১০. যক্খসংযুত্তং

১. ইন্দকসুত্তৱণ্ণনা

২৩৫. অত্তনো পৰিণাযকত্তেন ইন্দো নাম মহেসক্খো, ইন্দোতি সমঞ্ঞা অস্সাতি কত্ৱা ‘‘ইন্দকো’’তিপি ৱুচ্চতি, তস্স ইন্দকস্স. ইন্দকূটে পব্বতে নিৱসতীতি ইন্দকূটনিৱাসী, তস্স ইন্দকূটনিৱাসিনো. বলিকম্মেহি যজিতব্বতো পূজিতব্বতো যক্খো, তস্স যক্খস্স. ইন্দস্স নিৱাসট্ঠানভূতং কূটং ইন্দকূটন্তি যক্খতো কূটেন নামং লদ্ধং. ইন্দকূটো ইন্দো উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘কেলাসকূটো কেলাসো’’তি. ইন্দো যক্খোতি কূটতো যক্খেন নামং লদ্ধং. ন চেত্থ ইতৰীতৰনিস্সযদোসো অঞ্ঞমঞ্ঞূপলক্খণভাৱতো যথা তং ‘‘কাযকম্মট্ঠান’’ন্তি. ৰূপন্তি সকলং ৰূপক্খন্ধমাহ, ন ৰূপাযতনন্তি. ইমং সৰীৰং পেচ্চ অযং কিন্তি পটিলভতীতি চোদেতি.

কুতো আগচ্ছতীতি পৰাধাৰৰূপে জীৱে অত্তনি মাতুকুচ্ছিমোক্কন্তে ৰূপস্স সম্ভৱোতি কুতো নাম ঠানতো আগচ্ছতি. তেনাহ ‘‘ইমানি চ অট্ঠীনি ইমা চ মংসপেসিযো’’তিআদি. কথং ন্ৱযন্তি অযং কুচ্ছিসঙ্খাতে গব্ভৰে কথং সজ্জতীতি পুচ্ছতি. ‘‘সীহানংৱ নদন্তানং, দাঠীনং গিৰিগব্ভৰে’’তিআদিনা (থেৰগা. নিদানগাথা) গব্ভৰো চ কুচ্ছিৱাচকো আগতো. তেনাহ ‘‘গব্ভৰস্মিন্তি মাতুকুচ্ছিস্মি’’ন্তি. পুগ্গলৱাদীতি অত্তৱাদুপাদানো. যথা হি মচ্ছমংসং ভুত্তং ফেণং ৱিয হুত্ৱা ৱিলীযতি, ন চ পঞ্ঞাযতি সত্তভাৱেন অপ্পৱত্তনতো, এৱমেৱং যদি মাতুকুচ্ছিস্মিং গব্ভভাৱেন উপ্পন্নং ৰূপং সত্তো ন ভৱেয্য নো ৱড্ঢেয্য, ৱিলীযিত্ৱা গচ্ছেয্য, পঞ্ঞাযতি চ তং ৰূপং, তস্মা জীৱোতি ইমায লদ্ধিযা. এৱমাহাতি ‘‘ৰূপং…পে… গব্ভৰস্মি’’ন্তি এৱমৱোচ. পঠমন্তি এতেসং পঞ্চন্নং পঠমং. তেনাহ ‘‘পঠমেন পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধি’’ন্তি. ‘‘জাতিউণ্ণংসূহীতি জাতিএড়কায উণ্ণংসূহী’’তি ৱদন্তি. ‘‘গব্ভং ফালেত্ৱা গহিতউণ্ণা জাতিউণ্ণা. তস্সা অংসূহি তীহি কতসুত্তগ্গে’’তি সংযুত্তভাণকানং অধিপ্পাযো.

অনাৱিলোতি অচ্ছো, সুপ্পসন্নোতি অত্থো. এৱংৱণ্ণপ্পটিভাগন্তি ৱুত্তপ্পমাণসণ্ঠানসম্পৰিচ্ছিন্নং. কললং সম্পৱুচ্চতীতি অত্তভাৱো ভূতুপাদাৰূপসঙ্খাতো সন্তানৱসেন পৱত্তমানো কললং নামাতি কথীযতি.

কললাতি যথাৱুত্তকললৰূপহেতু তং নিস্সায পচ্চযং কত্ৱা. মংসধোৱনউদকৱণ্ণন্তি ৱণ্ণতো মংসধোৱনউদকৱণ্ণং, সণ্ঠানতো পন ৱিলীনতিপুসদিসং.

পৰিপক্কন্তি পৰিপাককললভাৱতো পৰিপাকং গতং সুপৰিপাকং গতং. সমূহতন্তি সমূহভূতং সঙ্গতং. ৱিৱট্টমানন্তি পৰিণমন্তং. তব্ভাৱন্তি কৰণে এতং উপযোগৱচনং, তব্ভাৱেন পৰিণমন্তন্তি অত্থো. নিস্সক্কে ৱা উপযোগৱচনং, তব্ভাৱতো কললভাৱতো কললং ৱিপৰিণমন্তং. অব্বুদং নাম জাযতি, অব্বুদং নাম সম্পজ্জতীতি অত্থো.

ৱিলীনতিপুসদিসা সণ্ঠানৱসেন, ৱণ্ণৱসেন পন সিতা অৰত্তাৱ হোতীতি ৱদন্তি. মণ্ডন্তি দাৰিকানং তথা পীড়নতো নিব্বত্তমৰিচপক্কস্স সাৰভূতং ৰসং. সব্বভাগেহি মুচ্চতীতি সো মণ্ডো কপালে অলগ্গো হুত্ৱা তস্স সব্বভাগেহি মুচ্ছিত্ৱা পিণ্ডিতো হুত্ৱা তিট্ঠতি. এৱৰূপা পেসি হোতীতি সা পেসি গব্ভাসযে কত্থচি অলগ্গা যথাৱুত্তমণ্ডো ৱিয পিণ্ডিতো হুত্ৱা তিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘ৱিলীনতিপুসদিসা’’তি.

পেসি নিব্বত্ততীতি এত্থ পেসীতি নিস্সক্কে পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘ততো পেসিতো’’তি.

ঘনস্স সণ্ঠানং. নিব্বত্তং কম্মপচ্চযাতি তংসণ্ঠানং ৰূপধম্মনিব্বত্তিযা জাযতি. ‘‘জৰামৰণং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি (সং. নি. ২.২০) হি ৱুত্তং.

পীড়কাতি পীড়কসদিসা মংসপিণ্ডা জাযন্তি.

সত্তমাদীনীতি আদি-সদ্দেন অট্ঠমসত্তাহতো পট্ঠায যাৱ একচত্তালীসা চতুত্তিংস সত্তাহানি সঙ্গণ্হাতি. পৰিণতকালন্তি গব্ভস্স পৰিণতকালং. নৱমাসতো বহি পৰিপক্কো নাম হোতি কেসলোমাদিনিব্বত্তিতো. তেনাহ ‘‘দ্ৱাচত্তালীসে সত্তাহে এতানি জাযন্তী’’তি.

তস্সাতি গব্ভসেয্যকসত্তস্স. মাতুউদৰপটলেন একাবদ্ধো হোতি যতো মাতৰা পৰিভুত্তআহাৰো আমাসযে পতিট্ঠিতে গব্ভস্স নাভিনাড়ানুসাৰেন গব্ভগতস্স সৰীৰং সম্পত্ৱা আহাৰকিচ্চং কৰোতি. আহাৰসমুট্ঠানৰূপং সমুট্ঠাপেতীতি গব্ভগতস্স কাযে ওজায পচ্চযো হোতি. সা চ তং পচ্চযং লভিত্ৱা ওজট্ঠমকং ৰূপং সমুট্ঠাপেতি. এৱং মাতৰা পৰিভুত্তআহাৰপচ্চযেন গব্ভগতো দস মাসে যাপেতি অত্তনো নাভিনাড়ানুসাৰগতেনেৱ তেন যাৱ আহাৰসমুট্ঠানসত্তাহো, ততো পট্ঠায আহৰণতো. কেচি পন ‘‘মাতৰা পৰিভুত্তআহাৰো বাহিৰৱগ্গো ৱিয তস্স কাযং অভিসন্নেতি পৰিসন্নেতি, তেন সো যাপেতী’’তি ৱদন্তি. কুচ্ছিগতং উদৰপটলেন তিৰোহিতত্তা বহি ঠিতন্তি ৱত্তব্বতং ন অৰহতীতি ‘‘কুচ্ছিযা অব্ভন্তৰগতো’’তি আহ. মাতুকুচ্ছিগতো নৰোতি মাতু তিৰোকুচ্ছিগতো. এৱং খোতি ইমিনা যথাৱুত্তাকাৰেন অযং সত্তো…পে… নিব্বত্ততি, তস্মা ৰূপং ন জীৱো. ন হি দিট্ঠিগতস্স সত্তাহক্কমেন ৱুড্ঢিপ্পত্তো ইচ্ছিতো অনিচ্চতাপত্তিতো.

ইন্দকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সক্কনামসুত্তৱণ্ণনা

২৩৬. সক্কনামকোতি বলিপুত্তো ৱিয সক্কস্স ৱসেন গহিতনামো. ‘‘এসো কিৰা’’তি পাঠো. ‘‘একো কিৰা’’তিপি লিখন্তি. মাৰস্স পক্খে গতো মাৰপক্খিকো. যদঞ্ঞন্তি এত্থ যন্তি কিৰিযাপৰামসনং, তস্মা যং অঞ্ঞস্স অনুসাসনং, তং সমণস্স ন সাধূতি যোজনা. কাৰণেনাতি কাৰণমত্তেন সংৱাসো জাযতি. যেন কেনচি গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা. তং কাৰণন্তৰং সমাগতং পুৰিসং সপ্পঞ্ঞো সম্বুদ্ধো অনুকম্পিতুং নাৰহতি ৱিসেসাধিগমাভাৱা, সতি পন তস্মিং সৱিসেসং পসাদো হোতীতি. মনসা চে…পে… ন তেন হোতি সংযুত্তো সিনেহৱসেন অনুকম্পা অনুদ্দযা তস্সা অসংকিলিট্ঠসভাৱত্তা.

সক্কনামসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা

২৩৭. গযায অৱিদূৰে ভৱো গামো ‘‘গযা’’তি ৱুত্তোতি আহ ‘‘গযায’’ন্তি, তেনাহ ‘‘গযায অৱিদূৰে নিৱিট্ঠগামং উপনিসাযাতি অত্থো’’তি. গোচৰগামনিদস্সনং হেতং. ইদং উপৰি ইদং হেট্ঠাতি নত্থি উপ্পটিপাটিযো মঞ্চপাদানং দ্ৱীসু পস্সেসু দীঘভাৱেন. বলিকম্মত্থায কতং দেৱতাধিট্ঠানন্তি অধিপ্পাযেন দেৱট্ঠানে ঠপেন্তি. অট্ঠপাদমঞ্চসদিসো কিৰ সো হেট্ঠুপৰিপৰিৱত্তেতব্বতো. কথিনসিব্বনসূচি কথিনসূচি. অপচ্চত্থৰিত্ৱাতি কিঞ্চি সঙ্ঘিকসেনাসনস্স উপৰি পটিচ্ছদনং অপচ্চত্থৰিত্ৱা. গৱচ্ছিৱিজ্ঝিতং ৱিযাতি তেহি সূচিলোমেহি গৱচ্ছিজালং ৱিয গতং সব্বসো সমোহতং.

ইধাপি ‘‘খৰসৰীৰো’’তি ৱত্ৱা খৰসৰীৰং কথিনসূচিসদিসতায লোমস্সাতি তস্স তথাভাৱস্স কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘সো কিৰা’’তিআদিমাহ. অত্তনো হত্থেহীতি সঙ্ঘিকতেলসম্মক্খিতেহি অত্তনো সৰীৰং মক্খেসি. ইতীতি ৱুত্তাকাৰেন.

সমাগমট্ঠানন্তি যক্খসন্নিপাতট্ঠানং. সোতি সূচিলোমো যক্খো. মন্তি চ তমেৱ ৱদতি.

উট্ঠাপেত্ৱাতি উদ্ধগ্গা কত্ৱা. অপনামেসীতি যথা সো অত্তনো কাযং উপনেতুং ন সক্কোতি, তথা কৰোন্তো থোকং অপনামেসি. অমনুঞ্ঞোতি ফৰুসতিক্খতায ন মনুঞ্ঞো. চিত্তং ৱা তে খিপিস্সামীতি ময্হং আনুভাৱেন তৱ চিত্তৱিক্খেপং ৱা কৰিস্সামি. যথা পন সো চিত্তৱিক্খেপং কৰেয্য, তং দস্সেতুং ‘‘যেসঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. ভেৰৱং ৱাতি ৱুত্তাকাৰেন অঞ্ঞথা ৱা ভযানকং দস্সনমত্তেনেৱ সত্তানং ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুং সমত্থং. ‘‘কথেন্তানংযেৱা’’তি ৱা পাঠো. তং দ্ৱীসু পাদেসু গহেত্ৱা পাৰং গঙ্গায খিপিস্সামীতি যোজনা.

কুতোনিদানাতি কস্মা কাৰণা? অট্ঠকথাযং পন সমাসপদমেতং, ৱিভত্তিঅলোপেন নিদ্দেসোতি দস্সেতুং ‘‘কিংনিদানা কিংপচ্চযা’’তি? অত্থো ৱুত্তো. চিত্তং ওস্সজন্তীতি কুসলচিত্তং পৱত্তিতুং অপ্পদানৱসেন পুৰতো খিপন্তি. কুতো সমুট্ঠাযাতি মিচ্ছাৱিতক্কানং সমুট্ঠানং পুচ্ছতি?

কামৰাগাদযো সুভনিমিত্তাদীসু অযোনিসোমনসিকাৰহেতূ. কামো পন অযোনিসোমনসিকাৰো চ নিযকজ্ঝত্তপৰিযাপন্নোতি আহ ‘‘অযং অত্তভাৱো নিদানং এতেসন্তি ইতোনিদানা’’তিআদি. এৱমেৱাতি অট্ঠকথাযং কীড়াপসুতকুমাৰকা ৱিয মিচ্ছাৱিতক্কা দট্ঠব্বা, তেসং উপ্পত্তিট্ঠানভূতো লোকো ৱিয অযং অত্তভাৱলোকো. তেহি ওস্সজিযমানং ধঙ্কং ৱিয চিত্তং, তস্স পাদে বদ্ধদীঘসুত্তকং ৱিয তং দূৰানুবন্ধং সংযোজনন্তি এৱং উপমায সংসন্দনং দট্ঠব্বং.

পাপৱিতক্কানং তংসম্পযুত্তকিলেসানঞ্চ তণ্হা ৱিসেসপচ্চযো তদভাৱেন তেসং অভাৱতোতি আহ ‘‘তণ্হাসিনেহতো জাতা’’তি. অত্তভাৱপৰিযাপন্নত্তা ‘‘অত্তনি সম্ভূতা’’তি ৱুত্তং. তেন নেসং অনঞ্ঞহেতুকতং দস্সেতি, নিগ্ৰোধস্সেৱ খন্ধজাতীতি ইমিনা পন পুথুভাৱঞ্চ, ৱিসত্তাতিআদিনা দুব্বিনিস্সটতঞ্চ. ৱত্থুকামেসু ৰূপাৰম্মণাদীসু পুথূসু. পুথূ কিলেসকামা কামৰূপতণ্হাদযো. তেহি কিলেসকামেহি কৰণভূতেহি. অত্তভাৱং খন্ধপঞ্চকং. যে ৱিপস্সনায যুত্তপযুত্তা যাথাৱতো জানন্তি.

যতোতি পচ্চত্তে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ ‘‘যং নিদানমস্সা’’তি. ‘‘ৱিনোদেন্তী’’তি কত্তুনিদ্দেসেন যেন ন ৱিনোদেন্তি, তং কাৰণং বাধিতমেৱাতি আহ ‘‘মগ্গসচ্চেন ৱিনোদেন্তী’’তি. ৱিনোদনঞ্চেত্থ সন্তানতো নীহৰণং বহিকৰণং সব্বসো পহানং, পহীনে চ তস্মিং কিলেসে ওঘং তৰন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘দুত্তৰ’’ন্তিআদিমাহ. এতস্মিং অধিগতে ন পুন ভৱোতি অপুনব্ভৱো, নিব্বানন্তি আহ ‘‘অপুনব্ভৱসঙ্খাতস্সা’’তিআদি. যস্মা এত্থ ‘‘যে নং পজানন্তি, যতোনিদান’’ন্তি পদদ্ৱযেন দুক্খসমুদযসচ্চানি, ৱিনোদনগ্গহণেন মগ্গসচ্চং, অপুনব্ভৱগ্গহণেন নিৰোধসচ্চং পকাসিতং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰি সচ্চানি পকাসেন্তো’’তি.

তস্মিংযেৱাতি যত্থ ঠিতো ‘‘ৰাগো চ দোসো চা’’তিআদিনা পঞ্হং পুচ্ছি, তস্মিংযেৱ পদেসে ঠিতো. দেসনানুসাৰেনাতি সত্থু সামুক্কংসিকধম্মদেসনায অনুস্সৰণেন. ঞাণং পেসেত্ৱাতি ৱিপস্সনাপটিপাটিযা নিব্বানং পতি অনুবোধঞাণং পেসেত্ৱা পৱত্তেত্ৱা. সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতোতি সহস্সনযপটিমণ্ডিতস্স পঠমমগ্গস্স অধিগমেন পঠমফলে পতিট্ঠিতো পটিলভতীতি যোজনা. ন কিলিট্ঠত্তভাৱে তিট্ঠন্তি মহানুভাৱত্তা অৰিযধম্মস্স. সেতকণ্ডুপীড়কসূচিযোতি সেতভাৱং পত্ৱা কণ্ডুপীড়কা লোমসূচিযো সব্বা অনৱসেসা পতিতা পৰিভট্ঠা অপগতা. ভুম্মদেৱতাপৰিহাৰন্তি ভুম্মদেৱত্তভাৱন্তি.

সূচিলোমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. মণিভদ্দসুত্তৱণ্ণনা

২৩৮. সুখং পটিলভতীতি দিট্ঠধম্মিকাদিভেদং সুখং অধিগচ্ছতি. নিচ্চমেৱ সেয্যো সতিমতো আযতিং হিতচৰণতো. মণিভদ্দো ‘‘সতিমাপুগ্গলো সতোকাৰী সম্পতি ৱেৰং নপ্পসৱতী’’তি অধিপ্পাযেন ‘‘ৱেৰা চ পৰিমুচ্চতী’’তি আহ. ভগৱা পন সতিমন্ততাসিদ্ধিযা ৱেৰপৰিমুচ্চনং ন অচ্চন্তিকং, নাপি একন্তিকং পটিপক্খেন পৰতো চ অপ্পহীনত্তাতি তং নিসেধেন্তো ‘‘ৱেৰা চ ন পৰিমুচ্চতী’’তি ৱত্ৱা, যং অচ্চন্তিকং একন্তিকঞ্চ পৰস্স ৱসেন ৱেৰপৰিমুচ্চনং, তং দস্সেন্তো ‘‘যস্সা’’তি গাথমাহ. কৰুণাযাতি অপ্পনাপ্পত্তায কৰুণায. কৰুণাপুব্বভাগেতি কৰুণাভাৱনায ৱসেন উপ্পাদিতপঠমজ্ঝানূপচাৰে. সোতি কৰুণাভাৱনং ভাৱেন্তো পুগ্গলো. মেত্তংসোতি মেত্তচিত্তং অংসো একো কুসলকোট্ঠাসো এতস্সাতি মেত্তংসো. তস্স কেনচীতি তস্স অৰহতো কৰুণায মেত্তাভাৱনায চ সাতিসযত্তা তদভাৱেন কেনচি পুগ্গলেন সদ্ধিং ৱেৰপ্পসঙ্গো নাম নত্থি. ইমিনা খীণাসৱেপি মেত্তাকৰুণাভাৱনাৰহিতে কোচি অত্তনো চিত্তদোসেন ৱেৰং কৰেয্য, ন পন তস্মিং মেত্তাকৰুণাচেতোৱিমুত্তিসমন্নাগতে কোচি ৱেৰং কৰেয্য. এৱং মহিদ্ধিকা ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনাতি দস্সেতি.

মণিভদ্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. সানুসুত্তৱণ্ণনা

২৩৯. যক্খেন গহিতো হোতীতি যক্খেন অনুপৱিট্ঠো হোতি. তস্স যক্খগহণস্স কাৰণং মূলতো পভুতি ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘সো’’তিআদিমাহ. তস্স অন্তিমভৱিকত্তা আদিতো পট্ঠায অধিসীলসিক্খায সক্কচ্চং পূৰণন্তি দস্সেতি ‘‘সো পব্বজিতকালতো’’তিআদিনা. পচ্চাহাৰন্তি পটিক্খেপং. ইমস্মিং সৰভঞ্ঞেতি ইমস্মিং মম ধম্মভণনে. পত্তিন্তি পত্তিদানং. পিযা হোন্তি, তেনাহ ভগৱা ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ অস্সং মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’তি, সীলেস্ৱেৱস্স পৰিপূৰকাৰী’’তি (ম. নি. ১.৬৫). তথা চাহ ‘‘তস্মিং সামণেৰে’’তিআদি.

ৱুড্ঢিমন্ৱাযাতি যোব্বনপ্পত্তিযা অঙ্গপচ্চঙ্গানং পৰিৱুড্ঢিমাগম্ম. কামসম্ভোগসমত্থতাৱসেন পৰিপক্কিন্দ্ৰিযো. অনুযোজেত্ৱাৱাতি ৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ, গিহিভাৱে ৱা অনুযোজেত্ৱাৱ. ‘‘পুব্বে তুয্হং পুত্তো সীলৱা কল্যাণধম্মো লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামোতি সম্ভাৱিতো, ইদানি ততো অঞ্ঞথা জাতো’’তি ঘোসনাৱসেন দেৱতানং অন্তৰে মাহেৱ মে লজ্জং উপ্পাদেয্য.

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চাতি চাতুদ্দসীপঞ্চদসীঅট্ঠমীনং যথাক্কমং আদিতো অন্ততো আদিঅন্ততো চ পৱেসননিক্খমনৱসেন উপোসথসীলস্স পটি পটি অভিমুখং পচ্চাৱহিতব্বপক্খঞ্চ. তেৰসিযাপীতি পৰং সত্তমীনৱমীসুপীতি অত্থো. পৱেসভূতঞ্হি উপোসথসীলস্স সত্তমীসু সমাদিন্নং সীলং পটিপদং, নৱমীসু নিক্খমভূতন্তি আচৰিযা. পোৰাণট্ঠকথাযং পন পচ্চুগ্গমনানুগমনপৰিযাযেন ৱুত্তন্তি আহ ‘‘মনুস্সা’’তিআদি. অড্ঢমাসন্তি সকলকালপক্খং. এৱঞ্হি ৱস্সৱাসস্স অনুগমনং গতং হোতি. সুট্ঠু সমাগতন্তি সুপৰিসুদ্ধং সম্পন্নং কত্ৱা অত্তনো সন্তানং আগতং. তং পন অত্তনো চিত্তেন সমং পকাৰেহি যুত্তং হোতীতি আহ ‘‘সম্পযুত্ত’’ন্তি. অৰহন্তানং অনুকৰণেন সেট্ঠচৰিযং. ‘‘ন তে হি যক্খা কীড়ন্তী’’তি অত্তনো পুত্তস্স কাযে অধিমুচ্চনং অত্তনো কীড়নং ৱিয হোতীতি কত্ৱা আহ.

উপাসিকা যথাৱুত্তউপোসথসীলেন সীলৱতী, সামণেৰো পন অত্তনো সামণেৰসীলেন সীলৱা. উপ্পতিত্ৱাতি আকাসে উপ্পতিত্ৱা. মোক্খো নত্থি দুক্খাৱহস্স কম্মস্স কতূপচিতত্তা.

দুৱিধেপি কামেতি ৱত্থুকামকিলেসকামে. কিলেসকামং পৰিচ্চজন্তো এৱ হি ৱত্থুকামে পৰিচ্চজতি নাম. ৱিব্ভমনৱসেন আগচ্ছতি ভিক্খায আহিণ্ডনাদিপব্বজিতকিচ্চতো. উপ্পব্বজিত্ৱা ৱিগতসীলস্স জীৱতো আনাপানমত্তেন জীৱন্তোপি সো মতকোৱ. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘মৰণঞ্হেতং, সুনক্খত্ত, অৰিযস্স ৱিনযে, যো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততী’’তি (ম. নি. ৩.৪৫).

উণ্হট্ঠেনাতি সপৰিড়াহট্ঠেন. অভিধাৱথাতি অভিধাৱতীতি ইমস্মিং অভিধাৱনকিচ্চে ভদ্দং তে হোতূতি ৱত্ৱা গিহিভাৱায অভিধাৱথ. নীহৰিত্ৱাতি নিক্খামেত্ৱা. একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তত্তা মহাডাহসদিসে. সল্লক্খেত্ৱাতি গিহিভাৱে আদীনৱং, পব্বজ্জায আনিসংসঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা. হিৰোত্তপ্পং পটিলভিত্ৱা ‘‘মম উপ্পব্বজিতুকামতং সব্ৰহ্মচাৰিনো জানিস্সন্তী’’তি. চতুন্নং পৰিসানং চিত্তসঙ্খোভৱসেন সকলজম্বুদীপং খোভেত্ৱা.

সানুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. পিযঙ্কৰসুত্তৱণ্ণনা

২৪০. পচ্চন্তেতি পৰিযন্তে. পাটিযেক্কন্তি সঙ্গীতিকালে ৱিসুং. যমকৱগ্গাদিকা ব্ৰাহ্মণৱগ্গপৰিযোসানা ছব্বীসতি ৱগ্গা এতিস্সাতি ছব্বীসতিৱগ্গা, তন্তীতি পাড়ি. উচ্চাৰপস্সাৱাদি এৱৰূপং দুব্ভোজনং, ‘‘অসুচিজেগুচ্ছভাৱেন দুট্ঠু ভোজন’’ন্তি কত্ৱা, দুব্ভোজনগ্গহণেন ৱা ৱন্তগব্ভমলাদীনি অতিদিসতি. ছৱিআদীনি ছেত্ৱাতি ছৱিআদীনি অতিৱিজ্ঝ অতিৱিয পৱিসিত্ৱা. অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি পীতিসমুট্ঠানউড়াৰোড়াৰৰূপপ্পৱত্তিযা. তেনাহ ‘‘হদযঙ্গমনীযো হুত্ৱা’’তি.

ধম্মতায সমাদিণ্ণন্তি কস্সচি সন্তিকে অগ্গহেত্ৱা সযমেৱ তস্মিং খণে সংযতা হোমাতি যথাসংযতা. ততিযপদেনাতি ‘‘সিক্খেম সুসীল্য’’ন্তি ইমিনা পদেন. সেসাতি ৱুত্তাৱসেসা. তিস্সো অদিন্নাদানমিচ্ছাচাৰসুৰাপানৱিৰতিযো. গহিতা গোবলীবদ্দঞাযেন. ছাতকং দুব্ভিক্খঞ্চ এত্থাতি ছাতকদুব্ভিক্খা, জিঘচ্ছাদুব্ভিক্খাবহুলাযাতি অত্থো. পিসাচযক্খযোনিযাতি পেত্তিৱিসযসদিসযক্খযোনিযা অপি নাম মুচ্চেমাতি যোজনা.

পিযঙ্কৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. পুনব্বসুসুত্তৱণ্ণনা

২৪১. ৱসনট্ঠানগ্গহণেন ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদযো সঙ্গণ্হাতি. দ্ৱাদসহত্থমত্তমেৱ গণ্হাতি পকতিসঞ্চৰণূপচাৰমত্তব্যাপনতো. যথাপৰিসন্তি পৰিসানুৰূপং, যত্থ যত্থ পৰিসা তিট্ঠতি, তং তং ঠানং গচ্ছতি পৰিসপৰিযন্তিকত্তা. সত্থু মুখৱিকাৰাভাৱতো পৱেসানুঞ্ঞং সল্লক্খেন্তী ‘‘নূন অযং কতাধিকাৰা ভৱিস্সতী’’তি অনুমানসিদ্ধং উপনিস্সযং দিস্ৱা. একীভাৱগমনেনাতি হত্থপাসূপগমনেন পৰিসায মিস্সীভাৱপ্পত্তিযা. পুত্তকাতি পুত্তপুত্তিযো. অনুকম্পাযঞ্হি ক-সদ্দো.

নিব্বানাৰম্মণেন অৰিযমগ্গেন মুঞ্চিযমানা গন্থা ‘‘নিব্বানং আগম্ম পমুচ্চন্তী’’তি ৱুত্তা. ৱেলাতিক্কন্তাতি পমাণতো পৰিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কাতি আহ ‘‘পমাণাতিক্কন্তা’’তি. পিযাযনাতি আসীসনা. আসীসনং পেমৱসেন পেমৱত্থুনো এসনা পত্থনাৱ হোতীতি আহ ‘‘মগ্গনা পত্থনা’’তি. ততোতি পিযপুত্তাদিতো. পাণীনন্তি সামিঅত্থে পুথুৱচনং দুক্খসদ্দাপেক্খং. কে মোচেতীতি মোচনকিৰিযায কম্মং পুচ্ছতি? ইভৰো পন অত্থৱসেন ৱিভত্তিৱিপৰিণামোতি ‘‘পাণিনেতি আহৰিত্ৱা ৱত্তব্ব’’ন্তি আহ. অভিসম্বুধন্তি অভিসম্বুধন্তো. তেনাহ ‘‘অভিসম্বুদ্ধো’’তি. সদ্ধম্মস্সাতি উপযোগত্থে সামিৱচনন্তি আহ ‘‘সদ্ধম্মমেৱ অজানিত্ৱা’’তি.

পুত্তস্স অনুমোদনং কৰোন্তীতি পুত্তস্স পটিপত্তিঅনুমোদনং কৰোন্তী. উগ্গতাতি এত্থ কললে ৱট্টদুক্খে নিমুজ্জমানা ততো সীসং উক্খিপিতুং অসক্কোন্তি অজ্জ বুদ্ধানুভাৱেন পঞ্ঞাসীসং উক্খিপিতা উগ্গতা. পুন ৱিনিপাতাভাৱতো সম্মদেৱ উগ্গতত্তা সমুগ্গতা. তথাভূতা সাসনেপি উগ্গতা সমুগ্গতা জাতা. চতুসচ্চপটিৱেধভাৱন্তি চতুসচ্চপটিৱেধস্স অত্থিভাৱং. কণ্ডুকচ্ছুআদীতি আদি-সদ্দেন জেগুচ্ছঅসাতাদিং সঙ্গণ্হাতি. দিব্বসম্পত্তিং পটিলভতি পৱত্তিযং সম্পত্তিদাযিনো কম্মস্স কতোকাসত্তা. তুণ্হী উত্তৰিকে হোহীতি মাতু-ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্স ৱিসেসাধিগমস্স অৱিবন্ধকৰণসম্মাপযোগেন যথালদ্ধৱিসেসায মাতুযা ৱসেন যস্মা ধীতা দিট্ঠধম্মিকসম্পত্তিলাভী, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মাতু আনুভাৱেনেৱা’’তি.

পুনব্বসুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সুদত্তসুত্তৱণ্ণনা

২৪২. কৰণীযেনাতি এত্থ কৰণীযন্তি ৱাণিজ্জকম্মং অধিপ্পেতন্তি তং ৱিৱৰন্তো ‘‘অনাথপিণ্ডিকো চা’’তিআদিমাহ. ৱিক্কীযতীতি ৱিক্কযং গচ্ছতি. তথেৱ কৰোতীতি যথা ৰাজগহসেট্ঠিনা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা কতং, তথেৱ ৰাজগহং গন্ত্ৱা কৰোতি. স্ৱাযন্তি অনাথপিণ্ডিকো.

তং দিৱসন্তি যং দিৱসং অনাথপিণ্ডিকো, গহপতি, ৰাজগহসমীপং উপগতো, তং দিৱসং. পণ্ণন্তি সাসনং. ন সুণীতি অসুণন্তো ‘‘পণ্ণং ন সুণী’’তি ৱুত্তো. ধম্মগাৰৱেন হি সো সেট্ঠি অঞ্ঞং কিচ্চং তিণাযপি ন মঞ্ঞি. তেনাহ ‘‘ধম্মস্সৱনত্থাযা’’তিআদি. দাৰকৰূপানন্তি দাৰকানং. অনত্থন্তৰকৰো হি ৰূপ-সদ্দো যথা ‘‘গোৰূপান’’ন্তি. পঞ্চৱণ্ণন্তি খুদ্দিকাদিভেদং পঞ্চপ্পকাৰং পীতিং পটিলভি. অনুক্কমেন হি তা এতস্স সম্ভৱন্তি. ‘‘সীসেন উট্ঠায…পে… গচ্ছতী’’তি পদং পীতিসমুট্ঠানৰূপৱসেন লক্খেত্ৱা ৱুত্তং.

সিৱথিকায ৱসতীতি সিৱথিকায সমীপে ৱসতি. সুসানস্সাসন্নট্ঠানে হি সো ৱিহাৰো. অথস্সাতি অথস্স অনাথপিণ্ডিকস্স ‘‘অকালো…পে… উপসঙ্কমিস্সামী’’তি এতং অহোসি. বুদ্ধগতায সতিযাতি অঞ্ঞং কিঞ্চি অচিন্তেত্ৱা বুদ্ধগতায এৱ সতিযা সযনৱৰগতো নিপজ্জি. তেন ৱুত্তং ‘‘তং দিৱস’’ন্তিআদি.

বলৱপ্পসাদোতি বুদ্ধাৰম্মণা বলৱতী সদ্ধা. পীতিআলোকোতি পুৰিমবুদ্ধেসু চিৰকালং পৰিচযং গতস্স বলৱতো পসাদস্স ৱসেন ‘‘বুদ্ধো’’তি নামং সৱনমত্তেন উপ্পন্নায উড়াৰায পীতিযা সমুট্ঠাপিতো ৱিপস্সনোভাসসদিসো সাতিসযো আলোকো হোতি চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানো. তেনাহ ‘‘সব্বতমং ৱিগচ্ছী’’তিআদি. ‘‘দেৱতা হি কতা’’তিপি ৱদন্তি, পুৰিমো এৱেত্থ যুত্তো.

অমনুস্সাতি অধিগতৱিসেসা দেৱতা. তা হি সেট্ঠিস্স সম্পত্তিং পচ্চক্খতো পস্সিংসু. তেনাহ ‘‘অযং মহাসেট্ঠী’’তিআদি. অল্লসৰীৰন্তি তাৱদেৱ ছড্ডিতং অচ্ছিন্নং ৱা কড়েৱৰং. অপৰম্পীতি মতং কুথিতকুণপং. পৰিকিৰিংসূতি সমন্ততো ওসৰিতা অহেসুং. আলোকো অন্তৰধাযিপীতিৱেগস্স মন্দভাৱেন তংসমুট্ঠানৰূপানং দুব্বলভাৱতো.

ইমিনাৱাতি অধিকাৰেন সহস্সপদেন এৱ সম্বন্ধিতব্বানি. পদং ৱীতিহৰতি এত্থাতি পদৱীতিহাৰো, পদৱীতিহাৰট্ঠানং. সমগমনেতি দুতৱিলম্বিতং অকত্ৱা সমগমনে. ততোতি তেসু সোড়সভাগেসু. একো কোট্ঠাসোতি যথাৱুত্তং পদৱীতিহাৰপদেসং সোড়সধা ভিন্নস্স একো ভাগো. পৱত্তচেতনাতি যথাৱুত্তকলাসঙ্খাতস্স পদেসস্স লঙ্ঘনধাৱনপৱত্তচেতনা. পদং ৱা ৱীতিহৰতি এতেনাতি পদৱীতিহাৰো, তথাপৱত্তা কুসলচেতনা. ‘‘তস্সা ফলং সোড়সধা কত্ৱা’’তি ৱদন্তি. পতিট্ঠহন্তস্স ৱসেন গহিতন্তি যোজনা. ৱিৱট্টনিস্সিতায এৱ ৰতনত্তযপূজায ধম্মস্সৱনস্স সিক্খাপদসমাদানস্স সৰণগমনস্স চ অত্থায গচ্ছতোপি ৱসেন ৱট্টতি. পঠমং ৱুত্তগমনং লোকুত্তৰৱিসেসাধিগমস্স একন্তিকং, দুতিযং অনেকন্তিকন্তি ‘‘ৱট্টতিযেৱা’’তি সাসঙ্কৱচনং.

সোতি অনাথপিণ্ডিকো সেট্ঠি. অনুযুত্তাতি অনুগামিনো সহাযা. তেৱ সন্ধায ৱদতি. ‘‘সিৱকো অমনুস্সো’’তি অপৰে. ন কেৱলং ‘‘অনুযুত্তাপি মে অত্থি, কস্মা ভাযামী’’তি এৱং সূৰো অহোসি? অথ খো বুদ্ধগতায তিক্খৱিসদসভাৱেন সব্বং পৰিস্সযং মদ্দিত্ৱাপি অগমাসীতি দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. পক্খন্দনলক্খণা হি সদ্ধা, তায যুত্তকো সপ্পুৰিসোপি সদ্ধম্মগুণৱসেন সব্বং পৰিস্সযং মদ্দিত্ৱা পক্খন্দতীতি দট্ঠব্বং.

সব্বকামসমিদ্ধতা পৰিচ্চাগসীলতা উড়াৰজ্ঝাসযতা পৰদুক্খাপনযকামতা পৰেসং হিতেসিতা পৰসম্পত্তিপমোদনাতি এৱমাদীনং মহাগুণানং ৱসেন নিচ্চকালং অনাথানং পিণ্ডদাযকত্তা ‘‘অনাথপিণ্ডিকো’’তি এৱং উপ্পন্নং নামং. এৱমাহাতি ‘‘এহি সুদত্তা’’তি এৱং আহ.

কিলেসপৰিনিব্বানেনাতি সব্বসো ৰাগাদিকিলেসৱূপসমেন. কিলেসৱূপসমন্তি সব্বসো সব্বেসং কিলেসানং ৱূপসমং অগ্গমগ্গেন পত্ৱা. অনুপুব্বিকথন্তি দানাদিকথং. সা হি অনুপুব্বেন কথেতব্বত্তা ‘‘অনুপুব্বিকথা’’তি ৱুচ্চতি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি. সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসী’’তি (চূড়ৱ. ৩০৫). মত্থকেতি অনুপুব্বিকথায উপৰি পৰতো. চত্তাৰি সচ্চানি পকাসেসীতি যথা মহাসেট্ঠি সহস্সনযপটিমণ্ডিতে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাতি, এৱং পৱত্তিনিৱত্তিযো সহ হেতুনা ৱিভজন্তো চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি পকাসেসীতি.

সুদত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমসুক্কাসুত্তৱণ্ণনা

২৪৩. ৰথিকন্তি ৰচ্ছং. গহেত্ৱাতি গন্ত্ৱা. সিঙ্ঘাটকন্তি অঞ্ঞত্থ তিকোণা ৰচ্ছা ৱুচ্চতি. ইধ পন ‘‘চতুক্ক’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘মধুপীকা’’তি এত্থ মধু-সদ্দেন মধুৱিসেসো ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘গন্ধমধুপানং পীতা ৱিযা’’তি. সামঞ্ঞজোতনা হি ৱিসেসে তিট্ঠতীতি গন্ধমধূতি চ অতিৱিয মধুৰো মদনিযো একো মধুৱিসেসো. তেনাহ ‘‘অসঞ্ঞী হুত্ৱা সযতেৱা’’তি.

ন পটিৱানীযং ন অপনেতব্বন্তি অপ্পটিৱানীযং. তেনাহ ‘‘বাহিৰকঞ্হী’’তিআদি. যং কিঞ্চি সন্তপণীতভাৱাৱহং ন সেচনন্তি অসেচনকং. ততো এৱ অনাসিত্তকং. ওজৱন্তন্তি বহুসম্মতওজৱন্তসদিসতায ওজৱন্তং. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. ধম্মতাযাতি অত্তনো সভাৱেনেৱ. মধুৰো ইট্ঠো. পিৱন্তী ৱিযাতি সুক্কায ভিক্খুনিযা উপনীযমানং সদ্ধম্মামতৰসং অত্তনো সোতঞ্জলিং পূৰেত্ৱা ওদহন্তীৱ. ৱলাহকতো আগতং ৱলাহকং.

পঠমসুক্কাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযসুক্কাসুত্তৱণ্ণনা

২৪৪. বহুং ৱত পুঞ্ঞং পসৱতি সব্বগন্থৱিমুত্তিযা সীলসমন্নাগতেন অগ্গদক্খিণেয্যায সুক্কায থেৰিযা ভোজনস্স দিন্নত্তা.

দুতিযসুক্কাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. চীৰাসুত্তৱণ্ণনা

২৪৫. একাদসমং উত্তানমেৱ দসমেন সদিসত্তা. তত্থ হি ভোজনং উপাসকস্স আভতং, ইধ চীৱৰদানন্তি অযমেৱ ৱিসেসো.

চীৰাসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. আড়ৱকসুত্তৱণ্ণনা

২৪৬. আড়ৱিযন্তি ইত্থিলিঙ্গৱসেন তং ৰট্ঠম্পি নগৰম্পি ৱুচ্চতি. ৰট্ঠে অধিপ্পেতেপি ন এত্থ বহুৱচনং তথাৰুড়্হিযা অভাৱতো. তঞ্চ ভৱনন্তি তঞ্চ আড়ৱকস্স যক্খস্স ভৱনং. তত্থাতি আড়ৱকস্স ভৱনে. ‘‘অথ খো আড়ৱকো যক্খো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমী’’তি এত্থ তস্মিং পাঠপদেসে. অযমনুপুব্বিকথাতি অযং ইদানি ৱুচ্চমানা অনুপুব্বতো আগতা কথা. আড়ৱিযা ইস্সৰোতি আড়ৱো, আড়ৱকোতি চ ৰাজা ৱুত্তো. কদাচি চোৰপটিবাহনত্থং, কদাচি উস্সাহসত্তিৱিভাৱনৱসেন পটিৰাজনিসেধনত্থং, কদাচি লক্খযোগ্যৱিনিযোগৱসেন ব্যাযামকৰণত্থঞ্চ. মিগানং ৱননতো ৱসনতো ৱানতো ৱা ‘‘মিগৱা’’তি লদ্ধসমঞ্ঞং মিগৱং. তস্সেৱাতি ৰঞ্ঞো এৱ. মিগোতি একো এণিমিগো. তিযোজনন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. উদকং ৱিয পৱিসিত্ৱা ঠিতন্তি যথা পৰিস্সমপ্পত্তো উদকং পৱিসিত্ৱা ঠিতো নিৰস্সাসো হোতি, এৱং ৱিয ঠিতং. মূলন্তি সমীপং. যক্খং দিস্ৱাৱ ৰঞ্ঞো ভযং ছম্ভিতত্তং ঊৰুত্থম্ভং অহোসি, তস্মা ৰাজা পলাযিতুং নাসক্খি. তেন ৱুত্তং ‘‘খাদিতুং উপগতো’’তি. অথ ৰাজা দ্ৱিধা ছিন্নং মিগং দত্ৱা অত্তানং মোচেতুকামো অহোসি. যক্খো ‘‘ননু মম হত্থগতকালতো পট্ঠায মিগোপি মম সন্তকো, তত্থ কিন্নাম তে কেৰাটিযমিদং দত্ৱা অত্তনো মোচন’’ন্তি ৰাজানং ন মুঞ্চি. অথ ৰাজা তস্স তাদিসং পটিঞ্ঞাতং অকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৰাজা তেন সদ্ধি’’ন্তিআদি. ভৱনং অনুপগতন্তি ইদং মম ভৱনং অনুপগতং. অননুঞ্ঞাতন্তি উপগতেন সামিভূতেন অননুঞ্ঞাতঞ্চ. এতেন উপগতং তং, ইদানি তাদিসেন অনুঞ্ঞাতঞ্চ খাদিতুং লভামীতি দস্সেতি.

মচ্চুপথেতি মচ্চুগোচৰে. আসন্নমৰণতায এৱমাহংসু.

তং আড়ৱককুমাৰং আদায পক্কমিংসূতি যোজনা. তস্স ৰঞ্ঞো মহেসী আড়ৱককুমাৰস্স মাতাতি ৱুত্তা. দেৱিসহস্সানং ৱিপ্পলপন্তীনন্তি ৱচনং পৰিণামেতব্বং.

দেসনাপৰিযোসানেতি যক্খং দমেত্ৱা পচ্চাগন্ত্ৱা নগৰদ্ৱাৰসমীপে ৰুক্খমূলে নিসিন্নেন ভগৱতা সৰাজিকায মহতিযা পৰিসায দেসিতদেসনায পৰিযোসানে. সোতি ভগৱা. ভৱনে এৱাতি ৱিমানে এৱ. ভগৱাপি পস্সতি পকতিচক্খুনাৱ নিগ্ৰোধস্স উপৰি নিব্বত্তত্তা.

তত্ৰাতি তস্মিং ‘‘ৰোসেতুকামতাযা’’তি ৱচনে. তেসন্তি সাতাগিৰিহেমৱতানং. কালদীপদেসকুলজনেত্তিআযুপ্পমাণৱিসযং পঞ্চমহাৱিলোকিতং. ‘‘সীতং ব্যপগতং হোতি, উণ্হঞ্চ উপসম্মতী’’তিআদিনা (বু. ৱং. ২.৮৩) আগতানি দ্ৱত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি. কটিপ্পদেসৱত্থিকোসকণ্ণতো তিধা. সদ্দোতি আড়ৱকস্স উগ্ঘোসিতসদ্দো.

ইমিনা পসঙ্গেন সকলজম্বুদীপং ব্যাপেত্ৱা পৱত্তে অপৰেপি তযো সদ্দে যথা এতে, এৱং আড়ৱকস্স উগ্ঘোসিতসদ্দোপীতি দস্সেতুং ‘‘চত্তাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. ওসক্কন্তেতি পৰিহাযমানে.

চুণ্ণেন্তাতি চুণ্ণেতুং সমত্থতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন চুণ্ণনৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘মা কস্সচী’’তিআদি. উস্সাৱবিন্দুমত্তম্পীতি উস্সাৱপতনমত্তম্পি. খুৰপ্পং সল্লং.

সেট্ঠানীতি অজেয্যেন অপ্পটিহতভাৱেন উত্তমানি. দুস্সাৱুধন্তি আৱুধকিচ্চকৰং উত্তৰিযং দুস্সং. ইমানি কিৰ সক্কাদীনং পুঞ্ঞানুভাৱেন নিব্বত্তানি অপ্পটিহতপ্পভাৱানি পটিপক্খৱিধমনযুত্তানি অৱজ্ঝানি আৱুধানি. তেনাহ ‘‘যদি হী’’তিআদি.

অসনিৱিচক্কং ৱিযাতি অসনিমণ্ডলং ৱিয.

পিত্তন্তি অলগদ্দপিত্তং. ভিন্দেয্যাতি আসিঞ্চেয্য. সুখন্তি সুকৰং. মুদুভূতচিত্তৱৱত্থানকৰণত্থন্তি মুদুভূতং অত্তনো চিত্তে ৱৱত্থানস্স কৰণত্থং.

এৱং ৱুত্তেতি ‘‘ন খ্ৱাহ’’ন্তি এৱং ৱুত্তে. ভগৱতো সাসনে ঠিতে পযিৰুপাসিত্ৱা উগ্গহিতং ভগৱন্তং পযিৰূপাসিত্ৱা উগ্গহিতমেৱ নামাতি আহ ‘‘কস্সপং…পে... উগ্গহেসু’’ন্তি. পুট্ঠপঞ্হাতি সম্মাসম্বুদ্ধেন পুট্ঠপঞ্হা. যস্মা বুদ্ধৱিসযে পুট্ঠপঞ্হা, তস্মা বুদ্ধৱিসযাৱ হোন্তি.

পটিসেধেত্ৱাতি ৱাচায অসক্কুণেয্যভাৱেনেৱ পটিসেধেত্ৱা. ‘‘যদাকঙ্খসী’’তি পদসন্ধিৱসেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘যদি আকঙ্খসী’’তি. তেন তুয্হং পুচ্ছং তাৱ সুত্ৱা ৱিস্সজ্জেস্সন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন মে’’তিআদি. দুতিযৱিকপ্পে দ-কাৰো পদসন্ধিকৰোতি আহ ‘‘যং আকঙ্খসী’’তি. ‘‘পুচ্ছ, আৱুসো, সুত্ৱা জানিস্সামী’’তি অৱত্ৱা সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স অনিযমেত্ৱা ৱচনং সব্বৱিসযং হোতীতি আহ ‘‘সব্বং তে’’তিআদি.

কিং সূতি এত্থ কিন্তি পুচ্ছাযং, সূতি সংসযে, কিং নূতি অত্থো? ইধাতি ইমস্মিং লোকে. তস্মা ৱিত্তন্তি যস্মা ৱিত্তিকৰণতো ৱিত্তং. সুকতন্তি সুট্ঠু সক্কচ্চং কতং. সুখন্তি ইট্ঠফলং. তত্থ যং পধানং, তং দস্সেতুং ‘‘কাযিকচেতসিকং সাত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. নিস্সন্দফলঞ্হি তগ্গহণেন গহিতমেৱ হোতি. অপ্পেতীতি পাপেতি. অতিসযত্থজোতনো তৰ-সদ্দোতি আহ ‘‘অতিসযেন সাদূ’’তি. ৰসসঞ্ঞিতায ইট্ঠানং ৰাগাদিধম্মানং. কেন পকাৰেনাতি কথং-সদ্দস্স অত্থমাহ. কথংজীৱিন্তি যদি সমাসপদমেতং, ‘‘কথ’’ন্তি সানুনাসিকা কতাতি আহ ‘‘গাথাবন্ধসুখত্থ’’ন্তিআদি.

সদ্ধীধ ৱিত্তন্তি একদেসেন সমুদাযদস্সনং সমুদ্দপব্বতনিদস্সনং ৱিয. ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো দট্ঠব্বো. ‘‘ৱিত্তিকৰণতো ৱিত্ত’’ন্তি ৱুত্তমত্থং সন্ধায হেতূপমাহি যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. তেন সুখাৱহনতো, দুক্খপটিবাহনতো, দালিদ্দিযূপসমনতো, ৰতনপটিলাভহেতুতো, লোকসন্ততিআৱহনতো চ সদ্ধা ৱিত্তং যথা তং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি. তেনাহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি. ননু চেতনা সম্মাদিট্ঠিআদযো চ সাতিসযং ৱিপাকসুখং আৱহন্তি, তং কথং সদ্ধা আৱহতীতি? সদ্ধাধুৰভাৱসভাৱতো. তেনাহ ‘‘সদ্ধাধুৰেন পটিপন্নান’’ন্তি. তস্স চ সেসপদেসুপি যোজেতব্বং.

ইদানি যং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদি সদ্ধাৱিত্তস্স ওপম্মং, তং হীনং, সদ্ধাৱিত্তমেৱ উত্তমন্তি পাড়িযং সেট্ঠগ্গহণং কতন্তি দস্সেতুং ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰলোকং গতং অনুগচ্ছতীতি অনুগামিকং. অঞ্ঞেহি ন সাধাৰণন্তি অনঞ্ঞসাধাৰণং. সব্বসম্পত্তিহেতূতি সব্বাসং সীলসম্পদাদীনং লোকিযলোকুত্তৰানং সম্পত্তীনং হেতু. অনত্থায হোতি অনুপাযপটিপত্তিতো. তস্মা অনুগামিকত্তা. অনঞ্ঞসাধাৰণত্তা সব্বসম্পত্তিহেতুভাৱতো হিৰঞ্ঞাদিৱিত্তনিদানত্তা চ সদ্ধাৱিত্তমেৱ সেট্ঠং. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদদেসনা যথা ‘‘সত্থা দেৱমনুস্সান’’ন্তি.

‘‘দসকুসলধম্মো’’তি ইমিনা একচ্চানংযেৱ দানাদিধম্মানং সঙ্গহো, ন সব্বেসন্তি অসঙ্গহিতসঙ্গণ্হনত্থং ‘‘দানসীলভাৱনাধম্মো ৱা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সুখ’’ন্তি তিৱিধস্সপি সুখস্স সাধাৰণগ্গহণমেতন্তি তং সৱিসেসলদ্ধং পুগ্গলৱসেন দস্সেন্তো ‘‘সোণসেট্ঠি…পে… আৱহতী’’তি আহ. যো সো পদুমৱতিযা দেৱিযা পুত্তো মহাপদুমো নাম ৰাজা দিব্বসুখসদিসং ৰজ্জসুখমনুভৱিত্ৱা পচ্ছা পচ্চেকবুদ্ধো হুত্ৱা নিব্বানসুখমনুভৱি, তং নিদস্সনভাৱেন গহেত্ৱা আহ ‘‘মহাপদুমাদীনং ৱিয নিব্বানসুখঞ্চ আৱহতী’’তি.

অত্থুদ্ধাৰনযেন সচ্চসদ্দং সংৱণ্ণেন্তো ‘‘অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতী’’তি আহ. ৱাচাসচ্চে দিস্সতি সচ্চসদ্দো ‘‘ভণে’’তি ৱুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. ৱিৰতিসচ্চে দিস্সতি. ৱেৰমণীসু হি পতিট্ঠিতা সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘সচ্চে ঠিতা’’তি ৱুচ্চন্তি. অত্তাকাৰম্পি ৱত্থুং ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি পৱত্তিযাকাৰং উপাদায দিট্ঠি এৱ সচ্চন্তি দিট্ঠিসচ্চং, তস্মিং দিট্ঠিসচ্চে দিস্সতীতি যোজনা. ব্ৰাহ্মণসচ্চানীতি পৰমত্থব্ৰহ্মানং সচ্চানি, যানি ‘‘সব্বে পাণা অৱজ্ঝা, সব্বে কামা অনিচ্চা, সব্বে ভৱা অনিচ্চা, নাহং ক্ৱচনি কস্সচি কিঞ্চনতস্মি’’ন্তিআদিনা (অ. নি. ৪.১৮৫) চতুক্কনিপাতে আগতানি. পৰমত্থভূতং সচ্চং নিব্বানং. অব্ভন্তৰং কত্ৱাতি অন্তোগধমেৱ কত্ৱা, তেহি সদ্ধিন্তি অত্থো পৰমত্থসচ্চানম্পি সাদুতৰত্তা. যস্সানুভাৱেনাতি যস্স ৱাচাসচ্চস্স আনুভাৱেন.

উদকম্হি ধাৱতীতি উদকপিট্ঠিযং অভিজ্জমানাযং পথৱিযা ৱিয ধাৱতি গচ্ছতি মহাকপ্পিনৰাজা ৱিয. ৱিসম্পি সচ্চেন হনন্তি পণ্ডিতাতি কণ্হদীপাযনাদযো ৱিয. সচ্চেনাতি মচ্ছজাতকে বোধিসত্তস্স ৱিয সচ্চেন দেৱো থনযং পৱস্সতি. সচ্চে ঠিতাতি ৱিৰতিসচ্চে ৱাচাসচ্চে চ ঠিতা তযোপি বোধিসত্তা. নিব্বুতিন্তি নিব্বানং পত্থযন্তি. সাদুতৰন্তি সাততৰং ইট্ঠতৰৱিপাকদানতো.

ৰসানন্তি নিদ্ধাৰণত্থে সামিৱচনং. নিদ্ধাৰণঞ্চ কোচি কুতোচি কেনচি ইমন্তি কস্সচি ৱচনং ন সাধেতীতি দস্সেন্তো ‘‘যে ইমে’’তিআদিমাহ. তেন হি নিব্বানং ৰসসমুদাযতো সাদুতৰতাৱিসেসেন নিদ্ধাৰীযতি. তত্থ যে ইমে ৱুচ্চন্তীতি যোজনা. সাযনীযধম্মাতি জিৱ্হায সাযিতব্বা ধম্মা. ৰসাযতনং ৰসোতি আহ ‘‘মূলৰসো খন্ধৰসো’’তিআদি. ফলৰসন্তি ফলস্স ৰসং, ফলং পীড়েত্ৱা তাপেত্ৱা গহেতব্বৰসন্তি অত্থো. অৰসৰূপোতি আচাৰৰহিতসভাৱো. ৰূপস্স অস্সাদনৱসেন উপ্পজ্জনকসুখধম্মা ৰূপৰসা. এস নযো সদ্দৰসাদীসু. সদ্দৰসোতি ব্যঞ্জনসম্ভূতো ৰসো. ৱিমুত্তিৰসোতি ৱিমুত্তিসম্পত্তিকো ৰসো. অত্থৰসোতি অত্থস্স পটিৱিজ্ঝনৱসেন উপ্পজ্জনকসুখং অত্থৰসো, তথা ধম্মৰসো ৱেদিতব্বো. ৰূপাচাৰাতিআদীসু ৰসগ্গহণেন ফলৰসং ৱদতি. সো হি ফলস্স ৰূপো চ, ৰসিতব্বতো আসাদেতব্বতো ৰসো চাতি ‘‘ৰূপৰসো’’তি ৱুচ্চতি. আচাৰো পন সামগ্গীৰসহেতুতায ‘‘ৰসো’’তি ৱুত্তো. সচ্চং হৱেতি এত্থ হৱেতি একংসত্থে নিপাতো, একংসত্থো চ অৱধাৰণমেৱাতি আহ ‘‘সচ্চমেৱ সাদুতৰ’’ন্তিআদি. সৰীৰমুপব্ৰূহেন্তি, ন চিত্তং. ননু চ সুখুপ্পত্তিপযোজনত্তা চিত্তম্পি উপব্ৰূহেন্তীতি? ন, সুখস্স সৰীৰব্ৰূহনং পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা. ৱিৰতিসচ্চৱাচাতি সচ্চৱিসেসেন সম্পজ্জনং ৱদতি. চিত্তমুপব্ৰূহেতি পদালিকায ৱিৰতিৱাচায সচ্চৰসে সতি সমথৱিপস্সনাদীহি চিত্তপৰিব্ৰূহনস্স সম্ভৱতো মগ্গফলানিসংসং গণ্হাতি. অসংকিলেসিকঞ্চ সুখমাৱহতি ৱিৱট্টসন্নিস্সিতত্তা. ৱিমুত্তিৰসোতি ফলসুখং ৱদতি নিব্বানসুখম্পি ৱা. পৰমত্থসচ্চৰসো নাম নিব্বানৰসো. তথা হি তং ‘‘অচ্চুতিৰসং অস্সাসকৰণৰস’’ন্তিপি ৱুচ্চতি. তেন পৰিভাৱিতত্তাতি ৱিমুত্তিৰসস্স সাদুতৰভাৱদস্সনত্থং. এৱং সন্তেপি ‘‘ৱিমুত্তিৰসপৰিভাৱিতত্তা’’তি এতেন কামং ৱিমুত্তিৰসো ৱা পৰমত্থসচ্চৰসো ৱা সাদুতৰৰসাতি দস্সেতি. তদধিগমূপাযভূতন্তি তস্স পৰমত্থসচ্চস্স অধিগমূপাযভূতং. অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চাতি ফলঞ্চ কাৰণঞ্চ নিস্সায পৱত্তিতো অত্থৰসা ধম্মৰসা চ সাদূ, ততোপি পৰমত্থসচ্চমেৱ সাদুৰসন্তি অধিপ্পাযো.

লোকুত্তৰং লোকিযঞ্চ অত্থং অজানন্তো অন্ধো, লোকিযত্থমেৱ জানন্তো একচক্খু, উভযং জানন্তো দ্ৱিচক্খু. পৰহিতং অত্তহিতঞ্চ অজানন্তো অন্ধো, অত্তহিতমেৱ জানন্তো একচক্খু, উভযত্থং জানন্তো দ্ৱিচক্খু. সো দ্ৱিচক্খুপুগ্গলো পঞ্ঞাজীৱী. তং পন গহট্ঠপব্বজিতৱসেন ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘গহট্ঠো ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. গহট্ঠপটিপদং আৰাধেত্ৱা চাতি যোজনা. আৰাধেত্ৱাতি চ সাধেত্ৱাতি অত্থো.

পুৰিমনযেনেৱাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধৱিস্সজ্জিতনযেনেৱ. কিঞ্চাপীতি অনুজাননসন্দস্সনত্থে নিপাতো. কিং অনুজানাতীতি? গাথায চতূহি পদেহি ৱুত্তেসু অত্থেসু একস্স অত্থস্স সিদ্ধিযং ইতৰেসম্পি সিদ্ধিং অনুজানাতি. তেনাহ ‘‘যো চতুব্বিধমোঘং…পে… পৰিসুজ্ঝতী’’তি. কিং সন্দস্সেতীতি? যেসং পাপধম্মানং বলৱভাৱেন ওঘতৰণাদি ন সিজ্ঝতি, তেসং পটিপক্খানং নিস্সন্দেহৱসেন সন্দস্সনং. তেনাহ ‘‘এৱং সন্তেপী’’তিআদি. ওঘতৰণন্তি ওঘতৰণপটিপত্তিং. অসদ্দহন্তোতি এৱং পটিপজ্জন্তো ইমায পটিপত্তিযা ওঘং তৰতীতি ন সদ্দহন্তো. ন পক্খন্দতীতি পক্খন্দনলক্খণায সদ্ধায ন উগ্ঘাটীযতীতি ন ওতৰতি. চিত্তৱোস্সগ্গেনাতি যথাকামাচাৰৱসেন চিত্তস্স ৱোস্সজ্জনেন. পমত্তো পমাদং আপন্নো. তত্থেৱাতি কামেসু এৱ. ৱিসত্তত্তা লগ্গত্তা. ৱোকিণ্ণোতি ৱিসেৱিতো. তস্মাতি ৱুত্তস্স চতুব্বিধস্সপি অত্থস্স হেতুভাৱেন পচ্চামসনং. তপ্পটিপক্খন্তি অস্সদ্ধিযাদীনং পটিপক্খং সদ্ধাদীনং ওকাসত্তা.

এতাযাতি গাথাযং ইমিনা পদেনাতি সম্বন্ধো. সপ্পুৰিসসংসেৱো সদ্ধম্মস্সৱনং যোনিসোমনসিকাৰো ধম্মানুধম্মপটিপত্তীতি ইমেসং সোতাপত্তিমগ্গাধিগমস্স অঙ্গানং আসন্নকাৰণং সদ্ধিন্দ্ৰিযন্তি আহ ‘‘সোতাপত্তিযঙ্গপদট্ঠানং সদ্ধিন্দ্ৰিয’’ন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সদ্ধাজাতো উপসঙ্কমতি, উপসঙ্কমন্তো পযিৰুপাসতি, পযিৰুপাসন্তো সোতং ওদহতি, ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতী’’তিআদি (ম. নি. ২.১৮৩, ৪৩২). দিট্ঠোঘং তৰতি এতেনাতি দিট্ঠোঘতৰণং, দিট্ঠোঘস্স তৰণং. কামঞ্চেত্থ ‘‘তৰতি ওঘ’’ন্তি ৱুত্তং, ৱত্তমানসমীপেপি পন ৱত্তমানং ৱিয ৱোহৰণং যুত্তং দিট্ঠোঘস্স তিণ্ণভাৱস্স একন্তিকত্তাতি ‘‘সোতাপন্নঞ্চ পকাসেতী’’তি ৱুত্তং. এস নযো সেসেসুপি. দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদিপটিপত্তন্তৰাযকৰানং পাপধম্মানং সমুচ্ছিন্নত্তা সোতাপন্নো…পে… অপ্পমাদেন সমন্নাগতো. ‘‘সোতাপত্তি…পে… তৰতী’’তি এত্তকে ৱুত্তে সকিদেৱ ইমস্স লোকস্স আগমনম্পি গহিতং সিযাতি তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘আৰাধেত্ৱা…পে… অৱসেস’’ন্তি ৱুত্তং. ননু ‘‘অৱসেস’’ন্তি ৱুত্তত্তা সোতাপত্তিমগ্গেন অতিণ্ণং অনৱসেসং ভৱোঘৱত্থু গহিতমেৱ সিযাতি? ন, উপৰি দ্ৱীহি মগ্গেহি তৰিতব্বানং তেসং পৰতো দ্ৱিন্নং পহানৱসেন ৱুচ্চমানত্তা. অপৱাদৱিসযম্পি পৰিহৰতি – ‘‘এৱং এসা চোদনা অত্তনো ৱিসযে ন পতিট্ঠাতী’’তি. অনাদিকালভাৱত্তা কামসঞ্ঞায কামোঘতৰণং মহতা এৱ ৱীৰিযেন সাধেতব্বন্তি আহ ‘‘ৱীৰিযেনা’’তি. ততিযং মগ্গং আৰাধেত্ৱা. কামোঘস্স ৱত্থু কামোঘৱত্থু, কামগুণেহি সদ্ধিং সব্বো কামভৱো. কামোঘসঞ্ঞিতন্তি কামোঘসঙ্খাতং. কামনট্ঠেন কামো চ সো দুক্খো চাতি কামদুক্খং. অস্সাদনট্ঠেন কামো এৱ সঞ্ঞাতি কামসঞ্ঞা, সব্বসো সমুচ্ছিন্নত্তা ৱিগতা কামসঞ্ঞা এতিস্সাতি ৱিগতকামসঞ্ঞা. সব্বেসং ৰাগাদিমলানং মূলভূতত্তা সত্তসন্তানস্স ৱিসেসতো মলীনসভাৱাপাদনতো পৰমং উক্কংসগতং মলন্তি পৰমমলং, অৱিজ্জা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অৱিজ্জাপৰমং মল’’ন্তি (ধ. প. ২৪৩).

পঞ্ঞাপদং গহেত্ৱাতি যথাৱুত্তং পঞ্ঞাপদং হদযে ঠপেত্ৱা. তপ্পসঙ্গেন অত্তনো পটিভানেন সব্বেহি ৱিয উগ্গহিতনিযামেন. সব্বত্থেৱাতি পঞ্চসুপি ঠানেসু. অত্থযুত্তিপুচ্ছাতি পঞ্ঞাদিঅত্থসমধিগমস্স যুত্তিযা কাৰণস্স পুচ্ছা. তেনাহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. পঞ্ঞাদিঅত্থং ঞত্ৱাতি পঞ্ঞাধন-কিত্তি-মিত্ত-অভিসম্পৰাযসঙ্খাতং অত্থং সৰূপতো সচ্চপটিৱেধনিপ্ফাদনেন ঞাণেন জানিত্ৱা. ননু এস লোকুত্তৰং সোতাপত্তিমগ্গফলপঞ্ঞং তদধিগমূপাযং লোকিযপঞ্ঞঞ্চ অভিভৱিত্ৱা ঠিতো, সো কস্মা তত্থ অত্থযুত্তিং পুচ্ছতীতি? সচ্চমেতং, উপৰি পন সমাধিস্স যুত্তিং পুচ্ছিতুকামো পঞ্ঞায সেট্ঠভাৱতো, তস্স চ একদেসেনেৱ অধিগতত্তা তমেৱ আদিং কত্ৱা পুচ্ছতি. ‘‘কায যুত্তিযা’’তিআদি অত্থৱণ্ণনং অতিদিস্সতি ‘‘এস নযো ধনাদীসূ’’তি. তত্থাপি অত্থযুত্তিপুচ্ছাভাৱো পন ‘‘সব্বত্থেৱা’’তি ইমিনা ৱিভাৱিতোতি.

সদ্ধাসুস্সূসাঅপ্পমাদউট্ঠানসঙ্খাতেহি চতূহি কাৰণেহি. কাযসুচৰিতাদিভেদেন আজীৱট্ঠমকসীলভূতেন. সমথৱিপস্সনাভূতেন নিপ্পৰিযাযেন বোধিপক্খিযে এৱ গণ্হন্তো ‘‘অপৰভাগে’’তি আহ. পৰিযাযবোধিপক্খিযা পন ৱিসেসতো ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাকালেপি লব্ভন্তি. পুব্বভাগেতি ৱা তৰুণৱিপস্সনাকালং. ততো পুব্বসাধনঞ্চ সন্ধায ‘‘অপৰভাগে’’তি পুনাহ, ততো পৰন্তি অত্থো. ধম্মন্তি পটিপত্তিধম্মং. ন সদ্ধামত্তকেনেৱ পঞ্ঞং লভতীতি যোজনা. যদি এৱং কস্মা ‘‘সদ্দহানো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. কিং ৱুত্তং হোতীতিআদিনা ৱুত্তমেৱ অত্থং ৱিৱৰতি. ন কেৱলং সুস্সূসামত্তেন পঞ্ঞাপটিলাভো, অথ খো অপ্পমাদেন পঞ্ঞং লভতীতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘অপ্পমত্তো ৱিচক্খণো’’তি ৱুত্তন্তি তদত্থং দস্সেন্তো ‘‘এৱ’’ন্তিআদিমাহ.

ইদানি সদ্ধাদীনং পঞ্ঞাপটিলাভস্স তংতংৱিসেসপচ্চযানি নীহৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘এৱ’’ন্তি ৱুত্তং. সুস্সূসাযাতি সোতুকামতায. সা অত্থতো উপসঙ্কমনাদি. পঞ্ঞাধিগমূপাযন্তি পৰিযত্তিধম্মমাহ. তেনাহ ‘‘সুণাতী’’তি. গহিতং ন পমুস্সতি, সতিঅৱিপ্পৱাসলক্খণো হি অপ্পমাদোতি. ন কেৱলং যাথাৱতো গহণকোসল্লমেৱ ৱিচক্খণতা, অথ খো যাথাৱতো পঞ্ঞাসম্পৱেধনঞ্চাতি আহ ‘‘ৱিত্থাৰিকং কৰোতী’’তি. ইদানি পঞ্ঞাপটিলাভহেতুং মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সুস্সূসায ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অত্থমুপপৰিক্খতীতি সুতকতানং ধম্মানং পাড়িঅত্থূপপৰিক্খাপুব্বকং ৰূপাৰূপৱিভাগং পৰমত্থং সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ উপপৰিক্খতি ৱীমংসতি. অনুপুব্বেনাতি এৱং ঞাতপৰিঞ্ঞং পত্ৱা তীৰণপৰিঞ্ঞায ততো অনুক্কমেন তীৰণপৰিঞ্ঞং পহানপৰিঞ্ঞঞ্চ মত্থকং পাপেন্তো মগ্গপ্পটিপাটিযা পৰমত্থসচ্চভূতং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি.

ইমানি সদ্ধাদীনি চত্তাৰি কাৰণানি মত্থকং পাপেত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘দেসকালাদীনি অহাপেত্ৱা’’তি. যস্মিং দেসে যস্মিং কালে যে চ সহাযকে নিস্সায যং কিচ্চং তিৰেতব্বং, তানি দেসকালাদীনি অনতিক্কমিত্ৱা অত্তনো অভিৱুড্ঢিং ইচ্ছন্তেন ‘‘অযং নাম দেসো, যত্থাহং এতৰহি ৱসামি, অযং কালো, ইমে মিত্তা, ইমে অমিত্তা, ইমে আযৱযা, অহঞ্চ এদিসো জাতি-কুল-পদেস-বলভোগ-পৰিৱাৰাদীহি, তং কিচ্চং ইদানি আৰদ্ধব্বং, ইদানি নাৰদ্ধব্ব’’ন্তি সব্বং উপপৰিক্খিত্ৱা পটিপজ্জিতব্বং. এৱং পটিপজ্জন্তো হি লোকিযস্স ধনস্স পটিৰূপাধিগমূপাযং কৰোতি নাম. লোকুত্তৰস্স পন সীলৱিসোধনাদিৱসেন ৱেদিতব্বং. ৱহিতব্বভাৱেন ধুৰো ৱিযাতি ধুৰো, ভাৰো. ইধ পন ধুৰসম্পগ্গহো উত্তৰপদলোপেন ধুৰো, ৱীৰিযং. সো সাতিসযো এতস্স অত্থীতি ধুৰৱা. ‘‘উট্ঠাতা’’তি পদেন কাযিকৱীৰিযস্স ৱক্খমানত্তা ‘‘চেতসিকৱীৰিযৱসেনা’’তি ৱিসেসিতং. অনিক্খিত্তধুৰো ধোৰয্হভাৱতো. তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতীতি তিণং ৱিয পৰিভৱন্তো অতিভুয্য ৱত্ততীতি অত্থো. আদিনা নযেনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন –

‘‘কৰং পুৰিসকিচ্চানি, সো সুখা ন ৱিহাযতি; (দী. নি. ৩.২৫৩);

‘‘ন দিৱা সোপ্পসীলেন, ৰত্তিমুট্ঠানদেস্সিনা;

নিচ্চং মত্তেন সোণ্ডেন, সক্কা আৱসিতুং ঘৰ’’ন্তি চ. (দী. নি. ৩.২৫৩); –

এৱমাদীনং সঙ্গহো. অসিথিলপৰক্কমো অনলসভাৱতো. একমূসিকাযাতি একায মতমূসিকায. নচিৰস্সেৱাতি চতুমাসব্ভন্তৰেযেৱ. চতুসতসহস্সসঙ্খং চূড়ন্তেৱাসী ৱিযাতি কাকণিকড্ঢকহাপণ-সোড়স-কহাপণ-চতুৱীসতি-কহাপণ-সতহৰণক্কমেন দ্ৱে সতসহস্সানি, চূড়কমহাসেট্ঠিনো ধীতুলাভৱসেন দ্ৱে সতসহস্সানীতি এৱং চতুসতসহস্সসঙ্খং ধনং একমূলেন যথা চূড়ন্তেৱাসী ৱিন্দি, এৱং অঞ্ঞোপি পতিৰূপকাৰী ধুৰৱা উট্ঠাতা ৱিন্দতে ধনং. অযঞ্চ অত্থো চূড়কসেট্ঠিজাতকেন দীপেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);

ৱত্তং কত্ৱাতি অধিট্ঠানৱত্তং কত্ৱা. ‘‘সচ্চৱাদী ভূতৱাদী’’তি কিত্তিং পপ্পোতীতি যোজনা. ইচ্ছিতপত্থিতন্তি যেহি মিত্তং ইচ্ছতি, তেহি ইতৰং পত্থিতং. মিত্তানি গন্থতীতি মিত্তভাৱং ঘটেতি. দানস্স পিযভাৱকৰণতো ‘‘দদং পিযো হোতী’’তি ৱুত্তং. যং দানং একন্ততো মিত্তভাৱাৱহং, তং দস্সেন্তো ‘‘দুদ্দদং ৱা দদং তং গন্থতী’’তি আহ. দদন্তি চ লক্খণৱচনমেতন্তি আহ ‘‘দানমুখেন ৱা’’তিআদি.

আড়ৱকস্স অজ্ঝাসযানুৰূপং গহট্ঠৱসেন ৱিস্সজ্জেন্তো. সদ্ধা এতস্স অত্থীতি সদ্ধো, তস্স সদ্ধস্স. ঘৰমেসিনোতি ঘৰাৱাসসঙ্খাতং ঘৰং এসন্তস্স. ঘৰাৱাসসন্নিস্সিতত্তা ‘‘ঘৰ’’ন্তি কামগুণা ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘পঞ্চ কামগুণে’’তি. ‘‘এতে চতুৰো ধম্মা’’তিআদিনা গহিতা অনন্তৰগাথায ৱুত্তধম্মা এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তপ্পকাৰং সচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ইমে কুসলা, ইমে অকুসলা’’তিআদিনা তে অত্থে যাথাৱতো ধাৰণতো উপধাৰণতো ধম্মো. সঞ্ঞা চিত্তচেতসিকানং ধাৰণং, অৱিচ্ছেদতো সন্ধাৰণতো কুসলসন্তানং ধাৰেতীতি ধিতি, ৱীৰিযং. চজতি এতেনাতি চাগো, দানং. পচ্চযৱেকল্লতো ফলুপ্পাদনসমত্থতাৱসেন সন্তি.

অঞ্ঞেপীতি ইতো যথাৱুত্তধম্মসমুদাযতো অঞ্ঞেপি ধম্মা যদি সন্তি, তে ধম্মে পুচ্ছস্সূতি. কিলেসে, কাযৱাচাদিকে ৱা দমেতীতি দমো, পঞ্ঞা. উট্ঠহতি উস্সহতি এতেনাতি উট্ঠানং, ৱীৰিযং. এত্থাতি এতিস্সা পুচ্ছায. সদ্ধিন্তি সঙ্খেপতো ভাৱত্থপদানং বন্ধনেন সহ. একমেকং পদন্তি পঞ্ঞাদিকমেকেকং পদং. ‘‘পঞ্ঞা ইমস্মিং ঠানে পঞ্ঞাতি ধম্মোতি চ আগতা’’তিআদিনা পঞ্ঞাদিঅত্থস্স উদ্ধৰণং অত্থুদ্ধাৰো. তস্স তস্স অত্থস্স ‘‘পঞ্ঞা পজাননা’’তিআদিনা (ধ. স. ১৬) ৱেৱচনপদানং উদ্ধৰণং পদুদ্ধাৰো. পজানাতীতি পঞ্ঞা, ধাৰেতীতি ধম্মো, দমেতীতি দমোতি এৱং পদস্স কথনং পদৱণ্ণনা.

অজ্জাতি ৱা এতৰহি. যথাৱুত্তেন পকাৰেনাতি ‘‘সদ্দহানো অৰহত’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন. সচ্চসম্পটিৱেধাৱগহণং ৱা যথাৱুত্তেন পকাৰেন দিট্ঠসচ্চতায ইধলোকপৰলোকত্থং যাথাৱতো জানন্তো. এৱঞ্চ যক্খো সত্থু দেসনানুভাৱসিদ্ধং পঞ্হং পুচ্ছনেন অত্তনো পটিলাভসম্পত্তিং ৱিভাৱেন্তো ‘‘কথংসু লভতে পঞ্ঞ’’ন্তিআদিমাহাতি আচৰিযা. সম্পৰাযিকোতি এত্থ চ-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, তেন ‘‘দিট্ঠধম্মিকো চা’’তি অযমত্থো ৱুত্তো এৱাতি দস্সেন্তো ‘‘যো অত্থো…পে… দস্সেতী’’তি আহ. অৰীযতি ফলং এতস্মাতি অত্থো, কাৰণং. ৱিচক্খণে সপযোজনতায.

তস্স ঞাণস্সাতি তস্স অত্থস্স আৱিভাৱনস্স ঞাণস্স. গুণৱিসেসেহি চ সদিসস্সপি অঞ্ঞস্স অভাৱতো অগ্গদক্খিণেয্যো বুদ্ধো ভগৱা. তেনাহ –

‘‘নযিমস্মিং লোকে পৰস্মিং ৱা পন,

বুদ্ধেন সেট্ঠোৱ সমোৱ ৱিজ্জতি;

আহুনেয্যানং পৰমাহুতিং গতো,

পুঞ্ঞত্থিকানং ৱিপুলফলেসিন’’ন্তি. (ৱি. ৱ. ১০৪৭);

সহিতপটিপত্তিন্তি পঞ্ঞাসঙ্গাহিকং অত্তনো পটিপত্তিং. সুন্দৰা বোধি সুবোধি, বুদ্ধস্স সুবোধি বুদ্ধসুবোধি, সা এৱ বুদ্ধসুবোধিতা. ধম্মস্সৱনত্থং সন্নিপতিতদেৱতাহি সঙ্ঘুট্ঠসাধুকাৰসদ্দুট্ঠানঞ্চ.

সতপুঞ্ঞলক্খণন্তি সতসহস্সকপ্পে পুঞ্ঞসম্ভাৰস্স কতত্তা তেসং পুঞ্ঞানং ৱসেন সতপুঞ্ঞলক্খণং অনেকপুঞ্ঞনিব্বত্তলক্খণং. অভিনন্দিযতায সব্বেহি অঙ্গেহি সমুপেতং সমন্নাগতং. কতপুঞ্ঞভাৱং ব্যঞ্জেন্তীতি ব্যঞ্জনানি, অঙ্গপচ্চঙ্গানি. তেসং পৰিপুণ্ণত্তা পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনং. তং যক্খো…পে… পূৰেসীতি গাথাপূৰণত্থমেৱ হি ভগৱা তথাৰূপানি অকাসি. অব্যাধিতাতি অৰোগা. ‘‘অব্যথিতা’’তি কেচি পঠন্তি, সযসন্তাসৰহিতাতি অত্থো.

‘‘হত্থযো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘হত্থকো’’তি ৱুত্তং. আড়ৱিনগৰন্তি আড়ৱিনগৰৱাসিনো ৱদতি. ভৱতি হি তত্ৰট্ঠতায তং-সদ্দো যথা ‘‘গামো আগতো, মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তি. এককোলাহলেন ৱত্তমানেন.

সম্পিণ্ডিত্ৱাতি সন্নিপতিত্ৱা. কামং সম্ভাৰো তেন কতোতি নত্থি, যুদ্ধত্থং পন বহুসো উস্সাহস্স কতত্তা ‘‘যুদ্ধমাদিং কত্ৱা’’তি ৱুত্তং. তমেৱ আড়ৱকসুত্তং কথেসি তস্সা এৱ দেসনায সন্নিপতিতপৰিসায সপ্পাযত্তা. তেনাহ ‘‘কথাপৰি…পে… অহোসী’’তি. চতূহি ৱত্থূহীতি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. পৰিসন্তি অত্তনো পৰিসং. ‘‘ইতৰঞ্চা’’তিপি ৱদন্তি.

আড়ৱকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

যক্খসংযুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.