৩. ওৱাদৱগ্গো

১. ওৱাদসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

১৪৪. ভিক্খুনিৱগ্গস্স পঠমে তেসন্তি থেৰানং. মহাকুলেহি নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতাতি যোজনা. কুলধীতৰো ৱিজ্জমানগুণং কথযন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘ঞাতিমনুস্সান’’ন্তিপদং ‘‘কথযন্তী’’তিপদে সম্পদানং. কুতোতি কস্স থেৰস্স সন্তিকাতি অত্থো. তেসন্তি থেৰানং গুণন্তি সম্বন্ধো. ‘‘কথেতু’’ন্তিপদমপেক্খিত্ৱা ‘‘ৱিজ্জমানগুণে’’তি ৱত্তব্বে অৱত্ৱা ‘‘ৱট্টন্তী’’তিপদমপেক্খিয ‘‘ৱিজ্জমানগুণা’’তি ৱুত্তং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ততোতি কথনকাৰণা অভিহৰিংসূতি সম্বন্ধো. তেনাতি অভিহৰণহেতুনা.

তেসন্তি ছব্বগ্গিযানং. তাসূতি ভিক্খুনীসু. ‘‘ভিক্খুনিযো’’তিপদং ‘‘উপসঙ্কমিত্ৱা’’তিপদে কম্মং. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খুনীসু উপসঙ্কমনং লাভতণ্হায হোতি, ভিক্খুনীনং ছব্বগ্গীসু উপসঙ্কমনং চলচিত্ততায হোতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞূপসঙ্কমন্তানং ৱিসেসো. তিৰচ্ছানভূতা কথা তিৰচ্ছানকথা নিৰত্থককথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তিৰচ্ছানকথন্তী’’তি. সগ্গমগ্গগমনেপীতি পিসদ্দো মোক্খগমনে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. ৰাজানো আৰব্ভ পৱত্তা কথা ৰাজকথা. আদিসদ্দেন চোৰকথাদযো সঙ্গণ্হাতি.

১৪৭. তে ভিক্খূতি ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভৱেয্যুন্তি সম্বন্ধো. অদিট্ঠং সচ্চং যেহীতি অদিট্ঠসচ্চা, তেসং ভাৱো অদিট্ঠসচ্চত্তং, তস্মা অদিট্ঠসচ্চত্তা বন্ধিত্ৱাতি যোজনা. নেসন্তি ছব্বগ্গিযানং. অঞ্ঞেনেৱ উপাযেনাতি অলদ্ধসম্মুতিতো অঞ্ঞেনেৱ লদ্ধসম্মুতিসঙ্খাতেন কাৰণেন কত্তুকামোতি সম্বন্ধো. পৰতোতি পৰস্মিং পচ্ছা, উপৰীতি অত্থো. কৰোন্তো ৱাতি পৰিবাহিৰে কৰোন্তো এৱ হুত্ৱা আহাতি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. যস্মা ন ভূতপুব্বানি, ইতি তস্মা পৰিবাহিৰং কৰোন্তো ৱাতি অত্থো.

তত্থাতি ‘‘অনুজানামী’’তিআদিৱচনে. সীলৱাতি এত্থ ৱন্তুসদ্দো পসংসত্থে চ অতিসযত্থে চ নিচ্চযোগত্থে চ হোতি. তস্সাতি লদ্ধসম্মুতিকস্স. তন্তি সীলং. পাতিমোক্খসংৱৰসদ্দানং কম্মধাৰযভাৱং, তেহি চ সংৱুতসদ্দস্স তপ্পুৰিসভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘পাতিমোক্খোৱা’’তিআদি. তত্থ এৱসদ্দেন কম্মধাৰযভাৱং, এনসদ্দেন চ তপ্পুৰিসভাৱং দস্সেতীতি দট্ঠব্বং.

ৱত্ততীতি অত্তভাৱং পৱত্তেতি. কাৰিতপচ্চযো হি অদস্সনং গতো. ইমিনা ইৰিযাপথৱিহাৰ দিব্বৱিহাৰ ব্ৰহ্মৱিহাৰ অৰিযৱিহাৰেসু চতূসু ৱিহাৰেসু অত্তভাৱৱত্তনং ইৰিযাপথৱিহাৰং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. এতন্তি ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতী’’তিৱচনং. ৱিভঙ্গেতি ঝানৱিভঙ্গে.

‘‘সীল’’ন্তিআদীনি অট্ঠ পদানি তুল্যাধিকৰণানি. অযং পনেত্থ সম্বন্ধো – সীলং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা পতিট্ঠা আদি চৰণং সংযমো সংৱৰো মোক্খং পমোক্খন্তি. সমাপত্তিযাতি সমাপত্তত্থায. ‘‘উপেতো’’তিআদীনি সত্ত পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. তত্থ উপপন্নোতি যুত্তো অনুযুত্তো. সমন্নাগতোতি সমন্ততো অনু পুনপ্পুনং আগতোতি সমন্নাগতো, সমঙ্গীভূতোতি অত্থো. এত্থ হি সংসদ্দো সমন্তত্থৱাচকো, অনুসদ্দো নউপচ্ছিন্নত্থৱাচকো. তেনাতি তেন কাৰণেন. পালেতীতি অত্তভাৱং বাধনতো ৰক্খতি. যপেতীতি অত্তভাৱো পৱত্ততি. যাপেতীতি অত্তভাৱং পৱত্তাপেতি. যপ যাপনে. যাপনং পৱত্তনন্তি হি ধাতুপাঠেসু ৱুত্তং (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৮ পকাৰন্তধাতু). ৱিহৰতীতি এত্থ একো আকাৰত্থৱাচকো ইতিসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, ইতি ৱুচ্চতি, ইতি ৱুত্তন্তি ৱা যোজনা.

আচাৰগোচৰসদ্দানং দ্ৱন্দভাৱং, তেহি চ সম্পন্নসদ্দস্স তপ্পুৰিসভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নো’’তিআদি. তত্থ চসদ্দেন দ্ৱন্দভাৱং, এনসদ্দেন চ তপ্পুৰিসভাৱং দস্সেতি. অণুসদ্দো অপ্পত্থো, মত্তসদ্দো পমাণত্থোতি আহ ‘‘অপ্পমত্তকেসূ’’তি. ‘‘দস্সনসীলো’’তিইমিনা ‘‘দস্সাৱী’’তিএত্থ আৱীসদ্দস্স তস্সীলত্থভাৱং দস্সেতি. ‘‘সমাদাযা’’তি এত্থ সংপুব্বআপুব্বস্স দাসদ্দস্স কম্মাপেক্খত্তা তস্স কম্মং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তং তং সিক্খাপদ’’ন্তি. ইমিনা ‘‘সিক্খাপদেসূ’’তি উপযোগত্থে ভুম্মৱচনন্তি দস্সেতি. অথ ৱা সিক্খাপদেসূতি নিদ্ধাৰণত্থে ভুম্মৱচনমেতং. ‘‘তং তং সিক্খাপদ’’ন্তি কম্মং পন অজ্ঝাহৰিতব্বন্তি দস্সেতি. ‘‘সমাদাযা’’তি এত্থ সংসদ্দস্স চ আপুব্বস্স দাসদ্দস্স চ যকাৰস্স চ অত্থং দস্সেতুং ‘‘সাধুকং গহেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. এত্থাতি ইমিস্সং অট্ঠকথাযং. ৱিত্থাৰো পন গহেতব্বোতি যোজনা. যোতি কুলপুত্তো.

অস্সাতি লদ্ধসম্মুতিকস্স. যং তং বহু সুতং নাম অত্থি, তং ন সুতমত্তমেৱাতি যোজনা. মঞ্জূসাযন্তি পেড়াযং. সা হি সামিকস্স সধনত্তং মঞ্ঞতে ইমাযাতি ‘‘মঞ্জূসা’’তি ৱুচ্চতি. মঞ্জূসাযং ৰতনং সন্নিচিতং ৱিয সুতং সন্নিচিতং অস্মিং পুগ্গলেতি যোজনা, এতেনাতি ‘‘সন্নিচিত’’ন্তিপদেন, দস্সেতীতি সম্বন্ধো. সোতি লদ্ধসম্মুতিকো ভিক্খু. সন্নিচিতৰতনস্সেৱাতি সন্নিচিতৰতনস্স ইৱ. তন্তি ‘‘যে তে ধম্মা’’তিআদিৱচনং. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. অস্সাতি লদ্ধসম্মুতিকস্স ভিক্খুনো. তত্থাতি ‘‘ৱচসা পৰিচিতা’’তিআদিৱচনে. এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. পগুণাতি উজুকা. উজুকো হি অজিম্হত্তা পকট্ঠো উত্তমো গুণোতি অত্থেন ‘‘পগুণো’’তি ৱুচ্চতি. অনুপেক্খিতাতি পুনপ্পুনং উপগন্ত্ৱা ইক্খিতা, পস্সিতা দস্সিতাতি অত্থো. অত্থতোতি অভিধেয্যত্থতো, অট্ঠকথাতোতি অত্থো. কাৰণতোতি ধম্মতো, পাড়িতোতি অত্থো. দিট্ঠিসদ্দস্স পঞ্ঞাসদ্দৱেৱচনত্তা ‘‘পঞ্ঞাযা’’তি ৱুত্তং. সুপচ্চক্খকতাতি সুট্ঠু অক্খানং ইন্দ্ৰিযানং পটিমুখং কতা.

‘‘বহুস্সুতো’’তি এত্থ বহুস্সুতস্স তিৱিধভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘অযং পনা’’তিআদি. নিস্সযতো মুচ্চতীতি নিস্সযমুচ্চনকো. পৰিসং উপট্ঠাপেতীতি পৰিসুপট্ঠাকো. ভিক্খুনিযো ওৱদতীতি ভিক্খুনোৱাদকো. তত্থাতি তিৱিধেসু বহুস্সুতেসু. নিস্সযমুচ্চনকেন এত্তকং উগ্গহেতব্বন্তি সম্বন্ধো. উপসম্পদাযাতি উপসম্পাদেত্ৱা. পঞ্চ ৱস্সানি এতস্সাতি পঞ্চৱস্সো. তেন উগ্গহেতব্বন্তি যোজনা. সব্বন্তিমেনাতি সব্বেসং পৰিচ্ছেদানং অন্তে লামকে পৱত্তেন. পগুণাতি অজিম্হা উজুকা. ৱাচুগ্গতাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. যস্স হি পাড়িপাঠা সজ্ঝাযনকালে পগুণা হোন্তি, তস্স ৱাচুগ্গতা. যস্স ৱা পন ৱাচুগ্গতা হোন্তি, তস্স পগুণা. তস্মা তানি পদানি অঞ্ঞমঞ্ঞকাৰণৱেৱচনানি. পক্খদিৱসেসূতি জুণ্হপক্খকাড়পক্খপৰিযাপন্নেসু দিৱসেসু. ধম্মসাৱনত্থাযাতি সম্পত্তানং পৰিসানং ধম্মস্স সাৱনত্থায সুণাপনত্থাযাতি অধিপ্পাযো. সাৱনত্থাযাতি এত্থ যুপচ্চযপৰত্তা কাৰিতপচ্চযো লোপো হোতীতি দট্ঠব্বং. তস্মা সাৱীযতে সুণাপীযতে সাৱনন্তি ৱচনত্থো কাতব্বো. ভাণৱাৰা উগ্গহেতব্বাতি সম্বন্ধো. সম্পত্তানন্তি অত্তনো সন্তিকং সম্পত্তানং. পৰিকথনত্থাযাতি পৰিস্সঙ্গেন আলিঙ্গনেন কথনত্থং, অপ্পসদ্দসঙ্খাতায ৱাচায কথনত্থন্তি অত্থো. ‘‘কথামগ্গো’’তি ৱুত্তত্তা ৱত্থুকথাযেৱ অধিপ্পেতা, ন সুত্তসঙ্খাতো পাড়িপাঠো. অনু পচ্ছা, পুনপ্পুনং ৱা দাযকা মোদন্তি এতাযাতি অনুমোদনা. ঝানং ৱা মগ্গো ৱা ফলং ৱা সমণধম্মো নাম. তস্স কৰণত্থং উগ্গহেতব্বন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. চতূসু দিসাসু অপটিহতোতি চাতুদ্দিসো, অপটিহতত্থে ণপচ্চযো.

পৰিসুপট্ঠাপকেন কাতব্বাতি যোজনা. অভিৱিনযেতি অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিচ্ছিন্নে ৱিনযপিটকে. দ্ৱে ৱিভঙ্গাতি ভিক্খুৱিভঙ্গো চ ভিক্খুনিৱিভঙ্গো চ. অসক্কোন্তেন পৰিসুপট্ঠাপকেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. এৱং অত্তনো অত্থায উগ্গহেতব্বং দস্সেত্ৱা ইদানি পৰিসায অত্থায উগ্গহেতব্বং দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিসায পনা’’তিআদি. অভিধম্মেতি অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিচ্ছিন্নে সুত্তন্তপিটকে এৱ, ন অভিধম্মপিটকে. তযো ৱগ্গাতি সগাথাৱগ্গো নিদানৱগ্গো খন্ধৱগ্গোতি তযো ৱগ্গা. ৱাসদ্দো অনিযমৱিকপ্পত্থো. একন্তি একং নিপাতং. ততো ততোতি নিকাযতো. সমুচ্চযং কত্ৱাতি ৰাসিং কত্ৱা. ন ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাসু ন কথিতং. যস্স পন নত্থি, সো ন লভতীতি যোজনা. সুত্তন্তে চাতি সুত্তন্তপিটকে পন. উগ্গহিতোতি সৰূপকথনেন গহিতো, উচ্চাৰিতোতি অত্থো. দিসাপামোক্খোতি দিসাসু ঠিতানং ভিক্খুআদীনং পামোক্খো. যেন কামং গমোতি যথাকামং গমো.

চতূসু নিকাযেসূতি খুদ্দকনিকাযতো অঞ্ঞেসু দীঘনিকাযাদীসু. একস্সাতি অঞ্ঞতৰস্স একস্স. একনিকাযেনাতি একস্মিং নিকাযে লদ্ধনযেন. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তত্থাতি চতুপ্পকৰণস্স অট্ঠকথাযং. নানত্থন্তি নানাপযোজনং. তন্তি ৱিনযপিটকং. এত্তাৱতাতি এত্তকপমাণেন পগুণেন. হোতীতি ইতিসদ্দো পৰিসমাপনত্থো. ইতি পৰিসমাপনং ৱেদিতব্বন্তি যোজনা.

উভযানি খো পনস্সাতি আদি পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. অঞ্ঞস্মিন্তি ৱিনযপিটকতো ইতৰস্মিং. তত্থাতি ‘‘উভযানি খো পনস্সা’’তিআদিৱচনে. যথা যেনাকাৰেন আগতানি, তং আকাৰং দস্সেতুন্তি যোজনা. পদপচ্চাভট্ঠসঙ্কৰদোসৱিৰহিতানীতি পদানং পচ্চাভট্ঠসঙ্কৰভূতেহি দোসেহি ৱিৰহিতানি. এত্থ চ পদপচ্চাভট্ঠন্তি পদানং পটিনিৱত্তিত্ৱা আভস্সনং গড়নং, চুতন্তি অত্থো. পদসঙ্কৰন্তি পদানং ৱিপত্তি, ৱিনাসোতি অত্থো. ‘‘সুত্তসো’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি খন্ধকপৰিৱাৰসুত্তং এৱ গহেতব্বন্তি আহ ‘‘খন্ধকপৰিৱাৰতো’’তি. অনুব্যঞ্জনসোতি এত্থ ব্যঞ্জনসদ্দো অক্খৰস্স চ পদস্স চ ৱাচকোতি আহ ‘‘অক্খৰপদপাৰিপূৰিযা চা’’তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.

‘‘সিথিলধনিতাদীন’’ন্তিপদং ‘‘ৱচনেনা’’তিপদে কম্মং, ‘‘ৱচনেনা’’তিপদং ‘‘সম্পন্নাগতো’’তিপদে হেতু, ‘‘ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা’’তিপদানি ‘‘ৱাচাযা’’তিপদে ৱিসেসনানি. সিথিলধনিতাদীনন্তি আদিসদ্দেন নিগ্গহিতৱিমুত্তসম্বন্ধৱৱত্থিতদীঘ ৰস্স গৰু লহু সঙ্খাতা অট্ঠ ব্যঞ্জনবুদ্ধিযো সঙ্গণ্হাতি. যথাৱিধানৱচনেনাতি অক্খৰচিন্তকানং যথা সংৱিদহনৱচনেন. ৱাচাযেৱ কৰীযতি কথীযতি উচ্চাৰীযতি ৱাক্কৰণং চকাৰস্স ককাৰং কত্ৱা. হীতি তদেৱ যুত্তং. মাতুগামো যস্মা সৰসম্পত্তিৰতো, তস্মা হীড়েতীতি যোজনা. ‘‘সৰসম্পত্তিৰহিত’’ন্তিপদং ‘‘ৱচন’’ন্তিপদে ৱিসেসনভাৱেন ৱিসেসং কত্ৱা ‘‘হীড়েতী’’তিপদে হেতুভাৱেন সম্পজ্জনতো হেতুঅন্তোগধৱিসেসনন্তি দট্ঠব্বং. সব্বাসন্তি ভিক্খুনীনং. ‘‘সীলাচাৰসম্পত্তিযা’’তিইমিনা জাতি গোত্ত ৰূপ ভোগাদিনাতিঅত্থং নিৱত্তেতি. কাৰণঞ্চাতি অট্ঠকথঞ্চ. তজ্জেত্ৱাতি উব্বেজেত্ৱা. তাসন্তি ভিক্খুনীনং. গিহিকালেতি ভিক্খুনোৱাদকস্স গিহিকালে অনজ্ঝাপন্নপুব্বো হোতীতি সম্বন্ধো. হি তদেৱ যুত্তং. ‘‘মাতুগামো’’তিপদং ‘‘ন কৰোতী’’তিপদে সুদ্ধকত্তা, ‘‘উপ্পাদেতী’’তিপদে হেতুকত্তা. ঠিতস্স ভিক্খুনো ধম্মদেসনাযাপীতি যোজনা. অপিসদ্দো গৰহত্থো. ৱিসভাগেহীতি ৱিৰুদ্ধেহি ৱত্থাৰম্মণেহি. অযুত্তট্ঠানেতি পব্বজিতানং অননুৰূপট্ঠানে. ছন্দৰাগন্তি বলৱতণ্হং. তেনাতি তেন হেতুনা.

‘‘এত্থ চা’’তিআদিম্হি অযং পন সঙ্গহো –

‘‘সীলৱা বহুস্সুতো চ, স্ৱাগতো চ সুৱাচকো;

পিযো পটিবলো চাপি, নজ্ঝাপন্নো চ ৱীসতী’’তি.

১৪৮. ৱত্থুস্মিন্তি অট্ঠুপ্পত্তিযং. ককাৰলোপং কত্ৱা গৰুধম্মাতি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘গৰুকেহি ধম্মেহী’’তি. তেতি গৰুধম্মা. হীতি যস্মা. ‘‘একতো’’তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তৱচনস্স ৱিসেসেন গহেতব্বতং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ভিক্খুনীনং সন্তিকে’’তি. যথাৱত্থুকমেৱাতি পাচিত্তিযমেৱ. তঞ্হি ৱত্থুস্স আপত্তিকাৰণস্স অনুৰূপং পৱত্তত্তা ‘‘যথাৱত্থুক’’ন্তি ৱুচ্চতি.

১৪৯. পাতোতি পগেৱ, পঠমন্তি অত্থো. অসম্মট্ঠং সম্মজ্জীতব্বন্তি সম্বন্ধো. অসম্মজ্জনে দোসং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘অসম্মট্ঠং হী’’তিআদি. হীতি তপ্পাকটীকৰণজোতকো. তন্তি পৰিৱেণং. দিস্ৱা ভৱেয্যুন্তি সম্বন্ধো. তেনাতি অসোতুকামানং ৱিয ভৱনহেতুনা. পৰিৱেণসম্মজ্জনস্স আনিসংসং দস্সেত্ৱা পানীযপৰিভোজনীযউপট্ঠানস্স তমেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তো গামতো পনা’’তি আদি. তস্মিন্তি পানীযপৰিভোজনীযে.

সাখাভঙ্গম্পীতি ভঞ্জিতব্বসাখম্পি. দুতিযোতি ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো দুতিযো. নিসীদিতব্বট্ঠানং দস্সেন্তো আহ ‘‘নিসীদিতব্ব’’ন্তিআদি. ‘‘ৱিহাৰমজ্ঝে’’তি সামঞ্ঞতো ৱত্ৱা ৱিসেসতো দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘দ্ৱাৰে’’তি. ওসৰন্তি অৱসৰন্তি এত্থাতি ওসৰণং, তঞ্চ তং ঠানঞ্চেতি ওসৰণট্ঠানং, তস্মিং. সমগ্গত্থাতি এত্থ সংপুব্বো চ আপুব্বো চ গমুসদ্দো হোতি, ততো হিয্যত্তনীসঙ্খাতং ত্থৱচনং ৱা হোতি, পঞ্চমীসঙ্খাতস্স থৱচনস্স ত্থত্তং ৱা হোতি, সংযোগপৰত্তা আ উপসগ্গো ৰস্সো চ হোতি, ইতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সম্মা আগতত্থা’’তি. তত্থ ‘‘সম্মা’’তিপদেন সংসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি, ‘‘আ’’ইতিপদেন আত্যূপসগ্গং, ‘‘গত’’ইতিপদেন গমুধাতুং, ‘‘ত্থ’’ইতিপদেন হিয্যত্তনীসঙ্খাতং ত্থৱচনং ৱা, পঞ্চমীসঙ্খাতস্স থৱচনস্স ত্থত্তং ৱা দস্সেতি. অযং পনেত্থত্থো – সমং তুম্হে আগতত্থাতি. পঞ্চমীসঙ্খাতস্স থৱচনস্স ত্থত্তকালে সমং তুম্হে আগা অত্থ ভৱথাতি. ‘‘আগচ্ছন্তী’’তিপদেন ‘‘ৱত্তন্তী’’তি এত্থ ৱতুধাতুযা অত্থং দস্সেতি, ‘‘পগুণা ৱাচুগ্গতা’’তিপদেহি অধিপ্পাযং দস্সেতি. পাড়ীতি গৰুধম্মপাড়ি.

তত্থাতি তস্সং পাড়িযং, তেসু ৱা অভিৱাদনাদীসু চতূসু. মগ্গসম্পদানন্তি মগ্গং পৰিহৰিত্ৱা ভিক্খুস্স ওকাসদানং. বীজনন্তি বীজনিযা ৱিধূপনং. পানীযাপুচ্ছনন্তি পানীযস্স আপুচ্ছনং. আদিসদ্দেন পৰিভোজনীযাপুচ্ছনাদিকং সঙ্গণ্হাতি. এত্থ চাতি এতেসু চতূসু অভিৱাদনাদীসু. ‘‘অন্তো গামে ৱা’’তিআদীনি ছ পদানি ‘‘কাতব্বমেৱা’’তিপদে আধাৰো. ৰাজুস্সাৰণাযাতি ৰঞ্ঞো আনুভাৱেন জনানং উস্সাৰণায. মহাভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিপততি এত্থাতি মহাসন্নিপাতং, তস্মিং মহাসন্নিপাতে ঠানে নিসিন্নে সতীতি যোজনা. পচ্চুট্ঠানন্তি পটিকচ্চেৱ উট্ঠানং. তং তন্তি সামীচিকম্মং.

সক্কত্ৱাতি চিত্তিং কত্ৱা, সং আদৰং কত্ৱাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘যথা কতো’’তিআদি. তিণ্ণং কিচ্চানন্তি ‘‘সক্কত্ৱা গৰুংকত্ৱা মানেত্ৱা’’তিসঙ্খাতানং তিণ্ণং কিচ্চানং. অনীযসদ্দো কম্মত্থোতি আহ ‘‘ন অতিক্কমিতব্বো’’তি.

নত্থি ভিক্খু এত্থাতি অভিক্খুকো আৱাসো, সো কিত্তকে ঠানে অভিক্খুকো, যো আৱাসো অভিক্খুকো নাম হোতীতি আহ ‘‘সচে’’তি আদি. ‘‘উপস্সযতো’’তিপদং ‘‘অব্ভন্তৰে’’তিপদে অপাদানং. এত্থাতি অভিক্খুকে আৱাসে. হীতি সচ্চং. ততোতি অড্ঢযোজনব্ভন্তৰে ঠিতআৱাসতো. পৰন্তি অঞ্ঞস্মিং আৱাসে, ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. পচ্ছাভত্তন্তি ভত্ততো পচ্ছা. তত্থাতি অভিক্খুকে আৱাসে. ‘‘ভিক্খুনিযো’’তিপদং ‘‘ৱদন্তী’’তিপদে কম্মং. ৱুত্তপ্পমাণেতি অড্ঢযোজনব্ভন্তৰসঙ্খাতে ৱুত্তপ্পমাণে. সাখামণ্ডপেপীতি সাখায ছাদিতমণ্ডপেপি. পিসদ্দেন আৱাসে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. ৱুত্তাতি ৱসিতা. এত্তাৱতাতি একৰত্তং ৱসিতমত্তেন. এত্থাতি সভিক্খুকে আৱাসে. উপগচ্ছন্তীহি ভিক্খুনীহি যাচিতব্বাতি যোজনা. পক্খস্সাতি আসড়্হীমাসস্স জুণ্হপক্খস্স. ‘‘তেৰসিয’’ন্তিপদেন অৱযৱিঅৱযৱভাৱেন যোজেতব্বং. মযন্তি অম্হে. যতোতি যেন উজুনা মগ্গেনাতি সম্বন্ধো. তেনাহ ‘‘তেন মগ্গেনা’’তি. অঞ্ঞেন মগ্গেনাতি উজুমগ্গতো অঞ্ঞেন জিম্হমগ্গেন. অযন্তি অযং আৱাসো. ততোতি ভিক্খূনং আৱাসতো, ভিক্খুনিউপস্সযতো ৱা, ইদমেৱ যুত্ততৰং. ৱক্খতি হি ‘‘অম্হাকং উপস্সযতো গাৱুতমত্তে’’তি. খেমট্ঠানেতি অভযট্ঠানে. তঞ্হি খীযন্তি ভযা এত্থাতি খেমং, খেমঞ্চ তং ঠানঞ্চেতি খেমট্ঠানন্তি কত্ৱা ‘‘খেমট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. তাহি ভিক্খুনীহীতি অড্ঢযোজনমত্তে ঠানে ৱসন্তীহি. তা ভিক্খুনিযোতি গাৱুতমত্তে ঠানে ৱসন্তিযো. অন্তৰাতি তুম্হাকং, অম্হাকঞ্চ নিৱাসনট্ঠানস্স, নিৱাসনট্ঠানতো ৱা অন্তৰে ৱেমজ্ঝে. ভুম্মত্থে চেতং নিস্সক্কৱচনং. ঠিতে মগ্গেতি সম্বন্ধো ‘‘সন্তিকা’’তিপদং ‘‘আগত’’ইতিপদে অপাদানং. তত্থাতি অঞ্ঞাসং ভিক্খুনীনং উপস্সযে. ইতি যাচিতব্বাতি যোজনা. ততোতি ভিক্খূনং যাচিতব্বতো, পৰন্তি সম্বন্ধো.

চাতুদ্দসেতি আসড়্হীমাসস্স জুণ্হপক্খস্স চতুদ্দসন্নং দিৱসানং পূৰণে দিৱসে. ইধাতি ইমস্মিং ৱিহাৰে. ‘‘ওৱাদ’’ন্তিপদং ‘‘অনু’’ইতিপদে কম্মং. অনুজীৱন্তিযোতি অনুগন্ত্ৱা জীৱনং ৱুত্তিং কৰোন্তিযো. ৱুত্তা ভিক্খূতি সম্বন্ধো. দুতিযদিৱসেতি আসড়্হীপুণ্ণমিযং. অথাতি পক্কমনানন্তৰং. এত্থাতি ভিক্খূনং পক্কন্তত্তা অপস্সনে. ‘‘আভোগং কত্ৱা’’তিইমিনা আভোগং অকত্ৱা ৱসিতুং ন ৱট্টতীতি দীপেতি. সভিক্খুকাৱাসং গন্তব্বমেৱাতি অধিপ্পাযো. সাতি ৱস্সচ্ছেদাপত্তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. কেনচি কাৰণেনাতি ভিক্খাচাৰস্স অসম্পদাদিনা কেনচি নিমিত্তেন. হীতি সচ্চং. ভিক্খূনং পক্কন্তাদিকাৰণা অভিক্খুকাৱাসে ৱসন্তিযা কিং অভিক্খুকাৱাসেৱ পৱাৰেতব্বন্তি আহ ‘‘পৱাৰেন্তিযা পনা’’তিআদি.

অন্ৱদ্ধমাসন্তি এত্থ অনুসদ্দো ৱিচ্ছত্থৱাচকো কম্মপ্পৱচনীযো, তেন পযোগত্তা ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘অদ্ধমাসে অদ্ধমাসে’’তি. পচ্চাসীসিতব্বাতি এত্থ পতিপুব্বো চ আপুব্বো চ সিধাতু ইচ্ছত্থেতি আহ ‘‘ইচ্ছিতব্বা’’তি. সিধাতুযা দ্ৱেভাৱো হোতি. আপুব্বো সিসি ইচ্ছাযন্তিপি ধাতুপাঠেসু ৱুত্তং. তত্থাতি ‘‘উপোসথপুচ্ছক’’ন্তিৱচনে. পক্খস্সাতি যস্স কস্সচি পক্খস্স. মহাপচ্চৰিযং পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ওৱাদস্স যাচনং ওৱাদো উত্তৰপদলোপেন, সোযেৱ অত্থো পযোজনং ওৱাদত্থো, তদত্থায. পাটিপদদিৱসতোতি দুতিযদিৱসতো. সো হি চন্দো ৱুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চ পটিমুখং পজ্জতি এত্থ, এতেনাতি ৱা পাটিপদোতি ৱুচ্চতি. ইতীতি এৱং ৱুত্তনযেন. ভগৱা পঞ্ঞপেতীতি যোজনা. অঞ্ঞস্সাতি ধম্মস্সৱনকম্মতো অঞ্ঞস্স. নিৰন্তৰন্তি অভিক্খণং, ‘‘পঞ্ঞপেতী’’তিপদে ভাৱনপুংসকং. হীতি ৱিত্থাৰো. এৱঞ্চ সতীতি এৱং বহূপকাৰে সতি চ. যন্তি যং ধম্মং. সাত্থিকন্তি সপযোজনং. যথানুসিট্ঠন্তি অনুসিট্ঠিযা অনুৰূপং. সব্বাযেৱ ভিক্খুনিযোপীতি যোজনা. হীতি সচ্চং.

ওৱাদং গচ্ছতীতি ওৱাদং যাচিতুং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰামং গচ্ছতি. ন ওৱাদো গন্তব্বোতি ওৱাদং যাচিতুং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰামো ন গন্তব্বো. ওৱাদোতি চ উপযোগত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি দট্ঠব্বং. ইতৰথা হি সদ্দপযোগো ৱিৰুজ্ঝেয্য. ওৱাদং গন্তুন্তি ওৱাদং যাচনত্থায ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰামং গন্তুং.

‘‘দ্ৱে তিস্সো ভিক্খুনিযো’’তিপদং ‘‘যাচিত্ৱা’’তিপদে দুতিযাকম্মং. ‘‘পেসেতব্বা’’তিপদে পঠমাকম্মং. ওৱাদূপসঙ্কমনন্তি ওৱাদস্স গহণত্থায উপসঙ্কমনং. আৰামন্তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰামং. ততোতি গমনতো পৰন্তি সম্বন্ধো. তেন ভিক্খুনাতি ওৱাদপটিগ্গাহকেন ভিক্খুনা. তন্তি সম্মতং ভিক্খুং.

উস্সহতীতি সক্কোতি. পাসাদিকেনাতি পসাদং আৱহেন পসাদজনকেন কাযৱচীমনোকম্মেনাতি অত্থো. সম্পাদেতূতি তিৱিধং সিক্খং সম্পাদেতু. এত্তাৱতাতি এত্তকেন ‘‘পাসাদিকেন সম্পাদেতূ’’তি ৱচনমত্তেন. হীতি ফলজোতকো. এতন্তি ‘‘তাহী’’তিৱচনং.

এত্থ চ ভিক্খূনং সঙ্ঘগণপুগ্গলৱসেন ৱচনৱাৰো তিৱিধো হোতি, তং তিৱিধং ৱচনৱাৰং ভিক্খুনীনং সঙ্ঘগণপুগ্গলৱসেন তীহি ৱচনৱাৰেহি গুণিতং কত্ৱা নৱ ৱচনৱাৰা হোন্তি, তং আকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্ৰাযং ৱচনক্কমো’’তি. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. ৱচনাকাৰো পাকটোৱ.

একা ভিক্খুনী ৱা বহূহি ভিক্খুনীউপস্সযেহি ওৱাদত্থায পেসিতে ৱচনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্যা’’তিআদি.

তেনাপীতি ওৱাদপটিগ্গাহকেনাপি ‘‘ওৱাদ’’ন্তিপদং ‘‘পটিগ্গাহকেনা’’তি পদে কম্মং. পুন ‘‘ওৱাদ’’ন্তিপদং ‘‘অপটিগ্গহেতু’’ন্তিপদে কম্মং. বলতি অস্সাসপস্সাসমত্তেন জীৱতি, ন পঞ্ঞাজীৱিতেনাতি বালো. গিলাযতি ৰুজতীতি গিলানো. গমিস্সতি গন্তুং ভব্বোতি গমিকো. অযং পনেত্থ যোজনা – গন্তুং ভব্বো যো ভিক্খু গমিস্সতি গমনং কৰিস্সতি, ইতি তস্মা সো ভিক্খু গমিকো নাম. অথ ৱা যো ভিক্খু গন্তুং ভব্বত্তা গমিস্সতি গমনং কৰিস্সতি, ইতি তস্মা সো ভিক্খু গমিকো নামাতি. ‘‘ভব্বো’’তি চ হেতুঅন্তোগধৱিসেসনং.

তত্থাতি বালাদীসু তীসু পুগ্গলেসু. দুতিযপক্খদিৱসেতি পাটিপদতো দুতিযপক্খদিৱসে. উপোসথগ্গেতি উপোসথগেহে. তঞ্হি উপোসথং গণ্হন্তি, উপোসথো ৱা গয্হতি অস্মিন্তি ‘‘উপোসথগ্গ’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং উপোসথগ্গে. ‘‘অনাৰোচেতু’’ন্তি ৱচনস্স ঞাপকং দস্সেত্ৱা ‘‘অপচ্চাহৰিতু’’ন্তি ৱচনস্স তমেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘অপৰম্পি ৱুত্ত’’ন্তিআদি.

তত্থাতি ওৱাদপটিগ্গাহকেসু ভিক্খূসু. নো চস্সাতি নো চে অস্স. সভং ৱাতি সমজ্জং ৱা. সা হি সহ ভাসন্তি এত্থ, সন্তেহি ৱা ভাতি দিব্বতীতি ‘‘সভা’’তি ৱুচ্চতি, তং সভং ৱা উপসঙ্কমিস্সামীতি যোজনা. তত্ৰাতি তস্মিং সভাদিকে. এৱং ‘‘তত্থা’’তিপদেপি.

চতুদ্দসন্নং পূৰণো চাতুদ্দসো, তস্মিং পৱাৰেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ভিক্খুসঙ্ঘেতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্তিকে, সমীপত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. অজ্জতনাতি এত্থ অস্মিং অহনি অজ্জ, ইমসদ্দতো অহনীতি অত্থে জ্জপচ্চযো, ইমসদ্দস্স চ অকাৰো, অজ্জ এৱ অজ্জতনা, স্ৱত্থো হি তনপচ্চযো. অপৰস্মিং অহনি অপৰজ্জ, অপৰসদ্দতো অহনীতি অত্থে জ্জপচ্চযো সত্তম্যন্তোযেৱ. এত্থাতি পৱাৰণে, ‘‘অনুজানামী’’তিআদিৱচনে ৱা. হীতি সচ্চং.

কোলাহলন্তি কোতূহলং. পঠমং ভিক্খুনী যাচিতব্বাতি সঙ্ঘেন পঠমং ভিক্খুনী যাচিতব্বা.

তায ভিক্খুনিযা ৱচনীযো অস্সাতি যোজনা. পস্সন্তো পটিকৰিস্সতীতি ৱজ্জাৱজ্জং পস্সন্তো হুত্ৱা পটিকৰিস্সতি.

উভিন্নন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. যথাঠানেযেৱাতি যং যং ঠানং যথাঠানং, তস্মিং যথাঠানেযেৱ. কেনচি পৰিযাযেনাতি কেনচি কাৰণেন. অৱপুব্বো ৱৰসদ্দো পিহিতত্থোতি আহ ‘‘পিহিতো’’তি. ৱচনংযেৱাতি ওৱাদৱচনংযেৱ. পথোতি জেট্ঠকট্ঠানে ঠানস্স কাৰণত্তা পথো. দোসং পনাতি অভিক্কমনাদীসু আদীনৱং পন. অঞ্জেন্তীতি মক্খেন্তি. ভিক্খূহি পন ওৱদিতুং অনুসাসিতুং ৱট্টতীতি যোজনা.

অঞ্ঞন্তি ওৱাদতো অঞ্ঞং. এসোতি গৰুধম্মো.

১৫০. ‘‘অধম্মকম্মে’’তি এত্থ কতমং কম্মং নামাতি আহ ‘‘অধম্মকম্মেতিআদীসূ’’তিআদি. তত্থাতি অধম্মকম্মধম্মকম্মেসু.

১৫২. উদ্দেসং দেন্তো ভণতি, অনাপত্তীতি যোজনা. ওসাৰেতীতি কথেতি. চতুপৰিসতীতি চতুপৰিসস্মিং. তত্ৰাপীতি তেন ভিক্খুনীনং সুণনকাৰণেনাতি. পঠমং.

২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদং

১৫৩. দুতিযে পৰিযাযসদ্দো ৱাৰত্থোতি আহ ‘‘ৱাৰেনা’’তি. ৱাৰোতি চ অনুক্কমোযেৱাতি আহ ‘‘পটিপাটিযাতি অত্থো’’তি. অধিকং চিত্তং ইমস্সাতি অধিচেতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অধিচিত্তৱতো’’তিআদি. অধিচিত্তং নাম ইধ অৰহত্তফলচিত্তমেৱ, ন ৱিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তন্তি আহ ‘‘অৰহত্তফলচিত্তেনা’’তি. ‘‘অধিচিত্তসিক্খা’’তিআদীসু (পাৰা. ৪৫; দী. নি. ৩.৩০৫; ম. নি. ১.৪৯৭; অ. নি. ৬.১০৫; মহানি. ১০) হি ৱিপস্সনাপাদকভূতং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ‘‘অধিচিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ন পমজ্জতোতি ন পমজ্জন্তস্স. সাতচ্চকিৰিযাযাতি সততকৰণেন. উভো লোকে মুনতি জানাতীতি মুনীতি চ, মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং মুননট্ঠেন জাননত্থেন, তমস্সত্থীতি মুনীতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘মুনিনোতী’’তিআদি. তত্থ ‘‘যো মুনতি…পে… মুননেন ৱা’’তিইমিনা পঠমত্থং দস্সেতি, ‘‘মোনং ৱুচ্চতি…পে… ৱুচ্চতী’’তিইমিনা দুতিযত্থং দস্সেতি. মুন গতিযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ পকাৰন্তধাতু) ৱুত্তত্তা ‘‘যো মুনতী’’তি এত্থ ভূৱাদিগণিকো মুনধাতুযেৱ, ন কীযাদিগণিকো মুধাতূতি দট্ঠব্বং. অথ ৱা মুন ঞাণেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৭ কিযাদিগণিক) ৱুত্তত্তা ‘‘মুনাতী’’তি কীযাদিগণিকোৱ. ধাত্ৱন্তনকাৰলোপোতি দট্ঠব্বং. ‘‘মোনং ৱুচ্চতি ঞাণ’’ন্তি চেত্থ ঞাণং নাম অৰহত্তঞাণমেৱ. মোনস্স পথো মোনপথোতি ৱুত্তে সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মাৱ অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসূ’’তি. অথ ৱা অধিসীলসিক্খাদযো অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘তীসু ৱা সিক্খাসূ’’তি. পুব্বভাগপটিপদন্তি অৰহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে পৱত্তং সীলসমথৱিপস্সনাসঙ্খাতং পটিপদং. পুব্বভাগেতি অৰহত্তঞাণস্স পুব্বভাগে. এত্থাতি ‘‘অধিচেতসো…পে… সিক্খতো’’তি ৱচনে. ‘‘তাদিনো’’তিপদং ‘‘মুনিনো’’তিপদেন যোজেতব্বন্তি আহ ‘‘তাদিসস্স খীণাসৱমুনিনো’’তি. এত্থাতি ‘‘সোকা ন ভৱন্তি তাদিনো’’তি ৱচনে. ৰাগাদযো উপসমেতীতি উপসন্তোতি দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ৰাগাদীন’’ন্তি. সতি অস্সত্থীতি সতিমাতি কত্ৱা মন্তুসদ্দো নিচ্চযোগত্থোতি আহ ‘‘সতিযা অৱিৰহিতস্সা’’তি.

ন কসীযতি ন ৱিলেখীযতীতি অকাসো, সোযেৱ আকাসো. অন্তৰেন ছিদ্দেন ইক্খিতব্বোতি অন্তলিক্খো. আকাসো হি চতুব্বিধো অজটাকাসো, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসো, পৰিচ্ছিন্নাকাসো, ৰূপপৰিচ্ছেদাকাসোতি. তত্থ অজটাকাসোৱ ইধাধিপ্পেতো ‘‘অন্তলিক্খে’’তি ৱিসেসিতত্তা. তেনাহ ‘‘ন কসিণুগ্ঘাটিমে, ন পন ৰূপপৰিচ্ছেদে’’তি. পৰিচ্ছিন্নাকাসোপি ৰূপপৰিচ্ছেদাকাসেন সঙ্গহিতো. ‘‘ম’’ন্তি পদং ‘‘অৱমঞ্ঞন্তী’’তি পদে কম্মং. এত্তকমেৱাতি এতপ্পমাণং ‘‘অধিচেতসো’’তিআদিসঙ্খাতং ৱচনমেৱ, ন অঞ্ঞং বুদ্ধৱচনন্তি অত্থো. অযন্তি চূড়পন্থকো থেৰো. হন্দাতি ৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. মম আনুভাৱং দস্সেমি, তুম্হে পস্সথ গণ্হথাতি অধিপ্পাযো. ৱুট্ঠাযাতি ততো চতুত্থজ্ঝানতো ৱুট্ঠহিত্ৱা. অন্তৰাপি ধাযতীতি এত্থ পিসদ্দস্স অট্ঠানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্তৰধাযতিপী’’তি. এসেৱ নযো ‘‘সেয্যম্পি কপ্পেতী’’তি এত্থপি. থেৰোতি চূড়পন্থকো থেৰো. ইদং পদং অন্তৰন্তৰা যুত্তট্ঠানেসু সম্বন্ধিত্ৱা ‘‘তঞ্চেৱ ভণতী’’তিইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. ভাতুথেৰস্সাতি জেট্ঠকভাতুভূতস্স মহাপন্থকথেৰস্স.

পদ্মন্তি গাথাযং তযো পাদা ইন্দৱজিৰা, চতুত্থপাদো উপেন্দৱজিৰো. তস্মা পদ্মন্তি এত্থ মকাৰে পৰে দুকাৰুকাৰস্স লোপং কত্ৱা পৰক্খৰং নেত্ৱা ‘‘পদ্ম’’ন্তি দ্ৱিভাৱেন লিখিতব্বং. অৱীতগন্ধন্তি এত্থ ৱীতি দীঘুচ্চাৰণমেৱ যুত্তং. পঙ্কে দৱতি গচ্ছতীতি পদুমং. কোকং দুগ্গন্ধস্স আদানং নুদতি অপনেতীতি কোকনুদং. সুন্দৰো গন্ধো ইমস্সাতি সুগন্ধং. অযং পনেত্থ যোজনা – যথা কোকনুদসঙ্খাতং সুগন্ধং পাতো পগেৱ বালাতপেন ফুল্লং ৱিকসিতং অৱীতগন্ধং হুত্ৱা ৱিৰোচমানং পদুমং সিযা, তথা অঙ্গীৰসং অঙ্গিতো সৰীৰতো নিচ্ছৰণপভস্সৰৰসং হুত্ৱা ৱিৰোচমানভূতং অন্তলিক্খে তপন্তং আদিচ্চং ইৱ তেধাতুকে তপন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.

পগুণন্তি ৱাচুগ্গতং. ততোতি অসক্কুণেয্যতো. নন্তি চূড়পন্থকং. থেৰোতি মহাপন্থকো থেৰো নিক্কড্ঢাপেসীতি সম্বন্ধো. সোতি চূড়পন্থকো. অথাতি তস্মিং কালে. ভগৱা আহাতি যোজনা. বুদ্ধচক্খুনাতি আসযানুসযইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণসঙ্খাতেন সব্বঞ্ঞুবুদ্ধানং চক্খুনা. তন্তি চূড়পন্থকং. তস্সাতি চূড়পন্থকস্স. অথাতি তস্মিং আৰোচনকালে. অস্সাতি চূড়পন্থকস্স, দত্ৱাতি সম্বন্ধো. ৰজং মলং হৰতি অপনেতীতি ৰজোহৰণং, পিলোতিকখণ্ডং. সোতি চূড়পন্থকো. তস্সাতি পিলোতিকখণ্ডস্স, ‘‘অন্ত’’ন্তিপদে অৱযৱিসম্বন্ধো. পৰিসুদ্ধম্পীতি পিসদ্দো অপৰিসুদ্ধে পিলোতিকখণ্ডে কা নাম কথাতি দস্সেতি. সংৱেগন্তি সন্তাসং ভযন্তি অত্থো. অথাতি তস্মিং আৰম্ভকালে. অস্সাতি চূড়পন্থকস্স. ‘‘ত’’ন্তিপদং ‘‘মমাযনভাৱ’’ন্তিপদেন সম্বন্ধং কত্ৱা যোজনা কাতব্বাতি. দুতিযং.

৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদং

১৬২. ততিযে ‘‘ওৱদতি পাচিত্তিযস্সা’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ৱিসেসতো অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘অট্ঠহি গৰুধম্মেহি ওৱদন্তস্সেৱ পাচিত্তিয’’ন্তি. ইতোতি ইমস্মা সিক্খাপদম্হা. যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং সিক্খাপদে. সব্বত্থ তত্থ তত্থাতি যোজনাতি. ততিযং.

পকিণ্ণককথা

এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ইদং পকিণ্ণকং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তীণি পাচিত্তিযানীতি ভিক্খুনো অসম্মতত্তা একং পাচিত্তিযং, সূৰিযস্স অত্থঙ্গতত্তা একং, ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিতত্তা একন্তি তীণি পাচিত্তিযানি. কথন্তি কেন কাৰণেন হোতীতি যোজনা. তত্থাতি ভিক্খুনুপস্সযং. তস্সেৱাতি সম্মতস্সেৱ ভিক্খুনো. অঞ্ঞেন ধম্মেনাতি গৰুধম্মেহি অঞ্ঞেন ধম্মেন. দিৱা পনাতি সূৰিযুগ্গমনতো তস্স অনত্থঙ্গতেযেৱাতি.

৪. আমিসসিক্খাপদং

১৬৪. চতুত্থে বহুং মানং কতং যেহীতি বহুকতা. বহুকতা হুত্ৱা ন ওৱদন্তীতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন বহুকতা’’তিআদি. ধম্মেতি সীলাদিধম্মে. অধিপ্পাযোতি ‘‘ন বহুকতা’’তিপদস্স, ছব্বগ্গিযানং ৱা অধিপ্পাযোতি যোজনা. ‘‘কত্তুকামোতি আদীন’’ন্তিপদং ‘‘অত্থো’’তিপদে ৱাচকসম্বন্ধো.

অসম্মতো নাম ঠপিতো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সম্মুতিন্তি ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিং. পচ্ছা সামণেৰভূমিযং ঠিতোতি যোজনাতি. চতুত্থং.

৫. চীৱৰদানসিক্খাপদং

১৬৯. পঞ্চমে ৰথিকাযাতি ৰচ্ছায. সা হি ৰথস্স হিতত্তা ৰথিকাতি ৱুচ্চতি. সন্দিট্ঠাতি সমোধানৱসেন দস্সীযিত্থাতি সন্দিট্ঠা. দিট্ঠমত্তকা মিত্তাতি আহ ‘‘মিত্তা’’তি. সেসন্তি ৱুত্তৱচনতো সেসং ৱচনং. তত্ৰাতি চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদে. হীতি ৱিসেসজোতকং. ইধাতি ইমস্মিং চীৱৰদানসিক্খাপদেতি. পঞ্চমং.

৬. চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদং

১৭৫. ছট্ঠে উদাযীতি এত্থ মহাউদাযী, কাড়ুদাযী, লাড়ুদাযীতি তযো উদাযী হোন্তি. তেসু ততিযোৱাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘লাড়ুদাযী’’তি. পভাৱেন ঠাতি পৱত্ততীতি পট্ঠোতি কতে পটিবলোৱ লব্ভতি. তেনাহ ‘‘পটিবলো’’তি. নিপুণোতি কুসলো. ‘‘পটিভানেন কতচিত্ত’’ন্তিইমিনা ‘‘পটিভানচিত্ত’’ন্তি পদস্স মজ্ঝে পদলোপং দস্সেতি. সোতি লাড়ুদাযী অকাসীতি সম্বন্ধো. তস্সাতি চীৱৰস্স. ‘‘যথাসংহট’’ন্তি এত্থ এৱসদ্দো অজ্ঝাহৰিতব্বোতি আহ ‘‘যথাসংহটমেৱা’’তি.

১৭৬. যং চীৱৰং নিৱাসিতুং ৱা পাৰুপিতুং ৱা সক্কা হোতি, তং চীৱৰং নামাতি যোজনা. এৱং হীতি এৱমেৱ. ‘‘দুক্কট’’ন্তিইমিনা ‘‘সযং সিব্বতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি এত্থ অন্তৰাপত্তিং দস্সেতি. আৰাতি সূচি. সা হি অৰতি নিস্সঙ্গৱসেন গচ্ছতি পৱিসতীতি ‘‘আৰা’’তি ৱুচ্চতি, তস্সা পথো গমনং আৰাপথো, তস্মিং, আৰাপথস্স নীহৰণাৱসানত্তা ‘‘নীহৰণে’’তি ৱুত্তং. সতক্খত্তুম্পীতি অনেকক্খত্তুম্পি. আণত্তোতি আণাপীযতীতি আণত্তো. ‘‘আণাপিতো’’তি ৱত্তব্বে ণাপেসদ্দস্স লোপং, ইকাৰস্স চ অকাৰং কত্ৱা, ‘‘আদত্তে’’তি আখ্যাতপদে তেৱিভত্তিযা ৱিয তপচ্চযস্স চ দ্ৱিভাৱং কত্ৱা এৱং ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘সকিং চীৱৰং সিব্বাতি ৱুত্তো’’তি. অথ পনাতি ততো অঞ্ঞথা পন. আণত্তস্সাতি আণাপিতস্স. সম্বহুলানিপি পাচিত্তিযানি হোন্তীতি সম্বন্ধো.

যেপি নিস্সিতকা সিব্বন্তীতি যোজনা, আচৰিযুপজ্ঝাযেসু সিব্বন্তেসূতি সম্বন্ধো. তেসন্তি আচৰিযুপজ্ঝাযানং. তেসম্পীতি নিস্সিতকানম্পি. ঞাতিকানং ভিক্খুনীনং চীৱৰন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অন্তেৱাসিকেহী’’তিপদং ‘‘সিব্বাপেন্তী’’তিপদে কাৰিতকম্মং. তত্ৰাপীতি আচৰিযুপজ্ঝাযেহি সিব্বাপনেপি. ‘‘অন্তেৱাসিকে’’তিপদং ‘‘ৱঞ্চেত্ৱা’’তিপদে সুদ্ধকম্মং, ‘‘সিব্বাপেন্তী’’তিপদে কাৰিতকম্মং. ইতৰেসন্তি আচৰিযুপজ্ঝাযানন্তি. ছট্ঠং.

৭. সংৱিধানসিক্খাপদং

১৮১. সত্তমে ‘‘তাসং ভিক্খুনীনং পচ্ছা গচ্ছন্তীন’’ন্তি পদানি ‘‘পত্তচীৱৰ’’ন্তি পাঠসেসেন যোজেতব্বানীতি আহ ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীনং পত্তচীৱৰ’’ন্তি. তা ভিক্খুনিযো পচ্ছা গচ্ছন্তিযোতি ৱিভত্তিৱিপল্লাসং কত্ৱা ‘‘দূসেসু’’ন্তিপদেন যোজেতব্বানীতি আহ ‘‘তা ভিক্খুনিযো চোৰা দূসযিংসূ’’তি. অথ ৱা ৱিভত্তিৱিপল্লাসমকত্ৱা ‘‘অচ্ছিন্দিংসূ’’তি পদে ‘‘পত্তচীৱৰ’’ন্তিপদং অজ্ঝাহৰিত্ৱা ‘‘দূসেসু’’ন্তিপদে ‘‘সীল’’ন্তি পাঠং অজ্ঝাহৰিত্ৱা যোজেতব্বন্তি দট্ঠব্বং.

১৮২-৩. সংপুব্বো, ৱিপুব্বো চ ধাধাতু ত্ৱাপচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘সংৱিদহিত্ৱা’’তি. কুক্কুটোতি তম্বচূড়ো. সো হি কুকতি আহাৰত্থং পাণকাদযো আদদাতীতি কুক্কুটো. অযন্তি গামো. অধিকৰণে ণোতি আহ ‘‘সম্পদন্তি এত্থা’’তি. এত্থাতি চ এতস্মিং গামে. উত্তৰপদস্স অধিকৰণত্থত্তা পুব্বপদেন ছট্ঠীসমাসোতি আহ ‘‘কুক্কুটান’’ন্তিআদি. এৱং ণসদ্দস্স অধিকৰণত্থং, পুব্বপদেন ছট্ঠীসমাসঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি ণসদ্দস্স ভাৱত্থং, পুব্বপদেন বাহিৰত্থসমাসঞ্চ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অথ ৱা’’তি. তত্থাতি পচ্ছিমপাঠে. উপ্পতিত্ৱাতি উড্ডিত্ৱা উদ্ধং আকাসং লঙ্গিত্ৱাতি অত্থো. এত্থাতি পচ্ছিমপাঠে. দ্ৱিধাতি পদগমনপক্খগমনৱসেন দ্ৱিপকাৰেন. ‘‘উপচাৰো ন লব্ভতী’’তিইমিনা গামন্তৰো ন হোতি, একগামোযেৱ পন হোতি, তস্মা আপত্তিপি একাযেৱ হোতীতি দস্সেতি. পচ্চূসেতি পভাতে. সো হি পটিৱিৰুদ্ধং তিমিৰং উসেতি নাসেতীতি পচ্চূসোতি ৱুচ্চতি. ৱস্সন্তস্সাতি ৰৱন্তস্স. ‘‘ৱচনতো’’তিপদং ‘‘আপত্তিযেৱা’’তিপদে ঞাপকহেতু. ৰতনমত্তন্তৰোতি কুক্কুপমাণেন ব্যৱধানো.

তত্ৰাতি ‘‘গামন্তৰে গামন্তৰে’’তি ৱচনে. হীতি ৱিত্থাৰো. উভোপীতি ভিক্খুভিক্খুনিযোপি সংৱিদহন্তীতি সম্বন্ধো. ন ৱদন্তীতি অট্ঠকথাচৰিযা ন কথযন্তি. চতুন্নং মগ্গানং সমাগমট্ঠানং চতুক্কং, দ্ৱিন্নং, তিণ্ণং, চতুক্কতো অতিৰেকানং ৱা মগ্গানং সম্বদ্ধট্ঠানং সিঙ্ঘাটকং. তত্ৰাপীতি উপচাৰোক্কমনেপি. গামতোতি অত্তনো গামতো. যাৱ ন ওক্কমন্তি, তাৱাতি যোজনা. সন্ধাযাতি আৰব্ভ. অথাতি তস্মিং নিক্খমনকালে. দ্ৱেপীতি ভিক্খুভিক্খুনিযোপি গচ্ছন্তীতি সম্বন্ধো. তন্তি ৱচনং.

হীতি ৱিসেসো. ‘‘গামন্তৰে গামন্তৰে’’তি পুৰিমস্মিং নযে অতিক্কমে অনাপত্তি, ওক্কমনে আপত্তীতি অযং ৱিসেসো.

১৮৪. গতপুব্বত্থাতি গতপুব্বা অত্থ ভৱথাতি অত্থো. এহি গচ্ছামাতি ৱা আগচ্ছেয্যাসীতি ৱা ৱদতীতি যোজনা. চেতিযৱন্দনত্থন্তি থূপস্স ৱন্দিতুং.

১৮৫. ৱিসঙ্কেতেনাতি এত্থ কালৱিসঙ্কেতো, দ্ৱাৰৱিসঙ্কেতো, মগ্গৱিসঙ্কেতোতি তিৱিধো. তত্থ কালৱিসঙ্কেতেনেৱ অনাপত্তিং সন্ধায ‘‘ৱিসঙ্কেতেন গচ্ছন্তি, অনাপত্তী’’তি আহ. দ্ৱাৰৱিসঙ্কেতেন ৱা মগ্গৱিসঙ্কেতেন ৱা আপত্তিমোক্খো নত্থি. তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুৰেভত্ত’’ন্তিআদি. চক্কসমাৰুড়্হাতি ইৰিযাপথচক্কং ৱা সকটচক্কং ৱা সম্মা আৰুড়্হা. জনপদাতি জনকোট্ঠাসা. পৰিযাযন্তীতি পৰি পুনপ্পুনং যন্তি চ আযন্তি চাতি. সত্তমং.

৮. নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদং

১৮৮. অট্ঠমে সহ অঞ্ঞমঞ্ঞং থৱনং অভিত্থৱনং সন্থৱো, সঙ্গমোতি ৱুত্তং হোতি. মিত্তভাৱেন সন্থৱো মিত্তসন্থৱো, লোকেহি অস্সাদেতব্বো চ সো মিত্তসন্থৱো চেতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱো, তস্স ৱসো পভূ, তেন ৱা আযত্তোতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসো, তেন. উদ্ধং গচ্ছতীতি উদ্ধংগামিনীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্ধ’’ন্তিআদি. উদ্ধন্তি চ ইধ পটিসোতো. তেনাহ ‘‘নদিযা পটিসোত’’ন্তি. ‘‘উদ্ধংগামিনি’’ন্তিমাতিকাপদং ‘‘উজ্জৱনিকাযা’’তিপদভাজনিযা সংসন্দেন্তো আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. যোতি ভিক্খু. উদ্ধং জৱনতোতি পটিসোতং গমনতো. তেনাতি তেন হেতুনা. অস্সাতি ‘‘উদ্ধংগামিনি’’ন্তিপদস্স. অনুসোতং ইধ অধো নামাতি আহ ‘‘অনুসোত’’ন্তি. অস্সপীতি পিসদ্দো পুৰিমাপেক্খো. তত্থাতি ‘‘উদ্ধংগামিনিং ৱা অধোগামিনিং ৱা’’তিৱচনে. যন্তি নাৱং হৰন্তীতি সম্বন্ধো. সম্পটিপাদনত্থন্তি সম্মা পটিমুখং পাদনত্থং, উজুপজ্জাপনত্থন্তি অত্থো. এত্থাতি নাৱাযং. ‘‘ঠপেত্ৱা’’তিপদভাজনিমপেক্খিত্ৱা ‘‘উপযোগত্থে নিস্সক্কৱচন’’ন্তি আহ. ‘‘অঞ্ঞত্ৰা’’তি মাতিকাপদে অপেক্খিতে নিস্সক্কত্থে নিস্সক্কৱচনম্পি যুজ্জতেৱ.

১৮৯. একং তীৰং অগামকং অৰঞ্ঞং হোতীতি যোজনা. অদ্ধযোজনগণনায পাচিত্তিযানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. মজ্ঝেন গমনেপীতি পিসদ্দো অগামকঅৰঞ্ঞতীৰপস্সেন গমনে কা নাম কথাতি দস্সেতি. ন কেৱলং নদিযাতি কেৱলং নদিযা এৱ অনাপত্তি নাতি যোজনা, অঞ্ঞেসুপি সমুদ্দাদীসু অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. যোপি ভিক্খু গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.

১৯১. কালৱিসঙ্কেতো, তিত্থৱিসঙ্কেতো, নাৱাৱিসঙ্কেতোতি তিৱিধো ৱিসঙ্কেতো. তত্থ কালৱিসঙ্কেতেন অনাপত্তিং সন্ধায ‘‘ৱিসঙ্কেতেন অভিৰুহন্তী’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞেন ৱিসঙ্কেতেন আপত্তিযেৱ, তমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইধাপী’’তিআদীতি. অট্ঠমং.

৯. পৰিপাচিতসিক্খাপদং

১৯২. নৱমে মহানাগেসূতি মহাঅৰহন্তেসু তিট্ঠমানেসু সন্তেসু, চেতকে পেস্সভূতে নৱকে ভিক্খূ নিমন্তেতীতি অধিপ্পাযো. ইতৰথাতি ৱিভত্তিৱিপল্লাসতো ৱা পাঠসেসতো ৱা অঞ্ঞেন পকাৰেন. অন্তৰং মজ্ঝং পত্তা কথা অন্তৰকথাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অৱসান’’ন্তিআদি. পকিৰীযিত্থাতি পকতা, ন পকতা ৱিপ্পকতাতি ৱুত্তে কৰিযমানকথাৱাতি আহ ‘‘কৰিযমানা হোতী’’তি. অদ্ধচ্ছিকেনাতি উপড্ঢচক্খুনা. তেহীতি থেৰেহি.

১৯৪. লদ্ধব্বন্তি লদ্ধাৰহং. অস্সাতি ‘‘ভিক্খুনিপৰিপাচিত’’ন্তিপদস্স. সম্মা আৰভিতব্বোতি সমাৰম্ভোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমাৰদ্ধং ৱুচ্চতী’’তি. পটিযাদিতস্সাতি পৰিপাচিতস্স ভত্তস্স. গিহীনং সমাৰম্ভোতি গিহিসমাৰম্ভো, কত্ৱত্থে চেতং সামিৱচনং. ততোতি ততো ভত্ততো. অঞ্ঞত্ৰাতি ৱিনা. তমত্থং ৱিৱৰন্তো আহ ‘‘তং পিণ্ডপাতং ঠপেত্ৱা’’তি. পদভাজনে পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ‘‘ঞাতকপৱাৰিতেহী’’তিপদং ‘‘অসমাৰদ্ধো’’তিপদে কত্তা. অত্থতোতি ভিক্খুনিঅপৰিপাচিতঅত্থতো. তস্মাতি যস্মা অত্থতো সমাৰদ্ধোৱ হোতি, তস্মা.

১৯৫. পটিযাদিতন্তি পটিযত্তং. পকতিযা পটিযত্তং পকতিপটিযত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পকতিযা’’তিআদি. মহাপচ্চৰিযং পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তস্সাতি তস্সেৱ ভিক্খুনো. অঞ্ঞস্সাতি ততো অঞ্ঞস্স ভিক্খুনো.

১৯৭. ভিক্খুনিপৰিপাচিতেপীতি পিসদ্দো ভিক্খুনিঅপৰিপাচিতে কা নাম কথাতি দস্সেতীতি. নৱমং.

১০. ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদং

১৯৮. দসমে পাড়িঅত্থো চাতি এত্থ পাড়িসদ্দো ৱিনিচ্ছিযসদ্দে চ যোজেতব্বো ‘‘পাড়িৱিনিচ্ছযো’’তি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ‘‘ইদং সিক্খাপদ’’ন্তিপদং ‘‘একপৰিচ্ছেদ’’ন্তিপদে তুল্যত্থকত্তা, ‘‘পঞ্ঞত্ত’’ন্তিপদে কম্মং. উপৰীতি অচেলকৱগ্গেতি. দসমং.

ওৱাদৱগ্গো ততিযো.