২. ভূতগামৱগ্গো

১. ভূতগামসিক্খাপদ-অত্থযোজনা

৮৯. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে তস্সাতি দেৱতায. উক্খিত্তং ফৰসুন্তি উদ্ধং খিত্তং কুঠাৰিং. নিগ্গহেতুন্তি সণ্ঠাতুং, নিৱত্তেতুং ৱা. চক্খুৱিসযাতীতেতি পসাদচক্খুস্স গোচৰাতিক্কন্তে. মহাৰাজসন্তিকাতি ৱেস্সৱণমহাৰাজস্স সন্তিকা. থনমূলেযেৱাতি থনসমীপেযেৱ. হিমৱন্তেতি হিমউগ্গিৰণে ৱনে, হিমযুত্তে ৱা. তত্থাতি হিমৱন্তে, দেৱতাসন্নিপাতে ৱা. ৰুক্খধম্মোতি ৰুক্খসভাৱো. ৰুক্খধম্মো চ নাম ছেদনভেদনাদীসু ৰুক্খানং অচেতনত্তা কোপস্স অকৰণং, তস্মিং ৰুক্খধম্মে ঠিতা দেৱতা ৰুক্খধম্মে ঠিতা নাম, ছেদনভেদনাদীসু ৰুক্খস্স ৱিয ৰুক্খট্ঠকদেৱতায অকোপনং ৰুক্খধম্মে ঠিতা নামাতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি তাসু সন্নিপাতদেৱতাসু. ইতীতি ইমস্স অলভনস্স, ইমস্মিং অলভনে ৱা, আদীনৱন্তি সম্বন্ধো. ভগৱতো চাতি চ-সদ্দো ‘‘পুব্বচৰিত’’ন্তি এত্থ যোজেতব্বো. ইমঞ্চ আদীনৱং অদ্দস, ভগৱতো পুব্বচৰিতঞ্চ অনুস্সৰীতি ৱাক্যসম্পিণ্ডনৱসেন যোজনা কাতব্বা. তেনাতি দস্সনানুস্সৰণকাৰণেন. অস্সাতি দেৱতায. সংৱিজ্জতি পিতা অস্সাতি সপিতিকো, পুত্তো. (তাৱাতি অতিৱিয, পটিসঞ্চিক্খন্তিযাতি সম্বন্ধো) ‘‘মৰিযাদং বন্ধিস্সতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সতী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তিযা অস্সা দেৱতায এতদহোসীতি যোজনা.

যোতি যো কোচি জনো. ৱেতি একন্তেন. উপ্পতিতন্তি উপ্পজ্জনৱসেন অত্তনো উপৰি পতিতং. ভন্তন্তি ভমন্তং ধাৱন্তং, ৱাৰযেতি নিৱাৰেয্য নিগ্গণ্হেয্যাতি অত্থো. তন্তি জনং. অযং পনেত্থ যোজনা – সাৰথি ভন্তং ৰথং ৱাৰযে ইৱ, তথা যো ৱে উপ্পতিতং কোধং ৱাৰযে, তং অহং সাৰথিং ইতি ব্ৰূমি. ইতৰো কোধনিৱাৰকতো অঞ্ঞো ৰাজউপৰাজাদীনং সাৰথিভূতো জনো ৰস্মিগ্গাহো ৰজ্জুগ্গাহো নামাতি.

দুতিযগাথায ৱেজ্জো ৱিসটং ৱিত্থতং সপ্পৱিসং সপ্পস্স আসীৱিসস্স ৱিসং গৰড়ং ওসধেহি ভেসজ্জেন, মন্তেন চ ৱিনেতি ইৱ, তথা যো ভিক্খৱে উপ্পতিতং কোধং মেত্তায ৱিনেতি, সো ভিক্খু উৰগো ভুজগো পুৰাণং পুৰে ভৱং জিণ্ণং পুৰাণত্তা জিণ্ণং তচং জহাতি ইৱ, তথা ওৰপাৰং অপাৰসঙ্খাতং পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনং জহাতীতি যোজনা কাতব্বা.

তত্ৰাতি দ্ৱীসু গাথাসু. ৱত্থু পন ৱিনযে আৰূড়্হন্তি যোজনা. অথাতি পচ্ছা. যস্স দেৱপুত্তস্সাতি যেন দেৱপুত্তেন. পৰিগ্গহোতি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গহিতো. সোতি দেৱপুত্তো. ততোতি উপগমনতো. যদা হোতি, তদাতি যোজনা. মহেসক্খদেৱতাসূতি মহাপৰিৱাৰাসু দেৱতাসু, মহাতেজাসু ৱা. পটিক্কমন্তীতি অপেন্তি. দেৱতা যম্পি পঞ্হং পুচ্ছন্তীতি যোজনা. তত্থেৱাতি অত্তনো ৱসনট্ঠানেযেৱ. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানত্থায, সম্পদানত্থে চেতং উপযোগৱচনং. অথ ৱা উপগন্ত্ৱা তিট্ঠতি এত্থাতি উপট্ঠানং, ভগৱতো সমীপট্ঠানং, তং আগন্ত্ৱাতি অত্থো. নন্তি তং, অযমেৱ ৱা পাঠো.

৯০. ‘‘ভৱন্তী’’তি ইমিনা ৱিৰূড়্হে মূলে নীলভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকে তৰুণৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘অহুৱত্থু’’ন্তি ইমিনা পন ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতে মহন্তৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘অহুৱত্থু’’ন্তি চ হিয্যত্তনিসঙ্খাতায ত্থুং-ৱিভত্তিযা হূ-ধাতুস্স ঊকাৰস্স উৱাদেসো হোতি. পোত্থকেসু পন ‘‘অহুৱতী’’তি পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠোতি দট্ঠব্বো. ‘‘জাযন্তী’’তি ইমিনা ভূ-ধাতুস্স সত্তত্থভাৱং দস্সেতি, ‘‘ৱড্ঢন্তী’’তি ইমিনা ৱড্ঢনত্থভাৱং. এতন্তি ‘‘ভূতগামো’’তি নামং. পীযতে যথাকামং পৰিভুঞ্জীযতে, পাতব্বং পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি ৱা পাতব্যং, পাসদ্দো যথাকামপৰিভুঞ্জনত্থো. তেনাহ – ‘‘ছেদনভেদনাদীহি যথাৰুচি পৰিভুঞ্জিতব্বতাতি অত্থো’’তি.

৯১. ‘‘ইদানী’’তি পদং ‘‘আহা’’তি পদে কালসত্তমী. যস্মিন্তি বীজে. তন্তি বীজং. পঞ্চ বীজজাতানীতি এত্থ জাতসদ্দস্স তব্ভাৱত্থতং সন্ধায অট্ঠকথাসু এৱং ৱুত্তং. তব্ভাৱত্থস্স ‘‘মূলে জাযন্তী’’তি ইমায পাড়িযা অসংসন্দনতং সন্ধায ৱুত্তং সঙ্গহকাৰেন ‘‘ন সমেন্তী’’তি. অট্ঠকথাচৰিযানং মতেন সতি জাতসদ্দস্স তব্ভাৱত্থভাৱে ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদীসু মূলে মূলানি জাযন্তীতি দোসো ভৱেয্যাতি মনসি কত্ৱা আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তানীতি ৰুক্খাদীনি. তস্সাতি ‘‘ভূতগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানী’’তি পদস্স. এতন্তি ‘‘বীজজাতানী’’তি নামং. বীজেসু জাতানি বীজজাতানীতি ৱুত্তে ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদিনা সমেতি. এতেনাতি ‘‘বীজতো’’তিআদিনা সঙ্গহোতি সম্বন্ধো.

‘‘যেহী’’তি পদং ‘‘জাতত্তা’’তি পদে অপাদানং, হেতু ৱা ‘‘ৱুত্তানী’’তি পদে কৰণং, কত্তা ৱা. তেসন্তি বীজানং. ৰুক্খাদীনং ৱিৰুহনং জনেতীতি বীজং. ‘‘বীজতো’’তিআদিনা কাৰিযোপচাৰেন কাৰণস্স দস্সিতত্তা কাৰণূপচাৰং পদীপেতি. অঞ্ঞানিপি যানি ৱা পন গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি অত্থি সংৱিজ্জন্তি, তানি গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি জাযন্তি সঞ্জাযন্তীতি যোজনা. তানীতি গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি. তঞ্চ মূলং, পাড়িযং ৱুত্তহলিদ্দাদি চ অত্থি, সব্বম্পি এতং মূলবীজং নামাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি বীজেসু, খন্ধবীজেসু ৱা.

৯২. সঞ্ঞাৱসেনাতি ‘‘বীজ’’ন্তি সঞ্ঞাৱসেন. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘ৱেদিতব্বো’’তি পদে আধাৰো. ‘‘যথা’’তিআদিনা কাৰণোপচাৰেন কাৰিযস্স ৱুত্তত্তা ফলূপচাৰং দস্সেতি. যং বীজং ৱুত্তং, তং দুক্কটৱত্থূতি যোজনা. যদেতং আদিপদন্তি যোজেতব্বং. তেনাতি আদিপদেন. ৰৱীযতি ভগৱতা কথীযতীতি ৰুতং, পাড়ি, তস্স অনুৰূপং যথাৰুতং, পাড়িঅনতিক্কন্তন্তি অত্থো.

এত্থাতি ‘‘বীজে বীজসঞ্ঞী’’তিআদিপদে, ইমস্মিং সিক্খাপদে ৱা. উদকে ঠাতি পৱত্ততীতি উদকট্ঠো, এৱং থলট্ঠোপি. তত্থাতি উদকট্ঠথলট্ঠেসু. সাসপস্স মত্তং পমাণং অস্স সেৱালস্সাতি সাসপমত্তিকো. তিলস্স বীজপমাণং অস্স সেৱালস্সাতি তিলবীজকো. পমাণত্থে কো. আদিসদ্দেন সঙ্খপণকাদযো সেৱালে সঙ্গণ্হাতি. তত্থ তিলবীজপমাণো জলসণ্ঠিতো নীলাদিৱণ্ণযুত্তো সেৱালো তিলবীজং নাম, সপত্তো অপ্পকণ্ডো উক্খলিপিধানাদিপমাণো সমূলো একো সেৱালৱিসেসো সঙ্খো নাম, ভমৰসণ্ঠানো নীলৱণ্ণো একো সেৱালৱিসেসো পণকো নাম. উদকং সেৱতীতি সেৱালো. তত্থাতি সেৱালেসু. যোতি সেৱালো. পতিট্ঠিতং সেৱালন্তি সম্বন্ধো. যত্থ কত্থচীতি মূলে ৱা নড়ে ৱা পত্তে ৱা. উদ্ধৰিত্ৱাতি উপ্পাটেত্ৱা. ‘‘হত্থেহী’’তি পদং ‘‘ৱিযূহিত্ৱা’’তি পদে কৰণং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তস্সাতি সেৱালস্স. এত্তাৱতাতি ইতো চিতো চ ৱিযূহনমত্তেন. যো সেৱালো নিক্খমতি, তং সেৱালন্তি যোজনা. পৰিস্সাৱনন্তৰেনাতি পৰিস্সাৱনছিদ্দেন. উপ্পলানি অস্মিং গচ্ছেতি উপ্পলিনী. পদুমানি অস্মিং গচ্ছেতি পদুমিনী, ইনো, ইত্থিলিঙ্গজোতকো ঈ. তত্থেৱাতি উদকেযেৱ. তানীতি ৱল্লীতিণানি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. অনন্তকোতি সাসপমত্তিকো সেৱালো. সো হি নত্থি অত্ততো অন্তো লামকো সেৱালো এতস্সাতি কত্ৱা ‘‘অনন্তকো’’তি ৱুচ্চতি. অত্তনাযেৱ হি সুখুমো, ততো সুখুমো সেৱালো নত্থীতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি দুক্কটৱত্থুভাৱে. তম্পীতি ‘‘সম্পুণ্ণভূতগামং ন হোতী’’তি ৱচনম্পি. পিসদ্দো মহাপচ্চৰিআদিঅট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনাপেক্খো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ন আগতো, তস্মা ন সমেতীতি যোজনা. অথাতি তস্মিং অনাগতে. এতন্তি অনন্তকসেৱালাদিং. গচ্ছিস্সতীতি ৱদেয্যাতি সম্বন্ধো. তম্পীতি ‘‘গচ্ছিস্সতী’’তি ৱচনম্পি. পিসদ্দো পুৰিমট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনাপেক্খো.

অভূতগামমূলত্তা তাদিসস্স বীজগামস্সাতি এত্থ বীজগামো তিৱিধো হোতি – যো সযং ভূতগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞম্পি ভূতগামং জনেতি, অম্বট্ঠিআদিকো. যো পন সযং ভূতগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞং পন ভূতগামং ন জনেতি, তালনাড়িকেৰাদিখাণু. যো পন সযম্পি ভূতগামতো অহুত্ৱা অঞ্ঞম্পি ভূতগামং ন জনেতি. পানীযঘটাদীনং বহি সেৱালোতি. ভূতগামো পন চতুব্বিধো হোতি – যো সযং বীজগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞম্পি বীজগামং জনেতি, এতৰহি অম্বৰুক্খাদিকো. যো পন সযং বীজগামতো অহুত্ৱাৱ অঞ্ঞং বীজগামং জনেতি, আদিকপ্পকালে অম্বৰুক্খাদিকো. যো পন সযং বীজগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞং পন বীজগামং ন জনেতি, নীলৱণ্ণো ফলিতকদলীৰুক্খাদিকো. যো পন সযম্পি বীজগামতো অহুত্ৱা অঞ্ঞম্পি বীজগামং ন জনেতি, ইধ ৱুত্তো অনন্তকসেৱালাদিকোতি. তত্থ চতুত্থং ভূতগামং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অভূতগামমূলকত্তা তাদিসস্স বীজস্সা’’তি. অযং পন ততিযবীজগামস্স চ চতুত্থভূতগামস্স চ ৱিসেসো – ততিযবীজগামে মূলপণ্ণানি ন পঞ্ঞাযন্তি, চতুত্থভূতগামে তানি পঞ্ঞাযন্তীতি. মূলপণ্ণানং অপঞ্ঞাযনত্তা বীজগামোতি ৱুত্তো, তেসং পঞ্ঞাযনত্তা ভূতগামোতি ৱুত্তো. ইতৰথা হি ৱিৰোধো ভৱেয্যাতি. অত্তনো ৱাদে পাচিত্তিযভাৱতো গৰুকং, মহাপচ্চৰিআদীনং ৱাদে দুক্কটমত্তভাৱতো লহুকং. এতন্তি ঠানং.

এৱং উদকট্ঠং দস্সেত্ৱা থলট্ঠং দস্সেন্তো আহ ‘‘থলট্ঠে’’তিআদি. থলট্ঠে ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থাতি হৰিতখাণূসু. উদ্ধং ৱড্ঢতীতি নৱসাখানিগ্গমনেন ছিন্নতো উপৰি ৱড্ঢতি. সোতি খাণু. ফলিতায কদলিযা খাণু বীজগামেন সঙ্গহিতোতি যোজনা. ফলং সঞ্জাতং এতিস্সাতি ফলিতা. তথাতি ‘‘ভূতগামেনেৱ সঙ্গহিতা’’তি পদানি আকড্ঢতি. যদাতি যস্মিং কালে. ৰতনপ্পমাণাপীতি হত্থপ্পমাণাপি. অথাতি অপাদানত্থো, ততো ৰাসিকৰণতো অঞ্ঞন্তি অত্থো. ভূমিযং নিখণন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘মূলেসু চেৱ পণ্ণেসু চা’’তি এত্থ চসদ্দো সমুচ্চযত্থোৱ, ন ৱিকপ্পত্থোতি আহ ‘‘মূলমত্তেসু পনা’’তিআদি.

বীজানীতি মূলাদিবীজানি. ঠপিতানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘উপৰী’’তি পদেন হেট্ঠা মূলানি চাতি অত্থং নযেন ঞাপেতি. ন অঙ্কুৰে নিগ্গতমত্তেযেৱ, অথ খো হৰিতে নীলপণ্ণৱণ্ণে জাতেযেৱ ভূতগামসঙ্গহো কাতব্বোতি আহ ‘‘হৰিতে’’তিআদি. তালট্ঠীনং মূলন্তি সম্বন্ধো. দন্তসূচি ৱিযাতি হত্থিদন্তসূচি ৱিয. যথা অসম্পুণ্ণভূতগামো ততিযো কোট্ঠাসো ন আগতো, ন এৱং অমূলকভূতগামো. সো পন আগতোযেৱাতি আহ ‘‘অমূলকভূতগামে’’তি. অমূলিকলতা ৱিয অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতীতি অত্থো.

ৱন্দাকাতি ৰুক্খাদনী. সা হি সযং ৰুক্খং নিস্সায জাযন্তীপি অত্তনো নিস্সযানং ৰুক্খানং অদনত্তা ভক্খনত্তা ৱদীযতি থুতীযতীতি ‘‘ৱন্দাকা’’তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞা ৱাতি ৱন্দাকায অঞ্ঞা ৱা. তন্তি ৱন্দাকাদিং. ততোতি ৰুক্খতো. ৱনন্তি খুদ্দকো গচ্ছো. পগুম্বোতি মহাগচ্ছো. দণ্ডকোতি ৰুক্খো দণ্ডযোগতো. তস্সাপীতি অমূলিকলতাযপি. অযমেৱ ৱিনিচ্ছযোতি ৱন্দাকাদিকস্স ৱিনিচ্ছযো ৱিয অযং ৱিনিচ্ছযো দট্ঠব্বোতি যোজনা. ‘‘দ্ৱে তীণি পত্তানী’’তি ৱুত্তত্তা একপত্তো সঞ্জাযন্তোপি অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতীতি অত্থো. ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তি পদং ‘‘লিত্তস্সা’’তি পদে কত্তা. নিদাঘসমযেতি গিম্হকালে. অব্বোহাৰিকোতি আপত্তিযা অঙ্গন্তি ন ৱোহৰিতব্বো. ৱোহৰিতুং ন অৰহতীতি অত্থো. এতন্তি অব্বোহাৰিকতং, ‘‘সচে…পে… পমজ্জিতব্বা’’তি ৱচনং ৱা.

অহিং সপ্পং ছাদেতীতি অহিচ্ছত্তং, তংযেৱ অহিচ্ছত্তকং. যথাকথঞ্চি হি ব্যুপ্পত্তি, ৰুড়্হিযা অত্থৱিনিচ্ছযো. তস্মাতি ততো ৱিকোপনতো. তত্থাতি অহিচ্ছত্তকে. হেট্ঠা ‘‘উদকপপ্পটকো’’তি ৱত্ৱা ইধ ‘‘ৰুক্খপপ্পটিকাযপী’’তি ৱুত্তত্তা পপ্পটকসদ্দো দ্ৱিলিঙ্গোতি দট্ঠব্বো. তন্তি পপ্পটিকং. ঠিতং নিয্যাসন্তি সম্বন্ধো. এৱং ‘‘লগ্গ’’ন্তি এত্থাপি. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থলোলেন. ‘‘ছিন্দন্তস্সাপী’’তি পদে হেতু.

ৱাসত্থিকেনাতি ৱাসং ইচ্ছন্তেন. ‘‘ওচিনাপেতব্বা’’তি পদে কত্তা. উপ্পাটেন্তেহীতি উদ্ধৰন্তেহি. তেসন্তি সামণেৰানং. সাখং গহিতন্তি সম্বন্ধো. ঠপিতস্স সিঙ্গীৱেৰস্সাতি যোজনা.

ছিজ্জনকন্তি ছিজ্জনযুত্তং, ছিজ্জনাৰহন্তি অত্থো. ‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ইমিনা ৱত্তসীসেন চঙ্কমনং ৱট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘ভিজ্জতী’’তি ইমিনা অভিজ্জমানে গণ্ঠিপি কাতব্বোতি দস্সেতি. দাৰুমক্কটকন্তি মক্কটস্স হত্থো মক্কটো উপচাৰেন, মক্কটো ৱিযাতি মক্কটকো, সদিসত্থে কো. দাৰুসঙ্খাতো মক্কটকো দাৰুমক্কটকো. তং আকোটেন্তীতি সম্বন্ধো. অনিযামিতত্তাতি ইমন্তি অনিযামিতত্তা ৱচনস্স. ইদং মহাসামঞ্ঞং, ৱিসেসসামঞ্ঞম্পি ৱট্টতীতি আহ ‘‘নামং গহেত্ৱাপী’’তিআদি. সব্বন্তি সব্বং ৱচনং.

‘‘ইমং জানাতিআদীসূ’’তি পদং ‘‘এৱমত্থো দট্ঠব্বো’’তি পদে আধাৰো. ইমং মূলভেসজ্জং জানাতি ইমং মূলভেসজ্জং যোজিতুং জানাতি যোজনা. এত্তাৱতাতি ‘‘ইমং জানা’’তিআদিৱচনমত্তেন. কপ্পিযন্তি সমণৱোহাৰেন, ৱোহাৰস্স ৱা যুত্তং অনুৰূপং. এত্থাতি ‘‘কপ্পিযং কাতব্ব’’ন্তি ৱচনে. নিব্বট্টবীজমেৱাতি ফলতো নিব্বট্টেত্ৱা ৱিসুং কতং বীজং এৱ. তত্থাতি সুত্তে. কৰোন্তেন ভিক্খুনা কাতব্বন্তি যোজনা. ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱা’’তি ইমিনা পঠমং কত্ৱা অগ্গিসত্থনখানি উদ্ধৰিত্ৱা পচ্ছা ৱত্তুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. লোহমযসত্থস্সাতি অযতম্বাদিলোহমযস্স সত্থস্স. তেহীতি মনুস্সাদীনং নখেহি. তেহীতি অস্সাদীনং খুৰেহি. তেহীতি হত্থিনখেহি. যেহীতি নখেহি. তত্থজাতকেহিপীতি তস্মিং সত্থে জাতকেহিপি, নখেহীতি সম্বন্ধো.

তত্থাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. ‘‘কপ্পিযং কৰোন্তেনা’’তিআদিৱচনমপেক্খতি. ‘‘উচ্ছুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি উচ্ছুমেৱ ৱিজ্ঝতি, পগেৱ. ‘‘দাৰুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি উচ্ছুং ৱিজ্ঝতি, ‘‘দাৰুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি দাৰুমেৱ ৱা ৱিজ্ঝতি, ৱট্টতি একাবদ্ধত্তাতি ৱদন্তি. তন্তি ৰজ্জুং ৱা ৱল্লিং ৱা. সব্বং খণ্ডন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি মৰিচপক্কেসু. কটাহন্তি একায ভাজনৱিকতিযা নামমেতং. ইধ পন বীজানং ভাজনভাৱেন তংসদিসত্তা ফলফেগ্গুপি ‘‘কটাহ’’ন্তি ৱুচ্চতি. একাবদ্ধন্তি কটাহেন একতো আবদ্ধং.

তানীতি তিণানি. তেনাতি ৰুক্খপৱট্টনাদিনা. তত্ৰাতি তস্মিং ঠপনপাতনট্ঠানে. ‘‘মনুস্সৱিগ্গহপাৰাজিকৱণ্ণনায’’ন্তি পদং ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদে সামঞ্ঞাধাৰো. ভিক্খু অজ্ঝোত্থটো হোতীতি সম্বন্ধো. ওপাতেতি আৱাটে. সো হি অৱপতনট্ঠানত্তা ‘‘ওপাতো’’তি ৱুচ্চতি. ৰুক্খন্তি অজ্ঝোত্থটৰুক্খং. ভূমিন্তি ওপাতথিৰভূমিং. জীৱিতহেতূতি নিমিত্তত্থে পচ্চত্তৱচনং, জীৱিতকাৰণাতি অত্থো. ‘‘ভিক্খুনা’’তি পদং ‘‘নিক্খামেতু’’ন্তি পদে ভাৱকত্তা, কাৰিতকত্তা ৱা. ‘‘অজ্ঝোত্থটভিক্খু’’ন্তি ৱা ‘‘ওপাতভিক্খু’’ন্তি ৱা কাৰিতকম্মং অজ্ঝাহৰিতব্বং. তত্থাতি অনাপত্তিভাৱে, অনাপত্তিভাৱস্স ৱা. এতস্সাতি সুত্তস্স. পৰো পন কাৰুঞ্ঞেন কৰোতীতি সম্বন্ধো. এতম্পীতি কাৰুঞ্ঞম্পি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱাতি. পঠমং.

২. অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদং

৯৪. দুতিযে অনাচাৰন্তি অচৰিতব্বং কাযৱচীদ্ৱাৰৱীতিক্কমং. সব্বনামস্স অনিযমত্থত্তা ইধ ৱচনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৱচনেন অঞ্ঞং ৱচন’’ন্তি. সোতি ভিক্খু, ৱদতীতি সম্বন্ধো. কোতি কো পুগ্গলো. কিন্তি কিং আপত্তিং. কিস্মিন্তি কিস্মিং ৱত্থুস্মিং. কিন্তি কিং কম্মং. কন্তি কং পুগ্গলং. কিন্তি কিং ৱচনং.

এত্থাতি ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিপাড়িযং. ‘‘ভিক্খূহী’’তি পদং ‘‘ৱুত্তো’’তি পদে কত্তা. অসাৰুপ্পন্তি ভিক্খূনং অসাৰুপ্পং. এসোতি এসো অত্থো, ৱিভৱোতি অত্থো. এতন্তি ৱত্থু. ভণন্তো ৱা হুত্ৱা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি পটিচ্ছন্নাসনে. সোতন্তি সোতদ্ৱাৰং. চক্খুন্তি চক্খুদ্ৱাৰং.

৯৮. অঞ্ঞন্তি পুচ্ছিতত্থতো অঞ্ঞং অপুচ্ছিতমত্থং. ভাৱপ্পধানোযং কত্তুনিদ্দেসোতি আহ ‘‘অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণস্সেতং নাম’’ন্তি. তুণ্হীভাৱস্সাতি অভাসনস্স. আত্যূপসগ্গো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘আৰোপেতূ’’তি. এৱং ‘‘অৰোপিতে’’তি এত্থপি. তেনাহ ‘‘অনাৰোপিতে’’তি.

১০১. তন্তি অঞ্ঞৱাদকৱিহেসকৰোপনকম্মং. অস্সাতি ভৱেয্য, হোতি ৱা.

১০২. কিন্তি কিং ৱচনং. যেনাতি যেন ব্যাধিনা কথেতুং ন সক্কোতি, তাদিসো ব্যাধি মুখে হোতীতি যোজনা. তপ্পচ্চযাতি ততো কথিতকাৰণাতি. দুতিযং.

৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদং

১০৩. ততিযে ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তীতি এত্থ ‘‘ভিক্খূ’’তি কাৰিতকম্মত্তা কৰণত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘তেহি ভিক্খূহী’’তি. ওকাৰৱিপৰীতো উকাৰোতি চ ঝেসদ্দো ঞাণত্থোতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অৱজানাপেন্তী’’তি. ‘‘তং আযস্মন্ত’’ন্তি পদং ‘‘অৱজানাপেন্তী’’তি পদে ধাতুকম্মং. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ঝেসদ্দো ওলোকনত্থো চ চিন্তনত্থো চ হোতি, তেনাহ ‘‘ওলোকাপেন্তী’’তিআদি. এত্থাতি ‘‘ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তী’’তি পদে. ছন্দাযাতি ছন্দত্থং. যেসং সেনাসনানি চ পঞ্ঞপেতি, ভত্তানি চ উদ্দিসতি, তেসং অত্তনি পেমত্থন্তি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ছন্দাযাতি ছন্দেনা’’তি ৱুত্তং. ইমিনা লিঙ্গৱিপল্লাসনযো ৱুত্তো. পৰেসং অত্তনো পেমেনাতি অত্থো. পক্খপাতেনাতি অত্তনো পক্খে পাতাপনেন.

১০৫. উজ্ঝাপেন্তি অনেনাতি উজ্ঝাপনকং. খিয্যন্তি অনেনাতি খিয্যনকন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘যেন ৱচনেনা’’তিআদি.

১০৬. উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মতং মঙ্কুকত্তুকামোতি সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মত’’ন্তিআদি. সম্বজ্ঝনং সম্বন্ধো, কাতব্বোতি যোজনা. উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স অৱণ্ণং কত্তুকামো অযসং কত্তুকামোতি ৱিভত্তিৱিপৰিণামেন সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিভত্তিৱিপৰিণামো কাতব্বো’’তি. ‘‘ৱসেনা’’তি পদং ৱিভত্তিৱিপৰিণামো কাতব্বো’’তি পদে ৱিসেসনং. যস্মা ৱিসেসো নত্থি, তস্মা কতন্তি যোজনা. তন্তি ‘‘খিয্যনক’’ন্তি পদং. সো চ ভিক্খূতি উজ্ঝাপনকো চ খিয্যনকো চ সো চ ভিক্খু. অথাতি তস্মা উজ্ঝাপনকখিয্যনককৰত্তা. অস্সাতি ভিক্খুনো. অস্সাতি ভৱেয্য.

‘‘উপসম্পন্ন’’ন্তি পদং ‘‘উজ্ঝাপেতী’’তি পদে ধাতুকম্মং ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি পদং কাৰিতকম্মং, ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি পদং ‘‘উজ্ঝাপেতী’’তি কাৰিতকিৰিযং অপেক্খিত্ৱা কম্মং হোতি. ‘‘খিয্যতী’’তি সুদ্ধকিৰিযায অপেক্খায ৱিভত্তিৱিপল্লাসো হোতীতি আহ ‘‘তস্স ৱা’’তিআদি. তস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকেতি সম্বন্ধো. তন্তি সঙ্ঘেন সম্মতং উপসম্পন্নং. ‘‘সঙ্ঘেন অসম্মত’’ন্তি এত্থ ন অপলোকনকম্মেন অসম্মতং, কম্মৱাচায পন অসম্মতন্তি আহ ‘‘কম্মৱাচাযা’’তিআদি. দ্ৱে তযো হুত্ৱা কম্মৱাচায সম্মনিতুমসক্কুণেয্যত্তা অসম্মতন্তি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্ৰা’’তিআদি. যত্ৰাতি যস্মিং ৱিহাৰে. ‘‘অনুপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মত’’ন্তি এত্থ অনুপসম্পন্নস্স সম্মুতিযো দাতুমসক্কুণেয্যত্তা পুব্বৱোহাৰৱসেন সম্মতন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. তন্তি অনুপসম্পন্নভাৱে ঠিতং. ব্যত্তস্সাতি ৱিযত্তস্স. সঙ্ঘেন ৱা কতোতি যোজনাতি. ততিযং.

৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদং

১০৮. চতুত্থে হিমমেৱ হিমন্তো, হিমন্তে নিযুত্তো হেমন্তিকো, কালোতি আহ ‘‘হেমন্তকালে’’তি. ওতাপেন্তা পক্কমিংসূতি সম্বন্ধো. কালসদ্দস্স সম্বন্ধিসদ্দত্তা সম্বন্ধাপেক্খোতি আহ ‘‘যস্স কস্সচী’’তি. হিমৱস্সেনাতি হিমেন চ ৱস্সেন চ.

১১০. ‘‘ৱস্সিকো’’তি ন সঙ্কেতাতি অৱস্সিকসঙ্কেতা. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতে’’তি ৱিসেসিতত্তা হেমন্তিকগিম্হিকমাসাযেৱ গহেতব্বাতি আহ ‘‘চত্তাৰো হেমন্তিকে’’তিআদি. যত্থাতি যস্মিং ৰুক্খে. ন ঊহদন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘কাকা ৱা’’তি এত্থ ৱাসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞে ৱা সকুন্তা’’তি. তস্মাতি যস্মা অনুজানাতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং ৰুক্খে, ৱিস্সমিত্ৱা গচ্ছন্তীতি যোজনা. যস্মিন্তি ৰুক্খে, কত্ৱা ৱসন্তীতি যোজনা. অট্ঠ মাসে এৱাতি সম্ভৱতো আহ ‘‘যেসু জনপদেসূ’’তিআদি. তেসুপীতি জনপদেসুপি. অৱস্সিকসঙ্কেতে এৱাতি সম্ভৱতো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. ‘‘ৱিগতৱলাহকং ৱিসুদ্ধং নভং হোতী’’তি ইমিনা সচে অৱিগতৱলাহকং অৱিসুদ্ধং নভং হোতি, নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতি দীপেতি. ‘‘এৱৰূপে কালে’’তি পদং ‘‘নিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি পদে আধাৰো.

অব্ভোকাসিকেনাপীতি অব্ভোকাসধুতঙ্গযুত্তেনাপি. পিসদ্দো ৰুক্খমূলিকস্স অপেক্খকো. ৱত্তং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তস্সাতি অব্ভোকাসিকস্স. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. তত্থেৱাতি পুগ্গলিকমঞ্চকেযেৱ. সঙ্ঘিকং মঞ্চন্তি সম্বন্ধো. ৱীতমঞ্চকোতি ৱাযিতমঞ্চকো. তস্মিন্তি ৱীতমঞ্চকে. পুৰাণমঞ্চকো নস্সন্তোপি অনগ্ঘোতি আহ ‘‘পুৰাণমঞ্চকো গহেতব্বো’’তি. চম্মেন অৱনহিতব্বোতি ওনদ্ধো, সো এৱ ওনদ্ধকো. গহেত্ৱা চ পন পঞ্ঞপেত্ৱা নিপজ্জিতুং ন ৱট্টতীতি যোজনা. অসমযেতি ৱস্সিকসঙ্খাতে অকালে. চতুগ্গুণেনাপীতি চতুপটলেনপি. ৱট্টন্তি ৱলাহকা আৱট্টন্তি অস্মিং সমযেতি ৱট্টুলো, সো এৱ ৱট্টলিকো, সত্তাহং ৱট্টলিকো, সত্তাহো ৱা ৱট্টলিকো সত্তাহৱট্টলিকো, সো আদি যেসং তানীতি সত্তাহৱট্টলিকাদীনি. আদিসদ্দেন সত্তাহতো ঊনাধিকানি গহেতব্বানি. কাযানুগতিকত্তাতি কাযং অনুগমকত্তা কাযসদিসত্তাতি অত্থো.

পণ্ণকুটীসূতি পণ্ণেন ছাদিতকুটীসু. সভাগভিক্খূনন্তি অত্তনা সভাগভিক্খূনং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. অনোৱস্সকে ঠানেতি যোজনা. লগ্গেত্ৱাতি লম্বেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. ‘‘সম্মজ্জনি’’ন্তি পদং ‘‘গহেত্ৱা’’তি পদে অৱুত্তকম্মং, ‘‘ঠপেতব্বা’’তি পদে ৱুত্তকম্মং. ধোৱিত্ৱাতি সম্মজ্জনিং সুদ্ধং কত্ৱা. উপোসথাগাৰাদীসূতিআদিসদ্দেন পৰিৱেণাদীনি গহেতব্বানি.

যো পন ভিক্খু গন্তুকামো হোতি, তেনাতি যোজনা. তত্থাতি সালাযং. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি ঠানে. পাকতিকট্ঠানেতি পকতিযা গহিতট্ঠানে. তত্ৰ তত্ৰেৱাতি তেসু তেসু চেতিযঙ্গণাদীসুযেৱ. অসনসালন্তি অসন্তি ভক্খন্তি অস্সং সালাযন্তি অসনা, অসনা চ সা সালা চেতি অসনসালা, ভোজনসালাতি অত্থো. তত্ৰাতি তস্স সম্মজ্জন্তস্স, তস্মিং ‘‘ৱত্তং জানিতব্ব’’ন্তি পাঠে ৱা. মজ্ঝতোতি পৱিত্ততো, সুদ্ধট্ঠানতোতি অত্থো. পাদট্ঠানাভিমুখাতি সম্মজ্জন্তস্স পাদট্ঠানং অভিমুখা. ৱালিকা হৰিতব্বাতি পংসু চ ৱালিকা চ অপনেতব্বা. সম্মুঞ্চনীসলাকায পৰং পেল্লেতব্বাতি অধিপ্পাযো. বহীতি সম্মজ্জিতব্বতলতো বহি.

১১১. মসাৰকোতীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপৰিযাযো, মসাৰকো নামাতি অত্থো. এৱং বুন্দিকাবদ্ধোতীতিআদীসুপি. পাদে মসিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ অটনিযো পৱেসেতব্বা এত্থাতি মসাৰকো. বুন্দো এৱ বুন্দিকো, পাদো, তস্মিং আবদ্ধা বন্ধিতা অটনী যস্সাতি বুন্দিকাবদ্ধো. কুড়ীৰস্স পাদো ৱিয পাদো যস্সাতি কুড়ীৰপাদকো, যথা কুড়ীৰো ৱঙ্কপাদো হোতি, এৱং ৱঙ্কপাদোতি ৱুত্তং হোতি. আহচ্চ অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পৱেসিতো পাদো যস্সাতি আহচ্চপাদকো. আণিন্তি অগ্গখিলং. মঞ্চতি পুগ্গলং ধাৰেতীতি মঞ্চো. পীঠতি ৱিসমদুক্খং হিংসতীতি পীঠং. পণৱোতি একো তূৰিযৱিসেসো, তস্স সণ্ঠানং কত্ৱাতি অত্থো. তঞ্হি এতৰহি বুদ্ধপটিমস্স পল্লঙ্কসণ্ঠানং হোতি. তন্তি কোচ্ছং. কৰোন্তি কিৰাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সেনাসনপৰিভোগে. হীতি সচ্চং. তন্তি কোচ্ছং মহগ্ঘং হোতি, মহগ্ঘত্তা ভদ্দপীঠন্তিপি ৱুচ্চতি. যেনাতি যেন ভিক্খুনা. ‘‘থামমজ্ঝিমস্সা’’তি পদেন পমাণমজ্ঝিমং নিৱত্তেতি.

এত্থাতি ‘‘অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যা’’তি পদে. থেৰো আণাপেতীতি যোজনা. আণাপেতীতি চ আণ-ধাতুযা এৱ পেসনসঙ্খাতস্স হেত্ৱত্থস্স ৱাচকত্তা ণাপেসদ্দো স্ৱত্থোৱ. সোতি দহৰো. তথাতি যথা থেৰেন ৱুত্তো, তথা কত্ৱাতি অত্থো. তত্থাতি দিৱাট্ঠানে, মঞ্চপীঠে ৱা. ততোতি ঠপনকালতো. পৰিবুন্ধেতি হিং সেতীতি পলিবোধো, পৰিসদ্দো উপসগ্গো, সো ৱিকাৰৱসেন অঞ্ঞথা জাতো. সো পলিবোধো অঞ্ঞত্থ আৱাসাদিকো, ইধ পন সন্থৰাপিতমঞ্চাদিকো. সাযন্তি সাযন্হে, ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. থেৰো ভণতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি মঞ্চপীঠে. ‘‘বালো হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুগ্গহিতৱত্তো’’তি. অনুগ্গহিতং ৱত্তং যেনাতি অনুগ্গহিতৱত্তো, থেৰো. তজ্জেতীতি উব্বেজেতি. তস্মিন্তি দহৰে. অস্সাতি থেৰস্স.

আণত্তিক্খণেযেৱাতি থেৰস্স পেসনক্খণেযেৱ. দহৰো ৱদতীতি যোজনা. ‘‘থেৰো’’তি পদং ‘‘ৱত্ৱা গচ্ছতী’’তি পদদ্ৱযে কত্তা, ‘‘কাৰেতব্বো’’তি পদে কম্মং. নন্তি মঞ্চপীঠং, ‘‘পঞ্ঞপেত্ৱা’’তিপদমপেক্খিয এৱং ৱুত্তং. নন্তি দহৰং ৱা. ‘‘ৱত্ৱা’’তি পদমপেক্খিয এৱং ৱুত্তং. তত্থেৱাতি মঞ্চপীঠেযেৱ. অস্সাতি থেৰস্স. তত্থাতি দিৱাট্ঠানে. ভোজনসালতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি ভোজনসালতো নিক্খমিত্ৱা মঞ্চপীঠপঞ্ঞাপনট্ঠানতো অঞ্ঞং ঠানং গচ্ছন্তো, থেৰোতি যোজনা. তত্থেৱাতি দিৱাট্ঠানেযেৱ. যত্ৰিচ্ছতীতি যং ঠানং গন্তুমিচ্ছতীতি অত্থো. অন্তৰসন্নিপাতেতি সকলং অহোৰত্তং অসন্নিপাতেত্ৱা অন্তৰে সন্নিপাতে সতীতি যোজনা.

তত্থাতি তস্মিং ঠানে. আগন্তুকা গণ্হন্তীতি সম্বন্ধো. ততোতি গণ্হনতো. তেসন্তি আগন্তুকানং. যেহীতি আৱাসিকো ৱা হোতু, আগন্তুকো ৱা, যেহি ভিক্খূহি. তেতি নিসিন্নকভিক্খূ. উদ্ধং পাড়িপাঠং সাৰেতি পৱত্তেতীতি উস্সাৰকো. ধম্মকথাযং সাধূতি ধম্মকথিকো. তস্মিন্তি উস্সাৰকে ৱা ধম্মকথিকে ৱা. অহোৰত্তন্তি অহো চ ৰত্তি চ অহোৰত্তং, অচ্চন্তসংযোগপদং. ইতৰস্মিন্তি পঠমং নিসিন্নভিক্খুতো অঞ্ঞস্মিং ভিক্খুম্হীতি যোজনা. অন্তোউপচাৰট্ঠেযেৱাতি লেড্ডুপাতসঙ্খাতস্স উপচাৰস্স অন্তো ঠিতেযেৱ, অনাদৰে চেতং ভুম্মং. সব্বত্থাতি আপত্তিৱাৰঅনাপত্তিৱাৰেসু.

১১২. চিমিলিকং ৱাতিআদীসু ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তন্তি চিমিলিকত্থৰণং. উত্তৰি অত্থৰিতব্বন্তি উত্তৰত্থৰণন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘উত্তৰত্থৰণং নামা’’তিআদি. ভূমিযন্তি সুধাদিপৰিকম্মেন অকতাযং পকতিভূমিযং. চম্মখণ্ডোতি এত্থ চম্মংযেৱ অন্তে খণ্ডত্তা ছিন্নত্তা চম্মখণ্ডোতি ৱুচ্চতি. ননু সীহচম্মাদীনি ন কপ্পন্তীতি আহ ‘‘অট্ঠকথাসু হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং. তস্মাতি যস্মা ন দিস্সতি, তস্মা. পৰিহৰণেযেৱাতি অত্তনো সন্তকন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা, পুগ্গলিকন্তি ৱা পৰিগ্গহেত্ৱা তং তং ঠানং হৰণেযেৱ. পাদো পুঞ্ছীযতি সোধীযতি এতাযাতি পাদপুঞ্ছনীতি কত্ৱা ৰজ্জুপিলোতিকাযো পাদপুঞ্ছনীতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পাদপুঞ্ছনী নামা’’তিআদি. মযসদ্দলোপং কত্ৱা ফলকপীঠন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠ’’ন্তি. ফলকঞ্চ পীঠঞ্চ ফলকপীঠন্তি ৱা দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অথ ৱা’’তি. এতেনাতি ‘‘ফলকপীঠ’’ন্তি পদেন. ‘‘সঙ্গহিত’’ন্তি পদে কৰণং, কত্তা ৱা. বীজনিপত্তকন্তি চতুৰস্সবীজনীযেৱ সকুণপত্তসদিসত্তা বীজনিপত্তকং, সদিসত্থে কো. ‘‘অজ্ঝোকাসে’’তি পদং ‘‘পচিত্ৱা’’তি পদে আধাৰো. অগ্গিসালাযন্তি অগ্গিনা পচনসালাযং. পব্ভাৰেতি লেণসদিসে পব্ভাৰে. যত্থাতি যস্মিং ঠানে.

যস্মিন্তি পুগ্গলে. ‘‘অত্তনো পুগ্গলিকমিৱ হোতী’’তি ইমিনা অনাপত্তীতি দস্সেতি.

১১৩. যো ভিক্খু ৱা লজ্জী হোতি, তথাৰূপং ভিক্খুং ৱা তি যোজনা. ‘‘লজ্জী হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতী’’তি. যোতি আপুচ্ছকো ভিক্খু. ‘‘কেনচি উপদ্দুতং হোতী’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচেপি হী’’তিআদি. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. ৱুড্ঢতৰো ভিক্খু গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. তং পদেসন্তি সেনাসনট্ঠপিতট্ঠানং. আপদাসূতি ৱিপত্তীসূতি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদং

১১৬. পঞ্চমে মঞ্চকভিসীতি মঞ্চে অত্থৰিতব্বো মঞ্চকো, সোযেৱ ভিসীতি মঞ্চকভিসি. এৱং পীঠকভিসিপি. পাৱাৰো কোজৱোতি দ্ৱেযেৱ পচ্চত্থৰণন্তি ৱুত্তাতি আহ ‘‘পাৱাৰো’’তিআদি. ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. দুতিযাতিক্কমেতি দুতিযপাদাতিক্কমে. সেনাসনতোতি সচে একং সেনাসনং হোতি, ততো. অথ বহূনি সেনাসনানি হোন্তি, সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো. একো লেড্ডুপাতো সেনাসনস্স উপচাৰো হোতি, একো পৰিক্খেপাৰহোতি আহ ‘‘দ্ৱে লেড্ডুপাতা’’তি.

সচে ভিক্খু, সামণেৰো, আৰামিকো চাতি তযো হোন্তি, ভিক্খুং অনাপুচ্ছিত্ৱা সামণেৰো ৱা আৰামিকো ৱা ন আপুচ্ছিতব্বো. অথ সামণেৰো, আৰামিকো চাতি দ্ৱে হোন্তি, সামণেৰং অনাপুচ্ছিত্ৱা আৰামিকোৱ ন আপুচ্ছিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খুম্হি সতী’’তিআদি. তীসুপি অসন্তেসু আপুচ্ছিতব্বৱিধিং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তস্মিম্পি অসতী’’তিআদি. যেনাতি উপাসকেন, ‘‘কাৰিতো’’তি পদে কত্তা. তস্সাতি ৱিহাৰসামিকস্স. তস্মিম্পি অসতি গন্তব্বন্তি যোজনা. পাসাণেসূতি পাসাণফলকেসু. সচে উস্সহতীতি সচে সক্কোতি. উস্সহন্তেন ভিক্খুনা ঠপেতব্বন্তি যোজনা. তেপীতি উপাসকাপি, ন সম্পটিচ্ছন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি দাৰুভণ্ডাদীসু.

পৰিচ্ছেদাকাৰেন ৱেণীযতি দিস্সতীতি পৰিৱেণং. ‘‘অথ খো’’তি পদং ‘‘ৱেদিতব্ব’’ন্তি পদে অৰুচিলক্খণং. ‘‘আসন্নে’’তি ইমিনা উপচাৰসদ্দস্স উপট্ঠানত্থঅঞ্ঞৰোপনত্থে নিৱত্তেতি. যস্মা ৱম্মিকৰাসিযেৱ হোতি, তস্মাতি যোজনা. উপচিনন্তীতি উপচিকা, তাহি নিমিত্তভূতাহি পলুজ্জতি নস্সতীতি অত্থো. সেনাসনন্তি ৱিহাৰং. খাযিতুন্তি খাদিতুং, অযমেৱ ৱা পাঠো. তন্তি মঞ্চপীঠং. মঞ্চপীঠং ৱিহাৰে অপঞ্ঞপেত্ৱা ৱিহাৰূপচাৰে পঞ্ঞাপনস্স ৱিসেসফলং দস্সেতুং আহ ‘‘ৱিহাৰূপচাৰে পনা’’তিআদি. ৱিহাৰূপচাৰে পঞ্ঞপিতন্তি সম্বন্ধো.

১১৮. ‘‘গচ্ছন্তেনা’’তি পদং ‘‘গন্তব্ব’’ন্তি পদে কত্তা. তথেৱাতি যথা পুৰিমভিক্খু কৰোতি, তথেৱ. ৱসন্তেন ভিক্খুনা পটিসামেতব্বন্তি যোজনা. ৰত্তিট্ঠানন্তি ৰত্তিং ৱসনট্ঠানং.

যা দীঘসালা ৱা যা পণ্ণসালা ৱা উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততোতি যোজনা. তস্মিন্তি দীঘসালাদিকে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা, সন্তিট্ঠন্তীতি সম্বন্ধো. সিলুচ্চযোতি পব্বতো, তস্মিং লেণং সিলুচ্চযলেণং, পব্বতগুহাতি অত্থো. উপচিকাসঙ্কাতি উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানন্তি আসঙ্কা. ততোতি পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণথম্ভেসু ৱা কতসেনাসনাদিতো. আগন্তুকো যো ভিক্খু অনুৱত্তন্তো ৱসতীতি সম্বন্ধো. সোতি আগন্তুকো ভিক্খু. পুন সোতি আগন্তুকো ভিক্খুযেৱ. ততোতি গহেত্ৱা ইস্সৰিযেন ৱসনতো. উভোপীতি আৱাসিকোপি আগন্তুকোপি দ্ৱে ভিক্খূ. তেসূতি দ্ৱীসু তীসু. পচ্ছিমস্সাতি সব্বপচ্ছিমস্স. আভোগেনাতি আভোগমত্তেন মুত্তি নত্থি, আপুচ্ছিতব্বমেৱাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞতোতি অঞ্ঞাৱাসতো. অঞ্ঞত্ৰাতি অঞ্ঞস্মিং আৱাসে. তত্থেৱাতি আনীতাৱাসেযেৱ. তেনাতি ৱুড্ঢতৰেন, ‘‘সম্পটিচ্ছিতে’’তি পদে কত্তা. সম্পটিচ্ছিতেতি ৱুড্ঢতৰেন সম্পটিচ্ছিতেপি ইতৰস্স গন্তুং ৱট্টতি আপুচ্ছিতত্তাতি ৱদন্তি. নট্ঠং ৱাতি নট্ঠে ৱা সেনাসনে সতি গীৱা ন হোতীতি যোজনা. অঞ্ঞস্সাতি অৱিস্সাসিকপুগ্গলস্স. নট্ঠানীতি নট্ঠেসু মঞ্চপীঠেসু সন্তেসু.

ৱুড্ঢতৰো ভিক্খু চ ইস্সৰিযো চ যক্খো চ সীহো চ ৱাড়মিগো চ কণ্হসপ্পো চ ৱুড্ঢ…পে… কণ্হসপ্পা, তে আদযো যেসং তেতি ৱুড্ঢ…পে… কণ্হসপ্পাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন পেতাদযো সঙ্গণ্হাতি. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. অস্সাতি ভিক্খুনো. ‘‘পলিবুদ্ধো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘উপদ্দুতো’’তি. পঞ্চমং.

৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদং

১১৯. ছট্ঠে ৰূম্ভিত্ৱাতি নিৱাৰেত্ৱা, আৱৰণং কত্ৱাতি অত্থো. ৱস্সগ্গেনাতি ৱস্সগণনায. অনুপখজ্জাতি এত্থ খদ হিংসাযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ দকাৰন্তধাতু) ৱুত্তত্তা খদসদ্দো হিংসত্থো হোতি. অনুসমীপং উপগন্ত্ৱা খদনং হিং সনং নাম অনুসমীপং পৱিসনমেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুপৱিসিত্ৱা’’তি.

১২০. ‘‘জান’’ন্তি এত্থ জাননাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অনুট্ঠাপনীযো অয’’ন্তি. তেনেৱাতি জাননহেতুনা এৱ. অস্সাতি ‘‘জান’’ন্তিপদস্স. হীতি ৱিত্থাৰজোতকো. সঙ্ঘো পন দেতীতি সম্বন্ধো. যস্সাতি ৱুড্ঢাদীসু অঞ্ঞতৰস্স. এত্থাতি ৱুড্ঢগিলানাদীসু. গিলানস্সপি দেতীতি যোজনা. ‘‘গিলানো’’তি পদং ‘‘ন পীড়েতব্বো, অনুকম্পিতব্বো’’তিপদদ্ৱযে ৱুত্তকম্মং. ‘‘কামঞ্চা’’তি পদস্স অনুগ্গহত্থজোতকত্তা পনসদ্দো গৰহত্থজোতকো.

১২১. মঞ্চপীঠানং উপচাৰো নামাতি সম্বন্ধো. যতোতি যতো কুতোচি ঠানতো. যাৱ মঞ্চপীঠং অত্থি, তাৱ উপচাৰো নামাতি যোজনা. তস্মিং উপচাৰে ঠিতস্স ভিক্খুনো উপচাৰেতি সম্বন্ধো.

‘‘অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱা’’তি এত্থ ৱাসদ্দস্স অনিযমৱিকপ্পত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অভিনিসীদনমত্তেনা’’তিআদি.

১২২. ইতোতি ৱাৰতো. ইধাতি ইমস্মিং পাচিত্তিযৱাৰে. যথা ৱুত্তো, এৱন্তি সম্বন্ধো. সব্বত্থেৱাতি সব্বেসু এৱ ৱিহাৰপৰিৱেণেসু. অস্সাতি ৱিসভাগপুগ্গলস্স. ইধাপীতি ইমস্মিম্পি সিক্খাপদে. তত্থাতি ৱিস্সাসিকপুগ্গলে.

১২৩. পাড়িযং ‘‘আপদাসূ’’তিপদং ‘‘পৱিসতী’’তি অজ্ঝাহাৰপদেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘আপদাসূতিআদী’’তি. ছট্ঠং.

৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদং

১২৬. সত্তমে যে পাসাদা ৱা যানি ৱা চতুস্সালানীতি যোজনা. চতস্সো ভূমিযো এতেসন্তি চতুভূমকা. এৱং পঞ্চভূমকা. কোট্ঠকানীতি দ্ৱাৰকোট্ঠকানি. ‘‘পাসাদা’’তিপদমপেক্খিয ৱুত্তং ‘‘যে’’তিপদং, ‘‘চতুস্সালানী’’তিপদে অপেক্খিতে ‘‘যানী’’তি লিঙ্গৱিপল্লাসো হোতি. সেনাসনেসু একেন পযোগেন বহুকে দ্ৱাৰে ভিক্খুং অতিক্কামেতীতি সম্বন্ধো. নানাপযোগেহি নানাদ্ৱাৰে ভিক্খুং অতিক্কামেন্তস্সাতি যোজনা. ‘‘দ্ৱাৰগণনাযা’’তিইমিনা পযোগগণনাযাতিপি অত্থং ঞাপেতি অত্থতো পাকটত্তা. অনামসিত্ৱাতি অছুপিত্ৱা.

এত্তকানীতি এতপমাণানি. তস্সাতি নিক্কড্ঢিযমানস্স ভিক্খুস্স. গাড়্হন্তি দড়্হং.

১২৭. ইধাপীতি ইমস্মিম্পি সিক্খাপদে. পিসদ্দো পুৰিমসিক্খাপদাপেক্খো. সব্বত্থাতি সব্বেসু সিক্খাপদেসু. যত্ৰাতি যস্মিং সিক্খাপদে.

১২৮. সোতি ভণ্ডনকাৰককলহকাৰকো ভিক্খু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পক্খন্তি অত্তনো পক্খং. নিক্কড্ঢিযমানপুগ্গলপক্খে উম্মত্তকস্স নিক্কড্ঢতি ৱা নিক্কড্ঢাপেতি ৱাতি সম্বন্ধিতব্বং. নিক্কড্ঢকপুগ্গলপক্খে উম্মত্তকস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধিতব্বন্তি. সত্তমং.

৮. ৱেহাসকুটিসিক্খাপদং

১২৯. অট্ঠমে অচ্ছন্নতলত্তা উপৰি ৱেহাসো এতিস্সাতি উপৰিৱেহাসা, সা চ সা কুটি চেতি উপৰিৱেহাসকুটীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপৰিঅচ্ছন্নতলাযা’’তি. তস্সা কুটিযা সৰূপং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘দ্ৱিভূমিককুটিযা ৱা’’তিআদি. ‘‘মঞ্চ’’ন্তি পদং ‘‘অভী’’তিউপসগ্গেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘অভিভৱিত্ৱা’’তি. ‘‘নিসীদতী’’তি কিৰিযাপদেন ৱা যোজেতব্বোতি আহ ‘‘ভুম্মত্থে ৱা’’তিআদি. এতন্তি ‘‘মঞ্চ’’ন্তিপদে এতং ৱচনং উপযোগৱচনং. অথ ৱা এতন্তি ‘‘মঞ্চ’’ন্তিপদং উপযোগৱচনৱন্তং. এত্থ চ পচ্ছিমসম্বন্ধে অভীত্যূপসগ্গো পদালঙ্কাৰমত্তো পদৱিভূসনমত্তোতি আহ ‘‘অভীতি ইদং পনা’’তিআদি. পদসোভণত্থন্তি পদস্স অলঙ্কাৰত্থং ৱিভূসনত্থং পদস্স ফুল্লিতত্থন্তি অধিপ্পাযো. নিপতিত্ৱাতি এত্থ নীত্যূপসগ্গো ধাত্ৱত্থানুৱত্তকোতি আহ ‘‘পতিত্ৱা’’তি. অথ ৱা নিক্খন্তত্থৱাচকোতি আহ ‘‘নিক্খমিত্ৱা ৱা’’তি. ইমিনা নীত্যূপসগ্গস্স ধাত্ৱত্থৱিসেসকতং দীপেতি, নিক্খন্তো হুত্ৱা পতিত্ৱাতি অত্থো. হীতি যস্মা. আণীতি অগ্গখীলা.

১৩১. যা কুটি সীসং ন ঘট্টেতি, সা অসীসঘট্টা নামাতি যোজনা. ‘‘পমাণমজ্ঝিমস্সা’’তিইমিনা থামমজ্ঝিমং নিৱত্তেতি. সব্বহেট্ঠিমাহীতি সব্বেসং দব্বসম্ভাৰানং হেট্ঠা ঠিতাহি. তুলাহীতি গেহথম্ভানমুপৰি ৱিত্থাৰৱসেন ঠিতেহি কট্ঠৱিসেসেহি. ইমিনা অট্ঠকথাৱচনেন চ তুলায সৰূপং পাকটং. কেচি পন তুলায সৰূপং অঞ্ঞথা ৱদন্তি. এতেনাতি ‘‘মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স অসীসঘট্টা’’তিৱচনেন দস্সিতা হোতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. যা কাচি কুটি ৱুচ্চতীতি যোজনা. উপৰীতি দ্ৱিভূমিককুটিযং ভূমিতো উপৰি ভূমিযং. অচ্ছন্নতলাতি অনুল্লোচতলা, অৱিতানতলাতি অত্থো. ইধ পনাতি ইমস্মিং পন সিক্খাপদে.

১৩৩. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. যাযন্তি যা অযং কুটি. তত্থাতি তস্সং সীসঘট্টকুটিযং. অনোণতেন ভিক্খুনাতি যোজনা. যস্সাতি কুটিযা. অপৰিভোগন্তি ন পৰিভুঞ্জিতব্বং, ন পৰিভুঞ্জনাৰহন্তি অত্থো. পতাণীতি পতনস্স নিৱাৰণা আণি অগ্গখীলা. সা হি আবন্ধং নযতি পৱত্তেতীতি আণীতি ৱুচ্চতি. যত্থাতি যস্মিং মঞ্চপীঠে. ন নিপ্পতন্তীতি নিক্খন্তো হুত্ৱা ন পতন্তি. আহচ্চপাদকেতি অঙ্গে আহনিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পৱেসিতপাদকে. নাগদন্তকাদীসূতি নাগস্স দন্তো ৱিযাতি নাগদন্তকো, সদিসত্থে কো, সো আদি যেসং তেতি নাগদন্তকাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখীলাদযো সঙ্গণ্হাতীতি. অট্ঠমং.

৯. মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদং

১৩৫. নৱমে পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি দ্ৱাৰবাহায. সা হি পিট্ঠে দ্ৱিন্নং কৱাটানং সং একতো ঘাটো ঘটনং সমাগমো এতস্সত্থীতি পিট্ঠসঙ্ঘাটোতি ৱুচ্চতি. কুৰুন্দিযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি যোজনা. তন্তি মহাঅট্ঠকথায ৱুত্তৱচনং. এৱং ‘‘তদেৱা’’তি এত্থাপি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ভগৱতাপীতি ন মহাঅট্ঠকথাচৰিযেহি এৱ ৱুত্তং, অথ খো ভগৱতাপি কতোতি যোজনা. দ্ৱাৰবন্ধেন অগ্গড়স্স অৱিনাভাৱতো ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তি ৱুত্তেপি অগ্গড়েন সহ দ্ৱাৰবন্ধট্ঠপনাযাতি অত্থোৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘সকৱাটকদ্ৱাৰবন্ধট্ঠপনাযা’’তি. অগ্গড়োতি কৱাটফলকো. ইমমেৱত্থন্তি মযা ৱুত্তং ইমং এৱ অত্থং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তিৱচনে. অধিপ্পাযোতি ভগৱতো অভিসন্ধি. হি-সদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. কম্পতীতি ভুসং কম্পতি. চলতীতি ঈসং চলতি. তেনাতি তেন সিথিলপতনহেতুনা. মাতিকাযং, পদভাজনীযঞ্চ ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তিপদস্স সম্বন্ধাভাৱতো তস্স সম্বন্ধং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তিৱচনে ন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. অত্থস্স কাৰণস্স উপ্পত্তি অত্থুপ্পত্তি, সাযেৱ অট্ঠুপ্পত্তীতি ৱুচ্চতি ত্থকাৰস্স ট্ঠকাৰং কত্ৱা. অধিকাৰতো দট্ঠব্বোতি যোজনা.

যং পন ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. যস্সাতি মহাৱিহাৰস্স. উপৰীতি দ্ৱাৰতো উপৰি. তীসু দিসাসূতি উভোসু পস্সেসু, উপৰীতি তীসু দিসাসু. তত্ৰাপীতি খুদ্দকে ৱিহাৰেপি. সাতি ভিত্তি. অপৰিপূৰউপচাৰাপীতি সমন্তা কৱাটপমাণেন অপৰিপূৰউপচাৰাপি. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেনাতি উক্কংসপমাণেন. হত্থপাসতো অতিৰেকং ন লিম্পিতব্বোতি অধিপ্পাযো. তীসু দিসাসু এৱ লিম্পিতব্বো ন হোতি, লেপোকাসে সতি অধোভাগেপি লিম্পিতব্বোতি আহ ‘‘সচে পনস্সা’’তিআদি. অস্সাতি ৱিহাৰস্স. আলোকং সন্ধেন্তি পিদহন্তীতি ‘‘আলোকসন্ধী’’তি ৱুত্তে ৱাতপানকৱাটকাযেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱাতপানকৱাটকা ৱুচ্চন্তী’’তি. ৱাতং পিৱতীতি ৱাতপানং, দ্ৱাৰং, তস্মিং ঠিতা কৱাটকা ৱাতপানকৱাটকা. তেতি ৱাতপানকৱাটকা পহৰন্তীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি আলোকসন্ধিম্হি. সব্বদিসাসূতি উভোসু পস্সেসু, হেট্ঠা, উপৰীতি চতূসু দিসাসু. ‘‘তস্মা’’তিপদং ‘‘লিম্পিতব্বো ৱা লেপাপেতব্বো ৱা’’তিপদদ্ৱযে হেতু. এত্থাতি ‘‘আলোকসন্ধিপৰিকম্মাযা’’তিপদে.

ইমিনাতি সেতৱণ্ণাদিনা. সব্বমেতন্তি এতং সব্বং সেতৱণ্ণাদিকং.

যন্তি কিচ্চং. কত্তব্বং কিচ্চন্তি সম্বন্ধো. সদ্দন্তৰব্যৱহিতোপি দ্ৱত্তিসদ্দো পৰিযাযসদ্দেন সমাসো হোতীতি আহ ‘‘ছদনস্স দ্ৱত্তিপৰিযায’’ন্তি. দ্ৱে ৱা তযো ৱা পৰিযাযা সমাহটাতি দ্ৱত্তিপৰিযাযং, সমাহাৰে দিগু, তিসদ্দে পৰে দ্ৱিস্স অকাৰো হোতি. পৰিক্খেপোতি অনুক্কমেন পৰিক্খেপো. অপত্যূপসগ্গস্স পটিসেধৱাচকত্তা ‘‘অহৰিতে’’তি ৱুত্তং. এত্থাতি ‘‘অপহৰিতে’’তি পদে. ‘‘হৰিত’’ন্তি ইমিনা অধিপ্পেতন্তি সম্বন্ধো. আদিকপ্পকালে অপৰণ্ণতো পুব্বে পৱত্তং অন্নং পুব্বণ্ণং, অপৰস্মিং পুব্বণ্ণতো পচ্ছা পৱত্তং অন্নং অপৰণ্ণং, নকাৰদ্ৱযস্স ণকাৰদ্ৱযং কত্ৱা. তেনেৱাতি অধিপ্পেতত্তা এৱ.

ৱুত্তন্তি ৱপিতং, যথা ‘‘সুমেধভূতো ভগৱা’’তিএত্থ বোধিং অসম্পত্তোপি বোধিসত্তো সুমেধভূতো ‘‘ভগৱা’’তি ৱুচ্চতি অৱস্সম্ভাৱিযত্তা, এৱং হৰিতং অসম্পত্তম্পি খেত্তং ‘‘হৰিত’’ন্তি ৱুচ্চতি অৱস্সম্ভাৱিযত্তাতি অত্থং দস্সেতি ‘‘যস্মিম্পি খেত্তে’’তিআদিনা.

অহৰিতেযেৱাতি হৰিতৱিৰহে এৱ খেত্তেতি যোজনা. তত্ৰাপীতি অহৰিতখেত্তেপি. ‘‘পিট্ঠিৱংসস্সা’’তিপদং ‘‘পস্সে’’তিপদে সাম্যত্থছট্ঠী, ইমিনা পকতিগেহং দস্সেতি. ‘‘কূটাগাৰকণ্ণিকাযা’’তিপদং ‘‘উপৰি, থূপিকাযা’’তিপদে সাম্যত্থছট্ঠী, ইমিনা এককূটযুত্তে মাড়াদিকে দস্সেতি. ঠিতং ভিক্খুন্তি সম্বন্ধো. নিসিন্নকং যংকঞ্চি জনন্তি যোজনা. তস্সাতি ঠিতট্ঠানস্স. অন্তোতি অব্ভন্তৰে, হি যস্মা অযং ওকাসো পতনোকাসোতি যোজনা.

১৩৬. ছাদিতং নামাতি এত্থ ছাদিতসদ্দো ভাৱত্থো হোতি, তেনাহ ‘‘ছাদন’’ন্তি. উজুকমেৱাতি ছদনুট্ঠাপনতো উদ্ধং উজুকং এৱ. তন্তি ছাদনং. অপনেত্ৱাপীতি নাসেত্ৱাপি. তস্মাতি যস্মা লব্ভতি, তস্মা, পক্কমিতব্বন্তি সম্বন্ধো. পৰিক্খেপেনাতি পৰিৱাৰেন ছাদেন্তস্সাতি যোজনা. ইধাপীতি পৰিযাযছাদনেপি অধিট্ঠহিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তুণ্হীভূতেনাতি তুণ্হীভূতো হুত্ৱা. ছদনুপৰীতি ছদনস্স উপৰি. হীতি সচ্চং. ‘‘ততো চে উত্তৰি’’ন্তি এত্থ ততো দ্ৱত্তিপৰিযাযতো উপৰীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তিণ্ণং মগ্গানং ৱা’’তিআদি.

১৩৭. কৰেন হত্থেন লুনিতব্বো, ছিন্দিতব্বো, লাতব্বো গহেতব্বোতি ৱা কৰড়োতি কতে অত্থপকৰণাদিতো তিণমুট্ঠি এৱাতি আহ ‘‘তিণমুট্ঠিয’’ন্তি. নৱমং.

১০. সপ্পাণকসিক্খাপদং

১৪০. দসমে ‘‘জান’’ন্তি গচ্ছন্তাদিগণোতি আহ ‘‘জানন্তো’’তি. সং ৱিজ্জতি পাণো এত্থাতি সপাণকং. এতন্তি উদকং. সযং জানন্তোপি পৰেন জানাপেন্তোপি জানাতিযেৱ নামাতি আহ ‘‘যথা তথা ৱা’’তি. সপাণকং উদকন্তি কৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং, তেনাহ ‘‘তেন উদকেনা’’তি. পুব্বেতি পথৱিখণনসিক্খাপদাদিকে.

তত্থাতি ‘‘সিঞ্চেয্য ৱা সিঞ্চাপেয্য ৱা’’তিপদে. ধাৰন্তি সোতং. মাতিকং পমুখন্তি মাতিকং অভিমুখং. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে. অঞ্ঞতো ঠানতো অঞ্ঞং ঠানং নেতীতি যোজনা. ‘‘সপাণকং উদক’’ন্তি সামঞ্ঞৱচনস্সপি ৱিসেসে অৱট্ঠানতো, ৱিসেসত্থিনা চ ৱিসেসস্স অনুপযোজিতব্বতো ইধ ৱিসেসউদকন্তি সন্ধাযভাসিতত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদং পনা’’তিআদি. ইদং পন ন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. যন্তি উদকং ‘‘গচ্ছতী’’তিপদে কত্তা. যত্থাতি যস্মিং উদকেতি. দসমং.

ভূতগামৱগ্গো দুতিযো.