৫. চূড়কম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
২৮৯. অঙ্গসুভতাযাতি অঙ্গানং হত্থপাদাদিসৰীৰাৱযৱানং সুন্দৰভাৱেন. যং অপচ্চং কুচ্ছিতং মুদ্ধং ৱা, তত্থ লোকে মাণৱৱোহাৰো, যেভুয্যেন সত্তা দহৰকালে সুদ্ধধাতুকা হোন্তীতি ৱুত্তং, ‘‘তৰুণকালে ৱোহৰিংসূ’’তি. অধিপতিত্তাতি ইস্সৰভাৱতো.
সমাহাৰন্তি সন্নিচযং. পণ্ডিতো ঘৰমাৱসেতি যস্মা অপ্পতৰেপি ব্যযমানে ভোগা খীযন্তি, অপ্পতৰেপি সঞ্চযমানে ৱড্ঢন্তি, তস্মা ৱিঞ্ঞুজাতিকো কিঞ্চি ব্যযং অকত্ৱা অযমেৱ উপ্পাদেন্তো ঘৰাৱাসং অনুতিট্ঠেয্যাতি লোভাদেসিতমত্থং ৱদতি.
ধনলোভেন…পে… নিব্বত্তো. লোভৱসিকস্স হি গতি নিৰযো ৱা তিৰচ্ছানযোনি ৱা. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘নিমিত্তস্সাদগথিতং ৱা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠতি অনুব্যঞ্জনস্সাদগথিতং ৱা. তস্মিং সমযে কালঙ্কৰেয্য, দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – নিৰযং ৱা তিৰচ্ছানযোনিং ৱা’’তি (সং. নি. ৪.২৩৫). নিৰযে নিব্বত্তিস্সতি কতোকাসস্স কম্মস্স পটিবাহিতুং অসক্কুণেয্যভাৱতো.
পত্তক্খন্ধঅধোমুখভাৱং সন্ধায ‘‘ওনামেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ব্ৰাহ্মণচাৰিত্তস্স ভাৱিততং সন্ধাযাহ ‘‘ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো’’তি. তং পৱত্তিং পুচ্ছীতি সুতমেতং মযা, ‘‘ময্হং পিতা সুনখো হুত্ৱা নিব্বত্তো’’তি, এতং ভোতা গোতমেন ৱুত্তন্তি. কিমিদং ৱুত্তন্তি ইমং পৱত্তিং পুচ্ছি.
তথেৱ ৱত্ৱাতি যথা সুনখস্স ৱুত্তং, তথেৱ ৱত্ৱা. অৱিসংৱাদনত্থন্তি, ‘‘তোদেয্যব্ৰাহ্মণো সুনখো জাতো’’তি অত্তনো ৱচনস্স অৱিসংৱাদনত্থং, ৱিসংৱাদনাভাৱদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো. ঞাতোম্হি ইমিনাতি ইমিনা মম পুত্তেন ময্হং পুৰিমজাতিযং পিতাতি এৱং ঞাতো অম্হীতি জানিত্ৱা. বুদ্ধানুভাৱেন কিৰ সুনখো তথা দস্সেতি, ন জাতিস্সৰতায. ভগৱন্তং দিস্ৱা ভুক্কৰণং পন পুৰিমজাতিসিদ্ধৱাসনায. ভৱপটিচ্ছন্নন্তি ভৱন্তৰভাৱেন পটিচ্ছন্নং. নাম-সদ্দো সম্ভাৱনে. পটিসন্ধিঅন্তৰন্তি অঞ্ঞজাতিপটিসন্ধিগ্গহণেন হেট্ঠিমজাতং গতিং. অঙ্গৱিজ্জাপাঠকো কিৰেস, তেন অপ্পাযুকদীঘাযুকতাদিৱসেন চুদ্দস পঞ্হে অভিসঙ্খৰি; এৱং কিৰস্স অহোসি, ‘‘ইমেসং সত্তানং অপ্পাযুকতাদযো ৱিসেসা অঙ্গপচ্চঙ্গৱসেন সল্লক্খিযন্তি. ন খো পনেতং যুত্তং ‘অঙ্গপচ্চঙ্গানি যাৱ তেসং তেসং কাৰণ’ন্তি; তস্মা ভৱিতব্বমেত্থ অঞ্ঞেনেৱ কাৰণেন. সমণো গোতমো তং কাৰণং ৱিভজিত্ৱা কথেস্সতি, এৱাযং সব্বঞ্ঞূতি নিচ্ছযো মে অপণ্ণকো ভৱিস্সতী’’তি. অপৰে পন ভণন্তি, ‘‘তিৰচ্ছানগতং মনুস্সং ৱা আৱিসিত্ৱা ইচ্ছিতত্থকসাৱনং নাম মহামন্তৱিজ্জাৱসেন হোতি; তস্মা ন এত্তাৱতা সমণস্স গোতমস্স সব্বঞ্ঞুতা সুনিচ্ছিতা হোতি. যং নূনাহং কম্মফলমস্স উদ্দিস্স পঞ্হং পুচ্ছেয্যং, তত্থ চ মে চিত্তং আৰাধেন্তো পঞ্হং ব্যাকৰিস্সতি. এৱাযং সব্বঞ্ঞূতি ৱিনিচ্ছযো মে ভৱিস্সতীতি তে পঞ্হে পুচ্ছতী’’তি.
ভণ্ডকন্তি সাপতেয্যং, সন্তকন্তি অত্থো. কম্মুনা দাতব্বং আদিযন্তীতি কম্মদাযাদা, অত্তনা কতূপচিতকম্মফলভাগীতি অত্থো. তং পন কম্মদাযজ্জং কাৰণোপচাৰেন ৱদন্তো, ‘‘কম্মং এতেসং দাযজ্জং ভণ্ডকন্তি অত্থো’’তি আহ – যথা ‘‘কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি (দী. নি. ৩.৮০). যৱতি ফলং সভাৱতো ভিন্নম্পি অভিন্নং ৱিয মিস্সিতং হোতি, এতেনাতি যোনীতি আহ – ‘‘কম্মং এতেসং যোনি কাৰণ’’ন্তি. মমত্তৱসেন বজ্ঝতি সংবজ্ঝতীতি বন্ধু, ঞাতি সালোহিতো চ. কম্মং পন একন্তসম্বন্ধমেৱাতি আহ – ‘‘কম্মং এতেসং বন্ধূ’’তি. পতিট্ঠাতি অৱস্সযো. কম্মসদিসো হি সত্তানং অৱস্সযো নত্থি, অঞ্ঞো কোচি ইস্সৰো ব্ৰহ্মা ৱা ন কৰোতি তাদিসং কত্তুং সজ্জিতুং অসমত্থভাৱতো. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গসংৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. কম্মমেৱাতি কস্মা অৱধাৰিতং, ননু কিলেসাপি সত্তানং হীনপণীতভাৱকাৰণং, ন কেৱলন্তি? সচ্চমেতং, কিলেসপযোগেন ৱিপাকৱট্টং নিব্বত্তং কম্মপৱত্তিতমেৱাতি কত্ৱা ৱুত্তং. ‘‘কথিতস্স অত্থং ন সঞ্জানাসী’’তি সঙ্খেপতো ৱত্ৱা ননু ভগৱা মহাকাৰুণিকো পৰেসং ঞাপনত্থমেৱ ধম্মং দেসেতীতি আহ – ‘‘মাননিস্সিতো কিৰেসা’’তিআদি.
২৯০. সমত্তেনাতি পৰিযত্তেন, যথা তং ফলং দাতুং সমত্থং হোতি, এৱং কতেন, উপচিতেনাতি অত্থো. তাদিসং পন অত্তনো কিচ্চে অনূনং নাম হোতীতি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণেনা’’তি. সমাদিন্নেনাতি এত্থ সমাদানং নাম তণ্হাদিট্ঠীহি গহণং পৰামসনন্তি আহ – ‘‘গহিতেন পৰামট্ঠেনা’’তি. পটিপজ্জতি এতায সুগতিদুগ্গতীতি পটিপদা, কম্মং. তথা হি তং ‘‘কম্মপথো’’তি ৱুচ্চতি.
এসাতি পটিপদা. দুব্বলং উপঘাতকমেৱ সিযাতি উপপীড়কস্স ৱিসযং দস্সেতুং, ‘‘বলৱকম্মেনা’’তিআদি ৱুত্তং. বলৱকম্মেনাতি পুঞ্ঞকম্মেন. ৱদতি নামাতি ৱদন্তো ৱিয হোতি. নিব্বত্তাপেয্যন্তি কস্মা ৱুত্তং, ননু উপপীড়কসভাৱং কম্মং জনকসভাৱং ন হোতীতি? সব্বমেতং পৰিকপ্পনৱচনং, যথা মনুস্সা পচ্চত্থিকং পটিপক্খং কিঞ্চি কাতুং অসমত্থাপি কেচি আলম্বনৱসেন সমত্থা ৱিয অত্তানং দস্সেন্তি, এৱংসম্পদমিদন্তি কেচি. অপৰে পন ভণন্তি – যস্সিদং কম্মস্সৱিপাকং পীড়েতি, সচে তস্মিং অনোকাসে এৱ সযং ৱিপচ্চিতুং ওকাসং লভেয্য, অপাযেসু এৱ তংসমঙ্গিপুগ্গলং নিব্বত্তাপেয্য, যস্মা তং কম্মং বলৱং হুত্ৱা অৱসেসপচ্চযসমৱাযেন ৱিপচ্চিতুং আৰদ্ধং, তস্মা ইতৰং তস্স ৱিপাকং ৱিবাধেন্তং উপপীড়কং নাম জাতং. এতদত্থমেৱ চেত্থ ‘‘বলৱকম্মেন নিব্বত্ত’’ন্তি বলৱগ্গহণং কতং. কিচ্চৱসেন হি নেসং কম্মানং এতা সমঞ্ঞা, যদিদং উপপীড়কং উপচ্ছেদকং জনকং উপত্থম্ভকন্তি, ন কুসলানি ৱিয উপত্থম্ভানি হোন্তি নিব্বত্তত্থায. পীড়েত্ৱাতি ৱিহেঠেত্ৱা পটিঘাটনাদিৱসেন উচ্ছুতেলযন্তাদযো ৱিয উচ্ছুতিলাদিকে ৱিবাধেত্ৱা. নিৰোজন্তি নিত্তেজং. নিযূসন্তি নিৰসং. কসটন্তি নিস্সাৰং. পৰিস্সযন্তি উপদ্দৱং.
ইদানি পৰিস্সযস্স উপনযনাকাৰং দস্সেন্তেন তত্থ, ‘‘দাৰকস্সা’’তিআদিং ৱত্ৱা ভোগানং ৱিনাসনাকাৰং দস্সেতুং, পুন ‘‘দাৰকস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. কুম্ভদোহনাতি কুম্ভপূৰখীৰা. গোমণ্ডলেতি গোযূথে.
অট্ঠুসভগমনং কত্ৱাতি অট্ঠউসভপ্পমাণং পদেসং পচ্চত্থিকং উদ্দিস্স ধনুগ্গহো অনুযাযিং কত্ৱা. তন্তি সৰং. অঞ্ঞোতি পচ্চত্থিকো. তত্থেৱ পাতেয্য অচ্চাসন্নং কত্ৱা সৰস্স খিত্তত্তা. ৱাড়মচ্ছোদকন্তি মকৰাদিৱাড়মচ্ছৱন্তং উদকং.
পটিসন্ধিনিব্বত্তকং কম্মং জনককম্মং নাম পৰিপুণ্ণৱিপাকদাযিভাৱতো, ন পৱত্তিৱিপাকমত্তনিব্বত্তকং. ভোগসম্পদাদীতি আদি-সদ্দেন আৰোগ্যসম্পদাদি-পৰিৱাৰসম্পদাদীনি গণ্হাতি. ন দীঘাযুকতাদীনি হি অপ্পাযুকতাসংৱত্তনিকেন কম্মুনা নিব্বত্তানি; অঞ্ঞং দীঘাযুকতাকৰণেন উপত্থম্ভেতুং সক্কোতি; ন অতিদুব্বণ্ণং অপ্পেসক্খং নীচকুলীনং দুপ্পঞ্ঞং ৱা ৱণ্ণৱন্ততাদিৱসেন. তথা হি ৱক্খতি, ‘‘ইমস্মিং পন পঞ্হৱিস্সজ্জনে’’তিআদি, তং পন নিদস্সনৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
পুৰিমানীতি উপপীড়কোপচ্ছেদকানি. উপপীড়কুপঘাতা নাম কুসলৱিপাকপটিবাহকাতি অধিপ্পাযেন ‘‘দ্ৱে অকুসলানেৱা’’তি ৱুত্তং. উপত্থম্ভকং কুসলমেৱাতি এত্থ যথা জনকং উভযসভাৱং, এৱং ইতৰেসম্পি উভযসভাৱতায ৱুচ্চমানায ন কোচি ৱিৰোধো. দেৱদত্তাদীনঞ্হি নাগাদীনং ইতো অনুপ্পৱচ্ছিতানং পেতাদীনঞ্চ নৰকাদীসু অকুসলকম্মৱিপাকস্স উপত্থম্ভনুপপীড়নুপঘাতনানি ন ন সম্ভৱন্তি. এৱঞ্চ কত্ৱা যা হেট্ঠা বহূসু আনন্তৰিযেসু একেন গহিতপটিসন্ধিকস্স ইতৰেসং তস্স অনুবলপ্পদাযিতা ৱুত্তা, সাপি সমত্থিতা হোতি. যস্মিঞ্হি কম্মে কতে জনকনিব্বত্তং কুসলফলং ৱা অকুসলফলং ৱা ব্যাধিধাতুসমতাদিনিমিত্তং ৱিবাধীযতি, তমুপত্থম্ভকং. যস্মিং পন কতে জাতিসমত্থস্স পটিসন্ধিযং পৱত্তিযঞ্চ ৱিপাককটত্তাৰূপানং উপ্পত্তি হোতি, তং জনকং. যস্মিং পন কতে অঞ্ঞেন জনিতস্স ইট্ঠস্স ৱা অনিট্ঠস্স ৱা ফলস্স ৱিবাধাৱিচ্ছেদপচ্চযানুপ্পত্তিযা উপব্ৰূহনপচ্চযুপ্পত্তিযা চ জনকসামত্থিযানুৰূপং পৰিৱুত্তিচিৰতৰপবন্ধা হোতি, এতং উপত্থম্ভকং. তথা যস্মিং কতে জনকনিব্বত্তং কুসলফলং অকুসলফলং ৱা ব্যাধিধাতুসমতাদিনিমিত্তং ৱিবাধীযতি, তং উপপীড়কং. যস্মিং পন কতে জনকসামত্থিযৱসেন চিৰতৰপবন্ধাৰহম্পি সমানং ফলং ৱিচ্ছেদকপচ্চযুপ্পত্তিযা ৱিচ্ছিজ্জতি, তং উপঘাতকন্তি অযমেত্থ সাৰো.
তত্থাতি তেসু কম্মেসু. উপচ্ছেদককম্মেনাতি আযুনো উপঘাতককম্মেন. স্ৱাযমুপঘাতকভাৱো দ্ৱিধা ইচ্ছিতব্বোতি তং দস্সেতুং ‘‘পাণাতিপাতিনা’’তিআদি ৱুত্তং. ন সক্কোতি পাণাতিপাতকম্মুনা সন্তানস্স তথাভিসঙ্খতত্তা. যস্মিঞ্হি সন্তানে নিব্বত্তং, তস্স তেন অভিসঙ্খততা অৱস্সং ইচ্ছিতব্বা তত্থেৱ তস্স ৱিপাকস্স ৱিনিবন্ধনতো. এতেন কুসলস্স কম্মস্স আযূহনক্খণেযেৱ পাণাতিপাতো তাদিসং সামত্থিযুপঘাতং কৰোতীতি দস্সেতি, ততো কম্মং অপ্পফলং হোতি. ‘‘দীঘাযুকা’’তিআদিনা উপঘাতসামত্থিযেন খেত্তে উপ্পন্নসস্সং ৱিয উপপত্তিনিযামকা ধম্মাতি দস্সেতি. উপপত্তি নিযতৱিসেসে ৱিপচ্চিতুং ওকাসে কৰোন্তে এৱ কুসলকম্মে আকড্ঢিযমানপটিসন্ধিকং পাণাতিপাতকম্মং অপ্পাযুকত্থায নিযমেতীতি আহ – ‘‘পটিসন্ধিমেৱ ৱা নিযামেত্ৱা অপ্পাযুকং কৰোতী’’তি. পাণাতিপাতচেতনায অচ্চন্তকটুকৱিপাকত্তা সন্নিট্ঠানচেতনায নিৰযে নিব্বত্ততি তস্সা অত্থস্স খীণাভাৱতো; ইতৰে পন ন তথা ভাৰিযাতি আহ – ‘‘পুব্বা…পে… হোতী’’তি. ইধ পন যং হেট্ঠা ৱুত্তসদিসং, তং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং.
মনুস্সামনুস্সপৰিস্সযাতি মানুসকা অমানুসকা চ উপদ্দৱা. পুৰতোতি পুব্বদ্ৱাৰতো. পচ্ছতোতি পচ্ছিমৱত্থুতো. পৱট্টমানাতি পৰিজনস্স, দেৱতানং ৱা দেসেন পৱট্টমানা. পৰেহীতি পুৰাতনেহি পৰেহি. সম্মুখীভাৱন্তি সামিভাৱৱসেন পচ্চক্খত্তং. আহৰিত্ৱা দেন্তি ইণাযিকা. কম্মন্তাতি ৱণিজ্জাদিকম্মানি. অপাণাতিপাতকম্মন্তি পাণাতিপাতস্স পটিপক্খভূতং কম্মং; পাণাতিপাতা ৱিৰতিৱসেন পৱত্তিতকম্মন্তি অত্থো. দীঘাযুকসংৱত্তনিকং হোতি ৱিপাকস্স কম্মসৰিক্খভাৱতো. ইমিনা নযেনাতি ইমিনা অপ্পাযুকদীঘাযুকসংৱত্তনিকেসু কম্মেসু যথাৱুত্তেন তং সংৱত্তনিকৱিভাৱননযেন.
ৱিহেঠনকম্মাদীনিপীতি পি-সদ্দেন কোধইস্সামনকমচ্ছেৰথদ্ধঅৱিদ্দসুভাৱৱসেন পৱত্তিতকম্মানি সঙ্গণ্হাতি. তথেৱাতি যথা পাণাতিপাতকম্মং অত্থতো এৱং ৱদতি নামাতি ৱুত্তং, তথেৱ ৱদমানানি ৱিয. ‘‘যং যদেৱাতিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতী’’তি (খু. পা. ৮.১০) ৱচনতো যথা সব্বকুসলং সব্বাসং সম্পত্তীনং উপনিস্সযো, এৱং সব্বং অকুসলং সব্বাসং ৱিপত্তীনং উপনিস্সযোতি, ‘‘উপপীড়নেন নিব্ভোগতং আপাদেত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তথা হি পাণাতিপাতকম্মৱসেনপি অযং নযো দস্সিতো. অৱিহেঠনাদীনীতি এত্থ আদি-সদ্দেন অক্কোধন-অনিস্সামন-দান-অনতিমান-ৱিদ্দসুভাৱেন পৱত্তকম্মানি সঙ্গণ্হাতি.
২৯৩. ইস্সা মনো এতস্সাতি ইস্সামনকোতি আহ ‘‘ইস্সাসম্পযুত্তচিত্তো’’তি. উপক্কোসন্তোতি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসন্তো. ইস্সং বন্ধতীতি ইস্সং অনুবন্ধতি ইস্সাসহিতমেৱ চিত্তং অনুপৱত্তেতি. অপ্পেসক্খোতি অপ্পানুভাৱো অপ্পঞ্ঞাতো. তেনাহ ‘‘ন পঞ্ঞাযতী’’তি. সা পনস্স অপ্পানুভাৱতা পৰিৱাৰাভাৱেন পাকটা হোতীতি আহ ‘‘অপ্পপৰিৱাৰো’’তি.
২৯৪. মচ্ছৰিযৱসেন ন দাতা হোতীতি সব্বসো দেয্যধম্মস্স অভাৱেন ন দাতা ন হোতি. অমচ্ছৰী হি পুগ্গলো সতি দেয্যধম্মে যথাৰহং দেতিযেৱ.
২৯৫. অভিৱাদেতব্বং খেত্তৱসেন মত্থকপ্পত্তং দস্সেতুং, ‘‘বুদ্ধং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞেপি মাতুপিতুজেট্ঠভাতৰাদযো অভিৱাদনাদিঅৰহা সন্তি, তেসু থদ্ধাদিৱসেন কৰণং নীচকুলসংৱত্তনিকমেৱ. ন হি পৱত্তে সক্কা কাতুন্তি সম্বন্ধো. তেন পৱত্তিৱিপাকদাযিনো কম্মস্স ৱিসযো এসোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘পটিসন্ধিমেৱ পনা’’তিআদি.
২৯৬. অপৰিপুচ্ছনেনাতি অপৰিপুচ্ছামত্তেন নিৰযে ন নিব্বত্ততি; অপৰিপুচ্ছাহেতু পন কত্তব্বাকৰণাদীহি সিযা নিৰযনিব্বত্তীতি পাড়িযং, ‘‘ন পৰিপুচ্ছিতা হোতী’’তিআদি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো, ‘‘অপৰিপুচ্ছকো পনা’’তিআদিমাহ. যথানুসন্ধিং পাপেসীতি দেসনং যথানুসন্ধিনিট্ঠানং পাপেসি. সেসং ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
চূড়কম্মৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.