততা ৱেদিতব্বা. পৰিগ্গণ্হাতীতি সভাৱাদিতো পৰিচ্ছিজ্জ গণ্হাতি জানাতি পটিৱিজ্ঝতীতি অত্থো. সা পনাতি মহাপঞ্ঞতা.

পুথুপঞ্ঞাতি এত্থ নানাখন্ধেসু ঞাণং পৱত্ততীতি অযং ৰূপক্খন্ধো নাম…পে… অযং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো নামাতি এৱং পঞ্চন্নং খন্ধানং নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. তেসু একৱিধেন ৰূপক্খন্ধো, একাদসৱিধেন ৰূপক্খন্ধো, একৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো, বহুৱিধেন ৱেদনাক্খন্ধো, একৱিধেন সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধোতি এৱং একেকস্স খন্ধস্স একৱিধাদিৱসেন অতীতাদিৱসেনপি নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. তথা ইদং চক্খাযতনং নাম…পে… ইদং ধম্মাযতনং নামং. তত্থ দসাযতনা কামাৱচৰা, দ্ৱে চতুভূমকাতি এৱং আযতনানং নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. নানাধাতূসূতি অযং চক্খুধাতু নাম…পে… অযং মনোৱিঞ্ঞাণধাতু নাম. তত্থ সোড়স ধাতুযো কামাৱচৰা, দ্ৱে চতুভূমকাতি এৱং ধাতুনানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি, তং উপাদিণ্ণধাতুৱসেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং পচ্চেকবুদ্ধানঞ্হি দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানঞ্চ উপাদিণ্ণধাতূসু এৱ নানাকৰণং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি. তঞ্চ খো একদেসমত্ততো, ন নিপ্পদেসতো, অনুপাদিণ্ণকধাতূনং পন নানাকৰণং ন জানন্তি এৱ. ইতৰসাৱকেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানংযেৱ পন ইমায নাম ধাতুযা উস্সন্নত্তাৱ ইমস্স ৰুক্খস্স খন্ধো সেতো হোতি, ইমস্স কাড়ো, ইমস্স মট্ঠো, ইমস্স বহলত্তচো, ইমস্স তনুত্তচো, ইমস্স পত্তং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন এৱৰূপং; ইমস্স পুপ্ফং নীলং পীতকং লোহিতকং ওদাতং, সুগন্ধং দুগ্গন্ধং; ফলং খুদ্দকং মহন্তং দীঘং ৱট্টং সুসণ্ঠানং মট্ঠং ফৰুসং সুগন্ধং মধুৰং তিত্তকং অম্বিলং কটুকং কসাৱং; কণ্টকো তিখিণো অতিখিণো উজুকো কুটিলো তম্বো লোহিতো ওদাতো হোতীতি ধাতুনানত্তং পটিচ্চ ঞাণং পৱত্ততি.

অত্থেসূতি ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু. নানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসূতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভেদতো চ সণ্ঠানভেদতো চ নানপ্পভেদেসু পটিচ্চসমুপ্পাদঙ্গেসু. অৱিজ্জাদিঅঙ্গানঞ্হি পচ্চেকং পটিচ্চসমুপ্পাদসঞ্ঞিতাতি. তেনাহ সঙ্খাৰপিটকে ‘‘দ্ৱাদস পচ্চযা দ্ৱাদস পটিচ্চসমুপ্পাদা’’তি. নানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসূতি নানাসভাৱেসু নিচ্চসাৰাদিৱিৰহতো সুঞ্ঞসভাৱেসু, ততো এৱ ইত্থিপুৰিসঅত্তঅত্তনিযাদিৱসেন অনুপলব্ভেসু সভাৱেসু. ম-কাৰো হেত্থ পদসন্ধিকৰো. নানাঅত্থেসূতি অত্থপটিসম্ভিদাৱিসযেসু পচ্চযুপ্পন্নাদিভেদেসু নানাৱিধেসু অত্থেসু. ধম্মেসূতি ধম্মপটিসম্ভিদাৱিসযেসু পচ্চযাদিনানাধম্মেসু. নিৰুত্তীসূতি তেসংযেৱ অত্থধম্মানং নিদ্ধাৰণৱচনসঙ্খাতাসু নিৰুত্তীসু. পটিভানেসূতি অত্থপটিসম্ভিদাদীসু ৱিসযভূতেসু ‘‘ইমানি ইদমত্থজোতকানী’’তি তথা তথা পটিভানতো পতিট্ঠানতো পটিভানানীতি লদ্ধনামেসু ঞাণেসু. পুথু নানাসীলক্খন্ধেসূতিআদীসু সীলস্স পুথুত্তং নানত্তঞ্চ ৱুত্তমেৱ. ইতৰেসং পন ৱুত্তনযানুসাৰেন সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা পাকটমেৱ. যং পন অভিন্নং একমেৱ নিব্বানং, তত্থ উপচাৰৱসেন পুথুত্তং গহেতব্বন্তি আহ ‘‘পুথু জনসাধাৰণে ধম্মে সমতিক্কম্মা’’তি. তেনস্স ইধ মদনিম্মদনাদিপৰিযাযেন পুথুত্তং দীপিতং হোতি.

এৱং ৱিসযৱসেন পঞ্ঞায মহত্তং পুথুত্তঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি সম্পযুত্তধম্মৱসেন হাসভাৱং, পৱত্তিআকাৰৱসেন জৱনভাৱং, কিচ্চৱসেন তিক্খাদিভাৱঞ্চ দস্সেতুং ‘‘কতমা হাসপঞ্ঞা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ হাসবহুলোতি পীতিবহুলো. সেসপদানি তস্স ৱেৱচনানি. সীলং পৰিপূৰেতীতি হট্ঠপহট্ঠো উদগ্গুদগ্গো হুত্ৱা পীতিসহগতায পঞ্ঞায পাতিমোক্খসীলং ঠপেত্ৱা হাসনীযতৰস্সেৱ ৱিসুং গহিতত্তা ইতৰং তিৱিধং সীলং পৰিপূৰেতি. পীতিসোমনস্সসহগতা হি পঞ্ঞা অভিৰতিৱসেন তদাৰম্মণে ফুল্লিতা ৱিকসিতা ৱিয ৱত্ততি, ন উপেক্খাসহগতা. সীলক্খন্ধং সমাধিক্খন্ধন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. থেৰোতিআদিনা অভিনীহাৰসিদ্ধা থেৰস্স হাসপঞ্ঞতাতি দস্সেতি.

সব্বং ৰূপং অনিচ্চলক্খণতো খিপ্পং জৱতীতি ৰূপক্খন্ধং অনিচ্চন্তি সীঘৱেগেন পৱত্তিযা পটিপক্খদূৰীভাৱেন পুব্বাভিসঙ্খাৰস্স সাতিসযত্তা ইন্দেন ৱিসট্ঠৱজিৰং ৱিয লক্খণং পটিৱিজ্ঝন্তী অদন্ধাযন্তী ৰূপক্খন্ধে অনিচ্চলক্খণং ৱেগেন পটিৱিজ্ঝতি, তস্মা সা জৱনপঞ্ঞা নামাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. এৱং লক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনাৱসেন জৱনপঞ্ঞং দস্সেত্ৱা বলৱৱিপস্সনাৱসেন দস্সেতুং ‘‘ৰূপ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ খযট্ঠেনাতি যত্থ যত্থ উপ্পজ্জতি, তত্থ তত্থেৱ খণেনেৱ ভিজ্জনতো খযসভাৱতো. ভযট্ঠেনাতি ভযানকতো. অসাৰকট্ঠেনাতি অত্তসাৰৱিৰহতো নিচ্চসাৰাদিৱিৰহতো চ. তুলযিত্ৱাতি তুলাভূতায ৱিপস্সনায তুলযিত্ৱা. তীৰযিত্ৱাতি তায এৱ তীৰণভূতায তীৰেত্ৱা. ৱিভাৱযিত্ৱাতি যাথাৱতো পকাসেত্ৱা পঞ্চক্খন্ধং ৱিভূতং কত্ৱা পাকটং কত্ৱা. ৰূপনিৰোধেতি ৰূপক্খন্ধস্স নিৰোধভূতে নিব্বানে নিন্নপোণপব্ভাৰভাৱেন. ইদানি সিখাপ্পত্তৱিপস্সনাৱসেন জৱনপঞ্ঞং দস্সেতুং পুন ‘‘ৰূপ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাৱসেনা’’তি কেচি.

ঞাণতিক্খভাৱো নাম সৱিসেসং পটিপক্খসমুচ্ছিন্দনে ৱেদিতব্বোতি ‘‘খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি তিক্খপঞ্ঞো’’তি ৱত্ৱা তে পন কিলেসে ৱিভাগেন দস্সেন্তো ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্ক’’ন্তিআদিমাহ. তিক্খপঞ্ঞো খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতি, পটিপদা চস্স ন চলতীতি আহ ‘‘একস্মিং আসনে চত্তাৰো চ অৰিযমগ্গা অধিগতা হোন্তী’’তিআদি. থেৰো চাতিআদিনা ধম্মসেনাপতিনো তিক্খপঞ্ঞতা সিখাপ্পত্তাতি দস্সেতি.

‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা’’তি যাথাৱতো দস্সনেন সচ্চসম্পটিৱেধো ইজ্ঝতি, ন অঞ্ঞথাতি কাৰণমুখেন নিব্বেধিকপঞ্ঞং দস্সেতুং ‘‘সব্বসঙ্খাৰেসু উব্বেগবহুলো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উব্বেগবহুলোতি ৱুত্তনযেন সব্বসঙ্খাৰেসু অভিণ্হপ্পৱত্তসংৱেগো. উত্তাসবহুলোতি ঞাণুত্তাসৱসেন সব্বসঙ্খাৰেসু বহুসো উত্ৰস্তমানসো. তেন আদীনৱানুপস্সনমাহ. উক্কণ্ঠনবহুলোতি ইমিনা পন নিব্বিদানুপস্সনমাহ, অৰতিবহুলোতিআদিনা তস্সা এৱ অপৰাপৰুপ্পত্তিং. বহিমুখো সব্বসঙ্খাৰতো বহিভূতং নিব্বানং উদ্দিস্স পৱত্তঞাণমুখো, তথা ৱা পৱত্তিতৱিমোক্খমুখো. নিব্বিজ্ঝনং নিব্বেধো, সো এতিস্সা অত্থি, নিব্বিজ্ঝতীতি ৱা নিব্বেধা, সা এৱ পঞ্ঞা নিব্বেধিকা. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অপ্পিচ্ছোতি সন্তগুণনিগুহনতাতি অত্তনি ৱিজ্জমানানং বাহুসচ্চধুতধম্মসীলাদিগুণানঞ্চেৱ পটিৱেধগুণস্স চ নিগুহনং, পটিগ্গহণে চ মত্তঞ্ঞুতাতি এতেনেৱ পৰিযেসনপৰিভোগমত্তঞ্ঞুতাপি ৱুত্তা হোতি. তীহি সন্তোসেহীতি চতূসু পচ্চযেসু পচ্চেকং তীহি সন্তোসেহি, সব্বে পন দ্ৱাদস. পটিসল্লীনেন ৱিৱেকট্ঠকাযানং ন সঙ্গণিকাৰামানং. নেক্খম্মাভিৰতানন্তি পব্বজ্জং উপগতানং. পৰিসুদ্ধচিত্তানং ৱিগতচিত্তসংকিলেসানং. পৰমৱোদানপ্পত্তানং অট্ঠসমাপত্তিসমধিগমেন অতিৱিয ৱোদানং ৱিসুদ্ধিং পত্তানং. কিলেসুপধিআদীনং অভাৱতো নিৰুপধীনং. ফলসমাপত্তিৱসেন সব্বসঙ্খাৰৱিনিস্সটত্তা ৱিসঙ্খাৰং নিব্বানং. উপগতানং, ইমেসং তিণ্ণং ৱিৱেকানং লাভী পৱিৱিত্তো ‘‘পকাৰেহি ৱিৱিত্তো’’তি কত্ৱা. সমাসজ্জনং পৰিসিনেহুপ্পাদো সংসগ্গো, সৱনৱসেন উপ্পজ্জনকসংসগ্গো সৱনসংসগ্গো. এস নযো সেসেসুপি. সমুল্লপনং আলাপসল্লপনং. সংসগ্গৱত্থুনা ইমিনা তস্স পৰিভোগো পৰিভোগসংসগ্গো.

আৰদ্ধৱীৰিযোতি এত্থ ৱীৰিযাৰম্ভো নাম ৱীৰিযস্স পগ্গণ্হনং পৰিপুণ্ণকৰণং. তং পন সব্বসো কিলেসানং নিগ্গণ্হনন্তি দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. ওধুননৱত্তাতি কিলেসানং যস্স কস্সচি সাৱজ্জস্স ওধুননৱসেন ৱত্তা. তেনাহ ‘‘ভিক্খূন’’ন্তিআদি. ওতিণ্ণং নাম ৱজ্জং অজ্ঝাচৰিতন্তি আৰোচিতং. অনোতিণ্ণং অনাৰোচিতং. তন্তিৱসেনাতি পাড়িধম্মৱসেন, যুত্তসদ্দস্স ৱসেনাতি অত্থো. পাপে লামকে পুগ্গলে ধম্মে চ গৰহতি জিগুচ্ছতীতি পাপগৰহী. তেনাহ ‘‘পাপপুগ্গলে’’তিআদি. একদস্সীতি একভৱদস্সী, ইধলোকমত্তদস্সী দিট্ঠধম্মিকসুখমত্তাপেক্খী. সমন্তাতি সমন্ততো, পৰিতো মে কত্থচি মা অহূতি যোজনা.

সোড়সহি পদেহীতি সোড়সহি কোট্ঠাসেহি. অকুপ্পন্তি কেনচি অকোপনীযং. অযং ধম্মসেনাপতিনো গুণকথা সত্থু ৱচনানুসাৰেন দসসহস্সচক্কৱাড়ব্যাপিনী অহোসি, তং দস্সেতুং ‘‘এৱ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. চতুব্বিধা ৱণ্ণনিভা পাতুভৱি উড়াৰপীতিসোমনস্সসমুট্ঠানত্তা. সুট্ঠু ওভাসতীতি সুভো. ওভাসসম্পত্তিযা মণিনো ভদ্দকতাতি আহ ‘‘সুভোতি সুন্দৰো’’তি. জাতিমা পৰিসুদ্ধআকৰসমুট্ঠিতত্তা. কুৰুৱিন্দজাতিআদিজাতিৱিসেসোপি মণি আকৰপৰিসুদ্ধমূলকো এৱাতি আহ ‘‘জাতিসম্পন্নো’’তি. ধোৱনাদিপৰিকম্মেনাতি চতূসু পাসাণেসু ধোৱনদোসনীহৰণতাপনসণ্হকৰণাদিপৰিকম্মেন. ৰত্তকম্বলস্স ৱসেন সভাৱৱণ্ণসিদ্ধিযা ৱেড়ুৰিযমণি অতিৱিয সোভতীতি আহ ‘‘পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তো’’তি. নিক্খন্তি ভণ্ডমাহ. তঞ্চ অপ্পকেন সুৱণ্ণেন কতং ভণ্ডং ন সোভতি সোভাৱিপুলেনাতি আহ ‘‘অতিৰেকপঞ্চসুৱণ্ণেন কতপিড়ন্ধন’’ন্তি. সুৱণ্ণন্তি পঞ্চধৰণস্স সমঞ্ঞা, তস্মা পঞ্চৱীসতিসুৱণ্ণসাৰিযা ৱিচিত্তআভৰণং ইধ ‘‘নিক্খ’’ন্তি অধিপ্পেতং. তঞ্হি ৱিপুলং ন পৰিত্তকং. মহাজম্বুসাখায পৱত্তনদিযন্তি মহাজম্বুসাখায হেট্ঠা সঞ্জাতনদিযং. তং কিৰ ৰতনং ৰত্তং. সুকুসলেন…পে… সম্পহট্ঠন্তি সুট্ঠু কুসলেন সুৱণ্ণকাৰেন উক্কায তাপেত্ৱা সম্মা পহট্ঠং মজ্জনাদিৱসেন সুকতপৰিকম্মং. ধাতুৱিভঙ্গেতি ধাতুৱিভঙ্গসুত্তে. কতভণ্ডন্তি আভৰণভাৱেন কতং ভণ্ডং.

নাতিউচ্চো নাতিনীচো তৰুণসূৰিযো নাম. সত্থাৰা আভতৱণ্ণো উব্ভতগুণোতি অত্থো. নেৱ মৰণং অভিনন্দতীতি অত্তনোপি মৰণং নেৱ অভিনন্দতি অত্তৱিনিপাতস্স সাৱজ্জভাৱতো. বোধিসত্তো পন পৰেসং অত্থায অত্তনো অত্তভাৱং পৰিচ্চজতি কৰুণাৱসেন, এৱং ৱোসজ্জনং পৰমত্থপাৰমীপাৰিপূৰিং গচ্ছতীতি সাৱকা ন তথা কাতুং সক্কা সিক্খাপদতো. ন জীৱিতং পত্থেতি জীৱিতাসায সমুচ্ছিন্নত্তা. দিৱসসঙ্খেপন্তি অজ্জ ত্ৱং ইদং নাম কম্মং কৰোহি, ইদং তে ৱেতনন্তি দিৱসভাগেন পৰিচ্ছিন্নং ৱেতনং. তাদিসো হি ভতকো দিৱসক্খযমেৱ উদিক্খতি, ন কম্মনিট্ঠানং. নিব্বিসং ভতকো যথাতি ৱেতনং ভতিং ইচ্ছন্তো কালক্খযং উদিক্খন্তো ভতকপুৰিসো ৱিয.

সুসিমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. নানাতিত্থিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা

১১১. নানাতিত্থিযসাৱকাতি পুথুতিত্থিযানং সাৱকা. ছিন্দিতেতি হত্থচ্ছেদাদিৱসেন ছেদে. মাৰিতেতি মাৰণে. ন পাপং সমনুপস্সতীতি কিঞ্চি পাপং অত্থীতি ন পস্সতি, পৰেসঞ্চ তথা পৱেদেতি. ৱিস্সাসন্তি ৱিস্সত্থভাৱং. ‘‘কতকম্মানম্পি ৱিপাকো নত্থী’’তি ৱদন্তো কতপাপানং অকতপুঞ্ঞানঞ্চ ৱিস্সত্থতং নিৰাসঙ্কতং জনেতি.

তপোজিগুচ্ছাযাতি তপসা অচেলৱতাদিনা পাপতো জিগুচ্ছনেন, ‘‘পাপং ৱিৰাজযামা’’তি অচেলৱতাদিসমাদানেনাতি অত্থো. তস্মিঞ্হি সমাদানে ঠিতেন সংৱৰেন সংৱুতচিত্তো সমন্নাগতো পিহিতো চ নাম হোতীতি ‘‘সুসংৱুতত্তো’’তিআদি ৱুত্তং. চত্তাৰো যামা ভাগা চতুযামা, চতুযামা এৱ চাতুযামা. ভাগত্থো হি ইধ যাম-সদ্দো যথা ‘‘ৰত্তিযং পঠমো যামো’’তি. সো পনেত্থ ভাগো সংৱৰলক্খণোতি আহ ‘‘চাতুযামেন সুসংৱুতো’’তি, চতুকোট্ঠাসেন সংৱৰেন সুট্ঠু সংৱুতোতি অত্থো. পটিক্খিত্তসব্বসীতোদকোতি পটিক্খিত্তসব্বসীতুদকপৰিভোগো. সব্বেন পাপৱাৰণেন যুত্তোতি সব্বপ্পকাৰেন সংৱৰলক্খণেন পাপৱাৰণেন সমন্নাগতো. ধুতপাপোতি সব্বেন নিজ্জৰলক্খণেন পাপৱাৰণেনপি ধুতপাপো. ফুট্ঠোতি অট্ঠন্নম্পি কম্মানং খেপনেন ৱিক্খেপপ্পত্তিযা কম্মক্খযলক্খণেন সব্বেন পাপৱাৰণেন ফুট্ঠো, তং ফুসিত্ৱা ঠিতো. ন নিগুহন্তোতি ন নিগুহনহেতু দিট্ঠসুতে তথেৱ কথেন্তো.

নানাতিত্থিযানংযেৱ উপট্ঠাকোতি পৰৱাদীনং সব্বেসংযেৱ তিত্থিযানং উপট্ঠাকো, তেসু সাধাৰণৱসেন অভিপ্পসন্নো. কোটিপ্পত্তাতি মোক্খাধিগমেন সমণধম্মে পত্তব্বমৰিযাদপ্পত্তা.

সহচৰিতমত্তেনাতি সীহনাদেন সহ ৱস্সকৰণমত্তেন. সীহেন সীহনাদং নদন্তেন সহেৱ সিঙ্গালেন অত্তনো সিঙ্গালৰৱকৰণমত্তেন. কোত্থুকোতি খুদ্দককোত্থু. আসঙ্কিতসমাচাৰোতি অত্তনা চ পৰেহি চ আসঙ্কিতব্বসমাচাৰো. সপ্পুৰিসানন্তি বুদ্ধাদীনং.

তস্সাতি ৱেগব্ভৰিস্স দেৱপুত্তস্স. সৰীৰে অনুআৱিসীতি সৰীৰে অনুপৱিসিত্ৱা ৱিয আৱিসি. অধিমুচ্চীতি যথা গহিতস্স ৱসেন চিত্তং ন ৱত্ততি, অত্তনো এৱ ৱসে ৱত্ততি, এৱং অধিট্ঠহি. আযুত্তাতি দস্সনেন সংযুত্তা. পৱিৱেকিযন্তি কপ্পকৱত্থভুঞ্জনসেনাসনেহি পৱিৱিত্তভাৱং. তেনাহ ‘‘তে কিৰা’’তিআদি. ৰূপে নিৱিট্ঠাতি চক্খুৰূপধম্মে অভিনিৱিট্ঠা. তেনাহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহি পতিট্ঠিতা’’তি. দেৱলোকপত্থনকামাতি দেৱলোকস্সেৱ অভিপত্থনকামা. মৰণধম্মতায মাতিযা. তেনাহ ‘‘মাতিযাতি মচ্চা’’তি. পৰলোকত্থাযাতি পৰসম্পত্তিভাৱায লোকস্স অত্থায.

পভাসৱণ্ণাতি পভায সমানৱণ্ণা. কেসং পভাযাতি আহ ‘‘চন্দোভাসা’’তিআদি. সজ্ঝাৰাগপভাসৱণ্ণা ইন্দধনুপভাসৱণ্ণাতি পচ্চেকং যোজনা. আমো আমগন্ধো এতস্স অত্থীতি আমিসং. ৱধাযাতি ৱিদ্ধংসিতুং. ৰূপাতি ৰূপাযতনাদিৰূপিধম্মা.

ৰাজগহসমীপপ্পৱত্তীনং ৰাজগহিযানং. ‘‘সেতো’’তি কেলাসকূটো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘সেতোতি কেলাসো’’তি. কেনচি ন ঘট্টেতীতি অঘং, অন্তলিক্খন্তি আহ ‘‘অঘগামীনন্তি আকাসগামীন’’ন্তি. উদকং ধীযতি এত্থাতি উদধি, মহোদধি. ৱিপুলোতি ৱেপুল্লপব্বতো. হিমৱন্তপব্বতানন্তি হিমৱন্তপব্বতভাগানং. বুদ্ধো সেট্ঠো সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনাদীহি সব্বগুণেহি.

নানাতিত্থিযসাৱকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

দেৱপুত্তসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.