২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদং

১৫৩. দুতিযে পৰিযাযসদ্দো ৱাৰত্থোতি আহ ‘‘ৱাৰেনা’’তি. ৱাৰোতি চ অনুক্কমোযেৱাতি আহ ‘‘পটিপাটিযাতি অত্থো’’তি. অধিকং চিত্তং ইমস্সাতি অধিচেতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অধিচিত্তৱতো’’তিআদি. অধিচিত্তং নাম ইধ অৰহত্তফলচিত্তমেৱ, ন ৱিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তন্তি আহ ‘‘অৰহত্তফলচিত্তেনা’’তি. ‘‘অধিচিত্তসিক্খা’’তিআদীসু (পাৰা. ৪৫; দী. নি. ৩.৩০৫; ম. নি. ১.৪৯৭; অ. নি. ৬.১০৫; মহানি. ১০) হি ৱিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ‘‘অধিচিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ন পমজ্জতোতি ন পমজ্জন্তস্স. সাতচ্চকিৰিযাযাতি সততকৰণেন. উভো লোকে মুনতি জানাতীতি মুনীতি চ, মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং মুননট্ঠেন জাননত্থেন, তমস্সত্থীতি মুনীতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘মুনিনোতী’’তিআদি. তত্থ ‘‘যো মুনতি…পে… মুননেন ৱা’’তিইমিনা পঠমত্থং দস্সেতি, ‘‘মোনং ৱুচ্চতি…পে… ৱুচ্চতী’’তিইমিনা দুতিযত্থং দস্সেতি. মুন গতিযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ পকাৰন্তধাতু) ৱুত্তত্তা ‘‘যো মুনতী’’তি এত্থ ভূৱাদিগণিকো মুনধাতুযেৱ, ন কীযাদিগণিকো মুধাতূতি দট্ঠব্বং. অথ ৱা মুন ঞাণেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৭ কিযাদিগণিক) ৱুত্তত্তা ‘‘মুনাতী’’তি কীযাদিগণিকোৱ. ধাত্ৱন্তনকাৰলোপোতি দট্ঠব্বং. ‘‘মোনং ৱুচ্চতি ঞাণ’’ন্তি চেত্থ ঞাণং নাম অৰহত্তঞাণমেৱ. মোনস্স পথো মোনপথোতি ৱুত্তে সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মাৱ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসূ’’তি. অথ ৱা অধিসীলসিক্খাদযো অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তীসু ৱা সিক্খাসূ’’তি. পুব্বভাগপটিপদন্তি অৰহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে পৱত্তং সীলসমথৱিপস্সনাসঙ্খাতং পটিপদং. পুব্বভাগেতি অৰহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে. এত্থাতি ‘‘অধিচেতসো…পে… সিক্খতো’’তি ৱচনে. ‘‘তাদিনো’’তিপদং ‘‘মুনিনো’’তিপদেন যোজেতব্বন্তি আহ ‘‘তাদিসস্স খীণাসৱমুনিনো’’তি. এত্থাতি ‘‘সোকা ন ভৱন্তি তাদিনো’’তি ৱচনে. ৰাগাদযো উপসমেতীতি উপসন্তোতি দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ৰাগাদীন’’ন্তি. সতি অস্সত্থীতি সতিমাতি কত্ৱা মন্তুসদ্দো নিচ্চযোগত্থোতি আহ ‘‘সতিযা অৱিৰহিতস্সা’’তি.

ন কসীযতি ন ৱিলেখীযতীতি অকাসো, সোযেৱ আকাসো. অন্তৰেন ছিদ্দেন ইক্খিতব্বোতি অন্তলিক্খো. আকাসো হি চতুব্বিধো অজটাকাসো, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো, পৰিচ্ছিন্নাকাসো, ৰূপপৰিচ্ছেদাকাসোতি. তত্থ অজটাকাসোৱ ইধাধিপ্পেতো ‘‘অন্তলিক্খে’’তি ৱিসেসিতত্তা. তেনাহ ‘‘ন কসিণুগ্ঘাটিমে, ন পন ৰূপপৰিচ্ছেদে’’তি. পৰিচ্ছিন্নাকাসোপি ৰূপপৰিচ্ছেদাকাসেন সঙ্গহিতো. ‘‘ম’’ন্তি পদং ‘‘অৱমঞ্ঞন্তী’’তি পদে কম্মং. এত্তকমেৱাতি এতপ্পমাণং ‘‘অধিচেতসো’’তিআদিসঙ্খাতং ৱচনমেৱ, ন অঞ্ঞং বুদ্ধৱচনন্তি অত্থো. অযন্তি চূড়পন্থকো থেৰো. হন্দাতি ৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. মম আনুভাৱং দস্সেমি, তুম্হে পস্সথ গণ্হথাতি অধিপ্পাযো. ৱুট্ঠাযাতি ততো চতুত্থজ্ঝানতো ৱুট্ঠহিত্ৱা. অন্তৰাপি ধাযতীতি এত্থ পিসদ্দস্স অট্ঠানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তৰধাযতিপী’’তি. এসেৱ নযো ‘‘সেয্যম্পি কপ্পেতী’’তি এত্থপি. থেৰোতি চূড়পন্থকো থেৰো. ইদং পদং অন্তৰন্তৰা যুত্তট্ঠানেসু সম্বন্ধিত্ৱা ‘‘তঞ্চেৱ ভণতী’’তিইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. ভাতুথেৰস্সাতি জেট্ঠকভাতুভূতস্স মহাপন্থকথেৰস্স.

পদ্মন্তি গাথাযং তযো পাদা ইন্দৱজিৰা, চতুত্থপাদো উপেন্দৱজিৰো. তস্মা পদ্মন্তি এত্থ মকাৰে পৰে দুকাৰুকাৰস্স লোপং কত্ৱা পৰক্খৰং নেত্ৱা ‘‘পদ্ম’’ন্তি দ্ৱিভাৱেন লিখিতব্বং. অৱীতগন্ধন্তি এত্থ ৱীতি দীঘুচ্চাৰণমেৱ যুত্তং. পঙ্কে দৱতি গচ্ছতীতি পদুমং. কোকং দুগ্গন্ধস্স আদানং নুদতি অপনেতীতি কোকনুদং. সুন্দৰো গন্ধো ইমস্সাতি সুগন্ধং. অযং পনেত্থ যোজনা – যথা কোকনুদসঙ্খাতং সুগন্ধং পাতো পগেৱ বালাতপেন ফুল্লং ৱিকসিতং অৱীতগন্ধং হুত্ৱা ৱিৰোচমানং পদুমং সিযা, তথা অঙ্গীৰসং অঙ্গিতো সৰীৰতো নিচ্ছৰণপভস্সৰৰসং হুত্ৱা ৱিৰোচমানভূতং অন্তলিক্খে তপন্তং আদিচ্চং ইৱ তেধাতুকে তপন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.

পগুণন্তি ৱাচুগ্গতং. ততোতি অসক্কুণেয্যতো. নন্তি চূড়পন্থকং. থেৰোতি মহাপন্থকো থেৰো নিক্কড্ঢাপেসীতি সম্বন্ধো. সোতি চূড়পন্থকো. অথাতি তস্মিং কালে. ভগৱা আহাতি যোজনা. বুদ্ধচক্খুনাতি আসযানুসযইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণসঙ্খাতেন সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং চক্খুনা. তন্তি চূড়পন্থকং. তস্সাতি চূড়পন্থকস্স. অথাতি তস্মিং আৰোচনকালে. অস্সাতি চূড়পন্থকস্স, দত্ৱাতি সম্বন্ধো. ৰজং মলং হৰতি অপনেতীতি ৰজোহৰণং, পিলোতিকখণ্ডং. সোতি চূড়পন্থকো. তস্সাতি পিলোতিকখণ্ডস্স, ‘‘অন্ত’’ন্তিপদে অৱযৱিসম্বন্ধো. পৰিসুদ্ধম্পীতি পিসদ্দো অপৰিসুদ্ধে পিলোতিকখণ্ডে কা নাম কথাতি দস্সেতি. সংৱেগন্তি সন্তাসং ভযন্তি অত্থো. অথাতি তস্মিং আৰম্ভকালে. অস্সাতি চূড়পন্থকস্স. ‘‘ত’’ন্তিপদং ‘‘মমাযনভাৱ’’ন্তিপদেন সম্বন্ধং কত্ৱা যোজনা কাতব্বাতি. দুতিযং.