৪. ভোজনৱগ্গো

১. আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

২০৩. ভোজনৱগ্গস্স পঠমে আৱসথে পঞ্ঞত্তো পিণ্ডো আৱসথপিণ্ডোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমন্তা’’তিআদি. পৰিক্খিত্তন্তি পৰিৱুতং আৱসথন্তি সম্বন্ধো. অদ্ধং পথং গচ্ছন্তীতি অদ্ধিকা. গিলাযন্তি ৰুজন্তীতি গিলানা. গব্ভো কুচ্ছিট্ঠসত্তো এতাসন্তি গব্ভিনিযো. মলং পব্বাজেন্তীতি পব্বজিতা, তেসং যথানুৰূপন্তি সম্বন্ধো. পঞ্ঞত্তানি মঞ্চপীঠানি এত্থাতি পঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠো, তং. অনেকগব্ভপৰিচ্ছেদং অনেকপমুখপৰিচ্ছেদং আৱসথং কত্ৱাতি যোজনা. তত্থাতি আৱসথে. তেসং তেসন্তি অদ্ধিকাদীনং. হিয্যোসদ্দস্স অতীতানন্তৰাহস্স চ অনাগতানন্তৰাহস্স চ ৱাচকত্তা ইধ অনাগতানন্তৰাহৱাচকোতি আহ ‘‘স্ৱেপী’’তি. কুহিং গতা ইতি ৱুত্তেতি যোজনা. ‘‘কুক্কুচ্চাযন্তো’’তিপদস্স নামধাতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘কুক্কুচ্চং কৰোন্তো’’তি.

২০৬. ‘‘অদ্ধযোজনং ৱা যোজনং ৱা’’তিইমিনা ‘‘পক্কমিতু’’ন্তিপদস্স কম্মং দস্সেতি. ‘‘গন্তু’’ন্তিইমিনা কমুসদ্দস্স পদৱিক্খেপত্থং দস্সেতি. ‘‘অনোদিস্সা’’তিপদস্স ত্ৱাপচ্চযন্তভাৱং দস্সেতুং ‘‘অনুদ্দিসিত্ৱা’’তি ৱুত্তং. পাসং ডেতীতি পাসণ্ডো, সত্তানং চিত্তেসু দিট্ঠিপাসং খিপতীতি অত্থো. অথ ৱা তণ্হাপাসং, দিট্ঠিপাসঞ্চ ডেতি উড্ডেতীতি পাসণ্ডো, তং পাসণ্ডং. যাৱতত্থো পঞ্ঞত্তো হোতীতি যাৱতা অত্থো হোতি, তাৱতা পঞ্ঞত্তো হোতীতি যোজনা. ‘‘যাৱদত্থো’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. দকাৰো পদসন্ধিকৰো. সকিং ভুঞ্জিতব্বন্তি একদিৱসং সকিং ভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘একদিৱসং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি.

এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. এককুলেন ৱা পঞ্ঞত্তন্তি সম্বন্ধো. ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি একতো হুত্ৱা পঞ্ঞত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. নানাকুলেহি পঞ্ঞত্তং পিণ্ডন্তি যোজনা. ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি নানাকুলানি একতো অহুত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং পঞ্ঞত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. যোপি পিণ্ডো ছিজ্জতীতি সম্বন্ধো. উপচ্ছিন্দিত্ৱাতি অসদ্ধিযাদিপাপচিত্তত্তা উপচ্ছিন্দিত্ৱা.

২০৮. অনুৱসিত্ৱাতি পুনপ্পুনং ৱসিত্ৱা. অন্তৰামগ্গে গচ্ছন্তত্তা ‘‘গচ্ছন্তো ভুঞ্জতী’’তি ইদং তাৱ যুত্তং হোতু, গতট্ঠানে পন গমিতত্তা কথং? পচ্চুপ্পন্নসমীপোপি অতীতো তেন সঙ্গহিতত্তা যুত্তং. ‘‘কুতো নু ত্ৱং ভিক্খু আগচ্ছসী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১৩০) ৱিয. তংসমীপোপি হি তাদিসো. নানাট্ঠানেসু নানাকুলানং সন্তকে পকতিযা অনাপত্তিভাৱতো নানাট্ঠানেসু এককুলস্সেৱ সন্তকং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অনাপত্তী’’তি. আৰদ্ধস্স ৱিচ্ছেদত্তা ‘‘পুন একদিৱসং ভুঞ্জিতুং লভতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘ওদিস্সা’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ভিক্খূযেৱ গহেতব্বাতি আহ ‘‘ভিক্খূনংযেৱা’’তি. পঠমং.

২. গণভোজনসিক্খাপদং

২০৯. দুতিযে পহীনলাভসক্কাৰস্স হেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘সো কিৰা’’তিআদি. সোতি দেৱদত্তো. ‘‘অহোসী’’তি চ ‘‘পাকটো জাতো’’তি চ যোজেতব্বো. অজাতসত্তুনাতি অজাতস্সেযেৱ পিতুৰাজস্স সত্তুভাৱতো অজাতসত্তুনা, ‘‘মাৰাপেত্ৱা’’তিপদে কাৰিতকম্মং. ৰাজানন্তি বিম্বিসাৰৰাজং, ‘‘মাৰাপেত্ৱা’’তিপদে ধাতুকম্মং. অভিমাৰেতি অভিনিলীযিত্ৱা ভগৱতো মাৰণত্থায পেসিতে ধনুধৰে. গূড়্হপটিচ্ছন্নোতি গুহিতো হুত্ৱা পটিচ্ছন্নো. পৰিকথাযাতি পৰিগুহনায কথায. ‘‘ৰাজানম্পী’’তিপদং ‘‘মাৰাপেসী’’তিপদে ধাতুকম্মং. পৱিজ্ঝীতি পৱট্টেসি. ততোতি ততো ৱুত্ততো পৰং উট্ঠহিংসূতি সম্বন্ধো. নগৰে নিৱসন্তীতি নাগৰা. ৰাজাতি অজাতসত্তুৰাজা. সাসনকণ্টকন্তিসাসনস্স কণ্টকসদিসত্তা সাসনকণ্টকং. ততোতি নীহৰতো. উপট্ঠানম্পীতি উপট্ঠানম্পি, উপট্ঠানত্থাযপি ৱা. অঞ্ঞেপীতি ৰাজতো অঞ্ঞেপি. অস্সাতি দেৱদত্তস্স. কিঞ্চি খাদনীযভোজনীযং ‘‘দাতব্ব’’ন্তি ইমিনা যোজেতব্বং. কিঞ্চি ৱা অভিৱাদনাদি ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো. কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জনস্স হেতুং দস্সেন্তো আহ ‘‘মা মে’’তিআদি. পোসেন্তো হুত্ৱা ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো.

২১১. ভত্তং অনধিৱাসেন্তানং কস্মা চীৱৰং পৰিত্তং উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘ভত্তং অগণ্হন্তান’’ন্তিআদি.

২১২. চীৱৰকাৰকে ভিক্খূ ভত্তেন কস্মা নিমন্তেন্তীতি আহ ‘‘গামে’’তিআদি.

২১৫. নানাৱেৰজ্জকেতি এত্থ ৰঞ্ঞো ইদং ৰজ্জং, ৱিসদিসং ৰজ্জং ৱিৰজ্জং, নানপ্পকাৰং ৱিৰজ্জং নানাৱিৰজ্জং. নানাৱিৰজ্জেহি আগতা নানাৱেৰজ্জকা. মজ্ঝে ৱুদ্ধি হোতীতি আহ ‘‘নানাৱিধেহি অঞ্ঞৰজ্জেহি আগতে’’তি. অঞ্ঞৰজ্জেহীতি ৰাজগহতো অঞ্ঞেহি ৰজ্জেহি. ৰঞ্জিতব্বন্তি ৰঞ্জন্তি ৱুত্তে নিগ্গহিতস্স অনাসনং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘নানাৱেৰঞ্জকেইতিপি পাঠো’’তি.

২১৮. গণভোজনেতি গণস্স ভোজনং গণভোজনং, গণভোজনস্স ভোজনং গণভোজনং, তস্মিং গণভোজনে পাচিত্তিযন্তি অত্থো. ‘‘ৰত্তূপৰতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.১০; ম. নি. ১.২৯৩) ৱিয একস্স ভোজনসদ্দস্স লোপো দট্ঠব্বো. ননু উপোসথে ৱিয দ্ৱে তযো গণো নামাতি আহ ‘‘ইধ গণো নাম চত্তাৰো’’তিআদি. তেন দ্ৱে তযো গণো নাম ন হোন্তি, চত্তাৰো পন আদিং কত্ৱা তদুত্তৰি গণো নামাতি দস্সেতি. তং পনেতন্তি এত্থ এতসদ্দো ৱচনালঙ্কাৰো দ্ৱীসু সব্বনামেসু পুব্বস্সেৱ যেভুয্যেন পধানত্তা. পসৱতীতি ৱড্ঢতি, জাযতীতি অত্থো. ৱেৱচনেন ৱাতি ‘‘ভত্তেন নিমন্তেমি, ভোজনেন নিমন্তেমী’’তি পৰিযাযেন ৱা. ভাসন্তৰেন ৱাতি মূলভাসাতো অঞ্ঞায ভাসায ৱা. একতো নিমন্তিতা ভিক্খূতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পমাণন্তি কাৰণং. ‘‘চত্তাৰো’’তি লিঙ্গৱিপল্লাসং কত্ৱা ‘‘ৱিহাৰে’’তিপদেন যোজেতব্বং. ঠিতেসুযেৱাতি পদং নিদ্ধাৰণসমুদাযো. একো নিমন্তিতোতি সম্বন্ধো.

চত্তাৰো ভিক্খূ ৱিঞ্ঞাপেয্যুন্তি সম্বন্ধো. পাটেক্কন্তি পতিএকস্স ভাৱো পাটেক্কং, ৱিসুন্তি অত্থো. একতো ৱা নানাতো ৱা ৱিঞ্ঞাপেয্যুন্তি সম্বন্ধো.

ছৱিসঙ্খাততো বাহিৰচম্মতো অব্ভন্তৰচম্মস্স থূলত্তা ‘‘মহাচম্মস্সা’’তি ৱুত্তং. ফালং এতেসং পাদানং সঞ্জাতন্তি ফালিতা, উপ্পাদেন্তীতি সম্বন্ধো. পহটমত্তে সতীতি যোজনা. লেসেন কপ্পন্তি পৱত্তং চিত্তং লেসকপ্পিযং.

সুত্তঞ্চাতি সূচিপাসপৱেসনসুত্তঞ্চ. ননু ৱিসুং চীৱৰদানসমযো ৱিয চীৱৰকাৰসমযোপি অত্থি, কস্মা ‘‘যদা তদা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱিসুং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ৱিসুং চীৱৰদানসমযো ৱিয চীৱৰকাৰসমযো নাম যস্মা নত্থি, তস্মা ‘‘যদা তদা’’তি মযা ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. তস্মা যো ভিক্খু কৰোতি, তেন ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা. সূচিৱেঠনকোতি সিব্বনত্থায দ্ৱে পিলোতিকখণ্ডে সম্বন্ধিত্ৱা সূচিযা ৱিজ্ঝনকো. ৱিচাৰেতীতি পঞ্চখণ্ডসত্তখণ্ডাদিৱসেন সংৱিদহতি. ছিন্দতীতি সত্থকেন ৱা হত্থেন ৱা ছিন্দতি. মোঘসুত্তন্তি মুয্হনং মোঘো, অত্থতো গহেতব্বছট্টেতব্বট্ঠানে মুয্হনচিত্তং, তস্স ছিন্দনং সুত্তন্তি মোঘসুত্তং. আগন্তুকপট্টন্তি দুপট্টচীৱৰে মূলপট্টস্স উপৰি ঠপিতপট্টং. পচ্চাগতন্তি পট্টচীৱৰাদীসু লব্ভতি. বন্ধতীতি মূলপট্টেন আগন্তুকপট্টং. বন্ধতি. অনুৱাতন্তি চীৱৰং অনুপৰিযাযিত্ৱা ৱীযতি বন্ধীযতীতি অনুৱাতং, তং ছিন্দতি. ঘট্টেতীতি দ্ৱে অনুৱাতন্তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বজ্ঝতি. আৰোপেতীতি চীৱৰস্স উপৰি আৰোপেতি. তত্থাতি চীৱৰে. সুত্তং কৰোতীতি সূচিপাসপৱেসনসুত্তং ৱট্টেতি. ৱলেতীতি ৱট্টিত্ৱা সুত্তৱেঠনদণ্ডকে আৱট্টেতি. পিপ্ফলিকন্তি সত্থকং. তঞ্হি পিযম্পি ফালেতীতি পিপ্ফলি, সাযেৱ পিপ্ফলিকন্তি কত্ৱা পিপ্ফলিকন্তি ৱুচ্চতি, তং নিসেতি নিসানং কৰোতীতি অত্থো. যো পন কথেতি, এতং ঠপেত্ৱাতি যোজনা.

অদ্ধানমগ্গস্স দ্ৱিগাৱুতত্তা ‘‘অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গাৱুতে’’তি ৱুত্তং. অভিৰূড়্হেন ভুঞ্জিতব্বন্তি সম্বন্ধো. যত্থাতি যস্মিং কালে. ‘‘সন্নিপতন্তী’’তি বহুকত্তুৱসেন ৱুত্তং. অকুসলং পৰিৱজ্জেতীতি পৰিব্বাজকো, পব্বজ্জৱেসং ৱা পৰিগ্গহেত্ৱা ৱজতি গচ্ছতি পৱত্ততীতি পৰিব্বাজকো. ৱিনা ভাৱপচ্চযেন ভাৱত্থস্স ঞাতব্বতো পৰিব্বাজকভাৱো পৰিব্বাজকো, তং সমাপন্নোতি পৰিব্বাজকসমাপন্নো. অথ ৱা পৰিব্বাজকেসু সমাপন্নো পৰিযাপন্নোতি পৰিব্বাজকসমাপন্নো. ‘‘এতেস’’ন্তিপদং ‘‘যেন কেনচী’’তিপদে নিদ্ধাৰণসমুদাযো.

২২০. যেপি ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘দ্ৱে তযো একতো’’তিৱচনে. অনিমন্তিতো চতুত্থো যস্স চতুক্কস্সাতি অনিমন্তিতচতুত্থং, অনিমন্তিতেন ৱা চতুত্থং অনিমন্তিতচতুত্থং. এসেৱ নযো অঞ্ঞেসুপি চতুত্থেসু. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. নিমন্তেতীতি অকপ্পিযনিমন্তনেন নিমন্তেতি. তেসূতি চতূসু ভিক্খূসু. সোতি উপাসকো. অঞ্ঞন্তি নাগতভিক্খুতো অঞ্ঞং, নিমন্তিতভিক্খুতো ৱা. তঙ্খণপ্পত্তন্তি তস্মিং পুচ্ছনকথনক্খণে পত্তং. হীতি ৱিত্থাৰো. তত্থাতি তস্মিং ঠানে, গেহে ৱা. তেহীতি কৰণভূতেহি ভিক্খূহি.

সোতি পিণ্ডপাতিকো. অনাগচ্ছন্তম্পীতি সযং ন আগচ্ছন্তম্পি. লচ্ছথাতি লভিস্সথ.

সোপীতি সামণেৰোপি, ন পিণ্ডপাতিকোযেৱাতি অত্থো.

তত্থাতি গিলানচতুত্থে, তেসু চতূসু ৱা. গিলানো ইতৰেসং পন গণপূৰকো হোতীতি যোজনা.

গণপূৰকত্তাতি সমযলদ্ধস্স গণপূৰকত্তা. চতুক্কানীতি চীৱৰদানচতুত্থং চীৱৰকাৰচতুত্থং অদ্ধানগমনচতুত্থং নাৱাভিৰুহনচতুত্থং মহাসমযচতুত্থং, সমণভত্তচতুত্থন্তি ছ চতুক্কানি. পুৰিমেহি মিস্সেত্ৱা একাদস চতুক্কানি ৱেদিতব্বানি. একো পণ্ডিতো ভিক্খু নিসিন্নো হোতীতি সম্বন্ধো. তেসূতি তীসু ভিক্খূসু, গতেসু গচ্ছতীতি যোজনা. ভুত্ৱা আগন্ত্ৱা ঠিতেসুপি অনাপত্তিযেৱ. কস্মা সব্বেসং অনাপত্তি, ননু চত্তাৰো ভিক্খূ একতো গণ্হন্তীতি আহ ‘‘পঞ্চন্নং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ভোজনানংযেৱাতি ন যাগুখজ্জকফলাফলাদীনং. তানি চাতি যেহি ভোজনেহি ৱিসঙ্কেতং নত্থি, তানি চ ভোজনানি. তেহীতি চতূহি ভিক্খূহি. তানীতি যাগুআদীনি. ইতীতি তস্মা অনাপত্তিন্তি যোজনা.

কোচি পেসিতো অপণ্ডিতমনুস্সো ৱদতীতি যোজনা. কত্তুকামেন পেসিতোতি সম্বন্ধো. ভত্তং গণ্হথাতি ৱাতি ৱাসদ্দো ‘‘ওদনং গণ্হথ, ভোজনং গণ্হথ, অন্নং গণ্হথ, কুৰং গণ্হথা’’তি ৱচনানিপি সঙ্গণ্হাতি. নিমন্তনং সাদিযন্তীতি নেমন্তনিকা. পিণ্ডপাতে ধুতঙ্গে নিযুত্তাতি পিণ্ডপাতিকা. পুনদিৱসে ভন্তেতি ৱুত্তেতি যোজনা. হৰিত্ৱাতি অপনেত্ৱা. ততোতি ততো ৱদনতো পৰন্তি সম্বন্ধো. ৱিক্খেপন্তি ৱিৱিধং খেপং. তেতি অসুকা চ অসুকা চ গামিকা. ভন্তেতি ৱুত্তেতি যোজনা. সোপীতি অপণ্ডিতমনুস্সোপি, ন গামিকাযেৱাতি অত্থো. কস্মা ন লভামি ভন্তেতি ৱুত্তেতি যোজনা. এৱং ‘‘কথং নিমন্তেসুং ভন্তে’’তি এত্থাপি. ততোতি তস্মা কাৰণা. এসাতি এসো গামো. তন্তি ভূমত্থে চেতং উপযোগৱচনং, তস্মিং গামে চৰথাতি হি অত্থো. কিং এতেনাতি এতেন পুচ্ছনেন কিং পযোজনং. এত্থাতি পুচ্ছনে. মা পমজ্জিত্থাতি ৱদতীতি সম্বন্ধো. দুতিযদিৱসেতি নিমন্তনদিৱসতো দুতিযদিৱসে. ধুৰগামেতি পধানগামে, অন্তিকগামে ৱা. ভাৱো নাম কিৰিযত্তা একোযেৱ হোতি, তস্মা কত্তাৰং ৱা কম্মং ৱা সম্বন্ধং ৱা অপেক্খিত্ৱা বহুৱচনেন ন ভৱিতব্বং, তেন ৱুত্তং ‘‘ন দুব্বচেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি. তেসূতি গামিকেসু ভোজেন্তেসূতি সম্বন্ধো. অসনসালাযন্তি ভোজনসালাযং. সা হি অসতি ভুঞ্জতি এত্থাতি অসনা, সলন্তি পৱিসন্তি অস্সন্তি সালা, অসনা চ সা সালাচেতি অসনসালাতি অত্থেন ‘‘অসনসালা’’তি ৱুচ্চতি.

অথ পনাতি ততো অঞ্ঞথা পন. অপাদানত্থো হি অথসদ্দো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে অন্তৰৱীথিআদীসূতি অত্থো. পটিকচ্চেৱাতি পঠমং কত্ৱা এৱ. ভিক্খূসু গামতো অনিক্খন্তেসু পগেৱাতি ৱুত্তং হোতি. ন ৱট্টতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি পহিণত্তা ন ৱট্টতি. যে পন মনুস্সা ভোজেন্তীতি সম্বন্ধো. নিৱত্তথাতি ৱুত্তপদেতি ‘‘নিৱত্তথা’’তি ৱুত্তে কিৰিযাপদে. যস্সকস্সচি হোতীতি যস্স কস্সচি অত্থায হোতীতি যোজনা. নিৱত্তিতুং ৱট্টতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি অৱুত্তত্তা নিৱত্তিতুং ৱট্টতি. সম্বন্ধং কত্ৱাতি ‘‘নিৱত্তথ ভন্তে’’তি ভন্তেসদ্দেন অব্যৱহিতং কত্ৱা. নিসীদথ ভন্তে, ভত্তং গণ্হথাতি ভন্তেসদ্দেন ব্যৱহিতং কত্ৱা ৱুত্তে ‘‘নিসীদথা’’তিপদে নিসীদিতুং ৱট্টতি. অথ ভন্তেসদ্দেন ব্যৱহিতং অকত্ৱা ‘‘নিসীদথ, ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৱা ৱুত্তে নিসীদিতুং ৱট্টতি. ইচ্চেতং নযং অতিদিসতি ‘‘এসেৱ নযো’’তিইমিনাতি. দুতিযং.

৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদং

২২১. ততিযে ‘‘ন খো…পে… কৰোন্তী’’তিপাঠস্স অত্থসম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘যেন নিযামেনা’’তিআদি. তত্থ ‘‘যেন নিযামেনা’’তিইমিনা ‘‘যথযিমে মনুস্সা’’তি এত্থ যথাসদ্দস্স যংসদ্দত্থভাৱং দস্সেতি. তেনাতি তেন নিযামেন. ইমিনা যথাসদ্দস্স নিযমনিদ্দিট্ঠভাৱং দস্সেতি. ‘‘ঞাযতী’’তিইমিনা কিৰিযাপাঠসেসং দস্সেতি. ‘‘সাসনং ৱা দানং ৱা’’তিপদেহি ইদংসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. বুদ্ধপ্পমুখে সঙ্ঘেতি সম্পদানত্থে চেতানি ভুম্মৱচনানি, বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং ৱাতি অত্থো. ‘‘পৰিত্ত’’ন্তিইমিনা ওৰকসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘লামক’’ন্তিইমিনা পৰিত্তসদ্দস্স পৰিৱাৰত্থং নিৱত্তেতি. কিৰো এৱ পতিভাৱে নিযুত্তো কিৰপতিকোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কিৰপতিকোতি এত্থা’’তি আদি. সোতি কিৰপতিকো. কম্মং কাৰেতীতি সম্বন্ধো. উপচাৰৱসেনাতি ৱোহাৰৱসেন, উপলক্খণৱসেন, পধানৱসেন ৱাতি অত্থো. ন কেৱলং বদৰাযেৱ, অঞ্ঞেপি পন বহূ খাদনীযভোজনীযা পটিযত্তাতি অধিপ্পাযো. বদৰেন মিস্সো বদৰমিস্সো, বদৰসাড়ৱোতি আহ ‘‘বদৰসাড়ৱেনা’’তি. বদৰচুণ্ণেন মিস্সো মধুসক্খৰাদি ‘‘বদৰসাড়ৱো’’তি ৱুচ্চতি.

২২২. উদ্ধং সূৰো উগ্গতো অস্মিং কালেতি উস্সূৰোতি ৱুত্তে অতিদিৱাকালোতি আহ ‘‘অতিদিৱা’’তি.

২২৬. অযং ভত্তৱিকপ্পনা নাম ৱট্টতীতি যোজনা. পঞ্চসু সহধম্মিকেসূতি নিদ্ধাৰণসমুদাযো, ইত্থন্নামস্সাতি সম্বন্ধো. যদি পন সম্মুখাপি ৱিকপ্পিতুং ৱট্টতি, তদা অত্তনা সহ ঠিতস্স ভগৱতো কস্মা ন ৱিকপ্পেতীতি আহ ‘‘সা চায’’ন্তিআদি. সা অযং ৱিকপ্পনা সঙ্গহিতাতি সম্বন্ধো. কস্মা ভগৱতো ৱিকপ্পেতুং ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘ভগৱতি হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. সঙ্ঘেন কতন্তি সম্বন্ধো.

২২৯. ‘‘দ্ৱে তযো নিমন্তনে’’তিপদানি লিঙ্গৱিপল্লাসানীতি আহ ‘‘দ্ৱে তীণি নিমন্তনানী’’তি. নিমন্তিতব্বো এতেহীতি নিমন্তনানি ভোজনানি ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. দ্ৱে তীণি কুলানি আকিৰন্তীতি যোজনা. সূপব্যঞ্জনন্তি সূপো চ ব্যঞ্জনঞ্চ সূপব্যঞ্জনং. অনাপত্তি একতো মিস্সিতত্তাতি অধিপ্পাযো. মূলনিমন্তনন্তি পঠমনিমন্তনং ভোজনং. অন্তোতি হেট্ঠা. একম্পি কবড়ন্তি একম্পি আলোপং. যথা তথা ৱাতি যেন ৱা তেন ৱা আকাৰেন. তত্থাতি তস্মিং ভোজনে. ৰসং ৱাতি খীৰতো অঞ্ঞং ৰসং ৱা. যেন খীৰৰসেন অজ্ঝোত্থতং ভত্তং একৰসং হোতি, তং খীৰং ৱা তং ৰসং ৱা আকিৰন্তীতি যোজনা. যংসদ্দো হি উত্তৰৱাক্যে ঠিতো পুব্বৱাক্যে তংসদ্দং অৱগমযতি. খীৰেন সংসট্ঠং ভত্তং খীৰভত্তং. এৱং ৰসভত্তং. অঞ্ঞেপীতি খীৰভত্তৰসভত্তদাযকতো অঞ্ঞেপি. অনাপত্তি ভত্তেন অমিস্সিতত্তাতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভুঞ্জন্তেনা’’তিপদং ‘‘ভুঞ্জিতু’’ন্তিপদে ভাৱকত্তা. সপ্পিপাযাসেপীতি সপ্পিনা চ পাযাসেন চ কতে ভত্তেপি.

তস্সাতি মহাউপাসকস্স. আপত্তীতি চ ৱট্টতীতি চ দ্ৱিন্নং অট্ঠকথাৱাদানং যুত্তভাৱং মহাপচ্চৰিৱাদেন দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘মহাপচ্চৰিয’’ন্তিআদি. দ্ৱে অট্ঠকথাৱাদা হি সন্ধাযভাসিতমত্তমেৱ ৱিসেসা, অত্থতো পন একা. মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. একোৱাতি কুম্ভিযা একোৱ. পৰম্পৰভোজনন্তি পৰস্স পৰস্স ভোজনং. নিমন্তিতম্হাতি অহং নিমন্তিতো অম্হি ননূতি অত্থো. আপুচ্ছিত্ৱাপীতি মহাউপাসকং আপুচ্ছিত্ৱাপি.

সোতি অনুমোদকো ভিক্খু. তন্তি ভিক্খুং. অঞ্ঞোতি অঞ্ঞতৰো. কিন্তি কস্মা. নিমন্তিতত্তাতি নিমন্তিতভাৱতো.

সকলেন গামেন নিমন্তিতোপি একতো হুত্ৱাৱ নিমন্তিতস্স কপ্পতি, ন ৱিসুং ৱিসুন্তি আহ ‘‘একতো হুত্ৱা’’তি. পূগেপীতি সমাদপেত্ৱা পুঞ্ঞং কৰোন্তানং সমূহেপি. ‘‘নিমন্তিযমানো’’তিপদস্স নিমন্তনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি. যদগ্গেনাতি যং অগ্গেন যেন কোট্ঠাসেনাতি অত্থো. দ্ৱীসু থেৰৱাদেসু মহাসুমত্থেৰৱাদোৱ যুত্তোতি সো পচ্ছা ৱুত্তোতি. ততিযং.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদং

২৩০. চতুত্থে ‘‘নকুলমাতাতি’’আদীসু (অ. নি. ১.২৬৬; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২৬৬) নকুলস্স ভগৱতো মাতা নকুলমাতাতি চ নকুলঞ্চ ভগৱতো তং মাতা চাতি নকুলমাতাতি চ অত্থো সম্ভৱতি, ‘‘উত্তৰমাতাতি’’আদীসু উত্তৰায মাতা উত্তৰমাতাতি অত্থোযেৱ সম্ভৱতি. তেসু ‘‘উত্তৰমাতা’’তিপদস্সেৱ ‘‘কাণমাতা’’তিপদস্স কাণায মাতা কাণমাতাতি অত্থোযেৱ সম্ভৱতীতি আহ ‘‘কাণায মাতা’’তি. তস্সা ধীতুযা ‘‘কাণা’’তিনামেন ৱিস্সুতভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘সা কিৰা’’তিআদি. সাতি দাৰিকা ৱিস্সুতা অহোসীতি সম্বন্ধো. অস্সাতি মহাউপাসিকায. যে যেতি পুৰিসা. ‘‘ৰাগেন কাণা হোন্তী’’তিইমিনা কণন্তি নিমিলন্তি ৰাগেন পুৰিসা এতাযাতি কাণাতি অত্থং দস্সেতি. তস্সাতি কাণায. আগতন্তি এত্থ ভাৱত্থে তোতি আহ ‘‘আগমন’’ন্তি. অধিপ্পাযোতি ‘‘কিস্মিং ৱিযা’’তিপদস্স, কাণমাতায ৱা অধিপ্পাযো. ৰিত্তাতি তুচ্ছা, সুঞ্ঞাতি অত্থো. ‘‘অস্মিং গমনে’’তিইমিনা বাহিৰত্থসমাসং দস্সেতি. ‘‘অৰিযসাৱিকা’’তিআদিনা অৰিযানং ভিক্খূহি অপটিৱিভত্তভোগং দস্সেতি. ন কেৱলং কিঞ্চি পৰিক্খযং অগমাসি, অথ খো সব্বন্তি আহ ‘‘সব্বং পৰিক্খযং অগমাসী’’তি. কাণাপীতি পিসদ্দো ন কেৱলং মাতাযেৱ মগ্গফলভাগিনী অহোসি, অথ খো কাণাপি সোতাপন্না অহোসীতি দস্সেতি. সোপি পুৰিসোতি কাণায পতিভূতো সোপি পুৰিসো. পকতিট্ঠানেযেৱাতি জেট্ঠকপজাপতিট্ঠানেযেৱ.

২৩১. ইমস্মিং পন ৱত্থুস্মিন্তি ইমস্মিং পূৱৱত্থুস্মিং. এতন্তি পাথেয্যৱত্থুং. অৰিযসাৱকত্তাতি অৰিযভূতস্স সাৱকস্স ভাৱতো, অৰিযস্স ৱা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাৱকভাৱতো.

২৩৩. পহেণকপণ্ণাকাৰসদ্দানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনত্তা ৱুত্তং ‘‘পহেণকত্থাযাতি পণ্ণাকাৰত্থাযা’’তি. ইধাতি ‘‘পূৱেহি ৱা’’তিপদে, সিক্খাপদে ৱা. বদ্ধসত্তূতি মধুসক্খৰাদীহি মিস্সেত্ৱা বদ্ধসত্তু. থূপীকতন্তি থূপীকতং কত্ৱা.

‘‘দ্ৱত্তিপত্তপূৰে’’তিপদস্স ৱিসেসনুত্তৰভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পূৰে পত্তে’’তি. দ্ৱে ৱা তযো ৱা পত্তাতি দ্ৱত্তিপত্তা, ৱাসদ্দত্থে সঙ্খ্যোভযবাহিৰত্থসমাসো, তিসদ্দপৰত্তা দ্ৱিস্স চ অকাৰো হোতি, দ্ৱত্তিপত্তা চ তে পূৰা চাতি দ্ৱত্তিপত্তপূৰা, তে দ্ৱত্তিপত্তপূৰে গহেত্ৱাতি যোজনা. ‘‘আচিক্খিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তৱচনস্স আচিক্খনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্ৰ মযা’’তিআদি. তেনাপীতি দুতিযেনাপি. পঠমভিক্খু একং গহেত্ৱা দুতিযভিক্খুস্স আৰোচনঞ্চ দুতিযভিক্খু একং গহেত্ৱা ততিযভিক্খুস্স আৰোচনঞ্চ অতিদিসন্তো আহ ‘‘যেনা’’তিআদি. তত্থ যেনাতি পঠমভিক্খুনা. পটিক্কমন্তি ভুঞ্জীত্ৱা এত্থাতি পটিক্কমনন্তি ৱুত্তে অসনসালাৱ গহেতব্বাতি আহ ‘‘অসনসাল’’ন্তি. যত্থাতি যস্সং অসনসালাযং. মুখোলোকনং ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘অত্তনো’’তিআদি. অঞ্ঞত্থাতি পটিক্কমনতো অঞ্ঞত্থ. অস্সাতি ভিক্খুস্স.

‘‘সংৱিভজিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তৱচনস্স সংৱিভজনাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সচে তযো’’তিআদি. যথামিত্তন্তি যস্স যস্স মিত্তস্স. অকামাতি ন কামেন. কাৰণত্থে চেতং নিস্সক্কৱচনং.

২৩৫. অন্তৰামগ্গেতি মগ্গস্স অন্তৰো অন্তৰামগ্গো, সুখুচ্চাৰণত্থং মজ্ঝে দীঘো, তস্মিং. বহুম্পি দেন্তানং এতেসং ঞাতকপৱাৰিতানং বহুম্পি পটিগ্গণ্হন্তস্সাতি যোজনা. অট্ঠকথাসু পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. অট্ঠকথানং ৱচনং পাড়িযা ন সমেতীতি. চতুত্থং.

৫. পঠমপৱাৰণসিক্খাপদং

২৩৬. পঞ্চমে পৱাৰিতাতি এত্থ ৱস্সংৱুত্থপৱাৰণা, পচ্চযপৱাৰণা, পটিক্খেপপৱাৰণা, যাৱদত্থপৱাৰণা চাতি চতুব্বিধাসু পৱাৰণাসু যাৱদত্থপৱাৰণা চ পটিক্খেপপৱাৰণা চাতি দ্ৱে পৱাৰণা অধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ব্ৰাহ্মণেনা’’তিআদি. ব্ৰাহ্মণেন পৱাৰিতাতি সম্বন্ধো. সযন্তি ততিযন্তনিপাতো ‘‘পৱাৰিতা’’তিপদেন সম্বন্ধো. চসদ্দো অঞ্ঞত্থ যোজেতব্বো যাৱদত্থপৱাৰণায চ পটিক্খেপপৱাৰণায চাতি. পটিমুখং অত্তনো গেহং ৱিসন্তি পৱিসন্তীতি পটিৱিস্সকাতি ৱুত্তে আসন্নগেহৱাসিকা গহেতব্বাতি আহ ‘‘সামন্তঘৰৱাসিকে’’তি.

২৩৭. উদ্ধঙ্গমো ৰৱো ওৰৱো, সোযেৱ সদ্দো ওৰৱসদ্দো, কাকানং ওৰৱসদ্দো ককোৰৱসদ্দোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কাকান’’ন্তিআদি.

২৩৯. তৱন্তুপচ্চযস্স অতীতত্থভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তত্থ চা’’তিআদি. তত্থাতি ‘‘ভুত্তৱা’’তিপদে. যস্মা যেন ভিক্খুনা অজ্ঝোহৰিতং হোতি, তস্মা সো ‘‘ভুত্তাৱী’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি যোজনা. সঙ্খাদিত্ৱাতি দন্তেহি চুণ্ণং কত্ৱা. তেনাতি তেন হেতুনা. অস্সাতি ‘‘ভুত্তাৱী’’তিপদস্স. পৱাৰেতি পটিক্খিপতীতি পৱাৰিতো ভিক্খূতি দস্সেন্তো আহ ‘‘কতপৱাৰণো’’তি. সোপি চাতি সো পটিক্খেপো চ হোতীতি সম্বন্ধো. অস্সাতি ‘‘পৱাৰিতো’’তিপদস্স. তত্থাতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদিৱচনে. যস্মা ভুত্তাৱীতিপি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা ন পস্সামাতি যোজনা. ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি পদভাজনিযা ‘‘ভুত্তাৱী’’তি মাতিকাপদস্স অসংসন্দনভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতীতি ইমিনা’’তিআদি. যঞ্চাতি যঞ্চ ভোজনং. দিৰত্তাদীতি এত্থ আদিসদ্দেন পঞ্চাদিৱচনং সঙ্গণ্হাতি. এতন্তি ‘‘ভুত্তাৱী’’তিপদং.

‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদীসু ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. ‘‘পঞ্ঞাযতী’’তি এত্থ ঞাধাতুযা খাযনত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘দিস্সতী’’তি. ‘‘হত্থপাসে’’তিপদস্স দ্ৱাদসহত্থপ্পমাণো হত্থপাসো নাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে’’তি. ৱাচায অভিহৰণং নাধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘কাযেনা’’তি. অভিহৰতীতি অভিমুখং হৰতি. তন্তি ভোজনং. এতন্তি পঞ্চঙ্গভাৱং, ‘‘পঞ্চহি…পে… পঞ্ঞাযতী’’তি ৱচনং ৱা.

তত্ৰাতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদিৱচনে. অস্নাতীতি কীযাদিগণত্তা, তস্স চ একক্খৰধাতুত্তা সকাৰনকাৰানং সংযোগো দট্ঠব্বো. তন্তি ভোজনং. উন্দতি পসৱতি ভুঞ্জন্তানং আযুবলং জনেতীতি ওদনো. যৱাদযো পূতিং কত্ৱা কতত্তা কুচ্ছিতেন মসীযতি আমসীযতীতি কুমাসো. সচতি সমৱাযো হুত্ৱা ভৱতীতি সত্তু. ব্যঞ্জনত্থায মাৰেতব্বোতি মচ্ছো. মানীযতি ভুঞ্জন্তেহীতি মংসং. তত্থাতি ওদনাদীসু পঞ্চসু ভোজনেসু. সাৰো অস্সত্থি অঞ্ঞেসং ধঞ্ঞানন্তি সালী. ৱহতি ভুঞ্জন্তানং জীৱিতন্তি ৱীহি. যৱতি অমিস্সিতোপি মিস্সিতো ৱিয ভৱতীতি যৱো. গুধতি পৰিৱেঠতি মিলক্খভোজনত্তাতি গোধুমো. সোভনসীসত্তা কমনীযভাৱং গচ্ছতীতি কঙ্গু. মহন্তসীসত্তা, মধুৰৰসনাড়ত্তা চ ৱৰীযতি পত্থীযতি জনেহীতি ৱৰকো. কোৰং ৰুধিৰং দূসতি ভুঞ্জন্তানন্তি কুদ্ৰূসকো. নিব্বত্তো ওদনো নামাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি সত্তসু ধঞ্ঞেসু. সালীতীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপৰিযাযো. সালী নামাতি অত্থো. এসেৱ নযো ‘‘ৱীহীতী’’তিআদীসুপি.

এত্থাতি তিণধঞ্ঞজাতীসু. নীৱাৰো সালিযা অনুলোমো, ৱৰকচোৰকো ৱৰকস্স অনুলোমো. অম্বিলপাযাসাদীসূতি এত্থ আদিসদ্দেন খীৰভত্তাদযো সঙ্গণ্হন্তি. ওধীতি অৱধি, মৰিযাদোতি অত্থো. সো হি অৱহীযতি চজীযতি অস্মাতি ওধীতি ৱুচ্চতি.

যোপি পাযাসো ৱা যাপি অম্বিলযাগু ৱা ওধিং ন দস্সেতি, সো পৱাৰণং ন জনেতীতি যোজনা. পযেন খীৰেন কতত্তা পাযাসো. পাতব্বস্স, অসিতব্বস্স চাতি দ্ৱিন্নং ব্যুপ্পত্তিনিমিত্তানং সম্ভৱতো ৱা পাযাসোতি ৱুচ্চতি. উদ্ধনতোতি চুল্লিতো. সা হি উপৰি ধীযন্তি ঠপিযন্তি থাল্যাদযো এত্থাতি উদ্ধনন্তি ৱুচ্চতি. আৱজ্জিত্ৱাতি পৰিণামেত্ৱা. ঘনভাৱন্তি কথিনভাৱং. এত্থাপি ৱাক্যে ‘‘যো সো’’তি পদানি যোজেতব্বানি. পুব্বেতি অব্ভুণ্হকালে. নিমন্তনেতি নিমন্তনট্ঠানে. ভত্তে আকিৰিত্ৱা দেন্তীতি সম্বন্ধো. যাপনং গচ্ছতি ইমাযাতি যাগু. কিঞ্চাপি তনুকা হোতি, তথাপীতি যোজনা. উদকাদীসূতিআদিসদ্দেন কিঞ্জিকখীৰাদযো সঙ্গয্হন্তি. যাগুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি, কস্মা? উদকাদীনং পক্কুথিতত্তাতি অধিপ্পাযো. তস্মিং ৱাতি সভত্তে, পক্কুথিতউদকাদিকে ৱা. অঞ্ঞস্মিং ৱাতি পক্কুথিতউদকাদিতো অঞ্ঞস্মিং উদকাদিকে ৱা. যত্থ যস্মিং উদকাদিকে পক্খিপন্তি, তং পৱাৰণং জনেতীতি যোজনা.

সুদ্ধৰসকোতি মচ্ছমংসখণ্ডন্হাৰূহি অমিস্সো সুদ্ধো মচ্ছাদিৰসকো. ৰসকযাগূতি ৰসকভূতা দ্ৰৱভূতা যাগু. ঘনযাগূতি কথিনযাগু. এত্থাতি ঘনযাগুযং. পুপ্ফিঅত্থাযাতি পুপ্ফং ফুল্লং ইমস্স খজ্জকস্সাতি পুপ্ফী, পুপ্ফিনো অত্থো পযোজনং পুপ্ফিঅত্থো, তদত্থায কতন্তি সম্বন্ধো. তে তণ্ডুলেতি তে সেদিততণ্ডুলে. অচুণ্ণত্তা নেৱ সত্তুসঙ্খ্যং, অপক্কত্তা ন ভত্তসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. তেহীতি সেদিততণ্ডুলেহি. তে তণ্ডুলে পচন্তি, কৰোন্তীতি সম্বন্ধো.

‘‘যৱেহী’’তি বহুৱচনেন সত্ত ধঞ্ঞানিপি গহিতানি. এস নযো সালিৱীহিযৱেহীতি এত্থাপি. থুসেতি ধঞ্ঞতচে. পলাপেত্ৱাতি পটিক্কমাপেত্ৱা. তন্তি চুণ্ণং গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. খৰপাকভজ্জিতানন্তি খৰো পাকো খৰপাকো, খৰপাকেন ভজ্জিতা খৰপাকভজ্জিতা, তেসং. ন পৱাৰেন্তি অসত্তুসঙ্গহত্তাতি অধিপ্পাযো. কুণ্ডকম্পীতি কণম্পি. পৱাৰেতি সত্তুসঙ্গহত্তাতি অধিপ্পাযো. তেহীতি লাজেহি. সুদ্ধখজ্জকন্তি পিট্ঠেহি অমিস্সিতং সুদ্ধং ফলাফলাদিখজ্জকং. যাগুং পিৱন্তস্স দেন্তীতি যোজনা. তানীতি দ্ৱে মচ্ছমংসখণ্ডানি. ন পৱাৰেতি দ্ৱিন্নং মচ্ছমংসখণ্ডানং অখাদিতত্তাতি অধিপ্পাযো. ততোতি দ্ৱেমচ্ছমংসখণ্ডতো নীহৰিত্ৱা একন্তি সম্বন্ধো, তেসু ৱা. সোতি খাদকো ভিক্খু. অঞ্ঞন্তি দ্ৱীহি মচ্ছমংসখণ্ডেহি অঞ্ঞং পৱাৰণপহোনকং ভোজনং.

অৱত্থুতাযাতি পৱাৰণায অৱত্থুভাৱতো. তং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘যং হী’’তি. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. যন্তি মংসং. ইদং পনাতি ইদং মংসং পন. পটিক্খিত্তমংসং কপ্পিযভাৱতো অপটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতত্তা পটিক্খিত্তম্পি মংসভাৱং ন জহাতি. ননু খাদিতমংসং পন অকপ্পিযভাৱতো পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতত্তা খাদিযমানম্পি মংসভাৱং জহাতীতি আহ ‘‘যং পনা’’তিআদি. কুলদূসককম্মঞ্চ ৱেজ্জকম্মঞ্চ উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনঞ্চ সাদিতৰূপিযঞ্চ কুল…পে… ৰূপিযানি, তানি আদীনি যেসং কুহনাদীনন্তি কুল…পে… ৰূপিযাদযো, তেহি. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৱাৰেসু.

এৱন্তিআদি নিগমননিদস্সনং. তন্তি ভোজনং. যথাতি যেনাকাৰেন. যেন অজ্ঝোহটং হোতি, সো পটিক্খিপতি পৱাৰেতীতি যোজনা. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি পত্তাদিকে. তস্মিং চে অন্তৰেতি তস্মিং খণে চে. অঞ্ঞত্ৰাতি অঞ্ঞস্মিং ঠানে. পত্তে ৱিজ্জমানভোজনং অনজ্ঝোহৰিতুকামো হোতি যথা, এৱন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং. সব্বত্থাতি সব্বেসু পদেসু. তত্থাতি কুৰুন্দীযং. আনিসদস্সাতি আগম্ম নিসীদতি এতেনাতি আনিসদো, তস্স পচ্ছিমন্ততোতি সম্বন্ধো. পণ্হিঅন্ততোতি পসতি ঠিতকালে ৱা গমনকালে ৱা ভূমিং ফুসতীতি পণ্হী, তস্স অন্ততো. ‘‘দাযকস্সা’’তিপদং ‘‘পসাৰিতহত্থ’’ন্তি পদেন চ ‘‘অঙ্গ’’ন্তি পদেন চ অৱযৱীসম্বন্ধো. হত্থপাসোতি হত্থস্স পাসো সমীপো হত্থপাসো, হত্থো পসতি ফুসতি অস্মিং ঠানেতি ৱা হত্থপাসো, অড্ঢতেয্যহত্থো পদেসো. তস্মিন্তি হত্থপাসে.

উপনামেতীতি সমীপং নামেতি. অনন্তৰনিসিন্নোপীতি হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা অনন্তৰে ঠানে নিসিন্নোপি ভিক্খু ৱদতীতি যোজনা. ভত্তপচ্ছিন্তি ভত্তেন পক্খিত্তং পচ্ছিং. ঈসকন্তি ভাৱনপুংসকং. উদ্ধৰিত্ৱা ৱা অপনামেত্ৱা ৱাতি সম্বন্ধিতব্বং. দূৰেতি নৱাসনে. ইতোতি পত্ততো. গতো দূতোতি সম্বন্ধো.

পৰিৱেসনাযাতি পৰিৱেসনত্থায, ভত্তগ্গে ৱা. তত্ৰাতি অস্মিং পৰিৱেসনে. তন্তি ভত্তপচ্ছিং. ফুট্ঠমত্তাৱাতি ফুসিযমত্তাৱ. কটচ্ছুনা উদ্ধটভত্তে পন পৱাৰণা হোতীতি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তস্সাতি পৰিৱেসকস্স. অভিহটে পটিক্খিত্তত্তাতি অভিহটস্স ভত্তস্স পটিক্খিত্তভাৱতো.

‘‘কাযেন ৱাচায ৱা পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতী’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেন দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থাতি তেসু কাযৱাচাপটিক্খেপেসু. মচ্ছিকবীজনিন্তি মক্খিকানং উত্তাসনিং বীজনিং. খকাৰস্স হি ছকাৰং কত্ৱা ‘‘মচ্ছিকা’’তি ৱুচ্চতি ‘‘সচ্ছিকত্ৱা’’তিআদীসু ৱিয (অ. নি. ৩.১০৩). এত্থ হি ‘‘সক্খিকত্ৱা’’তি ৱত্তব্বে খকাৰস্স ছকাৰো হোতি.

একো ৱদতীতি সম্বন্ধো. অপনেত্ৱাতি পত্ততো অপনেত্ৱা. এত্থাতি ৱচনে. কথন্তি কেনাকাৰেন হোতীতি যোজনা. ৱদন্তস্স নামাতি এত্থ নামসদ্দো গৰহত্থো ‘‘অত্থী’’তিপদেন যোজেতব্বো. অত্থি নামাতি অত্থো. ইতোপীতি পত্ততোপি. তত্ৰাপীতি তস্মিং ৱচনেপি.

সমংসকন্তি মংসেন সহ পৱত্তং. ৰসন্তি দ্ৰৱং. তন্তি ৱচনং. পটিক্খিপতো হোতি. কস্মা? মচ্ছো চ ৰসো চ মচ্ছেন মিস্সো ৰসো চাতি অত্থস্স সম্ভৱতো. ইদন্তি ৱত্থুং. মংসং ৱিসুং কত্ৱাতি ‘‘মংসস্স ৰসং মংসৰস’’ন্তি মংসপদত্থস্স পধানভাৱং অকত্ৱা, ৰসপদত্থস্সেৱ পধানভাৱং কত্ৱাতি অত্থো.

আপুচ্ছন্তন্তি ‘‘মংসৰসং গণ্হথা’’তি আপুচ্ছন্তং. তন্তি মংসং. কৰম্বকোতি মিস্সকাধিৱচনমেতং. যঞ্হি অঞ্ঞেন অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৱা কৰোন্তি, সো ‘‘কৰম্বকো’’তি ৱুচ্চতি. অযং পনেত্থ ৱচনত্থো – কৰোতি সমূহং অৱযৱিন্তি কৰো, কৰীযতি ৱা সমূহেন অৱযৱিনাতি কৰো, অৱযৱো, তং ৱকতি আদদাতীতি কৰম্বকো, সমূহো. ‘‘কদম্বকো’’তিপি পাঠো, সোপি যুত্তোযেৱ অনুমতত্তা পণ্ডিতেহি. অভিধানেপি এৱমেৱ অত্থী. অত্থো পন অঞ্ঞথা চিন্তেতব্বো. ইমস্মিং ৱা অত্থে ৰকাৰস্স দকাৰো কাতব্বো. মংসেন মিস্সো, লক্খিতো ৱা কৰম্বকো মংসকৰম্বকো. ন পৱাৰেতীতি যেসং কেসঞ্চি মিস্সকত্তা ন পৱাৰেতি. পৱাৰেতীতি মংসেন মিস্সিতত্তা পৱাৰেতি.

যো পন পটিক্খিপতি, সো পৱাৰিতোৱ হোতীতি যোজনা. নিমন্তনেতি নিমন্তনট্ঠানে. হীতি সচ্চং. তত্থাতি কুৰুন্দিযং. যেনাতি যেন ভত্তেন. এত্থাতি ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তিআদিৱচনে. অধিপ্পাযোতি অট্ঠকথাচৰিযানং অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তিআদিৱচনে. দুদ্দসন্তি দুক্কৰং দস্সনং. ইদঞ্চাতি ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তিৱচনঞ্চ. ন সমানেতব্বন্তি সমং ন আনেতব্বং, সমানং ৱা ন কাতব্বং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ইদং পনাতি মিস্সকং পন. এত্থাতি মিস্সকে. ৱিসুং কত্ৱাতি ৰসখীৰসপ্পীনি আৱেণিং কত্ৱা. তন্তি ৰসাদিং.

কদ্দীযতি মদ্দীযতীতি কদ্দমো. উন্দতি পসৱতি ৱড্ঢতীতি উদকং. উন্দতি ৱা ক্লেদনং কৰোতীতি উদকং, নিলীনে সত্তে গুপতি ৰক্খতীতি গুম্বো, গুহতি সংৱৰতীতি ৱা গুম্বো. অনুপৰিযাযন্তেনাতি অনুক্কমেন পৰিৱত্তিত্ৱা আযন্তেন. তন্তি নাৱং ৱা সেতুং ৱা. মজ্ঝন্হিকন্তি অহস্স মজ্ঝং মজ্ঝন্হং, অহসদ্দস্স ন্হাদেসো, মজ্ঝন্হং এৱ মজ্ঝন্হিকং. পোত্থকেসু পন মজ্ঝন্তিকন্তি পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৱ. যো ঠিতো পৱাৰেতি, তেন ঠিতেনেৱ ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা. আনিসদন্তি পীঠে ফুট্ঠআনিসদমংসং. অচালেত্ৱাতি অচাৱেত্ৱা. অযমেৱ ৱা পাঠো. উপৰি চ পস্সেসু চ অমোচেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অদিন্নাদানে ৱিয ঠানাচাৱনং ন ৱেদিতব্বং. সংসৰিতুন্তি সংসব্বিতুং. নন্তি ভিক্খুং.

অতিৰেকং ৰিচতি গচ্ছতীতি অতিৰিত্তং, ন অতিৰিত্তং অনতিৰিত্তন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন অতিৰিত্ত’’ন্তি. ‘‘অধিক’’ন্তিইমিনা অতিৰিত্তসদ্দস্স অতিসুঞ্ঞত্থং নিৱত্তেতি. অধি হুত্ৱা এতি পৱত্ততীতি অধিকং. তং পনাতি অনতিৰিত্তং পন হোতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘অকপ্পিযকত’’ন্তিআদিৱচনে. ৱিত্থাৰো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থাতি অতিৰিত্তং কাতব্বেসু ৱত্থূসু. যং ফলং ৱা যং কন্দমূলাদি ৱা অকতন্তি যোজনা. অকপ্পিযভোজনং ৱাতি কুলদূসককম্মাদীহি নিব্বত্তং অকপ্পিযভোজনং ৱা অত্থীতি সম্বন্ধো. যোতি ৱিনযধৰো ভিক্খু. তেন কতন্তি যোজনা. ‘‘ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন আসনা ৱুট্ঠিতেন কত’’ন্তিৱচনতো ভুত্তাৱিনা অপৱাৰিতেন আসনা ৱুট্ঠিতেন কত্তব্বন্তি সিদ্ধং. তস্মা পাতো অদ্ধানং গচ্ছন্তেসু দ্ৱীসু একো পৱাৰিতো, তস্স ইতৰো পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধং ভিক্খং অত্তনা অভুত্ৱাপি ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি কাতুং লভতি এৱ. যন্তি খাদনীযভোজনীযং. ‘‘তদুভযম্পী’’তিইমিনা অতিৰিত্তঞ্চ অতিৰিত্তঞ্চ অতিৰিত্তং, ন অতিৰিত্তং অনতিৰিত্তন্তি অত্থং দস্সেতি.

তস্সেৱাতি অনতিৰিত্তস্সেৱ. এত্থাতি অনতিৰিত্তে, ‘‘কপ্পিযকত’’ন্তি আদীসু সত্তসু ৱিনযকম্মাকাৰেসু ৱা. অনন্তৰেতি ৱিনযধৰস্স অনন্তৰে আসনে. পত্ততো নীহৰিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তত্থেৱাতি ভুঞ্জনট্ঠানেযেৱ. তস্সাতি নিসিন্নস্স. তেনাতি ভত্তং আনেন্তেন ভিক্খুনা ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা. ‘‘নিসিন্নেন ভিক্খুনা’’তি কাৰিতকম্মং আনেতব্বং. কস্মা ‘‘হত্থং ধোৱিত্ৱা’’তি ৱুত্তন্তি পুচ্ছন্তো আহ ‘‘কস্মা’’তি. হীতি কাৰণং. যস্মা অকপ্পিযং হোতি, তস্মা হত্থং ধোৱিত্ৱাতি মযা ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. তস্সাতি ভত্তং আনেন্তস্স. যেনাতি ৱিনযধৰেন. পুন যেনাতি এৱমেৱ. যঞ্চাতি খাদনীযভোজনীযঞ্চ. যেন ৱিনযধৰেন পঠমং অকতং, তেনেৱ কত্তব্বং. যঞ্চ খাদনীযভোজনীযং পঠমং অকতং, তঞ্ঞেৱ কত্তব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. তত্থাতি পঠমভাজনে. হীতি সচ্চং. পঠমভাজনং সুদ্ধং ধোৱিত্ৱা কতম্পি নিদ্দোসমেৱ. তেন ভিক্খুনাতি পৱাৰিতেন ভিক্খুনা.

কুণ্ডেপীতি উক্খলিযম্পি. সা হি কুডতি ওদনাদিং দাহং কৰোতীতি কুণ্ডোতি ৱুচ্চতি. তন্তি অতিৰিত্তকতং খাদনীযভোজনীযং. যেন পনাতি ৱিনযধৰেন পন. ভিক্খুং নিসীদাপেন্তীতি সম্বন্ধো. মঙ্গলনিমন্তনেতি মঙ্গলত্থায নিমন্তনট্ঠানে. তত্থাতি মঙ্গলনিমন্তনে. কৰোন্তেনাতি কৰোন্তেন ৱিনযধৰেন.

গিলানেন ভুঞ্জিতাৱসেসমেৱ ন কেৱলং গিলানাতিৰিত্তং নাম, গিলানং পন উদ্দিস্স আভতং গিলানাতিৰিত্তমেৱ নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন কেৱল’’ন্তিআদি. যংকিঞ্চি গিলানন্তি উপসম্পন্নং ৱা অনুপসম্পন্নং ৱা যংকিঞ্চি গিলানং. যং দুক্কটং ৱুত্তং, তং অসংসট্ঠৱসেন ৱুত্তন্তি যোজনা. অনাহাৰত্থাযাতি পিপাসচ্ছেদনআবাধৱূপসমত্থায.

২৪১. সতি পচ্চযেতি এত্থ পচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতুং ‘‘পিপাসায সতী’’তি চ ‘‘আবাধে সতী’’তি চ ৱুত্তং. তেন তেনাতি সত্তাহকালিকেন চ যাৱজীৱিকেন চ. তস্সাতি আবাধস্স. ইদং পদং ‘‘উপসমনত্থ’’ন্তি এত্থ সমুধাতুযা সম্বন্ধে সম্বন্ধো, যুপচ্চযেন সম্বন্ধে কম্মন্তি দট্ঠব্বন্তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযপৱাৰণসিক্খাপদং

২৪২. ছট্ঠে ন আচৰিতব্বোতি অনাচাৰোতি ৱুত্তে পণ্ণত্তিৱীতিক্কমোতি আহ ‘‘পণ্ণত্তিৱীতিক্কম’’ন্তি. ‘‘কৰোতী’’তিইমিনা ‘‘অত্তানমাচৰতী’’তিআদীসু ৱিয চৰসদ্দো কৰসদ্দত্থোতি দস্সেতি. উপনন্ধীতি এত্থ উপসদ্দো উপনাহত্থো, নহধাতু বন্ধনত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপনাহ’’ন্তিআদি. জনিতো উপনাহো যেনাতি জনিতউপনাহো. ইমিনা ‘‘উপনন্ধো’’তি পদস্স উপনহতীতি উপনন্ধোতি কত্থুত্থং দস্সেতি.

২৪৩. অভিহট্ঠুন্তি এত্থ তুংপচ্চযো ত্ৱাপচ্চযত্থোতি আহ ‘‘অভিহৰিত্ৱা’’তি. পদভাজনে পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. সাধাৰণমেৱ অত্থন্তি যোজনা. অস্সাতি ভিক্খুস্স. তীহাকাৰেহীতি সামং জাননেন চ অঞ্ঞেসমাৰোচনেন চ তস্সাৰোচনেন চাতি তীহি কাৰণেহি. আসাদীযতে মঙ্কুং কৰীযতে আসাদনং, তং অপেক্খো আসাদনাপেক্খোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আসাদন’’ন্তিআদি.

যস্স অত্থায অভিহটন্তি সম্বন্ধো. ইতৰস্সাতি অভিহাৰকতো অঞ্ঞস্স ভুত্তস্সাতি. ছট্ঠং.

৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদং

২৪৭. সত্তমে গিৰিম্হীতি পব্বতম্হি. সো হি হিমৱমনাদিৱসেন জলং, সাৰভূতানি চ ভেসজ্জাদিৱত্থূনি গিৰতি নিগ্গিৰতীতি গিৰীতি ৱুচ্চতি. অগ্গসমজ্জোতি উত্তমসমজ্জো. ইমেহি পদেহি অগ্গো সমজ্জো অগ্গসমজ্জো, গিৰিম্হি পৱত্তো অগ্গসমজ্জো গিৰগ্গসমজ্জোতি অত্থং দস্সেতি. সমজ্জোতি চ সভা. সা হি সমাগমং অজন্তি গচ্ছন্তি জনা এত্থাতি সমজ্জোতি ৱুচ্চতি. ‘‘গিৰিস্স ৱা’’তিআদিনা গিৰিস্স অগ্গো কোটি গিৰগ্গো, তস্মিং পৱত্তো সমজ্জো গিৰগ্গসমজ্জোতি অত্থো দস্সিতো. সোতি গিৰগ্গসমজ্জো. ভৱিস্সতি কিৰাতি যোজনা. ভূমিভাগেতি অৱযৱিআধাৰো, সন্নিপততীতি সম্বন্ধো. নটঞ্চ নাটকঞ্চ নটনাটকানি. ‘‘নচ্চং গীতং ৱাদিতঞ্চা’’তি ইদং তযং ‘‘নাটক’’ন্তি ৱুচ্চতি. তেসন্তি নটনাটকানং. দস্সনত্থন্তি দস্সনায চ সৱনায চ. সৱনম্পি হি দস্সনেনেৱ সঙ্গহিতং. অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি ঊনৱীসতিৱস্সসিক্খাপদস্স তাৱ অপঞ্ঞত্তত্তা. তেতি সত্তৰসৱগ্গিযা. তত্থাতি গিৰগ্গসমজ্জং. অথাতি তস্মিং কালে. নেসন্তি সত্তৰসৱগ্গিযানং অদংসূতি সম্বন্ধো. ৱিলিম্পেত্ৱাতি ৱিলেপনেহি ৱিৱিধাকাৰেন লিম্পেত্ৱা.

২৪৯. ‘‘ৱিকালে’’তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি ৱিসেসকালোৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘কালো’’তিআদি. সো চাতি ভোজনকালো চ. মজ্ঝন্হিকো হোতীতি যোজনা. তেনেৱাতি ভোজনকালস্স অধিপ্পেতত্তা এৱ. অস্সাতি ‘‘ৱিকালে’’তিপদস্স. ‘‘ৱিকালো নাম…পে… অৰুণুগ্গমনা’’তি পদভাজনেন অৰুণুগ্গমনতো যাৱ মজ্ঝন্হিকা কালো নামাতি অত্থো নযেন দস্সিতো হোতি. ততোতি ঠিতমজ্ঝন্হিকতো. সূৰিযস্স অতিসীঘত্তা ৱেগেন ঠিতমজ্ঝন্হিকং ৱীতিৱত্তেয্যাতি আহ ‘‘কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্ব’’ন্তি. কালত্থম্ভোতি কালস্স জাননত্থায থূণো. কালন্তৰেতি কালস্স অব্ভন্তৰে.

অৱসেসং খাদনীযং নামাতি এত্থ ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. যন্তি খাদনীযং অত্থীতি সম্বন্ধো. ৱনমূলাদিপভেদং যম্পি খাদনীযং অত্থি, তম্পি আমিসগতিকং হোতীতি যোজনা. সেয্যথিদন্তি পুচ্ছাৱাচকনিপাতসমুদাযো. ইদং খাদনীযং সেয্যথা কতমন্তি অত্থো. ইদম্পীতি ইদং দ্ৱাদসৱিধম্পি. পিসদ্দেন ন পূৱাদিযেৱাতি দস্সেতি.

তত্থাতি দ্ৱাদসসু খাদনীযেসু, আধাৰে ভুম্মং. মূলতি পতিট্ঠাতি এত্থ, এতেনাতি ৱা মূলং. খাদিতব্বন্তি খাদনীযং. মূলমেৱ খাদনীযং মূলখাদনীযং, তস্মিং ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. মূলকমূলাদীনি লোকসঙ্কেতো পদেসতোযেৱ ৱেদিতব্বানি. তং তঞ্হি নামং অজানন্তানং অতিসম্মূড়্হকাৰণত্তা সহ পৰিযাযন্তৰেন ৱচনত্থং ৱক্খাম. সূপস্স হিতং সূপেয্যং, সূপেয্যং পণ্ণং এতেসন্তি সূপেয্যপণ্ণা, তেসং মূলানি সূপেয্যপণ্ণমূলানি. আমীযতি অন্তো পৱেসীযতীতি আমিসো, আকাৰো অন্তোকৰণত্থো, আমিসস্স গতি ৱিয গতি এতেসন্তি আমিসগতিকানি . এত্থাতি মূলেসু. জৰড্ঢন্তি জৰভূতং উপড্ঢং. অঞ্ঞম্পীতি ৱজকলিমূলতো অঞ্ঞম্পি.

যানি পন মূলানি ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানীতি যোজনা. পাড়িযং ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. খাদনীযত্থন্তি খাদনীযস্স, খাদনীযে ৱা ৱিজ্জমানং, খাদনীযেন ৱা কাতব্বং কিচ্চং, পযোজনং ৱাতি খাদনীযত্থং. ‘‘খাদনীযে’’তিইমিনা ‘‘তত্থ ৱুত্তাভিধম্মত্থা’’তিআদীসু ৱিয খাদনীযত্থপদস্স উত্তৰপদত্থপধানভাৱং দস্সেতি. তত্থ খাদনীযস্স, খাদনীযে ৱা ৱিজ্জমানং, খাদনীযেন ৱা কাতব্বং কিচ্চং নাম জিঘচ্ছাহৰণমেৱ. যঞ্হি পূৱাদিখাদনীযং খাদিত্ৱা জিঘচ্ছাহৰণং হোতি, তস্স কিচ্চং কিচ্চং নামাতি ৱুত্তং হোতি. তং কিচ্চং, পযোজনং ৱা নেৱ ফৰন্তি, নেৱ নিপ্ফাদেন্তি. এসেৱ নযো ‘‘ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তিএত্থাপি.

তেসন্তি মূলানং অন্তো, লক্খণন্তি ৱা সম্বন্ধো. একস্মিং জনপদে খাদনীযত্থভোজনীযত্থেসু ফৰমানেসু অঞ্ঞেসুপি জনপদেসু ফৰন্তিযেৱাতি দস্সনত্থং ‘‘তেসু তেসু জনপদেসূ’’তি ৱিচ্ছাপদং ৱুত্তং. কিঞ্চাপি হি বহূসু জনপদেসু পথৱীৰসআপোৰসসম্পত্তিৱসেন খাদনীযত্থভোজনীযত্থং ফৰমানম্পি একস্মিং জনপদে পথৱীৰসআপোৰসৱিপত্তিৱসেন অফৰমানং ভৱেয্য, ৱিকাৰৱসেন পন তত্থ পৱত্তত্তা তং জনপদং পমাণং ন কাতব্বং, গহেতব্বমেৱাতি ৱুত্তং হোতি. পকতিআহাৰৱসেনাতি অঞ্ঞেহি যাৱকালিক, সত্তাহকালিকেহি অমিস্সিতং অত্তনো পকতিযাৱ আহাৰকিচ্চকৰণৱসেন. ‘‘মনুস্সান’’ন্তিইমিনা অঞ্ঞেসং তিৰচ্ছানাদীনং খাদনীযত্থভোজনীযত্থং ফৰমানম্পি ন পমাণন্তি দস্সেতি. তন্তি মূলং. হীতি সচ্চং. নামসঞ্ঞাসূতি নামসঙ্খাতাসু সঞ্ঞাসু.

যথা মূলে লক্খণং দস্সিতং, এৱং কন্দাদীসুপি যং লক্খণং দস্সিতন্তি যোজনা. ন কেৱলং পাড়িযং আগতানং হলিদ্দাদীনং মূলংযেৱ যাৱজীৱিকং হোতি, অথ খো তচাদযোপীতি আহ ‘‘যঞ্চেত’’ন্তিআদি. যং এতং অট্ঠৱিধন্তি সম্বন্ধো.

এৱং মূলখাদনীযে ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা ইদানি কন্দখাদনীযে তং দস্সেন্তো আহ ‘‘কন্দখাদনীযে’’তিআদি. তত্থ কন্দখাদনীযেতি কং সুখং দদাতীতি কন্দো, পদুমাদিকন্দো, সুখস্স অদাযকা পন কন্দা ৰুড়্হীৱসেন কন্দাতি ৱুচ্চন্তি, কন্দো এৱ খাদনীযং কন্দখাদনীযং, তস্মিং ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. এসেৱ নযো উপৰিপি. যন্তি কন্দং. ইমিনা তংসদ্দানপেক্খো যংসদ্দোপি অত্থীতি ঞাপেতি. তত্থাতি কন্দখাদনীযে. তৰুণো, সুখখাদনীযোতি ৱিসেসনপদানি যথাৱচনং উপৰিপি যোজেতব্বানি. এৱমাদযো ফৰণককন্দা যাৱকালিকাতি সম্বন্ধো.

অধোতোতি ৱিসৰসো উদকেন অধূনিতো. তেতি কন্দা সঙ্গহিতাতি সম্বন্ধো.

মূলে অলতি পৱত্ততীতি মুড়ালো, উদকতো ৱা উদ্ধটমত্তে মিলতি নিমিলতীতি মুড়ালং. এৱমাদি ফৰণকমুড়ালং যাৱকালিকন্তি যোজনা. তং সব্বম্পীতি সব্বম্পি তং মুড়ালং সঙ্গহিতন্তি সম্বন্ধো.

মসতি ৱিজ্ঝতীতি মত্থকো. এৱমাদি মত্থকো যাৱকালিকোতি যোজনা. জৰড্ঢবুন্দোতি জৰভূতঅড্ঢসঙ্খাতো পাদো.

খনীযতি অৱদাৰীযতীতি খন্ধো, খাযতীতি ৱা খন্ধো. ‘‘অন্তোপথৱীগতো’’তিপদং ‘‘সালকল্যাণিখন্ধো’’তিপদেনেৱ যোজেতব্বং, ন অঞ্ঞেহি. এৱমাদি খন্ধো যাৱকালিকোতি যোজনা. অৱসেসাতি তীহি দণ্ডকাদীহি অৱসেসা.

তচতি সংৱৰতি পটিচ্ছাদেতীতি তচো. সৰসোতি এত্থ এৱকাৰো যোজেতব্বো, সৰসো এৱাতি অত্থো. তেসং সঙ্গহোতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. এতন্তি কসাৱভেসজ্জং, ‘‘অনুজানামি …পে… ভোজনীযত্থ’’ন্তি ৱচনং ৱা. এত্থাতি কসাৱভেসজ্জে. এতেসম্পীতি মত্থকখন্ধত্তচানম্পি.

পততীতি পত্তং. এতেসন্তি মূলকাদীনং. এৱৰূপানি পত্তানি চ একংসেন যাৱকালিকানীতি যোজনা. যা লোণী আৰোহতি, তস্সা লোণিযা পত্তং যাৱজীৱিকন্তি যোজনা. দীপৱাসিনোতি তম্বপণ্ণিদীপৱাসিনো, জম্বুদীপৱাসিনো ৱা. যানি ৱা ফৰন্তীতি ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. তেসন্তি নিম্বাদীনং. ইদং পদং পুব্বপৰাপেক্খকং, তস্মা দ্ৱিন্নং মজ্ঝে ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. পণ্ণানং অন্তো নত্থীতি সম্বন্ধো.

পুপ্ফতি ৱিকসতীতি পুপ্ফং. এৱমাদি পুপ্ফং যাৱকালিকন্তি যোজনা. তস্সাতি পুপ্ফস্স. অস্সাতি এৱমেৱ.

ফলতীতি ফলং. যানীতি ফলানি. ফৰন্তীতি সম্বন্ধো. নেসন্তি ফলানং পৰিযন্তন্তি সম্বন্ধো. যানি ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানীতি যোজনা. তেসম্পীতি ফলানম্পি পৰিযন্তন্তি সম্বন্ধো.

অসীযতি খিপীযতি, ছড্ডীযতীতি ৱা অট্ঠি. এৱমাদীনি ফৰণকানি অট্ঠীনি যাৱকালিকানীতি যোজনা. তেসন্তি অট্ঠীনং.

পিসীযতি চুণ্ণং কৰীযতীতি পিট্ঠং. এৱমাদীনি ফৰণকানি পিট্ঠানি যাৱকালিকানীতি যোজনা. অধোতকন্তি উদকেন অধূনিতং. তেসন্তি পিট্ঠানং.

নিৰন্তৰং অসতি সম্বজ্ঝতীতি নিয্যাসো. সেসাতি উচ্ছুনিয্যাসতো সেসা. পাড়িযং ৱুত্তনিয্যাসাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি নিয্যাসখাদনীযে. সঙ্গহিতানং নিয্যাসানং পৰিযন্তন্তি যোজনা. এৱন্তিআদি নিগমনং.

ৱুত্তমেৱাতি হেট্ঠা পঠমপৱাৰণসিক্খাপদে ৱুত্তমেৱাতি. সত্তমং.

৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদং

২৫২. অট্ঠমে অব্ভন্তৰে জাতো অব্ভন্তৰো. মহাথেৰোতি মহন্তেহি থিৰগুণেহি যুত্তো. ইমিনা ‘‘বেলট্ঠো’’তি সঞ্ঞানামস্স সঞ্ঞিনামিং দস্সেতি. পধানঘৰেতি সমথৱিপস্সনানং পদহনট্ঠানঘৰসঙ্খাতে একস্মিং আৱাসে. সুক্খকুৰন্তি এত্থ সোসনকুৰত্তা ন সুক্খকুৰং হোতি, কেৱলং পন অসূপব্যঞ্জনত্তাতি আহ ‘‘অসূপব্যঞ্জনং ওদন’’ন্তি. সোসনকুৰম্পি যুত্তমেৱ. ৱক্খতি হি ‘‘তং পিণ্ডপাতং উদকেন তেমেত্ৱা’’তি. ‘‘ওদন’’ন্তিইমিনা কুৰসদ্দস্স ওদনপৰিযাযতং দস্সেতি. ওদনঞ্হি কৰোতি আযুৱণ্ণাদযোতি ‘‘কুৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি. সোতি বেলট্ঠসীসো. তঞ্চ খোতি তঞ্চ সুক্খকুৰং আহৰতীতি সম্বন্ধো. পচ্চযগিদ্ধতাযাতি পিণ্ডপাতপচ্চযে লুদ্ধতায. থেৰো ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. মনুস্সানং একাহাৰস্স সত্তাহমত্তট্ঠিতত্তা ‘‘সত্তাহ’’ন্তি ৱুত্তং. ততোতি ভুঞ্জনতো পৰন্তি সম্বন্ধো. চত্তাৰিপীতি এত্থ পিসদ্দেন অধিকানিপি সত্তাহানি গহেতব্বানি.

২৫৩. ইতীতি ইদং তযং. ‘‘সন্নিধি কাৰো অস্সা’’তি সমাসো ৱিসেসনপৰনিপাতৱসেন গহেতব্বো. ‘‘সন্নিধিকিৰিযন্তি অত্থো’’তি ইমিনা কৰীযতীতি কাৰোতি কম্মত্থং দস্সেতি. একৰত্তন্তি অন্তিমপৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তং তদধিকানম্পি অধিপ্পেতত্তা. অস্সাতি ‘‘সন্নিধিকাৰক’’ন্তি পদস্স.

সন্নিধিকাৰকস্স সত্তাহকালিকস্স নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযাপত্তিযা পচ্চযত্তা সন্নিধিকাৰকং যামকালিকং খাদনীযভোজনীযং অসমানম্পি সুদ্ধপাচিত্তিযাপত্তিযা পচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘যামকালিকং ৱা’’তি. পটিগ্গহণেতি পটিগ্গহণে চ গহণে চ. অজ্ঝোহৰিতুকামতায হি পটিগ্গহণে চ পটিগ্গহেত্ৱা গহণে চাতি ৱুত্তং হোতি. যং পত্তং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, সো পত্তো দুদ্ধোতো হোতি সচেতি যোজনা উত্তৰৱাক্যে যংসদ্দং দিস্ৱা পুব্বৱাক্যে তংসদ্দস্স গমনীযত্তা. গণ্ঠিকপত্তস্সাতি বন্ধনপত্তস্স. সোতি স্নেহো. পগ্ঘৰতি সন্দিস্সতীতি সম্বন্ধো. তাদিসেতি দুদ্ধোতে, গণ্ঠিকে ৱা. তত্থাতি ধোৱিতপত্তে আসিঞ্চিত্ৱাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. অব্বোহাৰিকাতি ন ৱোহৰিতব্বা, ৱোহৰিতুং ন যুত্তাতি অত্থো. যন্তি খাদনীযভোজনীযং পৰিচ্চজন্তীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ততোতি অপৰিচ্চত্তখাদনীযভোজনীযতো নীহৰিত্ৱাতি সম্বন্ধো.

অকপ্পিযমংসেসূতি নিদ্ধাৰণসমুদাযো. সতি পচ্চযেতি পিপাসসঙ্খাতে পচ্চযে সতি. অনতিৰিত্তকতন্তি অতিৰিত্তেন অকতং সন্নিধিকাৰকং খাদনীযভোজনীযন্তি যোজনা. একমেৱ পাচিত্তিযন্তি সম্বন্ধো. ৱিকপ্পদ্ৱযেতি সামিসনিৰামিসসঙ্খাতে ৱিকপ্পদ্ৱযে. সব্বৱিকপ্পেসূতি ৱিকালসন্নিধিঅকপ্পিযমংসযামকালিকপচ্চযসঙ্খাতেসু সব্বেসু ৱিকপ্পেসু.

২৫৫. আমিসসংসট্ঠন্তি আমিসেন সংসট্ঠং সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং.

২৫৬. চতুব্বিধকালিকস্স সৰূপঞ্চ ৱচনত্থঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিকালভোজনসিক্খাপদে’’তিআদি. তত্থ নিদ্দিট্ঠং খাদনীযভোজনীয’’ন্তিইমিনা যাৱকালিকস্স সৰূপং দস্সেতি. ‘‘যাৱ…পে… কালিক’’ন্তিইমিনা ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সদ্ধিং…পে… পান’’ন্তিইমিনা যামকালিকস্স সৰূপং দস্সেতি. ‘‘যাৱ…পে… কালিক’’ন্তিইমিনা ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সব্বিআদি পঞ্চৱিধং ভেসজ্জ’’ন্তিইমিনা সত্তাহকালিকস্স সৰূপং দস্সেতি. ‘‘সত্তাহং…পে… কালিক’’ন্তিইমিনা ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ঠপেত্ৱা…পে… সব্বম্পী’’তিইমিনা যাৱজীৱিকস্স সৰূপং দস্সেতি. ‘‘যাৱ…পে… জীৱিক’’ন্তিইমিনা ৱচনত্থং দস্সেতি. সব্বৱচনত্থো লহুকমত্তমেৱ, গৰুকো পনেৱং ৱেদিতব্বো – যাৱ যত্তকো মজ্ঝন্হিকো কালো যাৱকালো, সো অস্সত্থী, তং ৱা কালং ভুঞ্জিতব্বন্তি যাৱকালিকং. যামো কালো যামকালো, সো অস্সত্থি, তং ৱা কালং পৰিভুঞ্জীতব্বন্তি যামকালিকং. সত্তাহো কালো সত্তাহকালো, সো অস্সত্থি, তং ৱা কালং নিদহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি সত্তাহকালিকং. যাৱ যত্তকো জীৱো যাৱজীৱো, সো অস্সত্থি, যাৱজীৱং ৱা পৰিহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি যাৱজীৱিকন্তি.

তত্থাতি চতুব্বিধেসু কালিকেসু. সতক্খত্তুন্তি অনেকৱাৰং. যাৱ কালো নাতিক্কমতি, তাৱ ভুঞ্জন্তস্সাতি যোজনা. অহোৰত্তং ভুঞ্জন্তস্সাতি সম্বন্ধোতি. অট্ঠমং.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদং

২৫৭. নৱমে পকট্ঠভাৱং নীতন্তি পণীতন্তি ৱুত্তে পণীতসদ্দো উত্তমত্থোতি আহ ‘‘উত্তমভোজনানী’’তি. সম্পন্নো নাম ন মধুৰগুণো, অথ খো মধুৰগুণযুত্তং ভোজনমেৱাতি আহ ‘‘সম্পত্তিযুত্ত’’ন্তি. কস্সাতি কৰণত্থে চেতং সামিৱচনং, কেনাতি হি অত্থো. ‘‘সুৰস’’ন্তিইমিনা সাদীযতি অস্সাদীযতীতি সাদূতি ৱচনত্থস্স সৰূপং দস্সেতি.

২৫৯. ‘‘যো পন…পে… ভুঞ্জেয্যা’’তি এত্থ ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সুদ্ধানীতি ওদনেন অসংসট্ঠানি. ওদনসংসট্ঠানি সব্বিআদীনীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. হীতি সচ্চং. ‘‘পণীতসংসট্ঠানী’’তিইমিনা পণীতেহি সব্বিআদীহি সংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি অত্থং দস্সেতি. ‘‘সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানী’’তি ইমিনা ভোজনানং সৰূপং দস্সেতি.

‘‘সব্বিনা ভত্ত’’ন্তিআদীনং পঞ্চন্নং ৱিকপ্পানং মজ্ঝে তীসুপি ৱিকপ্পেসু ‘‘ভত্ত’’ন্তি যোজেতব্বং. এৱং ৱাক্যং কত্ৱা ৱিঞ্ঞাপনে আপত্তিং দস্সেত্ৱা সমাসং কত্ৱা ৱিঞ্ঞাপনে তং দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বিভত্তং দেহী’’তিআদি.

ইতোতি গাৱিতো লদ্ধেনাতি সম্বন্ধো. ৱিসঙ্কেতন্তি সঙ্কেততো ঞাপিততো ৱিগতং ৱিৰহিতন্তি অত্থো. হীতি সচ্চং. ইমিনা ৱিসঙ্কেতস্স গুণদোসং দস্সেতি.

কপ্পিযসব্বিনা দেহীতি কপ্পিযসব্বিনা সংসট্ঠং ভত্তং দেহীতি যোজনা. এসেৱ নযো সেসেসুপি. যেন যেনাতি যেন যেন সব্বিআদিনা. তস্মিং তস্সাতি এত্থাপি ৱিচ্ছাৱসেন অত্থো দট্ঠব্বো. পাড়িযং আগতসব্বি নাম গোসব্বি, অজিকাসব্বি, মহিংসসব্বি, যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সব্বি চ. নৱনীতং নাম এৱমেৱ. তেলং নাম তিলতেলং, সাসপতেলং, মধুকতেলং, এৰণ্ডতেলং, ৱসাতেলঞ্চ. মধু নাম মক্খিকামধু. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং. মচ্ছো নাম উদকচৰো. পাড়িঅনাগতো মচ্ছো নাম নত্থি. মংসং নাম যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং মংসং. খীৰদধীনি সব্বিসদিসানেৱ. ৱুত্তং যথা এৱং ‘‘নৱনীতভত্তং দেহী’’তিআদীসুপি সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটমেৱ হোতীতি যোজনা. হীতি সচ্চং. সো চাতি সো চত্থো. তত্থাতি তস্মিং অত্থে. কিং পযোজনং. নত্থেৱ পযোজনন্তি অধিপ্পাযো.

পটিলদ্ধং ভোজনন্তি সম্বন্ধো. একৰসন্তি এককিচ্চং. ততোতি নৱপণীতভোজনতো নীহৰিত্ৱাতি সম্বন্ধো.

সব্বানীতি নৱ পাচিত্তিযানি সন্ধায ৱুত্তং.

২৬১. উভযেসম্পীতি ভিক্খুভিক্খুনীনম্পি. সব্বীতি চেত্থ যো নং পৰিভুঞ্জতি, তস্স বলাযুৱড্ঢনত্থং সব্বতি গচ্ছতি পৱত্ততীতি সব্বি, ঘতং. ততিযক্খৰেনেৱ সজ্ঝাযিতব্বং লিখিতব্বঞ্চ. কস্মা? ততিযক্খৰট্ঠানেযেৱ সব্ব গতিযন্তি গতিঅত্থস্স সব্বধাতুস্স ধাতুপাঠেসু আগতত্তাতি. নৱমং.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদং

২৬৩. দসমে দন্তকট্ঠন্তি দন্তপোনং. তঞ্হি দন্তো কসীযতি ৱিলেখীযতি অনেনাতি ‘‘দন্তকট্ঠ’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘সব্ব’’ন্তি আদিনা সব্বমেৱ পংসুকূলং সব্বপংসুকূলং, তমস্সত্থীতি ‘‘সব্বপংসুকূলিকো’’তি অত্থং দস্সেতি. সোতি ভিক্খু পৰিভুঞ্জতি কিৰাতি সম্বন্ধো. সুসানেতি আড়হনে. তঞ্হি ছৱানং সযনট্ঠানত্তা ‘‘সুসান’’ন্তি ৱুচ্চতি নিৰুত্তিনযেন. তত্থাতি সুসানে. পুন তত্থাতি এৱমেৱ. অয্যসৰূপঞ্চ ৱোসাটিতকসৰূপঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অয্যৱোসাটিতকানীতি এত্থা’’তি. তত্থ ‘‘অয্যা…পে… পিতামহা’’তিইমিনা অয্যসৰূপং দস্সেতি. ‘‘ৱো…পে… ভোজনীযানী’’তিইমিনা ৱোসাটিতকসৰূপং. অয্যসঙ্খাতানং পিতিপিতামহানং অত্থায, তে ৱা উদ্দিস্স ছড্ডিতানি ৱোসাটিতকসঙ্খতানি খাদনীযভোজনীযানি অয্যৱোসাটিতকানীতি ৱিগ্গহো কাতব্বো. মনুস্সা ঠপেন্তি কিৰাতি সম্বন্ধো. যন্তি খাদনীযভোজনীযং. তেসন্তি ঞাতকানং. পিণ্ডং পিণ্ডং কত্ৱাতি সঙ্ঘাটং সঙ্ঘাটং কত্ৱা. অঞ্ঞন্তি ৱুত্তখাদনীযভোজনীযতো অঞ্ঞং. উম্মাৰেপীতি সুসানস্স ইন্দখীলেপি. সো হি উদ্ধটো কিলেসমাৰো এত্থাতি ‘‘উম্মাৰো’’তি ৱুচ্চতি. বোধিসত্তো হি অভিনিক্খমনকালে পুত্তং চুম্বিস্সামীতি ওৱৰকস্স ইন্দখীলে ঠত্ৱা পস্সন্তো মাতৰং পুত্তস্স নলাটে হত্থং ঠপেত্ৱা সযন্তিং দিস্ৱা ‘‘সচে মে পুত্তং গণ্হেয্যং, মাতা তস্স পবুজ্ঝেয্য, পবুজ্ঝমানায অন্তৰাযো ভৱেয্যা’’তি অভিনিক্খমনন্তৰাযভযেন পুত্তদাৰে পৰিচ্চজিত্ৱা ইন্দখীলতো নিৱত্তিত্ৱা মহাভিনিক্খমনং নিক্খমি. তস্মা বোধিসত্তস্স ঠত্ৱা পুত্তদাৰেসু অপেক্খাসঙ্খাতস্স মাৰস্স উদ্ধটট্ঠানত্তা সো ইন্দখীলো নিপ্পৰিযাযেন ‘‘উম্মাৰো’’তি ৱুচ্চতি, অঞ্ঞে পন ৰূড়্হীৱসেন. থিৰোতি থদ্ধো. ঘনবদ্ধোতি ঘনেন বদ্ধো. কথিনেন মংসেন আবদ্ধোতি অত্থো. ৱঠতি থূলো ভৱতীতি ৱঠো, মুদ্ধজদুতিযোযং, সো অস্সত্থীতি ৱঠৰোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱঠৰোতি থূলো’’তি. ‘‘সল্লক্খেমা’’তিইমিনা ‘‘মঞ্ঞে’’তি এত্থ মনধাতু সল্লক্খণত্থো, মকাৰস্সেকাৰোতি দস্সেতি. হীতি সচ্চং. তেসন্তি মনুস্সানং.

২৬৪. সম্মাতি অৱিপৰীতং. অসল্লক্খেত্ৱাতি আহাৰসদ্দস্স খাদনীযভোজনীযাদীসু নিৰূড়্হভাৱং অমঞ্ঞিত্ৱা. ভগৱা পন ঠপেসীতি সম্বন্ধো. যথাউপ্পন্নস্সাতি যেনাকাৰেন উপ্পন্নস্স. পিতা পুত্তসঙ্খাতে দাৰকে সঞ্ঞাপেন্তো ৱিয ভগৱা তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেন্তোতি যোজনা.

২৬৫. এতদেৱাতি তিণ্ণমাকাৰানমঞ্ঞতৰৱসেন অদিন্নমেৱ সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. মাতিকাযং ‘‘দিন্ন’’ন্তি ৱুত্তট্ঠানং নত্থি, অথ কস্মা পদভাজনেযেৱ ৱুত্তন্তি আহ ‘‘দিন্নন্তি ইদ’’ন্তিআদি. ‘‘দিন্ন’’ন্তি ইদং উদ্ধটন্তি সম্বন্ধো. অস্সাতি ‘‘দিন্ন’’ন্তি পদস্স. নিদ্দেসে চ ‘‘কাযেন…পে… দেন্তে’’তি উদ্ধটন্তি যোজনা. এৱন্তি ইমেহি তীহাকাৰেহি দদমানেতি সম্বন্ধো. এৱন্তি ইমেহি দ্ৱীহাকাৰেহি. আদীযমানন্তি সম্বন্ধো. ৰথৰেণুম্পীতি ৰথিকৱীথিযং উট্ঠিতপংসুম্পি. পুব্বেতি পঠমপৱাৰণসিক্খাপদে. এৱং পটিগ্গহিতং এতং আহাৰং দিন্নং নাম ৱুচ্চতীতি যোজনা. ‘‘এতমেৱা’’তি এৱস্স সম্ভৱতো তস্স ফলং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ন ইদ’’ন্তিআদি. নিস্সট্ঠং ন ৱুচ্চতীতি যোজনা.

তত্থাতি ‘‘কাযেনা’’তিআদিৱচনে. হীতি সচ্চং. নত্থু কৰীযতি ইমাযাতি নত্থুকৰণী, তায. নাসাপুটেন পটিগ্গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. অকল্লকোতি গিলানো. হীতি সচ্চং. কাযেন পটিবদ্ধো কাযপটিবদ্ধো কটচ্ছুআদীতি আহ ‘‘কটচ্ছুআদীসূ’’তিআদি. হীতি সচ্চং. পাতিযমানন্তি পাতাপিযমানং.

এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ‘‘পঞ্চহঙ্গেহী’’তি পদস্স ৱিত্থাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘থামমজ্ঝিমস্সা’’তিআদি. তন্তি দাতব্বৱত্থুং.

তত্থাতি ‘‘হত্থপাসো পঞ্ঞাযতী’’তিৱচনে. গচ্ছন্তোপি ঠিতেনেৱ সঙ্গহিতো. ভূমট্ঠস্সাতি ভূমিযং ঠিতস্স. আকাসট্ঠস্সাতি আকাসে ঠিতস্স. ‘‘হত্থং অঙ্গ’’ন্তি পদেহি অৱযৱিসম্বন্ধো কাতব্বো. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘ভূমট্ঠস্স চ সীসেনা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেনেৱ. পক্খীতি সকুণো. সো হি পক্খযুত্তত্তা পক্খীতি ৱুচ্চতি. হত্থীতি কুঞ্জৰো. সো হি সোণ্ডসঙ্খাতহত্থযুত্তত্তা হত্থীতি ৱুচ্চতি. অদ্ধেন অট্ঠমং ৰতনমস্সাতি অদ্ধট্ঠমৰতনো, হত্থী, তস্স. তেনাতি হত্থিনা.

একো দাযকো ৱদতীতি সম্বন্ধো. ওণমতীতি হেট্ঠা নমতি. এত্তাৱতাতি একদেসসম্পটিচ্ছনমত্তেন. ততোতি সম্পটিচ্ছনতো. উগ্ঘাটেত্ৱাতি ৱিৱৰিত্ৱা. কাজেনাতি ব্যাভঙ্গিযা. সা হি কচতি বন্ধতি ৱিৱিধং ভাৰং অস্মিন্তি কাচোতি ৱুচ্চতি, চকাৰস্স জকাৰে কতে কাজোপি যুত্তোযেৱ. তিংস হত্থা ৰতনানি ইমস্সাতি তিংসহত্থো, ৱেণু. গুড়কুম্ভোতি ফাণিতেন পূৰিতো ঘটো. পটিগ্গহিতমেৱাতি কুম্ভেসু হত্থপাসতো বহি ঠিতেসুপি অভিহাৰকস্স হত্থপাসে ঠিতত্তা পটিগ্গহিতমেৱাতি ৱুত্তং হোতি. উচ্ছুযন্তদোণিতোতি উচ্ছুং পীড়নযন্তস্স অম্বণতো.

বহূ পত্তা ঠপিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. ঠিতস্স ভিক্খুনো হত্থপাসেতি যোজনা. ঠত্ৱা ফুসিত্ৱা ‘‘নিসিন্নস্স ভিক্খুনো’’তি পাঠসেসেন যোজেতব্বং. ঠিতেন ৱা নিসিন্নেন ৱা নিপন্নেন ৱা দাযকেন দিয্যতীতি সম্বন্ধো.

পথৱিযং ঠিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. যং যন্তি যং যং পত্তং. যত্থ কত্থচীতি যেসু কেসুচীতি সম্বন্ধো. তন্তি তং ৱচনং.

তত্থ তস্মিং ঠানে জাতো তত্থজাতো, অলুত্তসমাসোযং, সোযেৱ তত্থজাতকো, তস্মিং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তত্থজাতকে ন ৰুহতি যথা, এৱং ন ৰুহতিযেৱাতি যোজনা. থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন সুট্ঠু হৰিতব্বন্তি সংহাৰিযং, তংযেৱ সংহাৰিমং যকাৰস্স মকাৰং কত্ৱা, ন সংহাৰিমং অসংহাৰিমং, তস্মিং. তেপীতি তে অসংহাৰিমাপি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তত্থজাতকসঙ্খেপূপগাতি তত্থজাতকে সমোধানেত্ৱা খেপং পক্খেপং উপগতা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ইদঞ্হি ৱাক্যন্তৰত্তা পুনপ্পুনং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তানীতি তিন্তিণিকাদিপণ্ণানি. সন্ধাৰেতুন্তি সম্মা ধাৰেতুং. ঠিতো দাযকোতি সম্বন্ধো.

লদ্ধস্স লদ্ধস্স ৱত্থুস্স সন্নিধিট্ঠানত্তা, পক্খিত্তট্ঠানত্তা ৱা থৱীযতি পসংসীযতীতি থৱিকা, ততো. পুঞ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱাতি ‘‘পুঞ্ছিত্ৱা ৱা পটিগ্গহেত্ৱা ৱা’’তি অনিযমৱিকপ্পত্থো ৱাসদ্দো অজ্ঝাহৰিতব্বো. তেসু তেসু ৱত্থূসু ৰঞ্জতি লগ্গতীতি ৰজো, তং. ৱিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৱিনযদুক্কটং. তং পনাতি ভিক্খং পন. পটিগ্গহেত্ৱা দেথাতি মং পটিগ্গহাপেত্ৱা মম দেথাতি অধিপ্পাযো.

ততো ততোতি তস্মা তস্মা ঠানা উট্ঠাপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. তন্তি ভিক্খং. তস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স.

সো ৱত্তব্বোতি সো দিয্যমানো ভিক্খু দাযকেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বোতি যোজনা. ইমন্তি সৰজপত্তং. তেনাতি দিয্যমানভিক্খুনা. তথা কাতব্বন্তি যথা দাযকেন ভিক্খুনা ৱুত্তং, তথা কাতব্বন্তি অত্থো. উপ্লৱতীতি উপৰি গচ্ছতি, প্লু গতিযন্তি হি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৬ ড়কাৰন্তধাতু) ৱুত্তং. এত্থ উইতি উপসগ্গস্স অত্থদস্সনত্থং ‘‘উপৰী’’তি ৱুত্তং, পকাৰলকাৰসংযোগো দট্ঠব্বো. পোত্থকেসু পন ‘‘উপ্পিলৱতী’’তি লিখন্তি, সো অপাঠো. কঞ্জিকন্তি বিলঙ্গং. তঞ্হি কেন জলেন অঞ্জিযং অভিব্যত্তং অস্সাতি ‘‘কঞ্জিয’’ন্তি ৱুচ্চতি, তমেৱ কঞ্জিকং যকাৰস্স ককাৰং কত্ৱা. তং পৱাহেত্ৱা, অপনেত্ৱাতি অত্থো. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. সুক্খমেৱ ভত্তং ভজিতব্বট্ঠেন সেৱিতব্বট্ঠেনাতি সুক্খভত্তং, তস্মিং. পুৰতোতি ভিক্খুস্স পুৰতো, পুব্বে ৱা. ফুসিতানীতি বিন্দূনি. তানি হি সম্বাধট্ঠানেসুপি ফুসন্তীতি ফুসিতানীতি ৱুচ্চন্তি.

উড়ুঙ্কোতি কোসিযসকুণনামো দীঘদণ্ডকো একো ভাজনৱিসেসো, তেন. থেৱাতি ফুসিতানি. তানি হি সম্বাধট্ঠানেসুপি ফুসিতত্তা থৱীযন্তি পসংসীযন্তীতি ‘‘থেৱা’’তি ৱুচ্চন্তি. চৰুকেনাতি চৰীযতি ভক্খীযতীতি চৰু, হব্যপাকো, তং কৰোতি অনেনাতি চৰুকং, থাল্যাদিকং খুদ্দকভাজনং, তেন আকিৰিযমানেতি সম্বন্ধো. কাড়ৱণ্ণকামেহি মানীযতীতি মসি. খাদতীতি ছাৰো খকাৰস্স ছকাৰং, দকাৰস্স চ ৰকাৰং কত্ৱা, খাৰৰসো, সো ইমিস্সত্থীতি ছাৰিকা. উপ্পতিত্ৱাতি উদ্ধং গন্ত্ৱা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.

ফালেত্ৱাতি ছিন্দিত্ৱা. দেন্তানং অনুপসম্পন্নানন্তি সম্বন্ধো. পাযাসস্সাতি পাযাসেন. তথাপীতি তেন মুখৱট্টিযা গহণাকাৰেনপি.

আভোগং কত্ৱাতি ‘‘পটিগ্গহেস্সামী’’তি মনসিকাৰং কত্ৱা. সোতি নিদ্দং ওক্কন্তো ভিক্খু. ৱট্টতিযেৱাতি আভোগস্স কতত্তা ৱট্টতিযেৱ. অনাদৰন্তি অনাদৰেন, কৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং, অনাদৰং হুত্ৱাতি ৱা যোজেতব্বং. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. কাযেন পটিবদ্ধো কাযপটিবদ্ধো, তেন পটিবদ্ধো কাযপটিবদ্ধপটিবদ্ধো, তেন. ৱচনমত্তমেৱাতি ‘‘পটিবদ্ধপটিবদ্ধ’’ন্তি একং অতিৰেকং পটিবদ্ধৱচনমত্তমেৱ নানং, অত্থতো পন কাযপটিবদ্ধমেৱাতি অধিপ্পাযো. যম্পীতি যম্পি ৱত্থু. তত্ৰাতি তস্মিং ৱট্টনে. তন্তি অনুজাননং.

নেয্যো অধিপ্পাযং নেত্ৱা ঞাতো অত্থো ইমস্সাতি নেয্যত্থং. এত্থাতি সুত্তে, সুত্তস্স ৱা. যন্তি ৱত্থু পততীতি সম্বন্ধো. পৰিগড়িত্ৱাতি ভস্সিত্ৱা. সুদ্ধাযাতি নিৰজায. সামন্তি সযং. পুঞ্ছিত্ৱা ৱাতিআদীসু তযো ৱাসদ্দা অনিযমৱিকপ্পত্থা. পুঞ্ছিতাদীসু হি একস্মিং কিচ্চে কতে ইতৰকিচ্চং কাতব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো. তেনাতি তেন ভিক্খুনা, ‘‘আহৰাপেতুম্পী’’তিপদে কাৰিতকম্মং. ‘‘কস্মা ন ৱট্টতী’’তি পুচ্ছা. হীতি ৱিত্থাৰো. ৱদন্তেন ভগৱতাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সুত্তৱচনেসু. ‘‘পৰিচ্চত্তং তং ভিক্খৱে দাযকেহী’’তি ৱচনেনাতি যোজনা. অধিপ্পাযোতি নীতত্থো অধিপ্পাযো, নিপ্পৰিযাযেন ইতত্থো ঞাতত্থো অধিপ্পাযোতি ৱুত্তং হোতি.

এৱং নীতত্থমধিপ্পাযং দস্সেত্ৱা নেয্যত্থ, মধিপ্পাযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্মা চা’’তি আদি. তন্তি পৰিভুঞ্জনং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. দুতিযদিৱসেপীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো, অপৰদিৱসেপীতি অত্থো. অধিপ্পাযোতি নেয্যত্থো অধিপ্পাযো নেত্ৱা ইয্যত্থো ঞাতত্থো অধিপ্পাযোতি ৱুত্তং হোতি.

ভুঞ্জন্তানং ভিক্খূনন্তি সম্বন্ধো. হীতি ৱিত্থাৰো. দন্তাতি দসনা. তে হি দংসীযন্তি ভক্খীযন্তি এতেহীতি ‘‘দন্তা’’তি ৱুচ্চন্তি. সত্থংযেৱ সত্থকং খুদ্দকট্ঠেন, তেন পটিগ্গহিতেন সত্থকেন. এতন্তি মলং. তন্তি লোহগন্ধমত্তং. পৰিহৰন্তীতি পটিগ্গহেত্ৱা হৰন্তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তং সত্থকং পৰিভোগত্থায যস্মা ন পৰিহৰন্তি, তস্মা এসেৱ নযোতি অত্থো. উগ্গহিতপচ্চযা, সন্নিধিপচ্চযা ৱা দোসো নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. তত্থাতি তেসু তক্কখীৰেসু. নীলিকাতি নীলৱণ্ণা স্নেহা. আমকতক্কাদীসূতি অপক্কেসু তক্কখীৰেসু.

কিলিট্ঠউদকন্তি সমলং উদকং. তস্সাতি সামণেৰস্স. পত্তগতং ওদনন্তি সম্বন্ধো. অস্সাতি সামণেৰস্স. উগ্গহিতকোতি অৱগহিতকো. ‘‘উঞ্ঞাতো’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১১২) ৱিয উকাৰো ওকাৰৱিপৰীতো হোতি, অপটিগ্গহেত্ৱা গহিতত্তা দুগ্গহিতকোতি ৱুত্তং হোতি.

এতেনাতি ওদনেন. পটিগ্গহিতমেৱ হোতি হত্থতো অমুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো.

পুন পটিগ্গহেতব্বং সাপেক্খে সতীতি অধিপ্পাযো. এত্তোতি ইতো পত্ততো. সামণেৰো পক্খিপতীতি সম্বন্ধো. ততোতি পত্ততো. কেচীতি অভযগিৰিৱাসিনো. তন্তি ‘‘পুন পটিগ্গহেতব্ব’’ন্তি ৱদন্তানং কেসঞ্চি আচৰিযানং ৱচনং ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. যন্তি পূৱভত্তাদি.

অত্তনো ৱাতি সামণেৰস্স ৱা. সামণেৰাতি আমন্তনং. তস্সাতি সামণেৰস্স. ভাজনেতি যাগুপচনকভাজনে. যাগুকুটন্তি যাগুযা পূৰিতং কুটং. তন্তি যাগুকুটং. ‘‘ভিক্খুনা পটিগ্গণ্হাপেতু’’ন্তি কাৰিতকম্মং উপনেতব্বং. গীৱং ঠপেত্ৱা আৱজ্জেতীতি সম্বন্ধো. আৱজ্জেতীতি পৰিণামেতি.

পটিগ্গহণূপগং ভাৰন্তি থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন সংহাৰিমং ভাৰং. বলৱতা সামণেৰেনাতি সম্বন্ধো. তেলঘটং ৱাতি তেলেন পক্খিত্তং ঘটং ৱা. লগ্গেন্তীতি লম্বেন্তি. অযমেৱ ৱা পাঠো.

নাগস্স দন্তো ৱিযাতি নাগদন্তকো, সদিসত্থে কো. অঙ্কীযতে লক্খীযতে অনেনাতি অঙ্কুসো, গজমত্থকম্হি ৱিজ্ঝনকণ্ডকো. অঙ্কুসো ৱিযাতি অঙ্কুসকো, তস্মিং অঙ্কুসকে ৱা লগ্গিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. গণ্হতোতি গণ্হন্তস্স. মঞ্চস্স হেট্ঠা হেট্ঠামঞ্চো, তস্মিং. তন্তি তেলথালকং.

আৰোহন্তেহি চ ওৰোহন্তেহি চ নিচ্চং সেৱীযতীতি নিস্সেণী, তস্সা মজ্ঝং নিস্সেণিমজ্ঝং, তস্মিং. কণ্ণে উট্ঠিতং কণ্ণিকং, কণ্ণমলং, কণ্ণিকং ৱিয কণ্ণিকং, যথা হি কণ্ণমলং কণ্ণতো উট্ঠহিত্ৱা সযং পৱত্ততি, এৱং তেলাদিতো উট্ঠহিত্ৱা সযং পৱত্ততীতি ৱুত্তং হোতি. ঘনচুণ্ণন্তি কথিনচুণ্ণং. তংসমুট্ঠানমেৱ নামাতি ততো তেলাদিতো সমুট্ঠানমেৱ নাম হোতীতি অত্থো. এতন্তি কণ্ণিকাদি. ইদং পদং পুব্বাপৰাপেক্খং.

যোত্তেনাতি ৰজ্জুনা. অঞ্ঞো দেতীতি সম্বন্ধো.

পৱিসন্তে চ নিক্খমন্তে চ ৱৰতি আৱৰতি ইমাযাতি ৱতি, তং. উচ্ছূতি ৰসালো. সো হি উসতি ৱিসং দাহেতীতি উচ্ছূতি ৱুচ্চতি, তং. তিম্বৰুসকন্তি তিন্দুকং. তঞ্হি তেমেতি ভুঞ্জন্তং পুগ্গলং অদ্দেতি ৰসেনাতি তিম্বো, ৰুসতি খুদ্দিতং নাসেতীতি ৰুসকো, তিম্বো চ সো ৰুসকো চাতি ‘‘তিম্বৰুসকো’’তি ৱুচ্চতি, তং. ৱতিদণ্ডকেসূতি ৱতিযা অত্থায নিক্খণিতেসু দণ্ডকেসু. মযং পনাতি সঙ্গহকাৰাচৰিযভূতা বুদ্ধঘোসনামকা মযং পন, অত্তানং সন্ধায বহুৱচনৱসেন ৱুত্তং. ন পুথুলো পাকাৰোতি অড্ঢতেয্যহত্থপাসানতিক্কমং সন্ধায ৱুত্তং. হত্থসতম্পীতি ৰতনসতম্পি.

সোতি সামণেৰো. ভিক্খুস্স দেতীতি যোজনা. অপৰোতি সামণেৰো.

ফলং ইমিস্সত্থীতি ফলিনী, ইনপচ্চযো ইত্থিলিঙ্গজোতকো ঈ, তং সাখন্তি যোজনা. ফলিনিসাখন্তি সমাসতোপি পাঠো অত্থি. মচ্ছিকৱাৰণত্থন্তি মধুফাণিতাদীহি মক্খনট্ঠানে নিলীযন্তীতি মক্খিকা, তাযেৱ মচ্ছিকা খকাৰস্স ছকাৰং কত্ৱা, তাসং নিৱাৰণায. মূলপটিগ্গহমেৱাতি মূলে পটিগ্গহণমেৱ, পঠমপটিগ্গহমেৱাতি ৱুত্তং হোতি.

ভিক্খু গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. অৰিত্তেনাতি কেনিপাতেন. তঞ্হি অৰতি নাৱা গচ্ছতি অনেনাতি অৰিত্তং, তেন. তন্তি পটিগ্গহণাৰহং ভণ্ডং. অনুপসম্পন্নেনাতি কাৰিতকম্মং. তস্মিম্পীতি চাটিকুণ্ডকেপি. তন্তি অনুপসম্পন্নং.

পাথেয্যতণ্ডুলেতি পথস্স হিতে তণ্ডুলে. তেসন্তি সামণেৰানং. ইতৰেহীতি ভিক্খূহি গহিততণ্ডুলেহি. সব্বেহি ভিক্খূহি ভুত্তন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি ভিক্খূহি গহিতেহি সামণেৰস্স তণ্ডুলেহি যাগুপচনে ন দিস্সতীতি সম্বন্ধো. কাৰণন্তি পৰিৱত্তেত্ৱা ভুত্তস্স চ অপৰিৱত্তেত্ৱা ভুত্তস্স চ কাৰণং.

ভত্তং পচিতুকামো সামণেৰোতি যোজনা. ভিক্খুনা আৰোপেতব্বং, অগ্গি ন কাতব্বোতি সম্বন্ধো. পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি মূলে পটিগ্গহিতত্তাতি অধিপ্পাযো.

অস্সাতি সামণেৰস্স. ততোতি অগ্গিজালনতো.

তত্তে উদকেতি উদকে তাপে. ততোতি তণ্ডুলপক্খিপনতো.

পিধানন্তি উক্খলিপিধানং. তস্সেৱাতি হত্থকুক্কুচ্চকস্স ভিক্খুনো এৱ. দব্বিং ৱাতি কটচ্ছুং ৱা. সো হি দৰীযতি ৱিলোড়ীযতি ইমাযাতি দব্বীতি ৱুচ্চতি.

তত্ৰাতি তস্মিং ঠপনে. তস্সেৱাতি লোলভিক্খুস্সেৱ. ততোতি পত্ততো. পুন ততোতি সাখাদিতো. তত্থাতি ফলৰুক্খে.

ৱিতক্কং সোধেতুন্তি ‘‘ময্হম্পি দস্সতী’’তি ৱিতক্কং সোধেতুং. ততোতি অম্বফলাদিতো.

পুন ততোতি মাতাপিতূনমত্থায গহিততেলাদিতো. তেতি মাতাপিতৰো. ততোযেৱাতি তেহিযেৱ তণ্ডুলেহি সম্পাদেত্ৱাতি সম্বন্ধো.

এত্থাতি তাপিতউদকে. অমুঞ্চন্তেনেৱ হত্থেনাতি যোজনা. অঙ্গন্তি ৱিনাসং গচ্ছন্তীতি অঙ্গাৰা. দৰীযন্তি ফলীযন্তীতি দাৰূনি.

ৱুত্তো সামণেৰোতি যোজনা.

গৱতি পৰিভুঞ্জন্তানং ৱিস্সট্ঠং সদ্দং কৰোতীতি গুড়ো, গুড়তি ৱিসতো জীৱিতং ৰক্খতীতি ৱা গুড়ো, তং ভাজেন্তো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. তস্সাতি লোলসামণেৰস্স.

ধূমস্সত্থায ৱট্টীযতি ৱট্টিত্ৱা কৰীযতীতি ধূমৱট্টি, তং. মুখীযতি ৱিপৰীযতীতি মুখং. কং ৱুচ্চতি সীসং, তং তিট্ঠতি এত্থাতি কণ্ঠো.

ভত্তুগ্গাৰোতি উদ্ধং গিৰতি নিগ্গিৰতীতি উগ্গাৰো, ভত্তমেৱ উগ্গাৰো ভত্তুগ্গাৰো, উগ্গাৰভত্তন্তি অত্থো. দন্তন্তৰেতি দন্তৱিৱৰে.