৯. ৰতনৱগ্গো

১. অন্তেপুৰসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

৪৯৪. ৰাজৱগ্গস্স পঠমে পৰিত্তকোতি গুণেন খুদ্দকো. পাসাদৱৰসদ্দস্স উপৰিসদ্দেন সম্বন্ধিতব্বভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পাসাদৱৰস্স উপৰি গতো’’তি. ইমিনা পাসাদৱৰস্স উপৰি উপৰিপাসাদৱৰং, তং গতো উপগতোতি উপৰিপাসাদৱৰগতোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অয্যানন্তি ভিক্খূনং. ‘‘কাৰণা’’তি ইমিনা ‘‘ৱাহসা’’তি পদস্সত্থং দস্সেতি. তেহীতি অয্যেহি.

৪৯৭. অন্তৰন্তি খণং, ওকাসং ৱা ৱিৱৰং ৱা. ঘাতেতুন্তি হনিতুং. ইচ্ছতীতি ইমিনা পত্থধাতুযা যাচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ৰাজন্তেপুৰং হত্থিসম্মদ্দ’’ন্তিআদীসু ৱচনত্থো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. হত্থিসম্মদ্দন্তি হত্থিসম্বাধট্ঠানং. অস্সেহি সম্মদ্দো এত্থাতি অস্সসম্মদ্দো. ৰথেহি সম্মদ্দো এত্থাতি ৰথসম্মদ্দোতি ৱচনত্থং অতিদিসন্তো আহ ‘‘এসেৱ নযো’’তি. ‘‘সম্মত্ত’’ন্তি পঠমক্খৰেন পাঠস্স সম্বাধস্স অৱাচকত্তা ৱুত্তং ‘‘তং ন গহেতব্ব’’ন্তি. তত্থাতি পাঠে. ‘‘হত্থীনং সম্মদ্দ’’ন্তি ইমিনা উত্তৰপদস্স সম্মদ্দনং সম্মদ্দন্তি ভাৱত্থং দস্সেতি, পুৰিমপদেন ছট্ঠীসমাসঞ্চ. পুৰিমপাঠে পন উত্তৰপদস্স অধিকৰণত্থঞ্চ পুব্বপদেন ততিযাসমাসঞ্চ দস্সেতি. বাহিৰত্থসমাসোতিপি ৱুচ্চতি. পচ্ছিমপাঠে ‘‘হত্থিসম্মদ্দ’’ন্তিআদিপদস্স লিঙ্গৱিপল্লাসঞ্চ ‘‘অত্থী’’তি পাঠসেসেন যোজেতব্বতঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘হত্থিসম্মদ্দো অত্থী’’তি. ৰজিতব্বানীতি ৰজনীযানি, ৰজিতুং অৰহানীতি অত্থো. ইমিনা সম্বন্ধকালে পুৰিমপাঠে ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰেতি ৱিভত্তিৱিপল্লাসো কাতব্বোতি. পচ্ছিমপাঠে পন মুখ্যতোৱ যুজ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্মিং অন্তেপুৰে’’তি.

৪৯৮. অৱসিত্তস্সাতি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তস্স. ইতোতি সযনিঘৰতো. ইমিনা পঞ্চমীবাহিৰসমাসং দস্সেতি. ৰঞ্ঞো ৰতিজননট্ঠেন ৰতনং ৱুচ্চতি মহেসী. মহেসীতি চ সাভিসেকা দেৱী. নিপুব্ব গমুধাতুস্স নিপুব্বকমুধাতুযা পৰিযাযভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘নিগ্গতন্তি নিক্খন্ত’’ন্তি. পঠমং.

২. ৰতনসিক্খাপদং

৫০২. দুতিযে পমুস্সিত্ৱাতি সতিৱিপ্পৱাসেন পমুস্সিত্ৱা. পুণ্ণপত্তন্তি তুট্ঠিদাযং. তঞ্হি মনোৰথপুণ্ণেন পত্তব্বভাগত্তা ‘‘পুণ্ণপত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্স সৰূপং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সততো পঞ্চ কহাপণা’’তি. ইধ পন কহাপণানং পঞ্চসতত্তা পঞ্চৱীসকহাপণা অধিপ্পেতা. আভৰণসদ্দস্স অলঙ্কাৰসদ্দেন পৰিযাযভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অলঙ্কাৰ’’ন্তি. ‘‘মহালতং নামা’’তি ইমিনা ন যো ৱা সো ৱা অলঙ্কাৰো, অথ খো ৱিসেসালঙ্কাৰোতি দস্সেতি. মহন্তানি মালাকম্মলতাকম্মানি এত্থাতি মহালতা. লতাগহণেন হি মালাপি গহিতা. নৱহি কোটীহি অগ্ঘং ইমস্সাতি নৱকোটিঅগ্ঘনকং, নৱকোটিসঙ্খাতং অগ্ঘং অৰহতীতি ৱা নৱকোটিঅগ্ঘনকং.

৫০৪. অন্তে সমীপে ৱসনসীলত্তা পৰিচাৰিকো ‘‘অন্তেৱাসী’’তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পৰিচাৰিকো’’তি.

৫০৬. দ্ৱে লেড্ডুপাতাতি থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স দ্ৱে লেড্ডুপাতা. সঙ্ঘ…পে… নৱকম্মানং অত্থায উগ্গণ্হন্তস্স ৱা উগ্গণ্হাপেন্তস্স ৱা দুক্কটন্তি যোজনা. অৱসেসন্তি জাতৰূপৰজততো অৱসেসং. মাতুকণ্ণপিড়ন্ধনতালপণ্ণম্পীতি মাতুযা কণ্ণে পিড়ন্ধিততালপণ্ণম্পি, পটিসামেন্তস্সাতি সম্বন্ধো.

‘‘কপ্পিযভণ্ডং হোতী’’তি ইমিনা অকপ্পিযভণ্ডং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ইদন্তি ভণ্ডং. পলিবোধো নামাতি অত্তনো পলিবোধো নাম. ছন্দেনপীতি ৱড্ঢকীআদীনং ছন্দহেতুনাপি. ভযেনপীতি ৰাজৱল্লভানং ভযহেতুনাপি. বলক্কাৰেনাতি কৰণং কাৰো, বলেন কাৰো বলক্কাৰো, তেন, বলক্কাৰো হুত্ৱা পাতেত্ৱাতি অত্থো.

তত্থাতি মহাৰামে. যত্থাতি যস্মিং ঠানে, সঙ্কা উপ্পজ্জতীতি সম্বন্ধো. মহাজনসঞ্চৰণট্ঠানেসূতি বহূনং জনানং সঞ্চৰণসঙ্খাতেসু ঠানেসু. নগহেতব্বস্স হেতুং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পলিবোধো ন হোতী’’তি. যস্মা পলিবোধো ন হোতি, তস্মা ন গহেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. একোতি একো ভিক্খু পস্সতীতি সম্বন্ধো. ওক্কম্মাতি ওক্কমিত্ৱা.

ৰূপসদ্দো ভণ্ডপৰিযাযোতি আহ ‘‘ভণ্ড’’ন্তি. ভণ্ডং ৰূপং নামাতি যোজনা. ভণ্ডিকন্তি ভণ্ডেন নিযুত্তং পুটকং. গণেত্ৱাতি গণনং কত্ৱা. নিমিত্তন্তীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপৰিযাযো. লঞ্ছনাদি নিমিত্তং নামাতি হি যোজনা. লঞ্ছনাদীতি আদিসদ্দেন নীলপিলোতিকাদযো সঙ্গণ্হাতি. লাখাযাতি জতুনা.

পতিৰূপা নাম ইধ লজ্জিকুক্কুচ্চকাতি আহ ‘‘লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা’’তি. থাৱৰন্তি জঙ্গমা অঞ্ঞং থাৱৰং. অদ্ধুনোতি কালস্স. সমাদপেত্ৱাতি অঞ্ঞে সমাদপেত্ৱা. উদ্দিস্স অৰিযা তিট্ঠন্তি, এসা অৰিযান যাচনা’’তি (জা. ১.৭.৫৯) ৱুত্তনযেন যাচিত্ৱাতি অত্থো.

৫০৭. ৰতনসম্মতন্তি মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগন্তি. দুতিযং.

৩. ৱিকালগামপ্পৱিসনসিক্খাপদং

৫০৮. ততিযে ‘‘তিৰচ্ছানভূতং কথ’’ন্তি ইমিনা ‘‘তিৰচ্ছানকথ’’ন্তি পদস্স তুল্যনিস্সিতসমাসং দস্সেতি. ৰাজপটিসংযুত্তন্তি ৰাজূহি পটিসংযুত্তং.

৫১২. সম্বহুলা ভিক্খূতি সম্বন্ধো. তস্মিং গামেতি তস্মিং পঠমপৱিসনগামে. তং কম্মন্তি তং ইচ্ছিতকম্মং. অন্তৰাতি গামৱিহাৰানমন্তৰে. ভুম্মত্থে চেতং নিস্সক্কৱচনং.

কুলঘৰে ৱাতি ঞাতিকুলউপট্ঠাককুলঘৰে ৱা. তেলভিক্খায ৱাতি তেলযাচনত্থায ৱা. পস্সেতি অত্তনো পস্সে সমীপেতি ৱুত্তং হোতি. তেনাতি গামমজ্ঝমগ্গেন. অনোক্কম্মাতি অনোক্কমিত্ৱা, অপক্কমিত্ৱাতি অত্থোতি. ততিযং.

৪. সূচিঘৰসিক্খাপদং

৫১৭. চতুত্থে ককাৰস্স পদপূৰণভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ভেদনমেৱ ভেদনক’’ন্তি. অস্সত্থিঅত্থে অপচ্চযোতি আহ ‘‘তং অস্স অত্থী’’তি. অস্সাতি পাচিত্তিযস্স. পঠমং সূচিঘৰং ভিন্দিত্ৱা পচ্ছা পাচিত্তিযং দেসেতব্বন্তি অত্থো. অৰণিধনুকেতি অৰণিযা ধনুকে. ৱেধকেতি কাযবন্ধনৱেধকেতি. চতুত্থং.

৫. মঞ্চসিক্খাপদং

৫২২. পঞ্চমে ছেদনমেৱ ছেদনকং, তমস্সত্থীতি ছেদনকন্তি অত্থং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৱুত্তনযমেৱা’’তি.

নিখণিত্ৱাতি পমাণাতিৰেকং নিখণিত্ৱা. উত্তানং ৱা কত্ৱাতি হেট্ঠুপৰি পৰিৱত্তনং ৱা কত্ৱা. ঠপেত্ৱাতি লম্বণৱসেন ঠপেত্ৱাতি. পঞ্চমং.

৬. তূলোনদ্ধসিক্খাপদং

৫২৬. ছট্ঠে এত্থাতি মঞ্চপীঠে. অৱনহিতব্বন্তি ওনদ্ধং, তূলেন ওনদ্ধং তূলোনদ্ধন্তি অত্থোপি যুজ্জতি. তূলং পক্খিপিত্ৱাতি মঞ্চপীঠে চিমিলিকং পত্থৰিত্ৱা তস্সুপৰি তূলং পক্খিপিত্ৱাতি অত্থোতি. ছট্ঠং.

৭. নিসীদনসিক্খাপদং

৫৩১. সত্তমে কত্থাতি কিস্মিং খন্ধকে, কিস্মিং ৱত্থুস্মিং ৱা. হীতি সচ্চং. তত্থাতি চীৱৰক্খন্ধকে, পণীতভোজনৱত্থুস্মিং ৱা. ‘‘যথা নামা’’তি ইমিনা ‘‘সেয্যথাপী’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি, ‘‘পুৰাণো চম্মকাৰো’’তি ইমিনা ‘‘পুৰাণাসিকোট্ঠো’’তি পদস্স. চম্মকাৰো হি অসিনা চম্মং কুটতি ছিন্দতীতি ‘‘অসিকোট্ঠো’’তি ৱুচ্চতি. ৱত্থুপ্পন্নকালমুপনিধায ৱুত্তং ‘‘পুৰাণো’’তি. তমেৱূপমং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘যথা হী’’তি. হীতি তপ্পাকটীকৰণং, তং পাকটং কৰিস্সামীতি হি অত্থো. চম্মকাৰো কড্ঢতীতি সম্বন্ধো. ৱিত্থতন্তি ৱিসালং. সোপীতি উদাযীপি. তং নিসীদনং কড্ঢতীতি যোজনা. তেনাতি কড্ঢনহেতুনা. তন্তি উদাযিং. সন্থতসদিসন্তি সন্থতেন সদিসং. একস্মিং অন্তেতি একস্মিং কোট্ঠাসে, ফালেত্ৱাতি সম্বন্ধোতি. সত্তমং.

৮. কণ্ডুপটিচ্ছাদিসিক্খাপদং

৫৩৭. অট্ঠমে ‘‘কত্থা’’তিআদীনি ৱুত্তনযানেৱ.

৫৩৯. ‘‘যস্সা’’তি পদস্স ৱিসযং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ভিক্খুনো’’তি. ‘‘নাভিযা হেট্ঠা’’তি ইমিনা নাভিযা অধো অধোনাভীতি ৱচনত্থং দস্সেতি, ‘‘জাণুমণ্ডলানং উপৰী’’তি ইমিনা জাণুমণ্ডলানং উব্ভ উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি. উব্ভসদ্দো হি উপৰিপৰিযাযো সত্তম্যন্তনিপাতো. কণ্ডুখজ্জুসদ্দানং ৱেৱচনত্তা ৱুত্তং ‘‘কণ্ডূতি খজ্জূ’’তি. কণ্ডতি ভেদনং কৰোতীতি কণ্ডু. খজ্জতি ব্যধনং কৰোতীতি খজ্জু. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘কচ্ছূ’’তি পাঠো অত্থি, সো অযুত্তো.

লোহিতং তুণ্ডং এতিস্সাতি লোহিততুণ্ডিকা. পিড়যতি ৱিবাধযতীতি পিড়কা. আ ভুসো অসুচিং সৱতি পগ্ঘৰাপেতীতি অস্সাৱোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অসুচিপগ্ঘৰণ’’ন্তি. অৰিসঞ্চ ভগন্দৰা চ মধুমেহো চ. আদিসদ্দেন দুন্নামকাদযো সঙ্গণ্হাতি. তত্থ অৰি ৱিয ঈসতি অভিভৱতীতি অৰিসং. ভগং ৱুচ্চতি ৱচ্চমগ্গং, তং দৰতি ফালেতীতি ভগন্দৰা, গূথসমীপে জাতো ৱণৱিসেসো. মধু ৱিয মুত্তাদিং মিহতি সেচতীতি মধুমেহো, সো আবাধো মুত্তমেহো সুক্কমেহো ৰত্তমেহোতি অনেকৱিধো. থুল্লসদ্দো মহন্তপৰিযাযোতি আহ ‘‘মহা’’তি. অট্ঠমং.

৯. ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদং

৫৪২. নৱমে ৱস্সে ৱস্সকালে অধিট্ঠাতব্বাতি ৱস্সিকা, ৱস্সিকা চ সা সাটিকা চেতি ৱস্সিকসাটিকাতি. নৱমং.

১০. নন্দত্থেৰসিক্খাপদং

৫৪৭. দসমে ‘‘চতূহি অঙ্গুলেহী’’তি ইমিনা চতুৰো অঙ্গুলা চতুৰঙ্গুলাতি অসমাহাৰদিগুং দস্সেতি. ঊনকপ্পমাণোতি ভগৱতো লামকপমাণো. ইমিনা ওমকসদ্দস্স লামকত্থং দস্সেতীতি দট্ঠব্বন্তি. দসমং.

ৰতনৱগ্গো নৱমো.

ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায

খুদ্দকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.