পঞ্চৱগ্গো
কম্মৱগ্গৱণ্ণনা
৪৮২. কম্মৱগ্গে ‘‘গণনপৰিচ্ছেদৱচন’’ন্তি ইমিনা ন পমাণৱচনন্তি দস্সেতি. ইমিনা কম্মানং ততো ঊনাতিৰেকভাৱং নিৱাৰেতি. গণিযতে গণনং, পৰিচ্ছিজ্জতি অনেনাতি পৰিচ্ছেদো, গণনস্স পৰিচ্ছেদো গণনপৰিচ্ছেদো. অথ ৱা গণিযতি অনেনাতি গণনং, তমেৱ পৰিচ্ছেদো গণনপৰিচ্ছেদো, সোযেৱ ৱচনং গণনপৰিচ্ছেদৱচনং. অপলোকনকম্মং নামাতি কত্তব্বং কম্মন্তি সম্বন্ধো. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা’’তি ৱুত্তেন এৱ নযেন.
তত্থাতি চতূসু কম্মেসু, ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অত্থীতি সম্বন্ধো.
তত্থাতি দ্ৱীসু কম্মেসু. অৱসেসাতি ছহি কম্মেহি অৱসেসা. যদি পৰিৱত্তেত্ৱা কতং দড়্হীকম্মং ন হোতি, এৱং সতি দড়্হীকম্মত্থায কিন্তি কাতব্বন্তি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তত্থ ‘‘অক্খৰপৰিহীনং ৱা পদপৰিহীনং ৱা’’তি ইদং অক্খৰপদানং গড়িতং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘দুৰুত্তপদং ৱা’’তি ইদং সিথিলধনিতাদিঅপৰিপুণ্ণং সন্ধায ৱুত্তং. এত্থ ‘‘দুৰুত্তক্খৰং ৱা’’তি অজ্ঝাহৰিতব্বং. ইদন্তি পুনপ্পুনং ৱচনং. কম্মং হুত্ৱাতি সুকম্মং হুত্ৱা.
৪৮৩. সম্মুখাকৰণীযঅসম্মুখাকৰণীযেসু অসম্মুখাকৰণীযানি অপ্পকত্তা পঠমং দস্সেত্ৱা সেসানং সম্মুখাকৰণীযভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তেসু দ্ৱীসু, অসম্মুখাকৰণীযং নাম অট্ঠৱিধং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্থ তত্থাতি তেসু তেসু খন্ধকেসু. ‘‘সুকতং হোতী’’তি ৱচনসামত্থিযতো সম্মুখাকতম্পি সুকতং হোতীতি অত্থোপি গহেতব্বো.
সেসানীতি অট্ঠকম্মেহি সেসানি. এতানীতি কম্মানি. ৱত্থুৱিপন্নানীতি ৱত্থুনা ৱিপন্নানি.
তেসম্পীতি পটিপুচ্ছাকৰণীযানম্পি. এত্থাতি ‘‘পটিপুচ্ছাকৰণীয’’ন্তি পদে. ‘‘পুচ্ছিত্ৱা’’তি ইমিনা পটিপুচ্ছাতি পদস্স ত্ৱাপচ্চযন্তভাৱং দস্সেতি. ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা কৰণীযন্তি এত্থ অনীযসদ্দস্স কম্মত্থভাৱং দস্সেতি. যথাদিন্নাযাহি চুদিতকেন যথাদিন্নায. ৱিপ্পলপন্তস্সাতি ৱিকাৰেন যং ৱা তং ৱা ৱচনং পলপন্তস্স চুদিতকস্সাতি সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘তজ্জনীযকম্মাৰহস্সা’’তিআদীসু.
অনুপোসথদিৱসেতি উপোসথদিৱসতো অঞ্ঞস্মিং দিৱসে. তমেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপোসথদিৱসো নামা’’তিআদি. কত্তিকমাসন্তি পচ্ছিমকত্তিকমাসং. তস্স পৱাৰণমাসত্তা ‘‘ঠপেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. সামগ্গিদিৱসো চ যথাৱুত্তা চাতুদ্দসপন্নৰসা চ উপোসথদিৱসো নামাতি যোজনা. যত্ৰহীতি যস্মিং পন ৱিহাৰে, ঠপেন্তীতি সম্বন্ধো. অন্তৰাতি চাতুদ্দসীপন্নৰসীনং মজ্ঝে.
পচ্চুক্কড্ঢিত্ৱা ঠপিতদিৱসোতি পচ্ছা উপৰি কড্ঢিত্ৱা ঠপিতং কত্তিককাড়পক্খচাতুদ্দসিং ৱা পঞ্চদসিং ৱা সন্ধায ৱুত্তং. ইধাপীতি অপৱাৰণায পৱাৰণট্ঠানেপি. পাড়িযমাগতনযতো অঞ্ঞম্পি নযং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. অন্তিমৱত্থুন্তি পাৰাজিকৱত্থুং. যস্সাতি পুগ্গলস্স. ইমিনা কম্মাৰহো পুগ্গলো ৱত্থু নামাতি দস্সেতি.
৪৮৪. দব্বস্স অগ্গণ্হনং ৱত্থুঅপৰামসনং নাম ন হোতি, অথ খো নামস্স অগ্গণ্হনমেৱাতি আহ ‘‘তস্স নামং ন গণ্হাতী’’তি. অপৰামসনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুণাতু মে’’তিআদি.
পুগ্গলং ন পৰামসতীতি এত্থ পুগ্গলো নাম উপজ্ঝাযোতি আহ ‘‘যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো’’তি. তন্তি উপজ্ঝাযং.
সব্বেন সব্বন্তি সব্বথা সব্বং, নিপাতসমুদাযোযং, সব্বেন ৱা আকাৰেন সব্বং ঞত্তিন্তি যোজনা.
ঞত্তিকম্মে পঠমং কম্মং কত্ৱা পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনম্পি পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতিযেৱ নাম. ইতি ইমেহীতিআদি নিগমনং.
৪৮৫. ‘‘ৱুত্তনযেনেৱা’’তি অতিদিসিত্ৱাপি ঞত্তিকম্মৱাচানং অসদিসত্তা অপৰামসনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘এৱং পনা’’তিআদি. তত্থ নেসন্তি ৱত্থুসঙ্ঘপুগ্গলানং, পঠমানুস্সাৱনে ৱা দুতিযততিযানুস্সাৱনাসু ৱা ৱত্তব্বে ৱদন্তোতি সম্বন্ধো.
সাৱনং হাপেতীতি এত্থ অনুসদ্দো লোপোতি আহ ‘‘অনুস্সাৱনং ন কৰোতী’’তি. ‘‘সাৱনং হাপেতী’’তি এত্থ ন কেৱলং সব্বেন সব্বং অনুস্সাৱনং অকৰোন্তোযেৱ সাৱনং হাপেতি নাম, অথ খো অনুস্সাৱনায দুৰুত্তছড্ডনম্পি হাপেতিযেৱ নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যোপী’’তিআদি. ‘‘সকিমেৱ ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা’’তি ইমিনা তিক্খত্তুং অপৰিপূৰেন্তোযেৱ সাৱনং হাপেতি নামাতি দস্সেতি. ইমস্স ৱচনস্স সামত্থিযতো ঞত্তিদুতিযকম্মে একক্খত্তুতো, ঞত্তিচতুত্থকম্মে তিক্খত্তুতো অতিৰেকং কম্মৱাচং কৰোন্তো ন হাপেতীতি ঞাযতি.
‘‘ছড্ডেতী’’তি এত্থ ছড্ডনস্স পদক্খৰানং গড়িতভাৱেন পাকটত্তা তং অদস্সেত্ৱা ‘‘দুৰুত্তং কৰোতী’’তি এত্থ দুৰুত্তমেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘দুৰুত্তং কৰোতীতি এত্থ পনা’’তিআদি. কৰোন্তেন ভিক্খুনা উপলক্খেতব্বোতি সম্বন্ধো.
‘‘সিথিল…পে… পভেদো’’তি য্ৱাযং ব্যঞ্জনপ্পভেদো ৱুত্তো, অযং ব্যঞ্জনপ্পভেদোতি যোজনা. গাথাযং দসধাতি দসপ্পকাৰেন. ব্যঞ্জনবুদ্ধিযাতি ৱদ্ধেতীতি বুদ্ধি, ব্যঞ্জনমেৱ অক্খৰমেৱ সিথিলাদিৱসেন দসধা বুদ্ধি ব্যঞ্জনবুদ্ধি, তায. এত্থ ‘‘দসধা’’তি পদেন ‘‘ব্যঞ্জনবুদ্ধী’’তি সমাসপদস্স অন্তৰে দসধাসদ্দস্স লোপং দস্সেতি ‘‘কম্মজং এৱা’’তিআদীসু (ৱিসুদ্ধি. ২.৪৫০; ৱিসুদ্ধি. মহাটি. ২.৪৫০) ৱিয. এত্থ হি এৱসদ্দেন কম্মেন এৱ জাতং কম্মজন্তি সমাসং কত্ৱা সমাসমজ্ঝে এৱসদ্দলোপং দস্সেতি. পভেদোতি ৱিসেসো. অযং পনেত্থ যোজনা – সিথিলঞ্চ ধনিতঞ্চ দীঘঞ্চ ৰস্সঞ্চ গৰুকঞ্চ লহুকঞ্চ নিগ্গহিতঞ্চ সম্বন্ধঞ্চ ৱৱত্থিতঞ্চ ৱিমুত্তঞ্চাতি দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযাৱ পভেদো ৱিসেসো ঞাতব্বোতি. ‘‘সিথিল’’ন্তি আদীনি দস পদানি ‘‘অক্খৰং পদং ব্যঞ্জন’’ন্তি নপুংসকলিঙ্গৱসেন ৱুত্তপাঠংনিস্সায ৱুত্তানীতি দট্ঠব্বং.
গাথায ৱিত্থাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘এত্থ হী’’তিআদি. অগাড়্হেন ৱচীপযোগেন ৱত্তব্বং অক্খৰং সিথিলং. গাড়্হেন ৱচীপযোগেন ৱত্তব্বং অক্খৰং ধনিতং. তেস্ৱেৱাতি পঞ্চসু এৱ ৱগ্গেসু. ন কেৱলং দীঘমেৱ গৰুকং নাম, অথ খো সংযোগপৰম্পীতি আহ ‘‘যং ৱা’’তিআদি. যং অক্খৰং সংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি, তম্পি গৰুকং নামাতি যোজনা. সংযোগো পৰো যস্স অক্খৰস্সাতি সংযোগপৰং. ‘‘সংযোগপদ’’ন্তিপি পাঠো. যং অসংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি, তম্পি লহুকং নামাতি যোজনা. যং সানুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বং, তং নিগ্গহিতং নামাতি যোজনা. নিগ্গহেত্ৱাতি নিগ্গহিতং নাম অত্থতো ঠানকৰণানং অৱিস্সজ্জনং অমুঞ্চনন্তি আহ ‘‘অৱিস্সজ্জেত্ৱা’’তি. যং সম্বন্ধিত্ৱা ৱুচ্চতি, তং সম্বন্ধং নামাতি যোজনা. যং অসম্বন্ধং কত্ৱা ৱুচ্চতি, তং ৱৱত্থিতং নামাতি যোজনা. যং অনিগ্গহেত্ৱা ৱুচ্চতি, তং ৱিমুত্তং নামাতি যোজনা. অনিগ্গহেত্ৱাতি অনিগ্গহং নাম অত্থতো ৱিস্সজ্জনন্তি আহ ‘‘ৱিস্সজ্জেত্ৱা’’তি.
এৱং ব্যঞ্জনবুদ্ধিৱিসেসং দস্সেত্ৱা ইদানি কম্মৱাচায উচ্চাৰণৱিসেসং ৱিত্থাৰেন দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তাসু দসসু ব্যঞ্জনবুদ্ধীসু. তথাসদ্দেন তকাৰস্স থকাৰকৰণঞ্চ সিথিলস্স ধনিতকৰণঞ্চ অতিদিসতি, তথা ‘‘পত্তকল্লং এসা ঞত্তী’’তিআদিৱচনঞ্চ সিথিলস্স ধনিতকৰণং নামাতি যোজনা.
ইতীতি এৱং. সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং কৰোতীতি সম্বন্ধো. চত্তাৰি ব্যঞ্জনানীতি চত্তাৰি অক্খৰানি. ব্যঞ্জনসদ্দো হি ইধ অক্খৰৱাচকো. চতস্সন্নং ব্যঞ্জনবুদ্ধীনং কম্মদূসনং দস্সেত্ৱা ইতৰাসং অদূসনং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইতৰেসু পনা’’তিআদি. অনুক্কমাগতন্তি অৰিযেহি ওতৰিত্ৱা অনুক্কমেন আগতং. পৱেণিন্তি সন্ততিং. ৱিনাসেত্ৱা ৱুত্তে কিং কম্মৱাচাকোপো হোতীতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. ন কুপ্পতীতি ন নস্সতি. কস্মা পন কম্মৱাচা ন কুপ্পতি, ননু কম্মং কোপেন্তী কম্মৱাচা কুপ্পতীতি আহ ‘‘ইমানি হী’’তিআদি. হি যস্মা ন কোপেন্তি, তস্মা কম্মৱাচা ন কুপ্পতীতি যোজনা.
যং পন ৱচনং সুত্তন্তিকত্থেৰা ৱদন্তীতি সম্বন্ধো. কচ্চাযনাদিসুত্তন্তং কৰোন্তীতি সুত্তন্তিকা, কচ্চাযনাদযো, সুত্তন্তিকা চ তে থেৰা চেতি সুত্তন্তিকত্থেৰা. ন ৱট্টতীতি অক্খৰৱিকাৰো ন ৱট্টতি. ৱিনযধৰেন কম্মৱাচা কাতব্বাতি সম্বন্ধো. যথাপাড়িযাতি ভগৱতা যথাৱুত্তায পাড়িযা. ব্যঞ্জননিৰুত্তিযাতি ব্যঞ্জননিৰুত্তিযং. ইতৰথাতি ৱুত্তদোসপৰিহৰণতো অঞ্ঞেন পকাৰেন.
অকালে ৱা সাৱেতীতি এত্থ অকালো নাম অনোকাসোতি আহ ‘‘অনোকাসে’’তি. অনোকাসো নাম ঞত্তিঅনুস্সাৱনানং পুব্বাপৰৱিতথন্তি আহ ‘‘ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা’’তিআদি. পঠমংযেৱ ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা পঠমংযেৱ অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱাতি যোজনা. ‘‘পঠমংযেৱা’’তি হি পদং পুব্বাপৰাপেক্খং. ইতীতিআদি নিগমনং.
৪৮৬. যা একৱীসতি ভিক্খূ ন গণ্হাতি, অযং অতিখুদ্দকসীমা নামাতি যোজনা. একৱীসতি ভিক্খূতি অব্ভানকম্মে কম্মাৰহেন সদ্ধিং একৱীসতি ভিক্খূ. যত্থ সীমাযং নিসীদিতুং ন সক্কোন্তি, অযং অতিখুদ্দকসীমা নামাতি যোজনা. নিসীদিতুন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা পৰিমণ্ডলাকাৰেন নিসীদিতুং. তত্থাতি অতিখুদ্দকে. এত্থাতি সেসসীমাসু. যা সম্মতা হোতি, অযং অতিমহতী নামাতি যোজনা. কেসগ্গমত্তেনাপীতি পিসদ্দো ততো অতিৰেকেন পন পগেৱাতি দস্সেতি. অঘটিতং অসম্বন্ধং নিমিত্তং ইমিস্সাতি অঘটিতনিমিত্তা. খণ্ডনিমিত্তভাৱং অখণ্ডনিমিত্তদস্সনেন পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘পুৰত্থিমাযা’’তিআদি. পুব্বকিত্তিতন্তি পঠমকিত্তিতং. তত্থেৱাতি উত্তৰায এৱ দিসায. অপৰাপীতি পিসদ্দো দুতিযত্থসম্পিণ্ডনত্থো. যা সম্মতা হোতি, খণ্ডনিমিত্তা নামাতি যোজনা. অনিমিত্তুপগন্তি যথাভূতকথনৱিসেসনমেৱ, ন ব্যৱচ্ছেদৱিসেসনং তচসাৰাদিগ্গহণেন অনিমিত্তুপগভাৱস্স পাকটত্তা. অন্তৰাতি মজ্ঝে. যা সম্মতা হোতি, সা ছাযানিমিত্তা নাম, অনিমিত্তা নামাতি যোজনা.
বহি ঠিতো হুত্ৱা সম্মন্নতীতি যোজনা. নিমিত্তানি পন বহি ঠত্ৱাপি কিত্তেতুং ৱট্টতি. এৱং সম্মতাপীতি পিসদ্দো অসম্মতা পন পগেৱাতি দস্সেতি. সীমায সীমন্তি পদানং সম্বন্ধাপেক্খত্তা, তস্স চ অসমানভাৱতো তেসং ৱিসুং ৱিসুং সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো সীমায পৰেসং সীম’’ন্তি. সম্ভিন্দতীতি সম্বন্ধং কৰোতি. এত্থ হি ভিদিধাতু দ্ৱিধাকৰণত্থৱাচকো, ধাত্ৱত্থবাধকেন সংত্যূপসগ্গেন সম্বন্ধৱাচকো হোতীতি দট্ঠব্বং. তত্থাতি তাসু দ্ৱীসু সীমাসু. ইতীতি এৱং. তাসূতি সীমাসু.
৪৮৭-৮. যম্পি কম্মপ্পত্তছন্দাৰহলক্খণন্তি যোজনা. তত্থাতি তস্সং পৰিসতো কম্মৱিপত্তিযং. তম্পীতি কম্মপ্পত্তছন্দাৰহলক্খণম্পি, ৱুত্তমেৱাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘চত্তাৰো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা’’তি পাঠে. অনুক্খিত্তাতি সঙ্ঘেন উক্খেপনীযকম্মস্স অকতত্তা অনুক্খিত্তা. পৰিসুদ্ধসীলাতি পাৰাজিকং অনজ্ঝাপন্নত্তা পৰিসুদ্ধসীলা. ইমেহি পদেহি পকতি অত্তা সভাৱো এতেসন্তি পকতত্তাতি অত্থং দস্সেতি. ‘‘কম্মস্স অৰহা’’তি ইমিনা ‘‘কম্মপ্পত্তা’’তি পদস্স ছট্ঠীসমাসঞ্চ পত্তসদ্দস্স অৰহঅনুচ্ছৱিকত্থভাৱঞ্চ দস্সেতি. তেহীতি চতূহি পকতত্তেহি. এতীতি আগচ্ছতি. অৱসেসাতি চতূহি পকতত্তেহি অৱসেসা. যস্স পনাতি পুগ্গলস্স পন. কম্মাৰহোতি কম্মস্স অৰহো.
৪৮৯. এত্থাতি পণ্ডকাদীনং অৱত্থুভাৱদস্সনট্ঠানে.
অপলোকনকম্মকথা
৪৯৫-৬. তত্থাতি চতূসু কম্মেসু. এত্থাতি ওসাৰণাদিপাঠে. পদসিলিট্ঠতাযাতি লোকে পদানং সিলিট্ঠভাৱতো. তত্থাতি ওসাৰণাদীসু পঞ্চসু. কণ্টকসামণেৰস্স যা সা দণ্ডকম্মনাসনা অত্থি, সা নিস্সাৰণাতি যোজনা. ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতী’’তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং দস্সেতুং ‘‘অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো’’তি ৱুত্তং. মিচ্ছাদিট্ঠি হি লিঙ্গনাসনায কাৰণং হোতি. সোতি সামণেৰো, ‘‘নিস্সজ্জাপেতব্বো’’তি পদে কাৰিতকম্মং, ৱুত্তকম্মং ৱা. তং লদ্ধিন্তি ধাতুকম্মং, অৱুত্তকম্মং ৱা. কিন্তি কাতব্বন্তি আহ ‘‘এৱঞ্চ পন কম্মং কাতব্ব’’ন্তি.
কাতব্বাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘং ভন্তে’’তিআদি. যং সহসেয্যং লভন্তীতি যোজনা. তস্সাতি সহসেয্যস্স. অলাভাযাতি অলাভত্থায. ‘‘চৰ পিৰে ৱিনস্সা’’তি ইমিনা নিস্সাৰণাকাৰং দস্সেতি. অত্থো পনস্স হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.
সোতি সমণেৰো, ওসাৰেতব্বোতি সম্বন্ধো.
স্ৱাযন্তি সো অযং সামণেৰো, অচ্চযং দেসেতীতি সম্বন্ধো. সোৰতোতি সুন্দৰলদ্ধিযং ৰতো, দুলদ্ধিতো ৱা সুট্ঠু ওৰতো. যথা পুৰেতি যথা পুব্বে ৰুচ্চতি, তথাতি যোজনা. কাযসম্ভোগসামগ্গিদানন্তি কাযেন চ সম্ভোগেন চ সামগ্গিযা দানং.
এৱন্তিআদি নিগমনং. যস্মা পন ব্ৰহ্মদণ্ডো পঞ্চসতিকক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৪৪৫) ছন্নস্সেৱ পঞ্ঞত্তো, তস্মা তস্সেৱ দাতব্বোতি আহ ‘‘ন কেৱল’’ন্তিআদি. এসাতি ব্ৰহ্মদণ্ডো, অঞ্ঞোপি যো ভিক্খু ৱিহৰতি, তস্সপি দাতব্বোতি সম্বন্ধো. কিন্তি দাতব্বোতি আহ ‘‘এৱঞ্চ পন দাতব্বো’’তি. দাতব্বাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে’’তিআদি.
যং ৱচনং ইচ্ছেয্য, তং ৱচনন্তি যোজনা. খমাপেন্তস্সাতি সঙ্ঘং খমাপেন্তস্স তস্স ভিক্খুস্সাতি যোজনা.
পটিসঙ্খাতি পটিসঙ্খায, ঞাণেন পচ্চৱেক্খিত্ৱাতি অত্থো.
যন্তি অৱন্দিযকম্মং, অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. কেন অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘ভগৱতা’’তি. কিস্মিং খন্ধকে অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘ভিক্খুনিক্খন্ধকে’’তি. কেসু ৱত্থূসু অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘তেন খো পন…পে… ইমেসু ৱত্থূসূ’’তি (চূড়ৱ. ৪১১). কিং কত্ৱা অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘দুক্কটং পঞ্ঞপেত্ৱা’’তি. কিন্তি অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘অনুজানামি…পে… কাতব্বো’’তি. তস্সাতি অৱন্দিযস্স. ‘‘ন ওসাৰণাদীনী’’তি ইমিনা এৱসদ্দস্স ছড্ডেতব্বত্থং দস্সেতি. তস্সাতি কম্মলক্খণভূতস্স অৱন্দিযস্স. তত্থেৱাতি ভিক্খুনিক্খন্ধকেযেৱ. নন্তি কম্মলক্খণং. ইধাপীতি পৰিৱাৰে কম্মৱগ্গেপি.
অপাসাদিকন্তি অপসাদাৱহং, অপসাদজনকং ৱা.
ততোতি অৱন্দিযকৰণতো. ইমন্তি ভিক্খুং. ৱন্দিযন্তি ৱন্দিতব্বং, ৱন্দনং ৱা.
এত্থাতি অপলোকনকম্মে, ভিক্খুনিসঙ্ঘমূলকং কত্ৱা পঞ্ঞত্তন্তি যোজনা. ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপীতি পিসদ্দো ন ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সেৱাতি দস্সেতি. পনসদ্দো সম্ভাৱনত্থো, তথা ভিক্খুনিসঙ্ঘমূলকং পঞ্ঞত্তম্পীতি অত্থো, লভিতব্বভাৱং ৱিত্থাৰেন দস্সেন্তো আহ ‘‘যং হী’’তিআদি. যং অপলোকনকম্মং কৰোতীতি যোজনা. অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকেন পন দাতব্বানীতি সম্বন্ধো. তেসন্তি সূচিআদীনং. সোযেৱাতি অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকোযেৱ. ততোতি অপ্পমত্তকতো. তত্থাতি সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১). ৱুত্তপ্পকাৰং গিলানভেসজ্জম্পীতি সম্বন্ধো. যোপি চাতি ভিক্খুপি চ হোতীতি সম্বন্ধো. তস্স দাতব্বাতি সম্বন্ধো. তত্ৰুপ্পাদতোতি তস্মিং মহাৱাসে উপ্পাদপচ্চযতো, গহেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘পেসলস্সা’’তিআদিনা দুস্সীলাদীনং দাতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি.
জগ্গাপেতুং ৱট্টতীতি এত্থ অপুচ্ছিত্ৱা জগ্গাপেতুং ৱট্টতীতি আহ ‘‘অযং ভিক্খূ’’তিআদি. ওদিস্সাতি উদ্দিসিত্ৱা.
আসনঘৰং ৱাতি পটিমাঘৰং ৱা, কাৰকো মনুস্সোতি সম্বন্ধো. উপনিক্খেপতো গহেত্ৱাতি সম্বন্ধো. সঙ্ঘিকেনপীতি পিসদ্দো ন কেৱলং চেতিযস্স উপনিক্খেপেনেৱ, অথ খো সঙ্ঘিকেনপীতি দস্সেতি.
যাপনমত্তং অলভন্তেহি কৰোন্তেহীতি যোজনা, পৰিভুঞ্জন্তেহি হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৱত্তং কৰোমা’’তিআদিনা ‘‘যাপনমত্ত’’ন্তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. ৱিহাৰে ৰোপিতা যে ফলৰুক্খাতি যোজনা. যেসন্তি ৰুক্খানং. তেসূতি ৰুক্খেসু. যে পনাতি ৰুক্খা পন, অপৰিগ্গহিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. তং পনাতি অপলোকনকম্মং পন. সলাকং গণ্হন্তি এত্থাতি সলাকগ্গং, ঠানং. ‘‘যাগগ্গভত্তগ্গ’’ইতি এত্থাপি এসেৱ নযো. উপোসথগ্গেতি উপোসথস্স গহণট্ঠানে, উপোসথগেহেতি অত্থো. তত্থাতি উপোসথগ্গে. তন্তি অপলোকনকম্মং.
যং মূলতচপত্তঅঙ্কুৰপুপ্ফফলখাদনীযাদীতি যোজনা. অন্তোসীমাযাতি অন্তো উপচাৰসীমায.
সুকতমেৱাতি সঙ্ঘেন কতমেৱ. উপোসথদিৱসেতি নিদস্সনমত্তং যস্মিং কস্মিংচি দিৱসেপি কতত্তা.
ফলৱাৰেনাতি ৰুক্খানং ফলগহণৱাৰেন. ৰুক্খা ধৰন্তীতি ৰুক্খা তিট্ঠন্তি, সংৱিজ্জন্তি ৱা. যেহীতি ভিক্খূহি ৰোপিতা, হোন্তীতি সম্বন্ধো. সা এৱ কতিকাতি পুব্বে কতা সা এৱ কতিকা, অঞ্ঞা কতিকা ন কাতব্বাতি অধিপ্পাযো.
অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰেতি ৰুক্খানং ঠিতৱিহাৰতো অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে. তেসন্তি ৰুক্খানং, সামীতি সম্বন্ধো. যেপীতি ৰুক্খাপি, ৰোপিতাতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞতো ঠানতোতি যোজনা. তেসূতি ৰুক্খেসু. এত্থাতি ৱিহাৰে. তেহি পনাতি পৰিৱেণসামিকেহি ভিক্খূহি পন. দসভাগন্তি দসমভাগং. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা দসভাগং দত্ৱাতি অত্থং অতিদিসতি.
সম্ভাৱনীযভিক্খুনোতি সীলসুতাদীহি সম্ভাৱনীযস্স ভিক্খুনো. তত্থাতি পোৰাণৱিহাৰে. মূলেতি পুব্বে, আদিকালেতি অত্থো. নিক্কুক্কুচ্চেনাতি ‘‘অভাজিতমিদ’’ন্তি কুক্কুচ্চৱিৰহেন. খিয্যনমত্তমেৱ তন্তি তং খিয্যনং খিয্যনমত্তমেৱ, ন সামণেৰানং খিয্যনং ৰুহতীতি অত্থো.
পনসৰুক্খন্তি কণ্টকীফলৰুক্খং. অযং সামীচীতি অযং ভাজেত্ৱা খাদনং অনুধম্মতা. খাযিতন্তি খাদিতং. দ্ৱিন্নং তিণ্ণং কতিকপটিপ্পস্সম্ভনং নযেন ঞাতুং সক্কুণেয্যত্তা তং অদস্সেত্ৱা একস্সেৱ কতিকপটিপ্পস্সম্ভনং দস্সেন্তো আহ ‘‘একভিক্খুকে পনা’’তিআদি. পুৰিমকতিকাতি ‘‘যথাসুখং পৰিভুঞ্জিতুং ৰুচ্চতী’’তি (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) পুৰে কতা কতিকা. তেসন্তি সামণেৰানং, ফাতিকম্মন্তি সম্বন্ধো. ভাজেত্ৱাতি সামণেৰানং ভাজেত্ৱা. ইমিনা সামণেৰানং ফাতিকম্মং ন দাতব্বম্পি ভাগং ভাজেতব্বন্তি দস্সেতি.
সামন্তগামেহীতি আসন্নগামেহি, আগন্ত্ৱাতি সম্বন্ধো. একং অম্বং একং লবুজন্তি যোজনা. অদিয্যমানে দোসে দস্সিতে দিয্যমানে আনিসংসম্পি অত্থতো ঞাতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অদিয্যমানে হী’’তিআদি.
গণ্হন্তানং মনুস্সানন্তি সম্বন্ধো. ততোতি কতিকৱত্তট্ঠপনতো. ন ৱত্তব্বাতি ফলদানকুলদূসকত্তা ন ৱত্তব্বা. কিন্তি আচিক্খিতব্বন্তি আহ ‘‘নাড়িকেৰাদীনী’’তিআদি. অনুৱিচৰিত্ৱাতি পদানমনুক্কমেন ৱিচৰিত্ৱা. উপড্ঢভাগোতি ভিক্খূনং লদ্ধভাগতো উপড্ঢো ভাগো. অপলোকেত্ৱাতি সঙ্ঘং আপুচ্ছিত্ৱা.
মগ্গগমিযসত্থৱাহোতি মগ্গং গমিকো সত্থৱাহো. সোতি বলক্কাৰেন গহেত্ৱা খাদন্তো. ছাযাদীনন্তিআদিসদ্দেন আৰামৱনানি সঙ্গহেতব্বানি. সচে অত্থীতি সচে অত্থো অত্থি. ফলভৰিতাতি ফলেন পৰিপুণ্ণা. ‘‘ফলভাৰিতা’’তিপি পাঠো. ফলসঙ্খাতেন ভাৰেন সমন্নাগতাতি অত্থো. অপচ্চাসীসন্তেনাতি তেসং সন্তিকা দানপটিদানং অপচ্চাসীসন্তেন. পুব্বে ৱুত্তমেৱাতি পুব্বে সঙ্ঘিকট্ঠানে ‘‘কুদ্ধো হি সো’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱ. এত্থাতি পুগ্গলিকট্ঠানে.
তন্তি ফলাৰামং. সোতি পটিবলো ভিক্খু. ভাৰিযং কম্মন্তি জগ্গনকম্মং ভাৰিযং. এত্তকেনাতি ততিযভাগউপড্ঢভাগমত্তেন. সব্বং ফলাৰামন্তি সম্বন্ধো. মূলভাগন্তি পঠমভাগং. ‘‘দসভাগমত্ত’’ন্তি ইমিনা তদত্থং দস্সেতি. দত্ৱাতি সঙ্ঘস্স দত্ৱা. সোতি ভিক্খু. অকতাৱাসন্তি পুব্বে অকতং নৱং সেনাসনং. আৰামন্তি সঙ্ঘস্স আৰামং. তেহিপীতি নিস্সিতকেহিপি. পিসদ্দো আচৰিযং অপেক্খতি. তেসন্তি নিস্সিতকানং. জগ্গিতকালেতি জগ্গিতানং ৰুক্খানং পুপ্ফফলভৰিতকালে. জগ্গনকালেতি জগ্গনমত্তকালে, জগ্গনমত্তমেৱ, ন জগ্গনকাৰণা কিঞ্চি পুপ্ফং ৱা ফলং ৱা হোতি, তস্মিং কালেতি অত্থো. ‘‘বহু’’ন্তিআদিনা ৱাৰেতব্বাকাৰং দস্সেতি.
ফাতিকম্মেন জগ্গন্তো ন অত্থীতি যোজনা. অনাপুচ্ছিত্ৱাৱাতি সঙ্ঘং অনপলোকেত্ৱাৱ. ইতীতি এৱং.
ঞত্তিকম্মট্ঠানভেদে পন এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ওসাৰেতি সঙ্ঘমজ্ঝং পৱেসেতি ইমায ঞত্তিযাতি ওসাৰণা.
নিস্সাৰিযতি সঙ্ঘতো বহি কৰিযতি ইমাযাতি নিস্সাৰণা. ঞত্তি উপোসথো নামাতি ইদং কাৰণূপচাৰৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘উপোসথকম্মৱসেন ঠপিতা’’তি. এসেৱ নযো ঞত্তিপৱাৰণা নামাতি এত্থাপি.
অনুসাসেয্যাতিআদিনা পঠমপুৰিসএয্যৱিভত্তিৱসেন ঠপিতা ঞত্তি অত্তনা পৰং সম্মনিতুং ঠপিতা ঞত্তি নাম. অনুসাসেয্যন্তিআদিনা উত্তমপুৰিসএয্যংৱিভত্তিৱসেন ঠপিতা ঞত্তি অত্তনাৱ অত্তানং সম্মনিতুং ঠপিতা ঞত্তি নাম. অত্তনাৱ অত্তা ৱা পৰো ৱা সম্মনিযতি ইমায ঞত্তিযাতি সম্মুতি. নিস্সট্ঠপত্তচীৱৰাদীনি দীযন্তি অনেনাতি দানং, ঞত্তি. ৱচ্চং অনপেক্খিত্ৱা ৱাচকস্স নিযতনপুংসকলিঙ্গত্তা নপুংসকলিঙ্গৱসেন ৱুত্তং.
আপত্তি পটিগ্গণ্হিযতি অনেনাতি পটিগ্গহো.
পটিমুখং উপৰি কড্ঢিযতি ইমাযাতি পচ্চুক্কড্ঢনা.
কম্মমেৱাতি লক্খিযতি অনেনাতি কম্মলক্খণং.
‘‘তথা’’তি পদেন ‘‘কম্মলক্খণং নামা’’তি পদং অতিদিসতি. ততোতি সব্বসঙ্গাহিকঞত্তিতো. পৰা দ্ৱে ঞত্তিযো কম্মলক্খণং নামাতি যোজনা. ইতীতিআদি নিগমনং.
ঞত্তিদুতিযকম্মট্ঠানভেদে ওসাৰণাদীনং ৱিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিনো’’তিআদি. সীমাসম্মুতি চাতিআদিনা যোজনা কাতব্বা.
যা পন দ্ৱে ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচা ৱুত্তাতি যোজনা. ইতীতিআদি নিগমনং.
ঞত্তিচতুত্থকম্মট্ঠানভেদে যোজনানযো পাকটোযেৱ.
৪৯৭. চতুৱগ্গকৰণে কম্মেতিআদিকায দেসনায সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইতি কম্মানি চা’’তিআদি. তত্থ ইতীতি এৱং দস্সেত্ৱাতি সম্বন্ধো. তস্সত্থোতি তস্স ‘‘চতুৱগ্গকৰণে কম্মে’’তিআদিৱচনস্স অত্থো ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো.
ইতি কম্মৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
অত্থৱসৱগ্গাদিৱণ্ণনা
৪৯৮. এৱং কম্মৱগ্গৱণ্ণনং দস্সেত্ৱা তস্সানন্তৰে ৱুত্তায ‘‘দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চা’’তিআদিকায দেসনায অনুসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদানী’’তিআদি, ইদানি আৰদ্ধন্তি সম্বন্ধো. যানি তানি সিক্খাপদানীতি যোজনা. দিট্ঠধম্মিকৱেৰানন্তি দিট্ঠধম্মে পৱত্তত্তা চ ৱিৰমিতব্বত্তা চ দিট্ঠধম্মিকানং ৱেৰানং. সংৱৰাযাতি এত্থ সংপুব্বো ৱৰধাতু পিদহনত্থো, আযসদ্দো চ তদত্থোতি আহ ‘‘পিদহনত্থাযা’’তি. ৱিপাকদুক্খসঙ্খাতানন্তি পাণাতিপাতাদীনং ৱিপাকভূতানং দুক্খসঙ্খাতানং. সম্পৰাযিকানন্তি সম্পৰাযে পৱত্তানং. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদপঞ্ঞত্তানিসংসট্ঠানে. ‘‘ৱজ্জনীযভাৱতো’’তি ইমিনা ৱজ্জেতব্বানীতি ৱজ্জানীতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ভাযন্তি এতেহীতি ভযানি. অক্খমট্ঠেনাতি অসহণীযট্ঠেন. ‘‘অকুসলানীতি ৱুচ্চন্তী’’তি ইমিনা ৱিপাকদুক্খানি ফলূপচাৰেন অকুসলানি নামাতি দস্সেতি. গণবন্ধভেদনত্থায সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি এৱমেৱ পাঠো. পোত্থকেসু পন ‘‘গণভোজনসিক্খাপদং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি পাঠো লিখিতো. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং অত্থৱসৱগ্গে. যন্তি ৱচনং. এত্থাতি ইমস্মিং ৱগ্গে.
ইতি অত্থৱসৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
৪৯৯. ৱত্তেসু ৱত্তমানো পুগ্গলো ওসাৰীযতি অনেনাতি ওসাৰণীযং, কম্মং. তেন ৱুত্তং ‘‘যেন কম্মেন ওসাৰীযতি, তং কম্মং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. ‘‘যেন কম্মেনা’’তিআদিনা ভণ্ডনকাৰকাদযো নিস্সাৰীযন্তি অনেন কম্মেনাতি নিস্সাৰণীযন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি.
৫০০. সত্তাপত্তিক্খন্ধা পঞ্ঞত্তং নামাতি সম্বন্ধো. অন্তৰাতি ককুসন্ধাদীনং তিণ্ণং বুদ্ধানঞ্চ অম্হাকং ভগৱতো চ অন্তৰে. ‘‘সিক্খাপদে’’তি ইমিনা ‘‘অপঞ্ঞত্তে’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. মক্কটীৱত্থুআদিৱিনীতকথা অনুপঞ্ঞত্তং নামাতি সম্বন্ধো. ‘‘সিক্খাপদে’’তি ইমিনা ‘‘পঞ্ঞত্তে’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং আনিসংসৱগ্গে.
ইতি আনিসংসৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
৫০১. সব্বসিক্খাপদানং সঙ্গহন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘নৱ সঙ্গহা’’তিআদিপাঠে এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ‘‘ৱত্থুনা সঙ্গহো’’তি ইমিনা ‘‘ৱত্থুস্মিং, ৱত্থূনং সঙ্গহো’’তি অত্থং নিৱাৰেতি. এত্থাতি ‘‘ৱত্থুসঙ্গহো’’তিআদিপাঠে. হীতি ৱিত্থাৰো. যস্মা নত্থীতি সম্বন্ধো. সব্বানীতি সিক্খাপদানি. ‘‘সঙ্গহিতানী’’তি ইমিনা সঙ্গহিতব্বোতি সঙ্গহোতি নিব্বচনং দস্সেতি. এৱং তাৱাতিআদি নিগমনং.
যস্মা পন সঙ্গহিতাতি সম্বন্ধো.
এৱমেত্থাতিআদিনা খন্ধসমুট্ঠানঅধিকৰণসমথে সম্পিণ্ডেত্ৱা নিগমনং দস্সেতি. এত্থাতি সঙ্গহৱগ্গে.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
নৱসঙ্গহিতৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
নিট্ঠিতাতি নিট্ঠং নিপ্ফত্তিং ইতা গতাতি নিট্ঠিতা, অথ ৱা নিট্ঠে নিপ্ফত্তিযং ইতা ঠিতাতি নিট্ঠিতা. চসদ্দো অৱধাৰণত্থো, নিট্ঠিতা এৱাতি হি অত্থো. অনুত্তানত্থপদৱণ্ণনাতি অনুত্তানানং অত্থৱন্তপদানং, অত্থানঞ্চ পদানঞ্চ ৱণ্ণনা.
ইতি পৰিৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ পাচিত্যাদিৱণ্ণনায যোজনাতি.
জাদিলঞ্ছিতনামেননেকানং ৱাচিতো মযা;
পৰিৱাৰৱিনযস্স, সমত্তো যোজনানযো.
নিগমনকথাৱণ্ণনা
এৱং ৱিনযসংৱণ্ণনং কত্ৱা ইদানি তং নিগমেন্তো আহ ‘‘এত্তাৱতা’’তিআদি. তত্থ এত্তাৱতাতি এত্তকেন ‘‘যো কপ্পকোটীহিপি অপ্পমেয্য’’ন্তিআদিৱচনতো (পাৰা. অট্ঠ. ১.গন্থাৰম্ভকথা) পট্ঠায ‘‘নৱসঙ্গহিতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা’’তি ৱচনপৰিযোসানানং অক্খৰপদব্যঞ্জনানং সমুদাযভূতেন ৱচনক্কমেন, সমত্তাতি সম্বন্ধো.
উভতোৱিভঙ্গখন্ধকপৰিৱাৰৱিভত্তিদেসনন্তি উভতোৱিভঙ্গেন চ খন্ধকেন চ পৰিৱাৰেন চ ৱিভজিতব্বদেসনং ৱিনযপিটকন্তি সম্বন্ধো. নাথোতি ভিক্খুভিক্খুনীনং হিতপটিপত্তিং যাচনট্ঠেন চ কিলেসানং উপতাপনট্ঠেন চ ৱেনেয্যানং হিতসুখং আসীসনট্ঠেন চ চিত্তিস্সৰিযট্ঠেন চ নাথো. ৱেনেয্যন্তি ৱিনেতব্বট্ঠেন ৱেনেয্যং. জিনোতি পঞ্চমাৰানং জিতট্ঠেন জিনো. অযং পনেত্থ যোজনা – নাথো ৱেনেয্যং ৱিনেন্তো জিনো উভতোৱিভঙ্গখন্ধকপৰিৱাৰৱিভত্তিদেসনং যং ৱিনযপিটকং আহাতি.
সমধিকসত্তৱীসতিসহস্সমত্তেনাতি সহ অধিকেন সত্তসহস্সপ্পমাণেন চ ৱীসতিসহস্সপ্পমাণেন চ গন্থেনাতি সম্বন্ধো. তস্সাতি ৱিনযপিটকস্স. সমন্তপাসাদিকাতি সমন্ততো পসাদং ৱহিকা, জনিকা ৱা. তত্ৰাযং যোজনা – তস্স সমধিকসত্তৱীসতিসহস্সমত্তেন গন্থেন সমন্তপাসাদিকা নাম সংৱণ্ণনা সমত্তাতি.
তত্ৰিদন্তি তত্ৰ ইদং. ‘‘তত্ৰা’’তি পদং পুৰিমৱচনাপেক্খং. তত্ৰ ‘‘সমন্তপাসাদিকা নামা’’তি ৱচনেতি হি অত্থো. সমন্তপাসাদিকত্তস্মিন্তি পচ্চত্তত্থে চেতং ভুম্মৱচনং হোতি ‘‘ইদম্পি সীলস্মি’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৯৪ আদযো) ৱিয, সমন্তপাসাদিকত্তন্তি অত্থো. অযং পনেত্থ যোজনাতত্ৰ ‘‘সমন্তপাসাদিকা নামা’’তি ৱচনে সমন্তপাসাদিকায ইদং সমন্তপাসাদিকত্তং হোতীতি অযং সমন্তপাসাদিকভাৱোতি অত্থো.
আচৰিযপৰংপৰতোতিআদীসু গাথাসু ৱুত্তং নৱৱিধং ৱিসেসনপদং ‘‘ন দিস্সতী’’তি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. সম্পস্সতন্তি সম্মা পস্সন্তানং ৱিঞ্ঞূনন্তি সম্বন্ধো. যতোতি যস্মা, ন দিস্সতীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সংৱণ্ণনাযং. সমন্তপাসাদিকাত্ৱেৱাতি সমন্তপাসাদিকা ইতি এৱ নাম. ৱিনযস্সাতি ৱিনযপিটকস্স. ৱিনেয্যদমনকুসলেনাতি ৱিনেয্যানং দমনে ছেকেন. লোকনাথেনাতি লোকানং নাথেন. লোকমনুকম্পমানেনাতি লোকং অনুকম্পমানেন. অযঞ্হেত্থ যোজনা – আচৰিযপৰংপৰতো…পে… ৱিভঙ্গনযভেদদস্সনতো সম্পস্সতং ৱিঞ্ঞূনং এত্থ কিঞ্চি অপাসাদিকং যতো ন দিস্সতি, তস্মা ৱিনেয্যদমনকুসলেন লোকনাথেন লোকমনুকম্পমানেন ভগৱতা ৱুত্তস্স ৱিনযস্স অযং সমন্তপাসাদিকাত্ৱেৱ সংৱণ্ণনা পৱত্তাতি.
তিস্সোপি ইমা সীহড়ট্ঠকথাযো সুত্ৱাতি সম্বন্ধো. কস্স সন্তিকে সুতন্তি আহ ‘‘বুদ্ধমিত্তো…পে… সন্তিকে’’তি. ‘‘বুদ্ধমিত্তো’’তি নামেন ৱিস্সুতস্স যসস্সিনো ৱিনযঞ্ঞুস্স ধীৰস্স থেৰস্স সন্তিকে সুত্ৱাতি যোজনা. ‘‘সুত্ৱা’’তি পদং ‘‘আৰদ্ধা’’তি পদে পুব্বকালকিৰিযাৱিসেসনং.
মহামেঘৱনুয্যানে ভূমিভাগে পতিট্ঠিতো সত্থু মহাবোধিৱিভূসিতো যো মহাৱিহাৰো অত্থীতি যোজনা.
তস্স মহাৱিহাৰস্স দক্খিণে দিসাভাগে পধানঘৰং পধানঘৰনামকং উত্তমং সুচিচাৰিত্তসীলেন ভিক্খুসঙ্ঘেন সেৱিতং যং পৰিৱেণং অত্থি, তত্থ কাৰযীতি যোজনা.
কোনামো কাৰযীতি আহ ‘‘উড়াৰকুলসম্ভূতো…পে… ৱিস্সুতো’’তি. তত্থ উড়াৰকুলসম্ভূতো সঙ্ঘুপট্ঠাযকো সদা অনাকুলায সদ্ধায ৰতনত্তযে পসন্নো ‘‘মহানিগমসামী’’তি ৱিস্সুতো উপাসকো কাৰযীতি সম্বন্ধো.
কং কাৰযীতি আহ ‘‘চাৰু…পে… সম্পন্নসলিলাসয’’ন্তি. তত্থ চাৰুপাকাৰসংচিতং সোভেন পাকাৰেন সুট্ঠু চিতং চিনিতং মনোৰমং সীতচ্ছাযতৰূপেতং সীতচ্ছাযেন ৰুক্খেন উপেতং সম্পন্নসলিলাসযং মধুৰজলাধাৰং যং পাসাদং কাৰযীতি যোজনা. মহানিগমসামিনো তত্ৰ পাসাদে ৱসতামযাতি সম্বন্ধো.
কং উদ্দিসিত্ৱা কীদিসা কা আৰদ্ধাতি আহ ‘‘সুচিসীলসমাচাৰং…পে… ৱিনযৱণ্ণনা’’তি. তত্থ সুচিসীলসমাচাৰং বুদ্ধসিৰিৱ্হযং থেৰং উদ্দিসিত্ৱা ইদ্ধা অত্থৱিনিচ্ছযাদীহি পৰিপুণ্ণা যা ৱিনযৱণ্ণনা আৰদ্ধাতি যোজনা.
কিংনামস্স ৰঞ্ঞো কতমে সংৱচ্ছৰে আৰদ্ধা, কিস্মিং কালে পৰিনিট্ঠিতাতি আহ ‘‘পালযন্তস্স…পে… পৰিনিট্ঠিতা’’তি. তত্থ সকলং লঙ্কাদীপং নিৰব্বুদং কত্ৱাতি সম্বন্ধো. পালযন্তস্স সিৰিনিৱাসস্স সিৰিপালযসস্সিনো ৰঞ্ঞো জযসংৱচ্ছৰেতি সম্বন্ধো. সমৱীসতিমে খেমে জযসংৱচ্ছৰে অযং ৱিনযসংৱণ্ণনা আৰদ্ধা, একৱীসম্হি ৰঞ্ঞো একৱীসতিমে সংৱচ্ছৰে সম্পত্তে সতি পৰিনিট্ঠিতাতি যোজনা.
যথা অত্তনো সংৱণ্ণনা নিৰুপদ্দৱা সীঘং নিট্ঠং উপগতা, এৱং লোকস্স ধম্মূপসংহিতা সীঘং গচ্ছন্তূতি আসীসং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপদ্দৱাকুলে’’তিআদি. তত্থ উপদ্দৱাকুলে উপদ্দৱেহি আকুলে লোকে সত্তলোকে নিৰুপদ্দৱতো উপদ্দৱৱিৰহতো যথা অযং ৱিনযসংৱণ্ণনা একসংৱচ্ছৰেনেৱ নিট্ঠং উপাগতা, এৱং সব্বস্স লোকস্স আৰদ্ধা সব্বেপি ধম্মূপসংহিতা অত্থা নিৰুপদ্দৱা সীঘং নিট্ঠং গচ্ছন্তূতি যোজনা.
অত্তনা সমাচিতস্স পুঞ্ঞস্স ইচ্ছিতত্থে পৰিণামনং দস্সেন্তো আহ ‘‘চিৰট্ঠিতত্থং ধম্মস্সা’’তিআদি. তত্থ ধম্মস্স চিৰট্ঠিতত্থং ইমং ৱিনযসংৱণ্ণনং কৰোন্তেন সদ্ধম্মবহুমানেন মযা যঞ্চ পুঞ্ঞং সমাচিতং, সব্বস্স তস্স পুঞ্ঞস্স আনুভাৱেন সব্বেপি পাণিনো ধম্মৰাজস্স ভগৱতো সদ্ধম্মৰসসেৱিনো ভৱন্তু.
সদ্ধম্মো চিৰং তিট্ঠতু, দেৱো কালে ৱস্সং ৱস্সন্তো চিৰং পজং সত্তসমূহং তপ্পেতু. ৰাজা ধম্মেন মেদনিং ৰক্খতূতি যোজনা. ইতিসদ্দো পৰিসমাপনত্থো. ইতি পৰিনিট্ঠং সুট্ঠু আপনং দট্ঠব্বন্তীতি অত্থো.
সদ্ধা চ বুদ্ধি চ ৱীৰিযঞ্চ সদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযানি, ৱিসুদ্ধানি চ তানি সদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযানি চেতি ৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযানি, পৰমানি চ তানি ৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযানি চেতি পৰমৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযানি, তেহি পৰিমণ্ডিতো পৰমৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযপটিমণ্ডিতো, তেন, থেৰেনাতি সম্বন্ধো. সীলঞ্চ আচাৰো চ অজ্জৱঞ্চ মদ্দৱঞ্চ সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱানি, তানি আদীনি যেসং তেতি সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদযো, আদিসদ্দেন খন্তিসোৰচ্চাদযো সঙ্গণ্হাতি, তেযেৱ গুণাতি সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদিগুণা, তেসং সমুদযোতি সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদিগুণসমুদযো, তেন সমুদিতো সুট্ঠু পাকটোতি সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদিগুণসমুদযসমুদিতো, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো.
সকসমযো চ সমযন্তৰো চ সকসমযসমযন্তৰা, তেযেৱ পন গহনসদিসত্তা গহনন্তি সকসমযসমযন্তৰগহনং, তস্স অজ্ঝোগাহণং সকসমযসমযন্তৰগহনজ্ঝোগাহণং, তস্মিং সমত্থো সকসমযসমযন্তৰগহনজ্ঝোগাহণসমত্থো. তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো. ৱিসেসেন অঞ্জতি পাকটং কৰোতীতি ৱিযত্তো, পুগ্গলো, ৱিযত্তস্স ইদং ৱেয্যত্তিযং, সতি. পঞ্ঞা চ ৱেয্যত্তিযঞ্চ পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং, তেন সমন্নাগতেনাতি সম্বন্ধো. সমন্নাগতেন থেৰেনাতি যোজনা.
তীণি পিটকানীতি তিপিটকং, তমেৱ পৰিযাপুণিতব্বত্তা পৰিযত্তীতি তিপিটকপৰিযত্তি, তস্স পভেদো এত্থ সত্থুসাসনেতি তিপিটকপৰিযত্তিপভেদং, তস্মিং. সহ অট্ঠকথাযাতি সাট্ঠকথং, সত্থু সাসনং, তস্মিং সত্থুসাসনেতি সম্বন্ধো. সত্থুনো পৰিযত্তিপটিপত্তিপটিৱেধৱসেন তিৱিধং সাসনং সত্থুসাসনং, ব্যাসোপি যুজ্জতেৱ, তস্মিং সত্থুসাসনে ‘‘অপ্পটিহত’’ইতি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. অপ্পটিহতং ঞাণং অপ্পটিহতঞাণং, ইদং তস্মিং ৱিনযসংৱণ্ণনাকালে থেৰস্স পটিৱেধঞাণাভাৱতো সুতমযচিন্তামযঞাণং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অপ্পটিহতঞাণস্স পভাৱো এতস্সাতি অপ্পটিহতঞাণপভাৱো, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো. মহন্তং ৱেয্যাকৰণমেতস্সাতি মহাৱেয্যাকৰণো, ইমিনা সিক্খানিৰুত্তিআদীহি ছড়ঙ্গে মহন্তৱেয্যাকৰণে থেৰস্স অপ্পটিহতঞাণপভাৱতং দস্সেতি, তেন মহাৱেয্যাকৰণেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো.
কৰণং ৱুচ্চতি ঠানং কৰিযতি উচ্চাৰিযতি এত্থ, এতেনাতি ৱা ৱচনত্থেন, কৰণস্স সম্পত্তি কৰণসম্পত্তি, তায জনিতং কৰণসম্পত্তিজনিতং. সুখেন থেৰমুখতো ৱিনিগ্গতং সুখৱিনিগ্গতং, কৰণসম্পত্তিজনিতেন হেতুভূতেন সুখৱিনিগ্গতং কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতং. মধুৰৱচনঞ্চ উদাৰৱচনঞ্চ মধুৰোদাৰৱচনং, পুব্বপদে উত্তৰপদলোপো, ইমিনা কেটুভপকৰণে (সুবোধালংকাৰে ১২৭-১৪২ গাথাসু) ৱুত্তেসু দসসু সদ্দগুণেসু মধুৰতাগুণেন চ উদাৰতাগুণেন চ সমন্নাগতভাৱং দস্সেতি. কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতঞ্চ তং মধুৰোদাৰৱচনঞ্চেতি কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনং. অথ ৱা কৰণসম্পত্তিজনিতঞ্চ তং সুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনঞ্চেতি কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনং. এলং ৱুচ্চতি দুৰুত্তদোসো, নত্থি এলমেতস্সাতি নেলা, সোযেৱ ৱণ্ণো নেলৱণ্ণো, তেন যুত্তং নেলৱণ্ণযুত্তং, কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনং নেলৱণ্ণযুত্তমেতস্সাতি কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচননেলৱণ্ণযুত্তো, থেৰো. ৱিসেসনপৰপদসমাসো, নেলৱণ্ণযুত্তকৰণসম্পত্তি জনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনোতি হি অত্থো, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো. যুত্তঞ্চ পৰিসায সোতেন অনুৰূপত্তা, মুত্তঞ্চ পৰিসায ৱিসাৰদত্তাতি যুত্তমুত্তং, ৱচনং, তং ৱদতি সীলেনাতি যুত্তমুত্তৱাদী, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো.
কম্মসস্সতউচ্ছেদইস্সৰনিম্মানাদিৱসেন নানা ৱাদা এতেসন্তি ৱাদিনো, নানাৱাদা জনা, ৱাদীনং, ৱাদীসু ৱা ৱৰো কম্মকিৰিযৱাদত্তাতি ৱাদিৱৰো, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো. পাড়িযা অত্থং ৱণ্ণেতুং সমত্থত্তা মহন্তো কৱি মহাকৱি, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো.
অত্থধম্মনিৰুত্তিপটিভানৱসেন পভিন্নায পটিসম্ভিদায পৰিৱাৰিতোতি পভিন্নপটিসম্ভিদাপৰিৱাৰো, তস্মিং উত্তৰিমনুস্সধম্মেতি সম্বন্ধো. ছ অভিঞ্ঞা চ পটিসম্ভিদা চ ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদা, তা আদযো যেসং তেতি ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদযো, আদিসদ্দেন তেৱিজ্জাদযো সঙ্গণ্হাতি. ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদযো পভেদা এতস্সাতি ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদিপ্পভেদো, সোযেৱ গুণো ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদিপ্পভেদগুণো, তেন পটিমণ্ডিতো ছড়ভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাদিপ্পভেদগুণপটিমণ্ডিতো, তস্মিং উত্তৰিমনুস্সধম্মেতি সম্বন্ধো. উত্তৰিমনুস্সানং ঝানলাভিআদীনং ধম্মো উত্তৰিমনুস্সধম্মো, অথ ৱা মনুস্সানং কুসলকম্মপথসঙ্খাতধম্মতো উত্তৰীতি উত্তৰিমনুস্সধম্মো, ঝানাদিধম্মো, তস্মিং, ‘‘সুপ্পতিট্ঠিত’’ ইতি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. সুপ্পতিট্ঠিতা বুদ্ধি এতেসন্তি সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধিনো, তেসং থেৰানন্তি সম্বন্ধো. থেৰানং ৱংসে পকাৰেন দিপ্পন্তি, পদীপো ৱিযাতি ৱা থেৰৱংসপ্পদীপা, তেসং. থিৰো সীলসমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতো গুণো এতেসমত্থীতি থেৰা, তেসং, ৱংসালঙ্কাৰভূতেনাতি সম্বন্ধো. মহাৱিহাৰে ৱসনসীলা ৱসনধম্মা, ৱসনে সাধুকাৰীতি ৱা মহাৱিহাৰৱাসিনো, তেসং, থেৰানন্তি সম্বন্ধো. ৱংসে অলঙ্কাৰো, ৱংসস্স ৱাতি ৱংসালঙ্কাৰো, সো হুত্ৱা ভূতো, ৱংসালঙ্কাৰভাৱং ৱা পত্তোতি ৱংসালঙ্কাৰভূতো, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো.
ৱিপুলা চ সা ৱিসুদ্ধা চেতি ৱিপুলৱিসুদ্ধা, ৱিসেসনোভযপদো, ৱিপুলৱিসুদ্ধা বুদ্ধি এতস্সাতি ৱিপুলৱিসুদ্ধবুদ্ধি, তেন থেৰেনাতি সম্বন্ধো. নামমেৱ নামধেয্যং, গহিতং নামধেয্যমেতস্সাতি গহিতনামধেয্যো, তেন থেৰেন কতা সমন্তপাসাদিকা নাম অযং ৱিনযসংৱণ্ণনা তিট্ঠতূতি সম্বন্ধো.
সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো লোকজেট্ঠস্স মহেসিনো ‘‘বুদ্ধো’’তি নামম্পি যাৱ লোকম্হি পৱত্ততি, তাৱ লোকনিত্থৰণেসীনং কুলপুত্তানং সীলৱিসুদ্ধায নযং দস্সেন্তী লোকস্মিং তিট্ঠতূতি যোজনা.
ইতি নিগমনস্স অত্থযোজনা সমত্তা.
নিগমনকথা
এত্তাৱতা চ –
ৰতনপুণ্ণনামস্স, পুৰস্স ৰাজধানিযা;
দক্খিণে মুনিৰূপস্স, ঈসংপাচীননিস্সিতে.
যো ৱিহাৰো সপাসাদো, কাৰিতো ৰাজদেৱিযা;
যা ৱসতা মযা তত্ৰ, কতা পাচিত্যাদিযোজনা.
মাপিতৰত্নপুণ্ণস্স, সত্তৰসেৱ ৰাজিনো;
জযৱস্সেট্ঠাৰসম্হি, সম্পত্তেযং সুনিট্ঠিতা.
‘‘ৰতনপুণ্ণা’’তিৱ্হযস্স ৰাজধানীনগৰস্স দক্খিণস্মিং দিসাভাগে পঞ্চযোজনপ্পমাণে ঠানে দ্ৱীহি মহাতড়াকেহি সুসোভিতস্স মিধিলনামনগৰস্স পুৰত্থিমস্মিং দিসাভাগে দিযড্ঢগাৱুতপ্পমাণে ঠানে অনেকতালপন্তীহি সুসোভিতো চতুন্নং কুলানং ৰমণীযভূতো ‘‘কফ্ৰূ’’ ইতি ৱোহৰিতো যো সো মহাগামো পতিট্ঠিতো, তত্থ পটিসন্ধিযা জাতেন সীলাদিগুণেহি পসংসিতেন ‘‘জাগৰো’’তি গৰূহি গহিতনামধেয্যেন তিক্খত্তুং ৰাজূহি ৰাজমুদ্দিনা লঞ্ছিতেন মে কতাযং পাচিত্যাদিৱণ্ণনায যোজনা সম্পত্তে জিনচক্কে তেৰসাধিকচতুৱস্সসতাধিকং দ্ৱিসহস্সং, সক্কৰাজে পন একতিংসাধিকদ্ৱিৱস্সসতাধিকং সহস্সং গিম্হানে জেট্ঠমাসে জুণ্হপক্খস্স পঞ্চমে সুক্কৱাৰে নিট্ঠং পত্তা অনাযাসেনাতি.
যোজনায ইমিস্সাহং, ৰচনস্সানুভাৱতো;
ভৱেয্যানেকজাতীসু, পিটকত্তযধাৰকো.
কুসলো চুভযত্থেসু, পৰিসাসু ৱিসাৰদো;
সমিজ্ঝন্তু সুসঙ্কপ্পা, ময্হঞ্চ সব্বপাণিনং.
ৱপ্পাদিমনতিক্কম্ম, সম্মা দেৱো পৱস্সতু;
অত্তজমিৱ ৰক্খন্তু, ৰাজানো চাপি মেদিনিন্তি.
ইতি ভদন্তজাগৰত্থেৰেন কতা
পাচিত্যাদিৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.