৫. পাচিত্তিযকণ্ডং
১. মুসাৱাদসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
খুদ্দকানন্তি সুখুমাপত্তিপকাসকত্তা অপ্পকানং, গণনতো ৱা পচুৰত্তা বহুকানং. যেসং সিক্খাপদানন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যেস’’ন্তি পদং ‘‘সঙ্গহো’’তি পদে সাম্যত্থছট্ঠী. সঙ্গহীযতে সঙ্গহো. ‘‘নৱহি ৱগ্গেহী’’তিপদং ‘‘সঙ্গহো, সুপ্পতিট্ঠিতো’’তি পদদ্ৱযে কৰণং. দানীতি কালৱাচকো সত্তম্যন্তনিপাতো ইদানি-পৰিযাযো, ইমস্মিং কালেতি অত্থো. তেসন্তি খুদ্দকানং, অযং ৱণ্ণনাতি সম্বন্ধো. ভৱতীতি এত্থ তি-সদ্দো একংসত্থে অনাগতকালিকো হোতি ‘‘নিৰযং নূন গচ্ছামি, এত্থ মে নত্থি সংসযো’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৩৩১) ৱিয. কিঞ্চাপেত্থ হি যথা একংসৱাচকো নূনসদ্দো অত্থি, ন এৱং ‘‘ভৱতী’’তি পদে, অত্থতো পন অযং ৱণ্ণনা নূন ভৱিস্সতীতি অত্থো গহেতব্বো. অথ ৱা অৱস্সম্ভাৱিযত্থে অনাগতকালৱাচকো হোতি ‘‘ধুৱং বুদ্ধো ভৱামহ’’ন্তিআদীসু (বু. ৱং. ২.১০৯-১১৪) ৱিয. কামঞ্হেত্থ যথা অৱস্সম্ভাৱিযত্থৱাচকো ধুৱসদ্দো অত্থি, ন এৱং ‘‘ভৱতী’’তি পদে, অত্থতো পন ধুৱং ভৱিস্সতি অযং ৱণ্ণনাতি অত্থো গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং.
১. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘মুসাৱাদৱগ্গস্সা’’তি পদে নিদ্ধাৰণসমুদাযো, তেসু নৱসু ৱগ্গেসূতি অত্থো. পঠমসিক্খাপদেতি ৱা, তেসু খুদ্দকেসু সিক্খাপদেসূতি অত্থো. সক্যানং পুত্তোতি ভগিনীহি সংৱাসকৰণতো লোকমৰিযাদং ছিন্দিতুং, জাতিসম্ভেদতো ৱা ৰক্খিতুং সক্কুণন্তীতি সক্যা. সাকৱনসণ্ডে নগৰং মাপেন্তীতি ৱা সক্যা, পুব্বৰাজানো. তেসং ৱংসে ভূতত্তা এতৰহিপি ৰাজানো সক্যা নাম, তেসং পুত্তোতি অত্থো. ‘‘বুদ্ধকালে’’তি পদং ‘‘পব্বজিংসূ’’তি পদে আধাৰো. সক্যকুলতো নিক্খমিত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৱাদক্খিত্তো’’ত্যাদিনা ৱাদেন খিত্তো, ৱাদম্হি ৱাতি অত্থং দস্সেতি. যত্ৰ যত্ৰাতি যস্সং যস্সং দিট্ঠিযং পৱত্ততীতি সম্বন্ধো. অৱজানিত্ৱাতি পটিস্সৱেন ৱিযোগং কত্ৱা. অৱসদ্দো হি ৱিযোগত্থৱাচকো. ‘‘অপজানিত্ৱা’’তিপি পাঠো, পটিঞ্ঞাতং অপনীতং কত্ৱাতি অত্থো. দোসন্তি অযুত্তিদোসং, সল্লক্খেন্তো হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. কথেন্তো কথেন্তোতি অন্তসদ্দো মানসদ্দকাৰিযো. কথিযমানো কথিযমানোতি হি অত্থো. পটিজানিত্ৱাতি পটিঞ্ঞাতং কত্ৱা. আনিসংসন্তি নিদ্দোসং গুণং. পটিপুব্বো চৰসদ্দো পটিচ্ছাদনত্থোতি আহ ‘‘পটিচৰতি পটিচ্ছাদেতী’’তি. ‘‘কিং পন ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি ৱদতি. কস্মাতি ৱুত্তে ‘‘জানিতব্বতো’’তি ৱদতি. যদি এৱং নিব্বানম্পি জানিতব্বত্তা অনিচ্চং নাম সিযাতি ৱুত্তে অত্তনো হেতুম্হি দোসং দিস্ৱা অহং ‘‘জানিতব্বতো’’তি হেতুং ন ৱদামি, ‘‘জাতিধম্মতো’’তি পন ৱদামি. তযা পন দুস্সুতত্তা এৱং ৱুত্তন্তি ৱত্ৱা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি. ‘‘কুৰুন্দিয’’ন্তি পদং ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদে আধাৰো. এতস্সাতি ‘‘ৰূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৱচনস্স. তত্ৰাতি কুৰুন্দিযং. তস্সাতি পটিজাননাৱজাননস্স. ‘‘পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি পদং ‘‘ভাসতী’’তিপদে সম্পদানং. ‘‘মহাঅট্ঠকথায’’ন্তিপদং ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদে আধাৰো. ‘‘দিৱাট্ঠানাদীসূ’’তি পদং উপনেতব্বং. ইদং ‘‘অসুকস্মিং নামপদেসে’’তি পদে নিদ্ধাৰণসমুদাযো.
৩. সম্মা ৱদতি অনেনাতি সংৱাদনং, উজুজাতিকচিত্তং, ন সংৱাদনং ৱিসংৱাদনং, ৱঞ্চনাধিপ্পাযৱসপ্পৱত্তং চিত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিসংৱাদনচিত্ত’’ন্তি. ‘‘ৱাচা’’ত্যাদিনা ৱচতি এতাযাতি ৱাচাতি অত্থং দস্সেতি. হীতি দড়্হীকৰণজোতকং, তদমিনা সচ্চন্তি অত্থো. ‘‘ৱাচাযেৱা’’তি পদং ‘‘ব্যপ্পথো’’তি পদে তুল্যত্থং, ‘‘ৱুচ্চতী’’তি পদে কম্মং. পথসদ্দপৰত্তা ৱাচাসদ্দস্স ব্যাদেসো কতো. সুদ্ধচেতনা কথিতাতি সম্বন্ধো. তংসমুট্ঠিতসদ্দসহিতাতি তায চেতনায সমুট্ঠিতেন সদ্দেন সহ পৱত্তা চেতনা কথিতাতি যোজনা.
‘‘এৱ’’ন্তি পদং ‘‘দস্সেত্ৱা’’তি পদে নিদস্সনং, কৰণং ৱা. ‘‘দস্সেত্ৱা’’তি পদং ‘‘দস্সেন্তো আহা’’তি পদদ্ৱযে পুব্বকালকিৰিযা. অন্তেতি ‘‘ৱাচা’’তিআদীনং পঞ্চন্নং পদানং অৱসানে. ‘‘আহা’’তি এত্থ ৱত্তমান-তিৱচনস্স অকাৰো পচ্চুপ্পন্নকালৱাচকেন ‘‘ইদানী’’তি পদেন যোজিতত্তা. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি পদে আধাৰো. এত্থাতি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদীসু. ‘‘পাড়িয’’ন্তি পদং ‘‘দেসনা কতা’’তি পদে আধাৰো. নিস্সিতৱিঞ্ঞাণৱসেন অৱত্ৱা নিস্সযপসাদৱসেন ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ওড়াৰিকেনেৱা’’তি.
৪. তস্সাতি ‘‘তীহাকাৰেহী’’তিআদিৱচনস্স. ‘‘অত্থো’’তি পদং ‘‘ৱেদিতব্বো’’তি পদে কম্মং. হীতি ৱিসেসজোতকং, ৱিসেসং কথযিস্সামীতি অত্থো. তত্থাতি চতুত্থপাৰাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.
৯. আদীনম্পীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো.
১১. মন্দসদ্দো জড়ত্থৱাচকোতি আহ ‘‘মন্দত্তা জড়ত্তা’’তি. যো পন অঞ্ঞং ভণতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সামণেৰেনা’’তি পদং ‘‘ৱুত্তো’’তি পদে কত্তা. অপিসদ্দো পুচ্ছাৱাচকো, ‘‘পস্সিত্থা’’তি পদেন যোজেতব্বো, অপি পস্সিত্থাতি অত্থো. ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিৱচনতো অঞ্ঞা পূৰণকথাপি তাৱ অত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞা পূৰণকথা নাম হোতী’’তি. অপ্পতায ঊনস্স অত্থস্স পূৰণৱসেন পৱত্তা কথা পূৰণকথা. এসা পূৰণকথা নাম কাতি আহ ‘‘একো’’তিআদি. এসা হি গামে অপ্পকম্পি তেলং ৱা পূৱখণ্ডং ৱা পস্সিত্ৱা ৱা লভিত্ৱা ৱা বহুকং কত্ৱা পূৰণৱসেন কথিতত্তা পূৰণকথা নাম. বহুকানি তেলানি ৱা পূৱে ৱা পস্সন্তোপি লভন্তোপি অপ্পকং কত্ৱা ঊনৱসেন কথিতত্তা ঊনকথাপি অত্থীতি সক্কা ৱত্তুং. অট্ঠকথাসু পন অৱুত্তত্তা ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. বহুকায পূৰণস্স অত্থস্স ঊনৱসেন পৱত্তা কথা ঊনকথাতি ৱিগ্গহো কাতব্বোতি. পঠমং.
২. ওমসৱাদ সিক্খাপদং
১২. দুতিযে মসধাতু ৱিজ্ঝনত্থে পৱত্ততি ‘‘ওমট্ঠং উম্মট্ঠ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২১) ৱিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ওমসন্তীতি ওৱিজ্ঝন্তী’’তি.
১৩. ‘‘ইদং ৱত্থু’’ন্তি পদং ‘‘আহৰী’’তি পদে কম্মং. নন্দিতব্বোতি নন্দো ৱণ্ণবলাদি, সো এতস্সত্থীতি নন্দী. ৱিসালানি মহন্তানি ৱিসাণানি এতস্সত্থীতি ৱিসালো, নন্দী চ সো ৱিসালো চেতি নন্দিৱিসালোতি ৱচনত্থং দস্সেতি ‘‘নন্দিৱিসালো নামা’’তিআদিনা. সোতি নন্দিৱিসালো, ‘‘আহা’’তি পদে কত্তা. তত্থেৱাতি যুঞ্জিতট্ঠানেযেৱ. অহেতুকপটিসন্ধিকালেপীতি পি-সদ্দো অনুগ্গহত্থৱাচকো, পগেৱ দ্ৱিহেতুক তিহেতুক পটিসন্ধিকালেতি অত্থো. ‘‘তেন চা’’তি চকাৰস্স অৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থত্তা ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতীতি আহ ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি. অত্তনোতি নন্দিৱিসালস্স.
১৫. এত্থাতি এতিস্সং পদভাজনিযং, ‘‘আহা’’তি পদে আধাৰো. ‘‘যস্মা’’তি পদং ৱিভজিতুকামো’’তি পদে হেতু. অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৱ ‘‘হীনেনাপী’’তি ৱত্ৱা পদভাজনিযং অৱুত্তত্তা ইদং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৱেণুকাৰজাতীতি ৱিলীৱকাৰজাতি. নেসাদজাতীতি এত্থ কেৱট্টজাতিপি সঙ্গহিতা.
পু ৱুচ্চতি কৰীসং, তং কুসতি অপনেতীতি পুক্কুসো. পুপ্ফং ৱুচ্চতি কৰীসং, কুসুমং ৱা, তং ছড্ডেতীতি পুপ্ফছড্ডকো.
কুটতি ছিন্দতীতি কোট্ঠো, সোযেৱ কোট্ঠকো. যকাৰভকাৰে একতো যোজেত্ৱা ‘‘যভা’’তি যো অক্কোসো অত্থি, এসো হীনো নাম অক্কোসোতি যোজনা.
১৬. সব্বপদেসূতি নামাদীসু সব্বপদেসু. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. অলিকন্তি অসচ্চং, মিচ্ছাৱাচন্তি সম্বন্ধো. যোপি ৱদতীতি যোজনা.
২৬. পৰিহৰিত্ৱাতি পৰিমুখং কথনং অপনেত্ৱা. দৱং পৰিহাসং কামেতীতি দৱকামো, তস্স ভাৱো দৱকম্যং, তংযেৱ দৱকম্যতা. অনুপসম্পন্নন্তি এত্থ অকাৰস্স সদিসত্থমগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞত্থোৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা ভিক্খু’’ন্তিআদি. যদি হি সদিসত্থো ভৱেয্য, সামণেৰোৱ অনুপসম্পন্নো নাম সিযা সণ্ঠানেন চ পুৰিসভাৱেন চ সদিসত্তা, তস্মা অঞ্ঞত্থোৱ গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং. সব্বসত্তাতি এত্থ সব্বসদ্দো অনৱসেসত্থো মনুস্সে উপাদায ৱচনত্থজাননাজাননপকতিকানং সব্বসত্তানম্পি গহিতত্তা.
৩৫. অত্থপুৰেক্খাৰো নামাতি ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. সিক্খাপদমপেক্খিয নপুংসকলিঙ্গৱসেন ‘‘কিৰিয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আপত্তিমপেক্খিয ইত্থিলিঙ্গৱসেন ‘‘কিৰিযা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱজ্জকম্মসদ্দা সিক্খাপদমপেক্খন্তাপি আপত্তি, মপেক্খন্তাপি নিযতনপুংসকলিঙ্গত্তা নপুংসকাযেৱ, তস্মা তে দ্ৱে আপত্তিট্ঠানে ন ৱুত্তাতি দট্ঠব্বন্তি. দুতিযং.
৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং
৩৬. ততিযে ‘‘জাতভণ্ডনান’’ন্তি ৱত্তব্বে অগ্যাহিতোতিআদীসু ৱিয ৱিসেসনপৰনিপাতৱসেন ‘‘ভণ্ডনজাতান’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সঞ্জাতভণ্ডনান’’ন্তি. ‘‘পুব্বভাগো’’তি ৱত্ৱা তস্স সৰূপং দস্সেতি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চা’’তিআদিনা. ৱিৰুদ্ধং ৱদতি এতেনাতি ৱিৱাদো, ৱিগ্গাহিককথা, তং আপন্নাতি ৱিৱাদাপন্না, তেসং. পিসতি সঞ্চুণ্ণেতীতি পিসুণো, পুগ্গলো, তস্স ইদন্তি পেসুঞ্ঞং, ৱচনন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পেসুঞ্ঞন্তি পিসুণৱাচ’’ন্তি.
৩৭. ভিক্খুপেসুঞ্ঞেতি ভিক্খূনং সন্তিকং উপসংহটে পেসুঞ্ঞৱচনেতি ছট্ঠীসমাসো.
৩৮. ‘‘দিস্ৱা’’তি পদং ‘‘ভণন্তস্সা’’তি পদে পুব্বকালকিৰিযা, দস্সনং হুত্ৱাতি অত্থো. ততিযং.
৪. পদসোধম্মসিক্খাপদং
৪৪. চতুত্থে পটিমুখং আদৰেন সুণন্তীতি পতিস্সা, ন পতিস্সা অপ্পতিস্সাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপ্পতিস্সৱা’’তি.
৪৫. ‘‘পদসো’’তি এত্থ সো-পচ্চযো ৱিচ্ছত্থৱাচকোতি আহ ‘‘পদং পদ’’ন্তি. তত্থাতি তেসু চতুব্বিধেসু. পদং নাম ইধ অত্থজোতকং ৱা ৱিভত্যন্তং ৱা ন হোতি, অথ খো লোকিযেহি লক্খিতো গাথায চতুত্থংসো পাদোৱ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘পদন্তি একো গাথাপাদো’’তি. অনু পচ্ছা ৱুত্তপদত্তা দুতিযপাদো অনুপদং নাম. অনু সদিসং ব্যঞ্জনং অনুব্যঞ্জনন্তি অত্থং দস্সেতি ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তিআদিনা. ব্যঞ্জনসদ্দো পদ-পৰিযাযো. যংকিঞ্চি পদং অনুব্যঞ্জনং নাম ন হোতি, পুৰিমপদেন পন সদিসং পচ্ছিমপদমেৱ অনুব্যঞ্জনং নাম.
ৱাচেন্তো হুত্ৱা নিট্ঠাপেতীতি যোজনা. ‘‘একমেকং পদ’’ন্তি পদং ‘‘নিট্ঠাপেতী’’তি পদে কাৰিতকম্মং. ‘‘থেৰেনা’’তি পদং ‘‘ৱুত্তে’’তি পদে কত্তা, ‘‘একতো’’তি পদে সহত্থো. সামণেৰো অপাপুণিত্ৱা ভণতীতি সম্বন্ধো. মত্তমেৱাতি এত্থ এৱসদ্দো মত্তসদ্দস্স অৱধাৰণত্থং দস্সেতি, তেন পকাৰং পটিক্খিপতি. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চ ‘‘অনিচ্চা’’তি চ দ্ৱিন্নং পদানং সতিপি লিঙ্গৱিসেসত্তে অনুব্যঞ্জনত্তা আপত্তিমোক্খো নত্থীতি আহ ‘‘অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা’’তি.
ব্ৰহ্মজালাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন সামঞ্ঞফলসুত্তাদীনি দীঘসুত্তানি (দী. নি. ১.১৫০ আদযো) সঙ্গহিতানি. চসদ্দেন ওঘতৰণসুত্তাদীনি সংযুত্তসুত্তানি (সং. নি. ১.১) চ চিত্তপৰিযাদানসুত্তাদীনি অঙ্গুত্তৰসুত্তানি (অ. নি. ১.২ আদযো) চ সঙ্গহিতানি. সোতি দেৱতাভাসিতো ৱেদিতব্বোতি যোজনা.
কিঞ্চাপি ৱদতীতি সম্বন্ধো. এত্থ চ কিঞ্চাপিসদ্দো গৰহত্থৱাচকো, পনসদ্দো অনুগ্গহত্থৱাচকো. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসূতি মেণ্ডকপঞ্হে চ মিলিন্দপঞ্হে চ. যন্তি সুত্তং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. আৰম্মণকথা বুদ্ধিককথা দণ্ডককথা ঞাণৱত্থুকথাতি যোজেতব্বং পেয্যালৱসেন ৱুত্তত্তা. ইমাযো পকৰণানি নামাতি ৱদন্তি. মহাপচ্চৰিযাদীসু ৱত্ৱা পৰিগ্গহিতোতি যোজনা. যন্তি সুত্তং.
৪৮. তত্ৰাতি ‘‘একতো উদ্দিসাপেন্তো’’তি ৱচনে. উদ্দিসাপেন্তীতি আচৰিযং দেসাপেন্তি বহুকত্তাৰমপেক্খিয বহুৱচনৱসেন ৱুত্তং. তেহীতি উপসম্পন্নানুপসম্পন্নেহি. দ্ৱেপীতি উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ.
উপচাৰন্তি দ্ৱাদসহত্থূপচাৰং. যেসন্তি ভিক্খূনং. পলাযনকগন্থন্তি পৰিৱজ্জেত্ৱা গচ্ছন্তং পকৰণং. সামণেৰো গণ্হাতীতি যোজনা.
ওপাতেতীতি অৱপাতেতি, গড়িতাপেতীতি অত্থো. সুত্তেপীতি ৱেয্যাকৰণসুত্তেপি. তন্তি যেভুয্যেন পগুণগন্থং. পৰিসঙ্কমানন্তি সাৰজ্জমানং. যং পন ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. কিৰিযসমুট্ঠানত্তাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স কিৰিযসমুট্ঠানত্তাতি. চতুত্থং.
৫. সহসেয্যসিক্খাপদং
৪৯. পঞ্চমে মুট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠস্সতী. নত্থি সম্পজানং এতেসন্তি অসম্পজানা. ভৱঙ্গোতিণ্ণকালেতি নিদ্দোক্কমনকালে.
৫০. ‘‘পকতিযা’’তি পদং ‘‘দেন্তী’’তি পদে ৱিসেসনং. তে ভিক্খূ দেন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘গাৰৱেনা’’তি পদঞ্চ ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি পদঞ্চ ‘‘দেন্তী’’তি পদে হেতু. সীসস্স উপধানং উস্সীসং, তস্স কৰীযতে উস্সীসকৰণং, তংযেৱ অত্থো পযোজনং উস্সীসকৰণত্থো, তদত্থায. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং, ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি ৱচনেতি অত্থো. নিদস্সনন্তি সেসো. অথ ৱা সিক্খাকামতাযাতি পচ্চত্তে ভুম্মৱচনং. ‘‘ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মি’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৯৫ আদযো) ৱিয. ইদম্পি সিক্খাকামতায অযং সিক্খাকামতা সিক্খাকামভাৱো হোতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘তত্ৰিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মি’’ন্তিআদীসুপি. ভিক্খূ খিপন্তীতি যোজনা. তন্তি আযস্মন্তং ৰাহুলং. অথাতি খিপনতো পচ্ছা. ইদন্তি ৱত্থু. সম্মুঞ্চনিকচৱৰছড্ডনকানি সন্ধায ৱুত্তং. তেনাযস্মতা ৰাহুলেন পাতিতং নু খোতি যোজনা. সো পনাযস্মা গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. অপৰিভোগা অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞেহি ন পৰিভুঞ্জিতব্বা.
৫১. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. সযনং সেয্যা, কাযপসাৰণকিৰিযা, সযন্তি এত্থাতি সেয্যা, মঞ্চপীঠাদি. তদুভযম্পি একসেসেন ৱা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন ৱা একতো কত্ৱা ‘‘সহসেয্য’’ন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সেয্যা’’তিআদি. তত্থাতি দ্ৱীসু সেয্যাসু. তস্মাতি যস্মা দ্ৱে সেয্যা দস্সিতা, তস্মা. ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিনা লক্খণং ৱুত্তন্তি যোজনা. পাকটৱোহাৰন্তি লোকে ৱিদিতং ৱচনং. দুস্সকুটিযন্তি দুস্সেন ছাদিতকুটিযং. অট্ঠকথাসু যথাৱুত্তে পঞ্চৱিধচ্ছদনেযেৱ গয্হমানে কো দোসোতি আহ ‘‘পঞ্চৱিধচ্ছদনেযেৱা’’তিআদি. যং পন সেনাসনং পৰিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. পাকাৰেন ৱাতি ইট্ঠকসিলাদাৰুনা ৱা. অঞ্ঞেন ৱাতি কিলঞ্জাদিনা ৱা. ৱত্থেনপীতি পিসদ্দো পগেৱ ইট্ঠকাদিনাতি দস্সেতি. যস্সাতি সেনাসনসঙ্খাতায সেয্যায. উপৰীতি ৱা সমন্ততোতি ৱা যোজনা. একেন দ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা সব্বপাসাদস্স ৱড়ঞ্জিতব্বতং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘একূপচাৰো’’তি. সতগব্ভং ৱা চতুস্সালং একূপচাৰং হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি সেনাসনসঙ্খাতং সেয্যং.
তত্থাতি সেনাসনসঙ্খাতাযং সেয্যাযং. সম্বহুলা সামণেৰা সচে হোন্তি, একো ভিক্খু সচে হোতীতি যোজনা. ‘‘সামণেৰা’’তি ইদং পচ্চাসন্নৱসেন ৱুত্তং, উপলক্খণৱসেন ৱা অঞ্ঞেহিপি সহসেয্যানং আপত্তিসম্ভৱতো. তেতি সামণেৰা. সব্বেসন্তি ভিক্খূনং. তস্সাতি সামণেৰস্স. এসেৱ নযোতি এসো এৱ নযো, ন অঞ্ঞো নযোতি অত্থো. অথ ৱা এসেৱ নযোতি এসো ইৱ নযো, এসো এতাদিসো নযো ইৱ অযং নযো দট্ঠব্বোতি অত্থো.
অপি চাতি একংসেন. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. চতুক্কন্তি একাৱাসএকানুপসম্পন্নং, একাৱাসনানুপসম্পন্নং, নানাৱাসএকানুপসম্পন্নং, নানাৱাসনানুপসম্পন্নন্তি চতুসমূহং, চতুপৰিমাণং ৱা. যোতি ভিক্খু. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো, তং ৱচনং ৱিত্থাৰযিস্সামীতি অত্থো, ৱিত্থাৰো মযা ৱুচ্চতেতি ৱা. দেৱসিকন্তি দিৱসে দিৱসে. ণিকপচ্চযো হি ৱিচ্ছত্থৱাচকো. যোপি সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সাপি আপত্তীতি যোজেতব্বো. তত্ৰাতি ‘‘তিৰচ্ছানগতেনাপী’’তি ৱচনে.
‘‘অপদানং অহিমচ্ছা, দ্ৱিপদানঞ্চ কুক্কুটী;
চতুপ্পদানং মজ্জাৰী, ৱত্থু পাৰাজিকস্সিমা’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.৫৫);
ইমং গাথং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৱুত্তনযেনেৱা’’তি. তস্মাতি যস্মা ৱেদিতব্বো, তস্মা. গোধাতি কুণ্ডো. বিড়ালোতি আখুভুজো. মঙ্গুসোতি নকুলো.
অসম্বদ্ধভিত্তিকস্স কতপাসাদস্সাতি যোজনা. তুলাতি এত্থ তুলা নাম থম্ভান, মুপৰি দক্খিণুত্তৰৱিত্থাৰৱসেন ঠপিতো দাৰুৱিসেসো থলতি থম্ভেসু পতিট্ঠাতীতি কত্ৱা. তা পন হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদতো তিস্সো, উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন পন পঞ্চসত্তনৱাদযো. নানূপচাৰে পাসাদেতি সম্বন্ধো.
ৱাড়সঙ্ঘাটাদীসূতি ৱাড়ৰূপং দস্সেত্ৱা কতেসু সঙ্ঘাটাদীসু. আদিসদ্দেন তুলং সঙ্গণ্হাতি. এত্থ চ সঙ্ঘাটো নাম তুলান, মুপৰি পুব্বপচ্ছিমাযামৱসেন ঠপিতো কট্ঠৱিসেসো সম্মা ঘটেন্তি এত্থ গোপানস্যাদযোতি কত্ৱা. তে পন তযো হোন্তি. নিব্বকোসব্ভন্তৰেতি ছদনকোটিঅব্ভন্তৰে. পৰিমণ্ডলং ৱা চতুৰস্সং ৱা সেনাসনং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্ৰাতি তস্মিং সেনাসনে. অপৰিচ্ছিন্নো গব্ভস্স উপচাৰো এতেসন্তি অপৰিচ্ছিন্নগব্ভূপচাৰা সব্বগব্ভা, তে পৱিসন্তীতি অত্থো. নিপন্নানং ভিক্খূনন্তি যোজনা. তত্ৰাতি তস্মিং পমুখে. পমুখস্স সব্বচ্ছন্নত্তা, সব্বপৰিচ্ছন্নত্তা চ আপত্তিং কৰোতীতি যোজনা. ননু পমুখে ছন্নমেৱ অত্থি, নো পৰিচ্ছন্নন্তি আহ ‘‘গব্ভপৰিক্খেপো’’তিআদি. হীতি সচ্চং.
যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. জগতীতি পথৱিযা চ মন্দিৰালিন্দৱত্থুস্স চ নামমেতং. ইধ পন মন্দিৰালিন্দৱত্থুসঙ্খাতা ভূভেদা গহিতা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. কস্মা পাড়িযা ন সমেতীতি আহ ‘‘দসহত্থুব্বেধাপী’’তিআদি. হীতি যস্মা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. যেপি মহাপাসাদা হোন্তীতি যোজনা. তেসুপীতি মহাপাসাদেসুপি.
সুধাছদনমণ্ডপস্সাতি এত্থ ‘‘সুধা’’তি ইদং উপলক্খণৱসেন ৱুত্তং যেন কেনচি ছদনমণ্ডপস্সাপি অধিপ্পেতত্তা. মণ্ডং ৱুচ্চতি সূৰিযৰস্মি, তং পাতি ৰক্খতি, ততো ৱা জনন্তি মণ্ডপং. ননু একূপচাৰং হোতি পাকাৰস্স ছিদ্দত্তাতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ৱড়ঞ্জনত্থায এৱাতি এৱকাৰো যোজেতব্বো. তেনাহ ‘‘ন ৱড়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি. অথ ৱা ‘‘সদ্দন্তৰত্থাপোহনেন সদ্দো অত্থং ৱদতী’’তি (উদা. অট্ঠ. ১; দী. নি. টি. ১.১; ম. নি. টী. ১.মূলপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.১.ওঘতৰণসুত্তৱণ্ণনা; অ. নি. টী. ১.১.ৰুপাদিৱগ্গৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তা ‘‘ন ৱড়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি ৱুত্তং. কৱাটন্তি এত্থ দ্ৱাৰমেৱ অধিপ্পেতং পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা, অসতি চ দ্ৱাৰে কৱাটস্সাভাৱতো. সংৱৰণৱিৱৰণকালে কৱতি সদ্দং কৰোতীতি কৱাটং.
তত্ৰাতি ‘‘একূপচাৰত্তা’’তি ৱচনে. যস্সাতি পৰৱাদিনো. অনুযোগো সিযাতি যোজনা. ইধাতি ইমস্মিং সহসেয্যসিক্খাপদে, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পিহিতদ্ৱাৰে গব্ভে. সোতি পৰৱাদী. সব্বচ্ছন্নত্তা আপত্তি ইতি ৱুত্তেতি যোজনা. এসেৱ নযো ‘‘সব্বপৰিচ্ছন্নতা ন হোতী’’তি এত্থাপি. পচ্চাগমিস্সতীতি পতি আগমিস্সতি, পুন আগমিস্সতীতি অত্থো.
ব্যঞ্জনমত্তেনেৱাতি ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিঅক্খৰপদমত্তেনেৱ, ন অত্থৱসেন. ‘‘এৱঞ্চ সতী’’তি ইমিনা অব্যাপিতদোসং দস্সেতি. ততোতি অনাপত্তিতো, পৰিহাযেয্যাতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অনিযতেসু ৱুত্তং, তস্মা. তত্থাতি অনিযতেসু. ইধাপীতি ইমস্মিং সিক্খাপদেপি. যং যন্তি সেনাসনং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেনাসনেসু, সহসেয্যাপত্তি হোতীতি সম্বন্ধো.
৫৩. দ্ৱীসু অট্ঠকথাৱাদেসু মহাঅট্ঠকথাৱাদোৱ যুত্তোতি সো পচ্ছা ৱুত্তো.
ইমিনাপীতি সেনম্বমণ্ডপেনাপি. এতন্তি জগতিযা অপৰিক্খিত্ততং. যথাতি যংসদ্দত্থো ততিযন্তনিপাতো, যেন সেনম্বমণ্ডপেনাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদং
৫৫. ছট্ঠে আগন্তুকা ৱসন্তি এত্থাতি আৱসথো, আৱসথো চ সো অগাৰঞ্চেতি আৱসথাগাৰন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘আগন্তুকানং ৱসনাগাৰ’’ন্তি. মনুস্সানং সন্তিকা ৱচনং সুত্ৱাতি ৱচনসেসো যোজেতব্বো. সাটকন্তি উত্তৰসাটকং, নিৱত্থৱত্থন্তিপি ৱদন্তি. অচ্চাগম্মাতি ত্ৱাপচ্চযন্তপদস্স সম্বন্ধং দস্সেতুমাহ ‘‘পৱত্তো’’তি. যথা ওমসৱাদসিক্খাপদে অক্কোসেতুকামতায খত্তিযং ‘‘চণ্ডালো’’তি ৱদতো অলিকং ভণতোপি মুসাৱাদসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ওমসৱাদসিক্খাপদেনেৱ আপত্তি, এৱমিধাপি মাতুগামেন সহ সযতো পঠমসহসেয্যসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ইমিনাৱ আপত্তীতি দট্ঠব্বন্তি. ছট্ঠং.
৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদং
৬০. সত্তমে মহাদ্ৱাৰেতি বহি ঠিতে মহাদ্ৱাৰে. আগম্ম, পৱিসিত্ৱা ৱা ৱসনট্ঠানত্তা ওৱৰকো আৱসথো নামাতি আহ ‘‘ওৱৰকদ্ৱাৰে’’তি. সুনিগ্গতেনাতি সুট্ঠু বহি নিক্খমিত্ৱা গতেন সদ্দেন. ‘‘অঞ্ঞাতু’’ন্তি পদস্স ‘‘ন ঞাতু’’ন্তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘আজানিতু’’ন্তি. ইমিনা নকাৰৱিকাৰো অইতি নিপাতো ন হোতি, আইতি উপসগ্গোতি পন দস্সেতি. ‘‘ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসেনা’’তি এত্তকমেৱ অৱত্ৱা ‘‘পুৰিসৱিগ্গহেনা’’তি ৱদন্তো মনুস্সপুৰিসৱিগ্গহং গহেত্ৱা ঠিতেন যক্খেন পেতেন তিৰচ্ছানগতেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ন যক্খেনাতি যক্খেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৱট্টতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘ন পেতেন, ন তিৰচ্ছানগতেনা’’তি এত্থাপি.
৬৬. ছপ্পঞ্চৱাচাহীতি এত্থ ‘‘পঞ্চা’’তি ৱাচাসিলিট্ঠৱসেন ৱুত্তং কস্সচি পযোজনস্সাভাৱা. তত্থাতি ‘‘ছপ্পঞ্চৱাচাহী’’তি পদে. একো গাথাপাদো একা ৱাচাতি ৱদন্তো চুণ্ণিযে ৱিভত্যন্তং একং পদং একা ৱাচা নামাতি দস্সেতি, অত্থজোতকপদং ৱা ৱাক্যপদং ৱা ন গহেতব্বং. ‘‘একং পদং পাড়িতো, পঞ্চ অট্ঠকথাতো’’তি ইমিনা ‘‘দ্ৱে পদানি পাড়িতো, চত্তাৰি অট্ঠকথাতো’’তিআদিনযোপি গহেতব্বো. ছপদানতিক্কমোযেৱ হি পমাণং. তস্মিন্তি এত্থ সতি ৱিভত্তিৱিপল্লাসে লিঙ্গস্সাপি ৱিপল্লাসো হোতি ‘‘তস্মি’’ন্তি পুল্লিঙ্গেন ৱুত্তত্তা. সতি চ ৱিভত্তিৱিপল্লাসে ‘‘তস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৱেন পৱত্তা. ‘‘মাতুগামস্সা’’তি নিযতপুল্লিঙ্গাপেক্খনস্স অসম্ভৱতো অত্থৱসেন ‘‘একিস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৱেন ৱুত্তং. ইমিনা ভেদলিঙ্গনিস্সিতো ৱিসেসনৱিসেস্যোপি অত্থীতি দস্সেতি. তুম্হাকন্তি নিদ্ধাৰণসমুদাযো. ‘‘সুণাথা’’তি অৱত্ৱা আভোগোপি ৱট্টতীতি আহ ‘‘পঠম’’ন্তিআদি. পঠমন্তি চ পঠমমেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘ন পচ্ছা’’তি. পুট্ঠো হুত্ৱা ভিক্খু কথেতীতি যোজনাতি. সত্তমং.
৮. ভূতাৰোচনসিক্খাপদং
৬৭. অট্ঠমে তত্থাতি চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদে. ইধাতি ভূতাৰোচনসিক্খাপদে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পযুত্তৱাচাতি পচ্চযেহি যুত্তা ৱাচা. তথাতি ততো গুণাৰোচনকাৰণা, অৰিযা সাদিযিংসূতি যোজনা.
যতসদ্দানং নিচ্চসম্বন্ধত্তা ৱুত্তং ‘‘যে’’তিআদি. সব্বেপীতি পুথুজ্জনাৰিযাপি. ভূতন্তি ৱিজ্জমানং. কস্মা সব্বেপি পটিজানিংসু, ননু অৰিযেহি অত্তনো গুণানং অনাৰোচিতত্তা ন পটিজানিতব্বন্তি আহ ‘‘অৰিযানম্পী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. অৰিযানম্পি অব্ভন্তৰে উত্তৰিমনুস্সধম্মো যস্মা ভূতো হোতি, তস্মা সব্বেপি ‘‘ভূতং ভগৱা’’তি পটিজানিংসূতি যোজনা. যস্মা ভাসিতো ৱিয হোতি, তস্মাতি যোজনা. অৰিযা পটিজানিংসূতি সম্বন্ধো. অনাদীনৱদস্সিনোতি দোসস্স অদস্সনধম্মা. তেহীতি অৰিযেহি, ভাসিতোতি সম্বন্ধো. যং পিণ্ডপাতং উপ্পাদেসুন্তি যোজনা. অঞ্ঞেতি পুথুজ্জনা. সব্বসঙ্গাহিকেনেৱাতি সব্বেসং পুথুজ্জনাৰিযানং সঙ্গহণে পৱত্তেনেৱ. সিক্খাপদৱিভঙ্গেপীতি সিক্খাপদস্স পদভাজনিযেপি. তত্থাতি চতুত্থপাৰাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.
৭৭. উত্তৰিমনুস্সধম্মমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ন সুতাদিগুণন্তি অত্থো. অন্তৰা ৱাতি পৰিনিব্বানকালতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৱা. অতিকড্ঢিযমানেনাতি অতিনিপ্পীড়িযমানেন. উম্মত্তকস্সাতি ইদং পনাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন ‘‘খিত্তচিত্তস্সা’’তিআদিং সঙ্গণ্হাতি. দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি মগ্গপঞ্ঞায, ফলপঞ্ঞায চ সম্পন্নানং. অনাপত্তীতি পাচিত্তিযাপত্তিযা অনাপত্তি ন ৱত্তব্বা, আপত্তিযেৱ হোতি, তস্মা ‘‘উম্মত্তকস্স অনাপত্তী’’তি ন ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযোতি. অট্ঠমং.
৯. দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদং
৭৮. নৱমে তত্ৰাতি তস্সং ‘‘দুট্ঠুল্লা নামা’’তিআদিপাড়িযং, তাসু ৱা পাড়িঅট্ঠকথাসু. ৱিচাৰণাতি ৱীমংসনা. উপসম্পন্নসদ্দেতি উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৱে. এত্থ হি সদ্দে ৱুচ্চমানে অৱিনাভাৱতো সদ্দেন অত্থোপি ৱুত্তো, ৱিনাপি ভাৱপচ্চযেন ভাৱত্থস্স ঞাতব্বত্তা ভাৱোপি গহেতব্বো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৱে’’তি. এসেৱ নযো ‘‘দুট্ঠুল্লসদ্দে’’তি এত্থাপি. এতং পৰিমাণং যস্সাতি এতং, ‘‘তেৰস সঙ্ঘাদিসেসা’’তি ৱচনং. এতং এৱ ৱত্তব্বং, ন ‘‘চত্তাৰি চ পাৰাজিকানী’’তি ইদন্তি অত্থো. তত্থাতি পাড়িযং. কস্সচি ৱিমতি ভৱেয্য, কিং ভৱেয্যাতি যোজনা. আপত্তিং আৰোচেন্তেন অক্কোসন্তস্স সমানত্তা ৱুত্তং ‘‘এৱং সতী’’তিআদি. পাচিত্তিযমেৱ চাতি চসদ্দো ব্যতিৰেকত্থো, ন দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. হীতি সচ্চং. এতন্তি পাচিত্তিযাপজ্জনতং, ‘‘অসুদ্ধো হোতি…পে… ওমসৱাদস্সা’’তি ৱচনং ৱা, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি পাড়িযং. অট্ঠকথাচৰিযাৱেতি এত্থ এৱকাৰো অট্ঠানযোগো, পমাণন্তি এত্থ যোজেতব্বো, কাৰণমেৱাতি অত্থো. তেন ৱুত্তং ‘‘ন অঞ্ঞা ৱিচাৰণা’’তি. অথ ৱা অঞ্ঞাতি সাম্যত্থে পচ্চত্তৱচনমেতং, ন অঞ্ঞেসং ৱিচাৰণা পমাণন্তি অত্থো. এৱঞ্হি সতি এৱকাৰো ঠানযোগোৱ. পুব্বেপি চাতি গন্থাৰম্ভকালেপি চ.
এতন্তি অট্ঠকথাচৰিযানং পমাণতং. সংৱৰত্থায এৱ, অনাপজ্জনত্থায এৱ চ অনুঞ্ঞাতন্তি যোজনা. তেনাহ ‘‘ন তস্স’’ত্যাদি. তস্মাতি যস্মা ভিক্খুভাৱো নাম ন অত্থি, তস্মা সুৱুত্তমেৱাতি সম্বন্ধো.
৮০. সাতি ভিক্খুসম্মুতি, সঙ্ঘেন কাতব্বাতি যোজনা. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ঠানে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ‘‘ৱুত্তত্তা’’তি পদং ‘‘কাতব্বা’’তি পদে হেতু. এসাতি এসো ভিক্খু. হিতেসিতাযাতি হিতস্স এসিতায, অত্থস্স ইচ্ছতাযাতি অত্থো.
৮২. সেসানীতি আদিম্হি পঞ্চসিক্খাপদতো সেসানি উপৰি পঞ্চ সিক্খাপদানি. অস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স. ঘটেত্ৱাতি সম্বন্ধং কত্ৱাতি. নৱমং.
১০. পথৱীখণনসিক্খাপদং
৮৬. দসমে ভগৱা দস্সেতীতি যোজনা. এত্থাতি পথৱিযং. তত্থাতি তেসু পাসাণাদীসু. মুট্ঠিপ্পমাণতোতি খটকপমাণতো. সাতি অদড্ঢপথৱী. হত্থিকুচ্ছিযন্তি এৱংনামকে ঠানে. একপচ্ছিপূৰং পথৱিন্তি সম্বন্ধো. তেসংযেৱাতি অপ্পপংসুঅপ্পমত্তিকাপদানং এৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এতন্তি যেভুয্যেনপাসাণাদিপঞ্চকং. তন্তি কুসীতং. আণাপেত্ৱাতি এত্থ ‘‘আণ পেসনে’’তি ধাতুপাঠেসু ৱুত্তত্তা আণধাতুযেৱ পেসনসঙ্খাতং হেত্ৱত্থং ৱদতি, ন ণাপেপচ্চযো, সো পন ধাত্ৱত্থেযেৱ ৱত্ততি. ন হি তস্স ৱিসুং ৱুত্তো অভিধেয্যো অত্থি ধাত্ৱত্থতো অঞ্ঞস্স অভিধেয্যস্সাভাৱা. তাৱাতি পঠমং পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযস্স, ততো ৱা.
পোক্খৰং পদুমং নেতীতি পোক্খৰণী. ‘‘সোধেন্তেহী’’তি পদং ‘‘উস্সিঞ্চিতুং অপনেতু’’ন্তি পদেসু ভাৱকত্তা. যোতি ‘‘তনুকদ্দমো’’তি পদেন যোজেতব্বো. যো তনুকদ্দমোতি হি অত্থো. কুটেহীতি ঘটেহি. উস্সিঞ্চিতুন্তি উক্খিপিত্ৱা, উদ্ধৰিত্ৱা ৱা সিঞ্চিতুং. তত্ৰাতি সুক্খকদ্দমে, ‘‘যো’’তি পদে অৱযৱীআধাৰো. যোতি সুক্খকদ্দমো.
তটন্তি কূলং. উদকসামন্তাতি উদকস্স সমীপে. ওমকচতুমাসন্তি চতুমাসতো ঊনকং. ওৱট্ঠন্তি দেৱেন ওৱস্সিতং হোতি সচেতি যোজনা. পততীতি তটং পততি. উদকেযেৱাতি পকতিউদকেযেৱ. উদকস্সাতি ৱস্সোদকস্স. তত্থাতি পাসাণপিট্ঠিযং. পঠমমেৱাতি সোণ্ডিখণনতো পঠমং এৱ. উদকে পৰিযাদিণ্ণেতি উদকে সুক্খে. পচ্ছাতি উদকপূৰতো পচ্ছা. তত্থাতি সোণ্ডিযং. উদকেযেৱাতি মূলউদকেযেৱ. উদকন্তি আগন্তুকউদকং. অল্লীযতীতি পিট্ঠিপাসাণে লগ্গতি. তম্পীতি সুখুমৰজম্পি. অকতপব্ভাৰেতি ৱড়ঞ্জেন অকতে পব্ভাৰে. উপচিকাহি ৱমীযতি, ঘৰগোড়িকাদযো ৱা সত্তে ৱমতীতি ৱম্মিকো.
গাৱীনং খুৰো কণ্টকসদিসত্তা গোকণ্টকো নাম, তেন ছিন্নো কদ্দমো ‘‘গোকণ্টকো’’তি ৱুচ্চতি. অচ্ছদনং ৱা ৱিনট্ঠচ্ছদনং ৱা পুৰাণসেনাসনং হোতীতি যোজনা. ততোতি পুৰাণসেনাসনতো, গণ্হিতুং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. অৱসেসন্তি ৱিনট্ঠচ্ছদনতো. অৱসেসং ইট্ঠকং গণ্হামি ইতি সঞ্ঞাযাতি যোজেতব্বো. তেনাতি ইট্ঠকাদিনা. যা যাতি মত্তিকা. অতিন্তাতি অনল্লা, অকিলিন্নাতি অত্থো.
তস্মিন্তি মত্তিকাপুঞ্জে. সব্বোতি সকলো মত্তিকাপুঞ্জো. অস্সাতি মত্তিকাপুঞ্জস্স. ‘‘কপ্পিযকাৰকেহী’’তি পদং ‘‘অপনামেত্ৱা’’তি পদে কাৰিতকম্মং. কস্মা ৱট্টতীতি আহ ‘‘উদকেনা’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.
তত্থাতি মত্তিকাপাকাৰে. অঞ্ঞম্পীতি মণ্ডপথম্ভতো অঞ্ঞম্পি. তেন অপদেসেনাতি তেন পাসাণাদিপৱট্টনলেসেন.
পস্সাৱধাৰাযাতি মুত্তসোতায. কত্তৰযট্ঠিযাতি কত্তৰদণ্ডেন. এত্থ হি কত্তৰযতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং সিথিলভাৱেন সিথিলো হুত্ৱা ভৱতীতি কত্ৱা কত্তৰো ৱুচ্চতি জিণ্ণমনুস্সো, তেন একন্ততো গহেতব্বত্তা কত্তৰেন গহিতা যট্ঠি, কত্তৰস্স যট্ঠীতি ৱা কত্ৱা কত্তৰযট্ঠি ৱুচ্চতি কত্তৰদণ্ডো. দন্তজপঠমক্খৰেন সজ্ঝাযিতব্বো. ৱীৰিযসম্পগ্গহণত্থন্তি ৱীৰিযস্স সুট্ঠু পগ্গণ্হনত্থং, ৱীৰিযস্স উক্খিপনত্থন্তি অত্থো. কেচি ভিক্খূতি যোজনা.
৮৭. তত্ৰাপীতি ইট্ঠককপালাদীসুপি. হীতি সচ্চং. তেসং অনুপাদানত্তাতি তেসং ইট্ঠকাদীনং অগ্গিস্স অনিন্ধনত্তা. হীতি সচ্চং, যস্মাৱা. তানীতি ইট্ঠকাদীনি. অৱিসযত্তাতি আপত্তিযা অনোকাসত্তা. তিণুক্কন্তি তিণমযং উক্কং. তত্থেৱাতি মহাপচ্চৰিযং এৱ. অৰীযতি অগ্গিনিপ্ফাদনত্থং ঘংসীযতি এত্থাতি অৰণী, হেট্ঠা নিমন্থনীযদাৰু. সহ ধনুনা এতি পৱত্ততীতি সহিতো, উপৰি নিমন্থনদাৰু. অৰণী চ সহিতো চ অৰণীসহিতো, তেন অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱাতি যোজনা. যথা কৰিযমানে ন ডয্হতি, তথা কৰোহীতি সম্বন্ধো.
৮৮. আৱাটং জানাতি আৱাটং কাতুং, খণিতুং ৱা জানাহীতি অত্থো. ‘‘এৱং মহামত্তিকং জান, থুসমত্তিকং জানা’’তি এত্থাপি যথালাভং সম্পদানৱাচকপদং অজ্ঝাহৰিত্ৱা যোজনা কাতব্বা. সাতি পথৱী. তেনাতি পৱট্টনাদিনাতি. দসমং.
মুসাৱাদৱগ্গো পঠমো.