৫. অচেলকৱগ্গো
১. অচেলকসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
২৬৯. অচেলকৱগ্গস্স পঠমে পৰিৱিসতি এত্থাতি পৰিৱেসনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিৱেসনট্ঠান’’ন্তি. পৰিব্বাজকপব্বজসদ্দা সমানাতি আহ ‘‘পৰিব্বাজকসমাপন্নোতি পব্বজ্জং সমাপন্নো’’তি. তিত্থেন সমং পূৰতীতি সমতিত্থীকং, নদীআদীসু উদকং, সমতিত্থিকং ৱিযাতি সমতিত্থিকং, পত্তভাজনেসু যাগুভত্তং. তেসন্তি মাতাপিতূনং দেন্তস্সাতি সম্বন্ধো. ‘‘দাপেতী’’তি এত্থ দাধাতুযা সম্পদানস্স সুৱিজানিতত্তা তং অদস্সেত্ৱা কাৰিতকম্মমেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তি.
২৭৩. ‘‘সন্তিকে’’তিইমিনা ‘‘উপনিক্খিপিত্ৱা’’তি এত্থ উপসদ্দস্স সমীপত্থং দস্সেতি. তেসন্তি তিত্থিযানং. তত্থাতি ভাজনে. ইতোতি পত্ততো. ইধাতি ময্হং ভাজনে. নন্তি খাদনীযভোজনীযং. তস্সাতি তিত্থিযস্সাতি. পঠমং.
২. উয্যোজনসিক্খাপদং
২৭৪. দুতিযে পটিক্কমনঅসনসালসদ্দানং পৰিযাযত্তা ৱুত্তং ‘‘অসনসালাযপী’’তি. ভত্তস্স ৱিস্সজ্জনং ভত্তৱিস্সগ্গোতি কতে ভত্তকিচ্চন্তি আহ ‘‘ভত্তকিচ্চ’’ন্তি. সম্ভূধাতুস্স পপুব্বঅপধাত্ৱত্থত্তা ৱুত্তং ‘‘ন পাপুণী’’তি.
২৭৬. ৱুত্তাৱসেসন্তি ৱুত্তেহি মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতুকামতাদীহি অৱসেসং. তস্মিন্তি উয্যোজিতভিক্খুম্হি. অত্থতোতি ৱিজহন্তৱিজহিতভিক্খূনং অৱিনাভাৱসঙ্খাতঅত্থতো. ইতৰেনাতি উয্যোজকভিক্খুনা. তত্থাতি ‘‘দস্সনূপচাৰং ৱা সৱনূপচাৰং ৱা’’তিৱচনে. এত্থাতি নিদ্ধাৰণসমুদাযো, দস্সনূপচাৰসৱনূপচাৰেসূতি অত্থো. ‘‘তথাতিইমিনা দ্ৱাদসহত্থপমাণং অতিদিসতি. তেহীতি কুট্টাদীহি. তস্সাতি দস্সনূপচাৰাতিক্কমস্স. ‘‘ৱুত্তপকাৰমনাচাৰ’’ন্তি ইমিনা ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি পচ্চযো’’তি এত্থ অঞ্ঞসদ্দস্স অপাদানং দস্সেতি, ‘‘কাৰণ’’ন্তিইমিনা পচ্চযসদ্দস্সত্থং.
২৭৭. কলিসদ্দস্স পাপপৰাজযসঙ্খাতেসু দ্ৱীসু অত্থেসু পাপসঙ্খাতো কোধোতি আহ ‘‘কলীতি কোধো’’তি. ‘‘আণ’’ন্তিইমিনা সাসনসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘আণা চ সাসনং ঞেয্য’’ন্তি. কোধৱসেন ৱদতীতি সম্বন্ধো. দস্সেত্ৱা ৱদতীতি যোজনা. ইমস্স ঠানং নিসজ্জং আলোকিতং ৱিলোকিতং পস্সথ ভোতি যোজনা. ইমিনাপীতি অমনাপৱচনং ৱচনেনাপীতি. দুতিযং.
৩. সভোজনসিক্খাপদং
২৭৯. ততিযে ‘‘সযনিযঘৰে’’তি ৱত্তব্বে যকাৰলোপং কত্ৱা ‘‘সযনিঘৰে’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সযনিঘৰে’’তি. যতোতি এত্থ তোসদ্দো পঠমাদীসু অত্থেসু দিস্সতি. ‘‘যতোনিদান’’ন্তিআদীসু (সু. নি. ২৭৫) পঠমত্থে. ‘‘অন্তৰাযে অসেসতো’’তিআদীসু (ধ. স. অট্ঠ. গন্থাৰম্ভকথা ৭) দুতিযত্থে. ‘‘অনিচ্চতো’’তিআদীসু (পট্ঠা. ১.১.৪০৯) ততিযত্থে. ‘‘মাতিতো পিতিতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৩১১) পঞ্চম্যত্থে. ‘‘যং পৰতো দানপচ্চযা’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৫৮৫) ছট্ঠ্যত্থে. ‘‘পুৰতো পচ্ছতো’’তিআদীসু (পাচি. ৫৭৬) সত্তম্যত্থে. ‘‘পদমতো’’তিআদীসু কাৰণত্থে দিস্সতি. ইধাপি কাৰণত্থেযেৱাতি আহ ‘‘যস্মা’’তি. যস্মা কাৰণা অয্যস্স ভিক্খা দিন্না, তস্মা গচ্ছথ ভন্তে তুম্হেতি অত্থো. যন্তি ভিক্খং. ৱোতি তুম্হেহি. অধিপ্পাযোতি পুৰিসস্স অজ্ঝাসযো. ‘‘পৰিযুট্ঠিতো’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি অত্থপকৰণাদিতো ৰাগপৰিযুট্ঠিতোৱাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘ৰাগপৰিযুট্ঠিতো’’তি, ৰাগেন পৰিভৱিত্ৱা উট্ঠিতোতি অত্থো.
২৮০. সভোজনন্তি এত্থ সকাৰো সহসদ্দকাৰিযো চ অকাৰুকাৰানং অসৰূপত্তা অকাৰতো উকাৰস্স লোপো চ তীসু পদেসু পচ্ছিমানং দ্ৱিন্নং পদানং তুল্যত্থনিস্সিতসমাসো চ পুব্বপদেন সহ ভেদনিস্সিতবাহিৰত্থসমাসো চ হোতি, ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সহ উভোহি জনেহী’’তি. অথ ৱা ভুঞ্জিতব্বন্তি ভোজনং, সং ৱিজ্জতি ভোজনং অস্মিং কুলেতি সভোজনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ ৱা’’তিআদি. হীতি সচ্চং. তেনেৱাতি তেনেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং ভুঞ্জিতব্বত্তা. অস্সাতি ‘‘সভোজনে’’তিপদস্স. ঘৰেতি এত্থ পুব্বো সযনিসদ্দো লোপোতি আহ ‘‘সযনিঘৰে’’তি. ইমিনা ‘‘দত্তো’’তিআদীসু ৱিয পুব্বপদলোপসমাসং দস্সেতি. পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি এত্থ পিট্ঠসঙ্ঘাটো নাম ন অঞ্ঞস্স যস্স কস্সচি, অথ খো সযনিঘৰগব্ভস্সেৱাতি আহ ‘‘তস্স সযনিঘৰগব্ভস্সা’’তি. যথা ৱা তথা ৱাতি যেন ৱা তে ন ৱা আকাৰেন. কতস্সাতি পিট্ঠিৱংসং আৰোপেত্ৱা ৱা অনাৰোপেত্ৱা ৱা কতস্সাতি. ততিযং.
২৮৪. চতুত্থপঞ্চমেসু যথা চ সভোজনসিক্খাপদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং, এৱমেৱ তানিপীতি যোজনাতি. চতুত্থপঞ্চমানি.
৬. চাৰিত্তসিক্খাপদং
২৯৪. ছট্ঠে কস্মা তেহি ‘‘দেথাৱুসো ভত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, ননু ভিক্খূনং এৱং ৱত্তুং ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘এত্থ তং কিৰা’’তিআদি. তস্মাতি যস্মা অভিহটং অহোসি, তস্মা.
২৯৫. ইদং পন ৱচনং আহাতি সম্বন্ধো. পসাদঞ্ঞথত্তন্তি পসাদস্স অঞ্ঞেনাকাৰেন ভাৱো. নন্তি খাদনীযং. ‘‘গহেত্ৱা আগমংসূ’’তিইমিনা ‘‘উস্সাৰিযিত্থা’’তি এত্থ উকাৰস্স উগ্গহত্থতঞ্চ সৰধাতুস্স গত্যত্থতঞ্চ অজ্জতনিঞুংৱিভত্তিযা ত্থত্তঞ্চ দস্সেতি, উগ্গহেত্ৱা সাৰিংসু অগমংসূতি অত্থো.
২৯৮. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. ঠিতস্স ভিক্খুনো চিত্তং উপ্পন্নন্তি যোজনা. ততোতি চিত্তুপ্পন্নতো. যন্তি ভিক্খুং. পকতিৱচনেনাতি উচ্চাসদ্দমকত্ৱা পৱত্তেন সভাৱৱচনেন. অন্তোৱিহাৰেতি ৱচনস্স অতিসম্বাধত্তা অযুত্তভাৱং মঞ্ঞমানো আহ ‘‘অপি চ অন্তোউপচাৰসীমাযা’’তি.
৩০২. গামস্স অন্তৰে আৰামো তিট্ঠতীতি অন্তৰাৰামো ৱিহাৰো, তং গচ্ছতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তোগামে’’তিআদীতি. ছট্ঠং.
৭. মহানামসিক্খাপদং
৩০৩. সত্তমে ‘‘ভগৱতো’’তিপদং ‘‘চূড়পিতুপুত্তো’’তিপদে সম্বন্ধো, ‘‘মহল্লকতৰো’’তিপদে অপাদানং. চূড়পিতুপুত্তোতি সুদ্ধোদনো, সক্কোদনো, সুক্কোদনো, ধোতোদনো, অমিতোদনোতি পঞ্চ জনা ভাতৰো, অমিতা, পালিতাতি দ্ৱে ভগিনিযো. তেসু ভগৱা চ নন্দো চ জেট্ঠভাতুভূতস্স সুদ্ধোদনস্স পুত্তা, আনন্দো কনিট্ঠভাতুভূতস্স অমিতোদনস্স পুত্তো, মহানামো চ অনুৰুদ্ধো চ ততিযস্স সুক্কোদনস্স পুত্তা. সক্কোদনধোতোদনানং পুত্তা অপাকটা. তিস্সত্থেৰো অমিতায নাম ভগিনিযা পুত্তো, পালিতায পুত্তধীতৰা অপাকটা. তস্মা চূড়পিতুনো সুক্কোদনস্স পুত্তো চূড়পিতুপুত্তোতি অত্থো দট্ঠব্বো. দ্ৱীসু ফলেসূতি হেট্ঠিমেসু দ্ৱীসু ফলেসু. উস্সন্নসদ্দো বহুপৰিযাযোতি আহ ‘‘বহূ’’তি. ৱজতোতি গোট্ঠতো. তঞ্হি গাৱো গোচৰট্ঠানতো পটিক্কমিত্ৱা নিৱাসত্থায ৱজন্তি গচ্ছন্তি অস্মিন্তি ৱজোতি ৱুচ্চতি.
৩০৬. তস্মিং সমযেতি তস্মিং পৱাৰণসমযে. ‘‘এত্তকেহী’’তিপদস্স নামৱসেন ৱা পৰিমাণৱসেন ৱা দুৱিধস্স অত্থস্স অধিপ্পেতত্তা ৱুত্তং ‘‘নামৱসেন পৰিমাণৱসেনা’’তি. তেসু নামং সন্ধায এতং নামং এতেসং ভেসজ্জানন্তি এত্তকানীতি ৱচনত্থো কাতব্বো, পৰিমাণং সন্ধায এতং পৰিমাণং এতেসন্তি এত্তকানীতি ৱচনত্থো কাতব্বো. ‘‘অঞ্ঞং ভেসজ্জ’’ন্তি এত্থ অঞ্ঞসদ্দস্স অপাদানং নামং ৱা পৰিমাণং ৱা ভৱেয্যাতি আহ ‘‘সব্বিনা পৱাৰিতো’’তিআদি.
৩১০. যেতি দাযকা, পৱাৰিতা হোন্তীতি সম্বন্ধোতি. সত্তমং.
৮. উয্যুত্তসেনাসিক্খাপদং
৩১১. অট্ঠমে ‘‘অভিমুখ’’ন্তিইমিনা অভিসদ্দস্সত্থং দস্সেতি. ‘‘উয্যাতো’’তিপদস্স উট্ঠহিত্ৱা যাতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নগৰতো নিগ্গতো’’তি. ‘‘কতউয্যোগ’’ন্তি ইমিনা উট্ঠহিত্ৱা যুঞ্জতি গচ্ছতীতি উয্যুত্তাতি দস্সেতি. ধাতূন, মনেকত্থত্তা ৱুত্তং ‘‘গামতো নিক্খন্ত’’ন্তি.
৩১৪. দ্ৱাদস পুৰিসা ইমস্স হত্থিনোতি দ্ৱাদসপুৰিসো, আৱুধো হত্থেসু এতেসন্তি আৱুধহত্থা. নিন্নন্তি নিন্নট্ঠানং, পস্সতো ভিক্খুনোতি সম্বন্ধোতি. অট্ঠমং.
৯. সেনাৱাসসিক্খাপদং
৩১৯. নৱমে ‘‘তিট্ঠতু ৱা’’তিআদিনা ৱসনাকাৰং দস্সেতি. ৱাসদ্দো ‘‘চঙ্কমতু ৱা’’তিঅত্থং সম্পিণ্ডেতি. কিঞ্চি ইৰিযাপথন্তি চতূসু ইৰিযাপথেসু কিঞ্চি ইৰিযাপথং. যথা ৰুদ্ধমানে সঞ্চাৰো ছিজ্জতি, এৱং ৰুদ্ধা সংৱুতা হোতীতি যোজনা. ‘‘ৰুদ্ধো’’তি ইমিনা ‘‘পলিবুদ্ধো’’তি এত্থ পৰিপুব্বস্স বুধিধাতুস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতীতি. নৱমং.
১০. উয্যোধিকসিক্খাপদং
৩২২. দসমে যুজ্ঝন্তীতি সংপহৰন্তি. ‘‘বলস্স অগ্গং এত্থা’’তিইমিনা ভিন্নাধিকৰণবাহিৰত্থসমাসং দস্সেতি. ‘‘জানন্তী’’তিপদং অত্থসম্পুণ্ণত্থায পক্খিত্তং. অগ্গন্তি কোট্ঠাসং. বলং গণীযতি এত্থাতি বলগ্গন্তি ৱচনত্থোপি যুজ্জতি. তেনাহ ‘‘বলগণনট্ঠান’’ন্তি. ইদঞ্হি ৱচনং অম্বসেচনগৰুসিননযেন ৱুত্তং. কথং? ‘‘বলগণনট্ঠান’’ন্তি ৱদন্তেন অট্ঠকথাচৰিযেন ‘‘বলস্স অগ্গং জানন্তি এত্থাতি বলগ্গ’’ন্তি ৱচনত্থস্স পিণ্ডত্থো চ ঞাপীযতি, ‘‘বলং গণীযতি এত্থাতি বলগ্গ’’ন্তি ৱচনত্থো চ দস্সীযতি. ৱিযূহীযতে সম্পিণ্ডীযতে ব্যূহো, সেনায ব্যূহো সেনাব্যূহোতি অত্থং দস্সেতি ‘‘সেনায ৱিযূহ’’ন্তিআদিনা. অণতি ভেৰৱসদ্দং কৰোতীতি অণীকং, মুদ্ধজণকাৰো, হত্থীযেৱ অণীকং হত্থাণীকং. এসেৱ নযো সেসেসুপি. যো হত্থী পুব্বে ৱুত্তো, তেন হত্থিনাতি যোজনাতি. দসমং.
অচেলকৱগ্গো পঞ্চমো.