৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদং
১০৮. চতুত্থে হিমমেৱ হিমন্তো, হিমন্তে নিযুত্তো হেমন্তিকো, কালোতি আহ ‘‘হেমন্তকালে’’তি. ওতাপেন্তা পক্কমিংসূতি সম্বন্ধো. কালসদ্দস্স সম্বন্ধিসদ্দত্তা সম্বন্ধাপেক্খোতি আহ ‘‘যস্স কস্সচী’’তি. হিমৱস্সেনাতি হিমেন চ ৱস্সেন চ.
১১০. ‘‘ৱস্সিকো’’তি ন সঙ্কেতাতি অৱস্সিকসঙ্কেতা. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতে’’তি ৱিসেসিতত্তা হেমন্তিকগিম্হিকমাসাযেৱ গহেতব্বাতি আহ ‘‘চত্তাৰো হেমন্তিকে’’তিআদি. যত্থাতি যস্মিং ৰুক্খে. ন ঊহদন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘কাকা ৱা’’তি এত্থ ৱাসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞে ৱা সকুন্তা’’তি. তস্মাতি যস্মা অনুজানাতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং ৰুক্খে, ৱিস্সমিত্ৱা গচ্ছন্তীতি যোজনা. যস্মিন্তি ৰুক্খে, কত্ৱা ৱসন্তীতি যোজনা. অট্ঠ মাসে এৱাতি সম্ভৱতো আহ ‘‘যেসু জনপদেসূ’’তিআদি. তেসুপীতি জনপদেসুপি. অৱস্সিকসঙ্কেতে এৱাতি সম্ভৱতো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. ‘‘ৱিগতৱলাহকং ৱিসুদ্ধং নভং হোতী’’তি ইমিনা সচে অৱিগতৱলাহকং অৱিসুদ্ধং নভং হোতি, নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতি দীপেতি. ‘‘এৱৰূপে কালে’’তি পদং ‘‘নিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি পদে আধাৰো.
অব্ভোকাসিকেনাপীতি অব্ভোকাসধুতঙ্গযুত্তেনাপি. পিসদ্দো ৰুক্খমূলিকস্স অপেক্খকো. ৱত্তং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তস্সাতি অব্ভোকাসিকস্স. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. তত্থেৱাতি পুগ্গলিকমঞ্চকেযেৱ. সঙ্ঘিকং মঞ্চন্তি সম্বন্ধো. ৱীতমঞ্চকোতি ৱাযিতমঞ্চকো. তস্মিন্তি ৱীতমঞ্চকে. পুৰাণমঞ্চকো নস্সন্তোপি অনগ্ঘোতি আহ ‘‘পুৰাণমঞ্চকো গহেতব্বো’’তি. চম্মেন অৱনহিতব্বোতি ওনদ্ধো, সো এৱ ওনদ্ধকো. গহেত্ৱা চ পন পঞ্ঞপেত্ৱা নিপজ্জিতুং ন ৱট্টতীতি যোজনা. অসমযেতি ৱস্সিকসঙ্খাতে অকালে. চতুগ্গুণেনাপীতি চতুপটলেনপি. ৱট্টন্তি ৱলাহকা আৱট্টন্তি অস্মিং সমযেতি ৱট্টুলো, সো এৱ ৱট্টলিকো, সত্তাহং ৱট্টলিকো, সত্তাহো ৱা ৱট্টলিকো সত্তাহৱট্টলিকো, সো আদি যেসং তানীতি সত্তাহৱট্টলিকাদীনি. আদিসদ্দেন সত্তাহতো ঊনাধিকানি গহেতব্বানি. কাযানুগতিকত্তাতি কাযং অনুগমকত্তা কাযসদিসত্তাতি অত্থো.
পণ্ণকুটীসূতি পণ্ণেন ছাদিতকুটীসু. সভাগভিক্খূনন্তি অত্তনা সভাগভিক্খূনং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. অনোৱস্সকে ঠানেতি যোজনা. লগ্গেত্ৱাতি লম্বেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. ‘‘সম্মজ্জনি’’ন্তি পদং ‘‘গহেত্ৱা’’তি পদে অৱুত্তকম্মং, ‘‘ঠপেতব্বা’’তি পদে ৱুত্তকম্মং. ধোৱিত্ৱাতি সম্মজ্জনিং সুদ্ধং কত্ৱা. উপোসথাগাৰাদীসূতিআদিসদ্দেন পৰিৱেণাদীনি গহেতব্বানি.
যো পন ভিক্খু গন্তুকামো হোতি, তেনাতি যোজনা. তত্থাতি সালাযং. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি ঠানে. পাকতিকট্ঠানেতি পকতিযা গহিতট্ঠানে. তত্ৰ তত্ৰেৱাতি তেসু তেসু চেতিযঙ্গণাদীসুযেৱ. অসনসালন্তি অসন্তি ভক্খন্তি অস্সং সালাযন্তি অসনা, অসনা চ সা সালা চেতি অসনসালা, ভোজনসালাতি অত্থো. তত্ৰাতি তস্স সম্মজ্জন্তস্স, তস্মিং ‘‘ৱত্তং জানিতব্ব’’ন্তি পাঠে ৱা. মজ্ঝতোতি পৱিত্ততো, সুদ্ধট্ঠানতোতি অত্থো. পাদট্ঠানাভিমুখাতি সম্মজ্জন্তস্স পাদট্ঠানং অভিমুখা. ৱালিকা হৰিতব্বাতি পংসু চ ৱালিকা চ অপনেতব্বা. সম্মুঞ্চনীসলাকায পৰং পেল্লেতব্বাতি অধিপ্পাযো. বহীতি সম্মজ্জিতব্বতলতো বহি.
১১১. মসাৰকোতীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপৰিযাযো, মসাৰকো নামাতি অত্থো. এৱং বুন্দিকাবদ্ধোতীতিআদীসুপি. পাদে মসিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ অটনিযো পৱেসেতব্বা এত্থাতি মসাৰকো. বুন্দো এৱ বুন্দিকো, পাদো, তস্মিং আবদ্ধা বন্ধিতা অটনী যস্সাতি বুন্দিকাবদ্ধো. কুড়ীৰস্স পাদো ৱিয পাদো যস্সাতি কুড়ীৰপাদকো, যথা কুড়ীৰো ৱঙ্কপাদো হোতি, এৱং ৱঙ্কপাদোতি ৱুত্তং হোতি. আহচ্চ অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পৱেসিতো পাদো যস্সাতি আহচ্চপাদকো. আণিন্তি অগ্গখিলং. মঞ্চতি পুগ্গলং ধাৰেতীতি মঞ্চো. পীঠতি ৱিসমদুক্খং হিংসতীতি পীঠং. পণৱোতি একো তূৰিযৱিসেসো, তস্স সণ্ঠানং কত্ৱাতি অত্থো. তঞ্হি এতৰহি বুদ্ধপটিমস্স পল্লঙ্কসণ্ঠানং হোতি. তন্তি কোচ্ছং. কৰোন্তি কিৰাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সেনাসনপৰিভোগে. হীতি সচ্চং. তন্তি কোচ্ছং মহগ্ঘং হোতি, মহগ্ঘত্তা ভদ্দপীঠন্তিপি ৱুচ্চতি. যেনাতি যেন ভিক্খুনা. ‘‘থামমজ্ঝিমস্সা’’তি পদেন পমাণমজ্ঝিমং নিৱত্তেতি.
এত্থাতি ‘‘অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যা’’তি পদে. থেৰো আণাপেতীতি যোজনা. আণাপেতীতি চ আণ-ধাতুযা এৱ পেসনসঙ্খাতস্স হেত্ৱত্থস্স ৱাচকত্তা ণাপেসদ্দো স্ৱত্থোৱ. সোতি দহৰো. তথাতি যথা থেৰেন ৱুত্তো, তথা কত্ৱাতি অত্থো. তত্থাতি দিৱাট্ঠানে, মঞ্চপীঠে ৱা. ততোতি ঠপনকালতো. পৰিবুন্ধেতি হিং সেতীতি পলিবোধো, পৰিসদ্দো উপসগ্গো, সো ৱিকাৰৱসেন অঞ্ঞথা জাতো. সো পলিবোধো অঞ্ঞত্থ আৱাসাদিকো, ইধ পন সন্থৰাপিতমঞ্চাদিকো. সাযন্তি সাযন্হে, ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. থেৰো ভণতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি মঞ্চপীঠে. ‘‘বালো হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুগ্গহিতৱত্তো’’তি. অনুগ্গহিতং ৱত্তং যেনাতি অনুগ্গহিতৱত্তো, থেৰো. তজ্জেতীতি উব্বেজেতি. তস্মিন্তি দহৰে. অস্সাতি থেৰস্স.
আণত্তিক্খণেযেৱাতি থেৰস্স পেসনক্খণেযেৱ. দহৰো ৱদতীতি যোজনা. ‘‘থেৰো’’তি পদং ‘‘ৱত্ৱা গচ্ছতী’’তি পদদ্ৱযে কত্তা, ‘‘কাৰেতব্বো’’তি পদে কম্মং. নন্তি মঞ্চপীঠং, ‘‘পঞ্ঞপেত্ৱা’’তিপদমপেক্খিয এৱং ৱুত্তং. নন্তি দহৰং ৱা. ‘‘ৱত্ৱা’’তি পদমপেক্খিয এৱং ৱুত্তং. তত্থেৱাতি মঞ্চপীঠেযেৱ. অস্সাতি থেৰস্স. তত্থাতি দিৱাট্ঠানে. ভোজনসালতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি ভোজনসালতো নিক্খমিত্ৱা মঞ্চপীঠপঞ্ঞাপনট্ঠানতো অঞ্ঞং ঠানং গচ্ছন্তো, থেৰোতি যোজনা. তত্থেৱাতি দিৱাট্ঠানেযেৱ. যত্ৰিচ্ছতীতি যং ঠানং গন্তুমিচ্ছতীতি অত্থো. অন্তৰসন্নিপাতেতি সকলং অহোৰত্তং অসন্নিপাতেত্ৱা অন্তৰে সন্নিপাতে সতীতি যোজনা.
তত্থাতি তস্মিং ঠানে. আগন্তুকা গণ্হন্তীতি সম্বন্ধো. ততোতি গণ্হনতো. তেসন্তি আগন্তুকানং. যেহীতি আৱাসিকো ৱা হোতু, আগন্তুকো ৱা, যেহি ভিক্খূহি. তেতি নিসিন্নকভিক্খূ. উদ্ধং পাড়িপাঠং সাৰেতি পৱত্তেতীতি উস্সাৰকো. ধম্মকথাযং সাধূতি ধম্মকথিকো. তস্মিন্তি উস্সাৰকে ৱা ধম্মকথিকে ৱা. অহোৰত্তন্তি অহো চ ৰত্তি চ অহোৰত্তং, অচ্চন্তসংযোগপদং. ইতৰস্মিন্তি পঠমং নিসিন্নভিক্খুতো অঞ্ঞস্মিং ভিক্খুম্হীতি যোজনা. অন্তোউপচাৰট্ঠেযেৱাতি লেড্ডুপাতসঙ্খাতস্স উপচাৰস্স অন্তো ঠিতেযেৱ, অনাদৰে চেতং ভুম্মং. সব্বত্থাতি আপত্তিৱাৰঅনাপত্তিৱাৰেসু.
১১২. চিমিলিকং ৱাতিআদীসু ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তন্তি চিমিলিকত্থৰণং. উত্তৰি অত্থৰিতব্বন্তি উত্তৰত্থৰণন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘উত্তৰত্থৰণং নামা’’তিআদি. ভূমিযন্তি সুধাদিপৰিকম্মেন অকতাযং পকতিভূমিযং. চম্মখণ্ডোতি এত্থ চম্মংযেৱ অন্তে খণ্ডত্তা ছিন্নত্তা চম্মখণ্ডোতি ৱুচ্চতি. ননু সীহচম্মাদীনি ন কপ্পন্তীতি আহ ‘‘অট্ঠকথাসু হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং. তস্মাতি যস্মা ন দিস্সতি, তস্মা. পৰিহৰণেযেৱাতি অত্তনো সন্তকন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা, পুগ্গলিকন্তি ৱা পৰিগ্গহেত্ৱা তং তং ঠানং হৰণেযেৱ. পাদো পুঞ্ছীযতি সোধীযতি এতাযাতি পাদপুঞ্ছনীতি কত্ৱা ৰজ্জুপিলোতিকাযো পাদপুঞ্ছনীতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পাদপুঞ্ছনী নামা’’তিআদি. মযসদ্দলোপং কত্ৱা ফলকপীঠন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠ’’ন্তি. ফলকঞ্চ পীঠঞ্চ ফলকপীঠন্তি ৱা দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অথ ৱা’’তি. এতেনাতি ‘‘ফলকপীঠ’’ন্তি পদেন. ‘‘সঙ্গহিত’’ন্তি পদে কৰণং, কত্তা ৱা. বীজনিপত্তকন্তি চতুৰস্সবীজনীযেৱ সকুণপত্তসদিসত্তা বীজনিপত্তকং, সদিসত্থে কো. ‘‘অজ্ঝোকাসে’’তি পদং ‘‘পচিত্ৱা’’তি পদে আধাৰো. অগ্গিসালাযন্তি অগ্গিনা পচনসালাযং. পব্ভাৰেতি লেণসদিসে পব্ভাৰে. যত্থাতি যস্মিং ঠানে.
যস্মিন্তি পুগ্গলে. ‘‘অত্তনো পুগ্গলিকমিৱ হোতী’’তি ইমিনা অনাপত্তীতি দস্সেতি.
১১৩. যো ভিক্খু ৱা লজ্জী হোতি, তথাৰূপং ভিক্খুং ৱা তি যোজনা. ‘‘লজ্জী হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতী’’তি. যোতি আপুচ্ছকো ভিক্খু. ‘‘কেনচি উপদ্দুতং হোতী’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচেপি হী’’তিআদি. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. ৱুড্ঢতৰো ভিক্খু গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. তং পদেসন্তি সেনাসনট্ঠপিতট্ঠানং. আপদাসূতি ৱিপত্তীসূতি. চতুত্থং.