১২. আড়ৱকসুত্তৱণ্ণনা

২৪৬. আড়ৱিযন্তি ইত্থিলিঙ্গৱসেন তং ৰট্ঠম্পি নগৰম্পি ৱুচ্চতি. ৰট্ঠে অধিপ্পেতেপি ন এত্থ বহুৱচনং তথাৰুড়্হিযা অভাৱতো. তঞ্চ ভৱনন্তি তঞ্চ আড়ৱকস্স যক্খস্স ভৱনং. তত্থাতি আড়ৱকস্স ভৱনে. ‘‘অথ খো আড়ৱকো যক্খো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তি এত্থ তস্মিং পাঠপদেসে. অযমনুপুব্বিকথাতি অযং ইদানি ৱুচ্চমানা অনুপুব্বতো আগতা কথা. আড়ৱিযা ইস্সৰোতি আড়ৱো, আড়ৱকোতি চ ৰাজা ৱুত্তো. কদাচি চোৰপটিবাহনত্থং, কদাচি উস্সাহসত্তিৱিভাৱনৱসেন পটিৰাজনিসেধনত্থং, কদাচি লক্খযোগ্যৱিনিযোগৱসেন ব্যাযামকৰণত্থঞ্চ. মিগানং ৱননতো ৱসনতো ৱানতো ৱা ‘‘মিগৱা’’তি লদ্ধসমঞ্ঞং মিগৱং. তস্সেৱাতি ৰঞ্ঞো এৱ. মিগোতি একো এণিমিগো. তিযোজনন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. উদকং ৱিয পৱিসিত্ৱা ঠিতন্তি যথা পৰিস্সমপ্পত্তো উদকং পৱিসিত্ৱা ঠিতো নিৰস্সাসো হোতি, এৱং ৱিয ঠিতং. মূলন্তি সমীপং. যক্খং দিস্ৱাৱ ৰঞ্ঞো ভযং ছম্ভিতত্তং ঊৰুত্থম্ভং অহোসি, তস্মা ৰাজা পলাযিতুং নাসক্খি. তেন ৱুত্তং ‘‘খাদিতুং উপগতো’’তি. অথ ৰাজা দ্ৱিধা ছিন্নং মিগং দত্ৱা অত্তানং মোচেতুকামো অহোসি. যক্খো ‘‘ননু মম হত্থগতকালতো পট্ঠায মিগোপি মম সন্তকো, তত্থ কিন্নাম তে কেৰাটিযমিদং দত্ৱা অত্তনো মোচন’’ন্তি ৰাজানং ন মুঞ্চি. অথ ৰাজা তস্স তাদিসং পটিঞ্ঞাতং অকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৰাজা তেন সদ্ধি’’ন্তিআদি. ভৱনং অনুপগতন্তি ইদং মম ভৱনং অনুপগতং. অননুঞ্ঞাতন্তি উপগতেন সামিভূতেন অননুঞ্ঞাতঞ্চ. এতেন উপগতং তং, ইদানি তাদিসেন অনুঞ্ঞাতঞ্চ খাদিতুং লভামীতি দস্সেতি.

মচ্চুপথেতি মচ্চুগোচৰে. আসন্নমৰণতায এৱমাহংসু.

তং আড়ৱককুমাৰং আদায পক্কমিংসূতি যোজনা. তস্স ৰঞ্ঞো মহেসী আড়ৱককুমাৰস্স মাতাতি ৱুত্তা. দেৱিসহস্সানং ৱিপ্পলপন্তীনন্তি ৱচনং পৰিণামেতব্বং.

দেসনাপৰিযোসানেতি যক্খং দমেত্ৱা পচ্চাগন্ত্ৱা নগৰদ্ৱাৰসমীপে ৰুক্খমূলে নিসিন্নেন ভগৱতা সৰাজিকায মহতিযা পৰিসায দেসিতদেসনায পৰিযোসানে. সোতি ভগৱা. ভৱনে এৱাতি ৱিমানে এৱ. ভগৱাপি পস্সতি পকতিচক্খুনাৱ নিগ্ৰোধস্স উপৰি নিব্বত্তত্তা.

তত্ৰাতি তস্মিং ‘‘ৰোসেতুকামতাযা’’তি ৱচনে. তেসন্তি সাতাগিৰিহেমৱতানং. কালদীপদেসকুলজনেত্তিআযুপ্পমাণৱিসযং পঞ্চমহাৱিলোকিতং. ‘‘সীতং ব্যপগতং হোতি, উণ্হঞ্চ উপসম্মতী’’তিআদিনা (বু. ৱং. ২.৮৩) আগতানি দ্ৱত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি. কটিপ্পদেসৱত্থিকোসকণ্ণতো তিধা. সদ্দোতি আড়ৱকস্স উগ্ঘোসিতসদ্দো.

ইমিনা পসঙ্গেন সকলজম্বুদীপং ব্যাপেত্ৱা পৱত্তে অপৰেপি তযো সদ্দে যথা এতে, এৱং আড়ৱকস্স উগ্ঘোসিতসদ্দোপীতি দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. ওসক্কন্তেতি পৰিহাযমানে.

চুণ্ণেন্তাতি চুণ্ণেতুং সমত্থতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন চুণ্ণনৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘মা কস্সচী’’তিআদি. উস্সাৱবিন্দুমত্তম্পীতি উস্সাৱপতনমত্তম্পি. খুৰপ্পং সল্লং.

সেট্ঠানীতি অজেয্যেন অপ্পটিহতভাৱেন উত্তমানি. দুস্সাৱুধন্তি আৱুধকিচ্চকৰং উত্তৰিযং দুস্সং. ইমানি কিৰ সক্কাদীনং পুঞ্ঞানুভাৱেন নিব্বত্তানি অপ্পটিহতপ্পভাৱানি পটিপক্খৱিধমনযুত্তানি অৱজ্ঝানি আৱুধানি. তেনাহ ‘‘যদি হী’’তিআদি.

অসনিৱিচক্কং ৱিযাতি অসনিমণ্ডলং ৱিয.

পিত্তন্তি অলগদ্দপিত্তং. ভিন্দেয্যাতি আসিঞ্চেয্য. সুখন্তি সুকৰং. মুদুভূতচিত্তৱৱত্থানকৰণত্থন্তি মুদুভূতং অত্তনো চিত্তে ৱৱত্থানস্স কৰণত্থং.

এৱং ৱুত্তেতি ‘‘ন খ্ৱাহ’’ন্তি এৱং ৱুত্তে. ভগৱতো সাসনে ঠিতে পযিৰুপাসিত্ৱা উগ্গহিতং ভগৱন্তং পযিৰূপাসিত্ৱা উগ্গহিতমেৱ নামাতি আহ ‘‘কস্সপং…পে... উগ্গহেসু’’ন্তি. পুট্ঠপঞ্হাতি সম্মাসম্বুদ্ধেন পুট্ঠপঞ্হা. যস্মা বুদ্ধৱিসযে পুট্ঠপঞ্হা, তস্মা বুদ্ধৱিসযাৱ হোন্তি.

পটিসেধেত্ৱাতি ৱাচায অসক্কুণেয্যভাৱেনেৱ পটিসেধেত্ৱা. ‘‘যদাকঙ্খসী’’তি পদসন্ধিৱসেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘যদি আকঙ্খসী’’তি. তেন তুয্হং পুচ্ছং তাৱ সুত্ৱা ৱিস্সজ্জেস্সন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন মে’’তিআদি. দুতিযৱিকপ্পে দ-কাৰো পদসন্ধিকৰোতি আহ ‘‘যং আকঙ্খসী’’তি. ‘‘পুচ্ছ, আৱুসো, সুত্ৱা জানিস্সামী’’তি অৱত্ৱা সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স অনিযমেত্ৱা ৱচনং সব্বৱিসযং হোতীতি আহ ‘‘সব্বং তে’’তিআদি.

কিং সূতি এত্থ কিন্তি পুচ্ছাযং, সূতি সংসযে, কিং নূতি অত্থো? ইধাতি ইমস্মিং লোকে. তস্মা ৱিত্তন্তি যস্মা ৱিত্তিকৰণতো ৱিত্তং. সুকতন্তি সুট্ঠু সক্কচ্চং কতং. সুখন্তি ইট্ঠফলং. তত্থ যং পধানং, তং দস্সেতুং ‘‘কাযিকচেতসিকং সাত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. নিস্সন্দফলঞ্হি তগ্গহণেন গহিতমেৱ হোতি. অপ্পেতীতি পাপেতি. অতিসযত্থজোতনো তৰ-সদ্দোতি আহ ‘‘অতিসযেন সাদূ’’তি. ৰসসঞ্ঞিতায ইট্ঠানং ৰাগাদিধম্মানং. কেন পকাৰেনাতি কথং-সদ্দস্স অত্থমাহ. কথংজীৱিন্তি যদি সমাসপদমেতং, ‘‘কথ’’ন্তি সানুনাসিকা কতাতি আহ ‘‘গাথাবন্ধসুখত্থ’’ন্তিআদি.

সদ্ধীধ ৱিত্তন্তি একদেসেন সমুদাযদস্সনং সমুদ্দপব্বতনিদস্সনং ৱিয. ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো দট্ঠব্বো. ‘‘ৱিত্তিকৰণতো ৱিত্ত’’ন্তি ৱুত্তমত্থং সন্ধায হেতূপমাহি যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তেন সুখাৱহনতো, দুক্খপটিবাহনতো, দালিদ্দিযূপসমনতো, ৰতনপটিলাভহেতুতো, লোকসন্ততিআৱহনতো চ সদ্ধা ৱিত্তং যথা তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি. তেনাহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি. ননু চেতনা সম্মাদিট্ঠিআদযো চ সাতিসযং ৱিপাকসুখং আৱহন্তি, তং কথং সদ্ধা আৱহতীতি? সদ্ধাধুৰভাৱসভাৱতো. তেনাহ ‘‘সদ্ধাধুৰেন পটিপন্নান’’ন্তি. তস্স চ সেসপদেসুপি যোজেতব্বং.

ইদানি যং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদি সদ্ধাৱিত্তস্স ওপম্মং, তং হীনং, সদ্ধাৱিত্তমেৱ উত্তমন্তি পাড়িযং সেট্ঠগ্গহণং কতন্তি দস্সেতুং ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰলোকং গতং অনুগচ্ছতীতি অনুগামিকং. অঞ্ঞেহি ন সাধাৰণন্তি অনঞ্ঞসাধাৰণং. সব্বসম্পত্তিহেতূতি সব্বাসং সীলসম্পদাদীনং লোকিযলোকুত্তৰানং সম্পত্তীনং হেতু. অনত্থায হোতি অনুপাযপটিপত্তিতো. তস্মা অনুগামিকত্তা. অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা সব্বসম্পত্তিহেতুভাৱতো হিৰঞ্ঞাদিৱিত্তনিদানত্তা চ সদ্ধাৱিত্তমেৱ সেট্ঠং. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদদেসনা যথা ‘‘সত্থা দেৱমনুস্সান’’ন্তি.

‘‘দসকুসলধম্মো’’তি ইমিনা একচ্চানংযেৱ দানাদিধম্মানং সঙ্গহো, ন সব্বেসন্তি অসঙ্গহিতসঙ্গণ্হনত্থং ‘‘দানসীলভাৱনাধম্মো ৱা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সুখ’’ন্তি তিৱিধস্সপি সুখস্স সাধাৰণগ্গহণমেতন্তি তং সৱিসেসলদ্ধং পুগ্গলৱসেন দস্সেন্তো ‘‘সোণসেট্ঠি…পে… আৱহতী’’তি আহ. যো সো পদুমৱতিযা দেৱিযা পুত্তো মহাপদুমো নাম ৰাজা দিব্বসুখসদিসং ৰজ্জসুখমনুভৱিত্ৱা পচ্ছা পচ্চেকবুদ্ধো হুত্ৱা নিব্বানসুখমনুভৱি, তং নিদস্সনভাৱেন গহেত্ৱা আহ ‘‘মহাপদুমাদীনং ৱিয নিব্বানসুখঞ্চ আৱহতী’’তি.

অত্থুদ্ধাৰনযেন সচ্চসদ্দং সংৱণ্ণেন্তো ‘‘অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতী’’তি আহ. ৱাচাসচ্চে দিস্সতি সচ্চসদ্দো ‘‘ভণে’’তি ৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. ৱিৰতিসচ্চে দিস্সতি. ৱেৰমণীসু হি পতিট্ঠিতা সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘সচ্চে ঠিতা’’তি ৱুচ্চন্তি. অত্তাকাৰম্পি ৱত্থুং ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি পৱত্তিযাকাৰং উপাদায দিট্ঠি এৱ সচ্চন্তি দিট্ঠিসচ্চং, তস্মিং দিট্ঠিসচ্চে দিস্সতীতি যোজনা. ব্ৰাহ্মণসচ্চানীতি পৰমত্থব্ৰহ্মানং সচ্চানি, যানি ‘‘সব্বে পাণা অৱজ্ঝা, সব্বে কামা অনিচ্চা, সব্বে ভৱা অনিচ্চা, নাহং ক্ৱচনি কস্সচি কিঞ্চনতস্মি’’ন্তিআদিনা (অ. নি. ৪.১৮৫) চতুক্কনিপাতে আগতানি. পৰমত্থভূতং সচ্চং নিব্বানং. অব্ভন্তৰং কত্ৱাতি অন্তোগধমেৱ কত্ৱা, তেহি সদ্ধিন্তি অত্থো পৰমত্থসচ্চানম্পি সাদুতৰত্তা. যস্সানুভাৱেনাতি যস্স ৱাচাসচ্চস্স আনুভাৱেন.

উদকম্হি ধাৱতীতি উদকপিট্ঠিযং অভিজ্জমানাযং পথৱিযা ৱিয ধাৱতি গচ্ছতি মহাকপ্পিনৰাজা ৱিয. ৱিসম্পি সচ্চেন হনন্তি পণ্ডিতাতি কণ্হদীপাযনাদযো ৱিয. সচ্চেনাতি মচ্ছজাতকে বোধিসত্তস্স ৱিয সচ্চেন দেৱো থনযং পৱস্সতি. সচ্চে ঠিতাতি ৱিৰতিসচ্চে ৱাচাসচ্চে চ ঠিতা তযোপি বোধিসত্তা. নিব্বুতিন্তি নিব্বানং পত্থযন্তি. সাদুতৰন্তি সাততৰং ইট্ঠতৰৱিপাকদানতো.

ৰসানন্তি নিদ্ধাৰণত্থে সামিৱচনং. নিদ্ধাৰণঞ্চ কোচি কুতোচি কেনচি ইমন্তি কস্সচি ৱচনং ন সাধেতীতি দস্সেন্তো ‘‘যে ইমে’’তিআদিমাহ. তেন হি নিব্বানং ৰসসমুদাযতো সাদুতৰতাৱিসেসেন নিদ্ধাৰীযতি. তত্থ যে ইমে ৱুচ্চন্তীতি যোজনা. সাযনীযধম্মাতি জিৱ্হায সাযিতব্বা ধম্মা. ৰসাযতনং ৰসোতি আহ ‘‘মূলৰসো খন্ধৰসো’’তিআদি. ফলৰসন্তি ফলস্স ৰসং, ফলং পীড়েত্ৱা তাপেত্ৱা গহেতব্বৰসন্তি অত্থো. অৰসৰূপোতি আচাৰৰহিতসভাৱো. ৰূপস্স অস্সাদনৱসেন উপ্পজ্জনকসুখধম্মা ৰূপৰসা. এস নযো সদ্দৰসাদীসু. সদ্দৰসোতি ব্যঞ্জনসম্ভূতো ৰসো. ৱিমুত্তিৰসোতি ৱিমুত্তিসম্পত্তিকো ৰসো. অত্থৰসোতি অত্থস্স পটিৱিজ্ঝনৱসেন উপ্পজ্জনকসুখং অত্থৰসো, তথা ধম্মৰসো ৱেদিতব্বো. ৰূপাচাৰাতিআদীসু ৰসগ্গহণেন ফলৰসং ৱদতি. সো হি ফলস্স ৰূপো চ, ৰসিতব্বতো আসাদেতব্বতো ৰসো চাতি ‘‘ৰূপৰসো’’তি ৱুচ্চতি. আচাৰো পন সামগ্গীৰসহেতুতায ‘‘ৰসো’’তি ৱুত্তো. সচ্চং হৱেতি এত্থ হৱেতি একংসত্থে নিপাতো, একংসত্থো চ অৱধাৰণমেৱাতি আহ ‘‘সচ্চমেৱ সাদুতৰ’’ন্তিআদি. সৰীৰমুপব্ৰূহেন্তি, ন চিত্তং. ননু চ সুখুপ্পত্তিপযোজনত্তা চিত্তম্পি উপব্ৰূহেন্তীতি? ন, সুখস্স সৰীৰব্ৰূহনং পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা. ৱিৰতিসচ্চৱাচাতি সচ্চৱিসেসেন সম্পজ্জনং ৱদতি. চিত্তমুপব্ৰূহেতি পদালিকায ৱিৰতিৱাচায সচ্চৰসে সতি সমথৱিপস্সনাদীহি চিত্তপৰিব্ৰূহনস্স সম্ভৱতো মগ্গফলানিসংসং গণ্হাতি. অসংকিলেসিকঞ্চ সুখমাৱহতি ৱিৱট্টসন্নিস্সিতত্তা. ৱিমুত্তিৰসোতি ফলসুখং ৱদতি নিব্বানসুখম্পি ৱা. পৰমত্থসচ্চৰসো নাম নিব্বানৰসো. তথা হি তং ‘‘অচ্চুতিৰসং অস্সাসকৰণৰস’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. তেন পৰিভাৱিতত্তাতি ৱিমুত্তিৰসস্স সাদুতৰভাৱদস্সনত্থং. এৱং সন্তেপি ‘‘ৱিমুত্তিৰসপৰিভাৱিতত্তা’’তি এতেন কামং ৱিমুত্তিৰসো ৱা পৰমত্থসচ্চৰসো ৱা সাদুতৰৰসাতি দস্সেতি. তদধিগমূপাযভূতন্তি তস্স পৰমত্থসচ্চস্স অধিগমূপাযভূতং. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চাতি ফলঞ্চ কাৰণঞ্চ নিস্সায পৱত্তিতো অত্থৰসা ধম্মৰসা চ সাদূ, ততোপি পৰমত্থসচ্চমেৱ সাদুৰসন্তি অধিপ্পাযো.

লোকুত্তৰং লোকিযঞ্চ অত্থং অজানন্তো অন্ধো, লোকিযত্থমেৱ জানন্তো একচক্খু, উভযং জানন্তো দ্ৱিচক্খু. পৰহিতং অত্তহিতঞ্চ অজানন্তো অন্ধো, অত্তহিতমেৱ জানন্তো একচক্খু, উভযত্থং জানন্তো দ্ৱিচক্খু. সো দ্ৱিচক্খুপুগ্গলো পঞ্ঞাজীৱী. তং পন গহট্ঠপব্বজিতৱসেন ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘গহট্ঠো ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. গহট্ঠপটিপদং আৰাধেত্ৱা চাতি যোজনা. আৰাধেত্ৱাতি চ সাধেত্ৱাতি অত্থো.

পুৰিমনযেনেৱাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধৱিস্সজ্জিতনযেনেৱ. কিঞ্চাপীতি অনুজাননসন্দস্সনত্থে নিপাতো. কিং অনুজানাতীতি? গাথায চতূহি পদেহি ৱুত্তেসু অত্থেসু একস্স অত্থস্স সিদ্ধিযং ইতৰেসম্পি সিদ্ধিং অনুজানাতি. তেনাহ ‘‘যো চতুব্বিধমোঘং…পে… পৰিসুজ্ঝতী’’তি. কিং সন্দস্সেতীতি? যেসং পাপধম্মানং বলৱভাৱেন ওঘতৰণাদি ন সিজ্ঝতি, তেসং পটিপক্খানং নিস্সন্দেহৱসেন সন্দস্সনং. তেনাহ ‘‘এৱং সন্তেপী’’তিআদি. ওঘতৰণন্তি ওঘতৰণপটিপত্তিং. অসদ্দহন্তোতি এৱং পটিপজ্জন্তো ইমায পটিপত্তিযা ওঘং তৰতীতি ন সদ্দহন্তো. ন পক্খন্দতীতি পক্খন্দনলক্খণায সদ্ধায ন উগ্ঘাটীযতীতি ন ওতৰতি. চিত্তৱোস্সগ্গেনাতি যথাকামাচাৰৱসেন চিত্তস্স ৱোস্সজ্জনেন. পমত্তো পমাদং আপন্নো. তত্থেৱাতি কামেসু এৱ. ৱিসত্তত্তা লগ্গত্তা. ৱোকিণ্ণোতি ৱিসেৱিতো. তস্মাতি ৱুত্তস্স চতুব্বিধস্সপি অত্থস্স হেতুভাৱেন পচ্চামসনং. তপ্পটিপক্খন্তি অস্সদ্ধিযাদীনং পটিপক্খং সদ্ধাদীনং ওকাসত্তা.

এতাযাতি গাথাযং ইমিনা পদেনাতি সম্বন্ধো. সপ্পুৰিসসংসেৱো সদ্ধম্মস্সৱনং যোনিসোমনসিকাৰো ধম্মানুধম্মপটিপত্তীতি ইমেসং সোতাপত্তিমগ্গাধিগমস্স অঙ্গানং আসন্নকাৰণং সদ্ধিন্দ্ৰিযন্তি আহ ‘‘সোতাপত্তিযঙ্গপদট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিয’’ন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি, পযিৰুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতী’’তিআদি (ম. নি. ২.১৮৩, ৪৩২). দিট্ঠোঘং তৰতি এতেনাতি দিট্ঠোঘতৰণং, দিট্ঠোঘস্স তৰণং. কামঞ্চেত্থ ‘‘তৰতি ওঘ’’ন্তি ৱুত্তং, ৱত্তমানসমীপেপি পন ৱত্তমানং ৱিয ৱোহৰণং যুত্তং দিট্ঠোঘস্স তিণ্ণভাৱস্স একন্তিকত্তাতি ‘‘সোতাপন্নঞ্চ পকাসেতী’’তি ৱুত্তং. এস নযো সেসেসুপি. দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদিপটিপত্তন্তৰাযকৰানং পাপধম্মানং সমুচ্ছিন্নত্তা সোতাপন্নো…পে… অপ্পমাদেন সমন্নাগতো. ‘‘সোতাপত্তি…পে… তৰতী’’তি এত্তকে ৱুত্তে সকিদেৱ ইমস্স লোকস্স আগমনম্পি গহিতং সিযাতি তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘আৰাধেত্ৱা…পে… অৱসেস’’ন্তি ৱুত্তং. ননু ‘‘অৱসেস’’ন্তি ৱুত্তত্তা সোতাপত্তিমগ্গেন অতিণ্ণং অনৱসেসং ভৱোঘৱত্থু গহিতমেৱ সিযাতি? ন, উপৰি দ্ৱীহি মগ্গেহি তৰিতব্বানং তেসং পৰতো দ্ৱিন্নং পহানৱসেন ৱুচ্চমানত্তা. অপৱাদৱিসযম্পি পৰিহৰতি – ‘‘এৱং এসা চোদনা অত্তনো ৱিসযে ন পতিট্ঠাতী’’তি. অনাদিকালভাৱত্তা কামসঞ্ঞায কামোঘতৰণং মহতা এৱ ৱীৰিযেন সাধেতব্বন্তি আহ ‘‘ৱীৰিযেনা’’তি. ততিযং মগ্গং আৰাধেত্ৱা. কামোঘস্স ৱত্থু কামোঘৱত্থু, কামগুণেহি সদ্ধিং সব্বো কামভৱো. কামোঘসঞ্ঞিতন্তি কামোঘসঙ্খাতং. কামনট্ঠেন কামো চ সো দুক্খো চাতি কামদুক্খং. অস্সাদনট্ঠেন কামো এৱ সঞ্ঞাতি কামসঞ্ঞা, সব্বসো সমুচ্ছিন্নত্তা ৱিগতা কামসঞ্ঞা এতিস্সাতি ৱিগতকামসঞ্ঞা. সব্বেসং ৰাগাদিমলানং মূলভূতত্তা সত্তসন্তানস্স ৱিসেসতো মলীনসভাৱাপাদনতো পৰমং উক্কংসগতং মলন্তি পৰমমলং, অৱিজ্জা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অৱিজ্জাপৰমং মল’’ন্তি (ধ. প. ২৪৩).

পঞ্ঞাপদং গহেত্ৱাতি যথাৱুত্তং পঞ্ঞাপদং হদযে ঠপেত্ৱা. তপ্পসঙ্গেন অত্তনো পটিভানেন সব্বেহি ৱিয উগ্গহিতনিযামেন. সব্বত্থেৱাতি পঞ্চসুপি ঠানেসু. অত্থযুত্তিপুচ্ছাতি পঞ্ঞাদিঅত্থসমধিগমস্স যুত্তিযা কাৰণস্স পুচ্ছা. তেনাহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. পঞ্ঞাদিঅত্থং ঞত্ৱাতি পঞ্ঞাধন-কিত্তি-মিত্ত-অভিসম্পৰাযসঙ্খাতং অত্থং সৰূপতো সচ্চপটিৱেধনিপ্ফাদনেন ঞাণেন জানিত্ৱা. ননু এস লোকুত্তৰং সোতাপত্তিমগ্গফলপঞ্ঞং তদধিগমূপাযং লোকিযপঞ্ঞঞ্চ অভিভৱিত্ৱা ঠিতো, সো কস্মা তত্থ অত্থযুত্তিং পুচ্ছতীতি? সচ্চমেতং, উপৰি পন সমাধিস্স যুত্তিং পুচ্ছিতুকামো পঞ্ঞায সেট্ঠভাৱতো, তস্স চ একদেসেনেৱ অধিগতত্তা তমেৱ আদিং কত্ৱা পুচ্ছতি. ‘‘কায যুত্তিযা’’তিআদি অত্থৱণ্ণনং অতিদিস্সতি ‘‘এস নযো ধনাদীসূ’’তি. তত্থাপি অত্থযুত্তিপুচ্ছাভাৱো পন ‘‘সব্বত্থেৱা’’তি ইমিনা ৱিভাৱিতোতি.

সদ্ধাসুস্সূসাঅপ্পমাদউট্ঠানসঙ্খাতেহি চতূহি কাৰণেহি. কাযসুচৰিতাদিভেদেন আজীৱট্ঠমকসীলভূতেন. সমথৱিপস্সনাভূতেন নিপ্পৰিযাযেন বোধিপক্খিযে এৱ গণ্হন্তো ‘‘অপৰভাগে’’তি আহ. পৰিযাযবোধিপক্খিযা পন ৱিসেসতো ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাকালেপি লব্ভন্তি. পুব্বভাগেতি ৱা তৰুণৱিপস্সনাকালং. ততো পুব্বসাধনঞ্চ সন্ধায ‘‘অপৰভাগে’’তি পুনাহ, ততো পৰন্তি অত্থো. ধম্মন্তি পটিপত্তিধম্মং. ন সদ্ধামত্তকেনেৱ পঞ্ঞং লভতীতি যোজনা. যদি এৱং কস্মা ‘‘সদ্দহানো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. কিং ৱুত্তং হোতীতিআদিনা ৱুত্তমেৱ অত্থং ৱিৱৰতি. ন কেৱলং সুস্সূসামত্তেন পঞ্ঞাপটিলাভো, অথ খো অপ্পমাদেন পঞ্ঞং লভতীতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘অপ্পমত্তো ৱিচক্খণো’’তি ৱুত্তন্তি তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘এৱ’’ন্তিআদিমাহ.

ইদানি সদ্ধাদীনং পঞ্ঞাপটিলাভস্স তংতংৱিসেসপচ্চযানি নীহৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘এৱ’’ন্তি ৱুত্তং. সুস্সূসাযাতি সোতুকামতায. সা অত্থতো উপসঙ্কমনাদি. পঞ্ঞাধিগমূপাযন্তি পৰিযত্তিধম্মমাহ. তেনাহ ‘‘সুণাতী’’তি. গহিতং ন পমুস্সতি, সতিঅৱিপ্পৱাসলক্খণো হি অপ্পমাদোতি. ন কেৱলং যাথাৱতো গহণকোসল্লমেৱ ৱিচক্খণতা, অথ খো যাথাৱতো পঞ্ঞাসম্পৱেধনঞ্চাতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰিকং কৰোতী’’তি. ইদানি পঞ্ঞাপটিলাভহেতুং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সুস্সূসায ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অত্থমুপপৰিক্খতীতি সুতকতানং ধম্মানং পাড়িঅত্থূপপৰিক্খাপুব্বকং ৰূপাৰূপৱিভাগং পৰমত্থং সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ উপপৰিক্খতি ৱীমংসতি. অনুপুব্বেনাতি এৱং ঞাতপৰিঞ্ঞং পত্ৱা তীৰণপৰিঞ্ঞায ততো অনুক্কমেন তীৰণপৰিঞ্ঞং পহানপৰিঞ্ঞঞ্চ মত্থকং পাপেন্তো মগ্গপ্পটিপাটিযা পৰমত্থসচ্চভূতং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি.

ইমানি সদ্ধাদীনি চত্তাৰি কাৰণানি মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘দেসকালাদীনি অহাপেত্ৱা’’তি. যস্মিং দেসে যস্মিং কালে যে চ সহাযকে নিস্সায যং কিচ্চং তিৰেতব্বং, তানি দেসকালাদীনি অনতিক্কমিত্ৱা অত্তনো অভিৱুড্ঢিং ইচ্ছন্তেন ‘‘অযং নাম দেসো, যত্থাহং এতৰহি ৱসামি, অযং কালো, ইমে মিত্তা, ইমে অমিত্তা, ইমে আযৱযা, অহঞ্চ এদিসো জাতি-কুল-পদেস-বলভোগ-পৰিৱাৰাদীহি, তং কিচ্চং ইদানি আৰদ্ধব্বং, ইদানি নাৰদ্ধব্ব’’ন্তি সব্বং উপপৰিক্খিত্ৱা পটিপজ্জিতব্বং. এৱং পটিপজ্জন্তো হি লোকিযস্স ধনস্স পটিৰূপাধিগমূপাযং কৰোতি নাম. লোকুত্তৰস্স পন সীলৱিসোধনাদিৱসেন ৱেদিতব্বং. ৱহিতব্বভাৱেন ধুৰো ৱিযাতি ধুৰো, ভাৰো. ইধ পন ধুৰসম্পগ্গহো উত্তৰপদলোপেন ধুৰো, ৱীৰিযং. সো সাতিসযো এতস্স অত্থীতি ধুৰৱা. ‘‘উট্ঠাতা’’তি পদেন কাযিকৱীৰিযস্স ৱক্খমানত্তা ‘‘চেতসিকৱীৰিযৱসেনা’’তি ৱিসেসিতং. অনিক্খিত্তধুৰো ধোৰয্হভাৱতো. তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতীতি তিণং ৱিয পৰিভৱন্তো অতিভুয্য ৱত্ততীতি অত্থো. আদিনা নযেনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন –

‘‘কৰং পুৰিসকিচ্চানি, সো সুখা ন ৱিহাযতি; (দী. নি. ৩.২৫৩);

‘‘ন দিৱা সোপ্পসীলেন, ৰত্তিমুট্ঠানদেস্সিনা;

নিচ্চং মত্তেন সোণ্ডেন, সক্কা আৱসিতুং ঘৰ’’ন্তি চ. (দী. নি. ৩.২৫৩); –

এৱমাদীনং সঙ্গহো. অসিথিলপৰক্কমো অনলসভাৱতো. একমূসিকাযাতি একায মতমূসিকায. নচিৰস্সেৱাতি চতুমাসব্ভন্তৰেযেৱ. চতুসতসহস্সসঙ্খং চূড়ন্তেৱাসী ৱিযাতি কাকণিকড্ঢকহাপণ-সোড়স-কহাপণ-চতুৱীসতি-কহাপণ-সতহৰণক্কমেন দ্ৱে সতসহস্সানি, চূড়কমহাসেট্ঠিনো ধীতুলাভৱসেন দ্ৱে সতসহস্সানীতি এৱং চতুসতসহস্সসঙ্খং ধনং একমূলেন যথা চূড়ন্তেৱাসী ৱিন্দি, এৱং অঞ্ঞোপি পতিৰূপকাৰী ধুৰৱা উট্ঠাতা ৱিন্দতে ধনং. অযঞ্চ অত্থো চূড়কসেট্ঠিজাতকেন দীপেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);

ৱত্তং কত্ৱাতি অধিট্ঠানৱত্তং কত্ৱা. ‘‘সচ্চৱাদী ভূতৱাদী’’তি কিত্তিং পপ্পোতীতি যোজনা. ইচ্ছিতপত্থিতন্তি যেহি মিত্তং ইচ্ছতি, তেহি ইতৰং পত্থিতং. মিত্তানি গন্থতীতি মিত্তভাৱং ঘটেতি. দানস্স পিযভাৱকৰণতো ‘‘দদং পিযো হোতী’’তি ৱুত্তং. যং দানং একন্ততো মিত্তভাৱাৱহং, তং দস্সেন্তো ‘‘দুদ্দদং ৱা দদং তং গন্থতী’’তি আহ. দদন্তি চ লক্খণৱচনমেতন্তি আহ ‘‘দানমুখেন ৱা’’তিআদি.

আড়ৱকস্স অজ্ঝাসযানুৰূপং গহট্ঠৱসেন ৱিস্সজ্জেন্তো. সদ্ধা এতস্স অত্থীতি সদ্ধো, তস্স সদ্ধস্স. ঘৰমেসিনোতি ঘৰাৱাসসঙ্খাতং ঘৰং এসন্তস্স. ঘৰাৱাসসন্নিস্সিতত্তা ‘‘ঘৰ’’ন্তি কামগুণা ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘পঞ্চ কামগুণে’’তি. ‘‘এতে চতুৰো ধম্মা’’তিআদিনা গহিতা অনন্তৰগাথায ৱুত্তধম্মা এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তপ্পকাৰং সচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ইমে কুসলা, ইমে অকুসলা’’তিআদিনা তে অত্থে যাথাৱতো ধাৰণতো উপধাৰণতো ধম্মো. সঞ্ঞা চিত্তচেতসিকানং ধাৰণং, অৱিচ্ছেদতো সন্ধাৰণতো কুসলসন্তানং ধাৰেতীতি ধিতি, ৱীৰিযং. চজতি এতেনাতি চাগো, দানং. পচ্চযৱেকল্লতো ফলুপ্পাদনসমত্থতাৱসেন সন্তি.

অঞ্ঞেপীতি ইতো যথাৱুত্তধম্মসমুদাযতো অঞ্ঞেপি ধম্মা যদি সন্তি, তে ধম্মে পুচ্ছস্সূতি. কিলেসে, কাযৱাচাদিকে ৱা দমেতীতি দমো, পঞ্ঞা. উট্ঠহতি উস্সহতি এতেনাতি উট্ঠানং, ৱীৰিযং. এত্থাতি এতিস্সা পুচ্ছায. সদ্ধিন্তি সঙ্খেপতো ভাৱত্থপদানং বন্ধনেন সহ. একমেকং পদন্তি পঞ্ঞাদিকমেকেকং পদং. ‘‘পঞ্ঞা ইমস্মিং ঠানে পঞ্ঞাতি ধম্মোতি চ আগতা’’তিআদিনা পঞ্ঞাদিঅত্থস্স উদ্ধৰণং অত্থুদ্ধাৰো. তস্স তস্স অত্থস্স ‘‘পঞ্ঞা পজাননা’’তিআদিনা (ধ. স. ১৬) ৱেৱচনপদানং উদ্ধৰণং পদুদ্ধাৰো. পজানাতীতি পঞ্ঞা, ধাৰেতীতি ধম্মো, দমেতীতি দমোতি এৱং পদস্স কথনং পদৱণ্ণনা.

অজ্জাতি ৱা এতৰহি. যথাৱুত্তেন পকাৰেনাতি ‘‘সদ্দহানো অৰহত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন. সচ্চসম্পটিৱেধাৱগহণং ৱা যথাৱুত্তেন পকাৰেন দিট্ঠসচ্চতায ইধলোকপৰলোকত্থং যাথাৱতো জানন্তো. এৱঞ্চ যক্খো সত্থু দেসনানুভাৱসিদ্ধং পঞ্হং পুচ্ছনেন অত্তনো পটিলাভসম্পত্তিং ৱিভাৱেন্তো ‘‘কথংসু লভতে পঞ্ঞ’’ন্তিআদিমাহাতি আচৰিযা. সম্পৰাযিকোতি এত্থ চ-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, তেন ‘‘দিট্ঠধম্মিকো চা’’তি অযমত্থো ৱুত্তো এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘যো অত্থো…পে… দস্সেতী’’তি আহ. অৰীযতি ফলং এতস্মাতি অত্থো, কাৰণং. ৱিচক্খণে সপযোজনতায.

তস্স ঞাণস্সাতি তস্স অত্থস্স আৱিভাৱনস্স ঞাণস্স. গুণৱিসেসেহি চ সদিসস্সপি অঞ্ঞস্স অভাৱতো অগ্গদক্খিণেয্যো বুদ্ধো ভগৱা. তেনাহ –

‘‘নযিমস্মিং লোকে পৰস্মিং ৱা পন,

বুদ্ধেন সেট্ঠোৱ সমোৱ ৱিজ্জতি;

আহুনেয্যানং পৰমাহুতিং গতো,

পুঞ্ঞত্থিকানং ৱিপুলফলেসিন’’ন্তি. (ৱি. ৱ. ১০৪৭);

সহিতপটিপত্তিন্তি পঞ্ঞাসঙ্গাহিকং অত্তনো পটিপত্তিং. সুন্দৰা বোধি সুবোধি, বুদ্ধস্স সুবোধি বুদ্ধসুবোধি, সা এৱ বুদ্ধসুবোধিতা. ধম্মস্সৱনত্থং সন্নিপতিতদেৱতাহি সঙ্ঘুট্ঠসাধুকাৰসদ্দুট্ঠানঞ্চ.

সতপুঞ্ঞলক্খণন্তি সতসহস্সকপ্পে পুঞ্ঞসম্ভাৰস্স কতত্তা তেসং পুঞ্ঞানং ৱসেন সতপুঞ্ঞলক্খণং অনেকপুঞ্ঞনিব্বত্তলক্খণং. অভিনন্দিযতায সব্বেহি অঙ্গেহি সমুপেতং সমন্নাগতং. কতপুঞ্ঞভাৱং ব্যঞ্জেন্তীতি ব্যঞ্জনানি, অঙ্গপচ্চঙ্গানি. তেসং পৰিপুণ্ণত্তা পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনং. তং যক্খো…পে… পূৰেসীতি গাথাপূৰণত্থমেৱ হি ভগৱা তথাৰূপানি অকাসি. অব্যাধিতাতি অৰোগা. ‘‘অব্যথিতা’’তি কেচি পঠন্তি, সযসন্তাসৰহিতাতি অত্থো.

‘‘হত্থযো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘হত্থকো’’তি ৱুত্তং. আড়ৱিনগৰন্তি আড়ৱিনগৰৱাসিনো ৱদতি. ভৱতি হি তত্ৰট্ঠতায তং-সদ্দো যথা ‘‘গামো আগতো, মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. এককোলাহলেন ৱত্তমানেন.

সম্পিণ্ডিত্ৱাতি সন্নিপতিত্ৱা. কামং সম্ভাৰো তেন কতোতি নত্থি, যুদ্ধত্থং পন বহুসো উস্সাহস্স কতত্তা ‘‘যুদ্ধমাদিং কত্ৱা’’তি ৱুত্তং. তমেৱ আড়ৱকসুত্তং কথেসি তস্সা এৱ দেসনায সন্নিপতিতপৰিসায সপ্পাযত্তা. তেনাহ ‘‘কথাপৰি…পে… অহোসী’’তি. চতূহি ৱত্থূহীতি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. পৰিসন্তি অত্তনো পৰিসং. ‘‘ইতৰঞ্চা’’তিপি ৱদন্তি.

আড়ৱকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

যক্খসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.