১. অনাথপিণ্ডিকোৱাদসুত্তৱণ্ণনা
৩৮৩. অধিমত্তগিলানোতি অধিকায মত্তায মৰণস্স আসন্নতায অতিৱিয গিলানোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মৰণসেয্যং উপগতো’’তি. অখণ্ডং অকাসি গহপতিনো সত্থৰি পৰমপেমত্তা. যত্তকং চস্সাতি, ‘‘সকিং ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা’’তি ৱুত্তং যত্তকং অস্স গহপতিস্স.
৩৮৪. ওসক্কন্তীতি পৰিহাযন্তি. ওত্থৰন্তীতি অভিভৱন্তি. উস্মা নাম কম্মজতেজোধাতু, সা সহ জীৱিতিন্দ্ৰিযনিৰোধা পৰিযাদিযতি, যাৱ তা আযুউস্মা ৱত্তন্তি, তাৱ মৰণন্তিকা ৱেদনা ৱত্তন্তেৱ ৱিঞ্ঞাণস্স অনিৰুদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘যাৱ উস্মা’’তিআদি.
৩৮৫. তীহি গাহেহীতি তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহেহি. পটিবাহিতুং ৱিক্খম্ভেতুং. চক্খুং তীহি গাহেহি ন গণ্হিস্সামীতি মানগ্গাহপটিক্খেপমুখেন চক্খুস্মিং অনিচ্চানুপস্সনাতি দস্সেতি. অনিচ্চানুপস্সনায হি সতি অপ্পতিট্ঠো মানগ্গাহো, দুক্খানুপস্সনায সতি অপ্পতিট্ঠো তণ্হাগ্গাহো, অনত্তানুপস্সনায সতি অপ্পতিট্ঠো দিট্ঠিগ্গাহোতি, গাহো চ নাম ওড়াৰিকো, তস্মিং ৱিগতেপি নিকন্তি তিট্ঠেয্যাতি তং ৱিজহাপেতুকামেন, – ‘‘ন চ মে চক্খুনিস্সিতং ৱিঞ্ঞাণং ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাপি মে চক্খুনিস্সিতং ন ভৱিস্সতী’’তি. সব্বং কামভৱৰূপন্তি কামভূমিপৰিযাপন্নং সব্বং ৰূপক্খন্ধমাহ – ‘‘কামৰূপভৱৰূপ’’ন্তি ৱা পাঠো. সো যুত্তো ইমস্স ৱাৰস্স এৱ অনৱসেসপঞ্চৱোকাৰভৱপৰিযাপন্নতো. তথা হি উপৰি চতুৱোকাৰভৱো অনৱসেসতো ৱুত্তো.
৩৮৬. ইধলোকন্তি এত্থ সঙ্খাৰলোকৱিসযোতি অধিপ্পাযেন, ‘‘ৱসনট্ঠানং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং, তঞ্চ খো পঠমদুতিযৱাৰেহি ইধলোকো গহিতোতি কত্ৱা. পঠমদুতিযৱাৰেহি পন ইধলোকো পৰলোকোতি ৱিভাগেন ৱিনা পঞ্চৱোকাৰভৱো গহিতো; তথা ততিযৱাৰে পঞ্চৱোকাৰভৱো চতুৱোকাৰভৱো চ গহিতোতি পুন দিট্ঠধম্মসম্পৰাযৱসেন তং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং, ‘‘ন ইধলোক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ইধলোকন্তি চ সত্তসঙ্খাৰৱসেনেৱ গহিতং. সব্বম্পি সঙ্খাৰৱসেন পৰিগ্গহেত্ৱা দস্সেতুং, ‘‘যম্পি মে দিট্ঠ’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি কেচি. অপৰিতস্সনত্থং তণ্হাপৰিতস্সনায অনুপ্পাদনত্থং. যস্স দিট্ঠধম্মোতি ৱুচ্চতি, তস্স পন অভাৱতো, ‘‘মনুস্সলোকং ঠপেত্ৱা সেসা পৰলোকা নামা’’তি ৱুত্তং. যেসং পন ‘‘ইধলোক’’ন্তি ইমিনা সত্তলোকস্সপি গহণং ইচ্ছিতং. তেসং মতেন, ‘‘মনুস্সলোকং ঠপেত্ৱা’’তি যোজনা.
৩৮৭. অল্লীযসীতি অত্তভাৱে ভোগেসু চ অপেক্খং কৰোসীতি অত্থো. এৱৰূপীতি যাদিসী তদা ধম্মসেনাপতিনা কথিতা, এৱৰূপী. ধম্মকথা ন সুতপুব্বাতি যথাকথিতাকাৰমেৱ সন্ধায পটিক্খেপো, ন সুখুমগম্ভীৰসুঞ্ঞতাপটিসংযুত্ততাসামঞ্ঞং. তেনাহ ‘‘এৱং পনা’’তিআদি.
মযা গতমগ্গমেৱ অনুগচ্ছসীতি দানমযপুঞ্ঞভাৱসামঞ্ঞং গহেত্ৱা ৱদতি, ন বোধিসত্তদানভূতং দানপাৰমিতং. ন পটিভাতীতি ৰুচ্চনৱসেন চিত্তে ন উপতিট্ঠতি. তেনাহ ‘‘ন ৰুচ্চতী’’তি. তথা হেস ৱট্টাভিৰতোতি. উজুমগ্গাৱহা ৱিপস্সনা ভগৱতা পনস্স কথিতপুব্বা.
৩৮৮. এসিতগুণত্তা এসিযমানগুণত্তা চ ইসি, অসেক্খা সেক্খা কল্যাণপুথুজ্জনা চ, ইসীনং সঙ্ঘো, তেন নিসেৱিতন্তি ইসিসঙ্ঘনিসেৱিতং. কামং তস্স ৱিহাৰস্স গন্ধকুটিপাসাদকূটাগাৰাদিৱসেন নিসীদননিপজ্জনায ৰুক্খলতাদিৱসেন ভূমিসযাদিৱসেন চ অনঞ্ঞসাধাৰণা মহতী ৰমণীযতা অত্থেৱ, সা পন গেহস্সিতভাৱেন অৰিযানং চিত্তং তথা ন তোসেতি; যথা অৰিযানং নিসেৱিতভাৱেনাতি আহ – ‘‘পঠমগাথায জেতৱনস্স ৱণ্ণং কথেত্ৱা’’তি. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি (ধ. প. ৯৮; থেৰগা. ৯৯১; সং. নি. ১.২৬১). অপচযগামিনী চেতনা সত্তানং সুদ্ধিমাৱহতীতি আহ – ‘‘কম্মন্তি মগ্গচেতনা’’তি. চতুন্নং অৰিযসচ্চানং ৱিদিতকৰণট্ঠেন কিলেসানং ৱিক্খম্ভনট্ঠেন চ ৱিজ্জা, মগ্গসম্মাদিট্ঠীতি আহ – ‘‘ৱিজ্জাতি মগ্গপঞ্ঞা’’তি. সমাধিপক্খিকো ধম্মো নাম সম্মাৱাযামসতিসমাধযো. তথা হি ৱিজ্জাভাগিযো সমাধিপি সমাধিপক্খিকো. সীলং তস্স অত্থীতি সীলন্তি আহ – ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স জীৱিতং উত্তম’’ন্তি. দিট্ঠিসঙ্কপ্পোতি সম্মাসঙ্কপ্পো. তত্থ সম্মাসঙ্কপ্পস্স উপকাৰকভাৱেন ৱিজ্জাভাগো. তথা হি সো পঞ্ঞাক্খন্ধসঙ্গহিতোতি ৱুচ্চতি, যথা সম্মাসঙ্কপ্পো পঞ্ঞাক্খন্ধেন সঙ্গহিতো, এৱং ৱাযামসতিযো সমাধিক্খন্ধসঙ্গহিতাতি. তেনাহ – ‘‘ধম্মোতি ৱাযামসতিসমাধযো’’তি. ‘‘ধম্মো’’তি হি ইধ সম্মাসমাধি অধিপ্পেতো, – ‘‘এৱং ধম্মা তে ভগৱন্তো অহেসু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.১৩; ম. নি. ৩.১৯৮; সং. নি. ৫.৩৭৮) ৱিয. ৱাচাকম্মন্তাজীৱাতি সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা মগ্গপৰিযাপন্না এৱ, তে সব্বেপি গহিতাতি. তেনাহ – ‘‘এতেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেনা’’তি.
উপাযেনাতি যেন ৱিধিনা অৰিযমগ্গো ভাৱেতব্বো, তেন সমাধিপক্খিযং ৱিপস্সনাধম্মঞ্চেৱ মগ্গধম্মঞ্চ. ‘‘অৰিযং ৱো, ভিক্খৱে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপৰিক্খাৰ’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৩৬) হি ৱচনতো সম্মাসমাধিআদযো মগ্গধম্মাপি সমাধিপক্খিযা. ৱিচিনেয্যাতি ৱীমংসেয্য, ভাৱেয্যাতি অত্থো. তত্থাতি হেতুম্হি ভুম্মৱচনং. অৰিযমগ্গহেতুকা হি সত্তানং ৱিসুদ্ধি. তেনাহ – ‘‘তস্মিং অৰিযমগ্গে ৱিসুজ্ঝতী’’তি. পঞ্চক্খন্ধধম্মং ৱিচিনেয্য, পঞ্চুপাদানক্খন্ধে ৱিপস্সেয্য. তেসু হি ৱিপস্সিযমানেসু ৱিপস্সনা উক্কংসগতা. যদগ্গেন দুক্খসচ্চং পৰিঞ্ঞাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝীযতি, তদগ্গেন সমুদযসচ্চং পহানপটিৱেধেন নিৰোধসচ্চং সচ্ছিকিৰিযাপটিৱেধেন, মগ্গসচ্চং ভাৱনাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝীযতি, এৱং অচ্চন্তৱিসুদ্ধিযা সুজ্ঝতি. তেনাহ – ‘‘এৱং তেসু চতূসু সচ্চেসু ৱিসুজ্ঝতী’’তি. ইধাপি নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং. সচ্চেসু ৱা পটিৱিজ্ঝিযমানেসূতি ৱচনসেসো.
অৱধাৰণৱচনন্তি ৱৱত্থাপনৱচনং, অৱধাৰণন্তি অত্থো. সাৰিপুত্তোৱাতি চ অৱধাৰণং তস্স সাৱকভাৱতো সাৱকেসু সাৰিপুত্তোৱ সেয্যোতি ইমমত্থং দীপেতি. কিলেসউপসমেনাতি ইমিনা মহাথেৰস্স তাদিসো কিলেসূপসমোতি দস্সেতি, যস্স সাৱকস্স ৱিসযে পঞ্ঞায পাৰমিপ্পত্তি অহোসি. যদি এৱং – ‘‘যোপি পাৰঙ্গতো ভিক্খু, এতাৱপৰমো সিযা’’তি ইদং কথন্তি? তেসং তেসং বুদ্ধানং সাসনে পঞ্ঞায পাৰমিপ্পত্তসাৱকৱসেনেতং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অথ ৱা – ‘‘নত্থি ৱিমুত্তিযা নানত্ত’’ন্তি (দী. নি. টী. ৩.১৪১; ৱিভ. মূলটী. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা) ৱচনতো সাৱকেহি ৱিমুত্তিপঞ্ঞামত্তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তেনাহ – ‘‘পাৰঙ্গতোতি নিব্বানং গতো’’তিআদি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
অনাথপিণ্ডিকোৱাদসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.