১২. দক্খিণাৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনা
৩৭৬. মহাপজাপতিগোতমীতি এত্থ গোতমীতি তস্স গোতমগোত্ততো আগতং নামং, মহাপজাপতি পন গুণতো. তং ৱিৱৰিতুং, ‘‘নামকৰণদিৱসে পনস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. মহতিং উড়াৰং পজং জননপোসনেহি পৰিৰক্খতীতি মহাপজাপতি. পৰিভোগৱসেন ন হঞ্ঞতীতি অহতং. সিপ্পিকানন্তি তন্তৱাযানং. ৱাযনট্ঠানন্তি ৱীনট্ঠানং. তানি মং ন তোসেন্তি কাযিকস্স পুঞ্ঞস্স অভাৱতো. তেনাহ – ‘‘সহত্থা কতমেৱ মং তোসেতী’’তি. পিসিত্ৱা নিব্বত্তনং কত্ৱা. পোথেত্ৱাতি সুখুমভাৱাপাদনত্থং ধনুকেন নেত্ৱা. কালানুকালঞ্চ ধাতিগণপৰিৱুতা গন্ত্ৱা ৱেমকোটিং অগ্গহেসি একদিৱসন্তি অধিপ্পাযো. এৱঞ্হি ‘‘একদিৱসং পন…পে… অকাসী’’তি পুৰিমৱচনেন তং ন ৱিৰুজ্ঝেয্য.
ছ চেতনাতি ছব্বিধা চেতনা. ন হি তা ছযেৱ চেতনাতি. সঙ্ঘে গোতমি দেহি…পে… সঙ্ঘো চাতি ইদমেৱ সুত্তপদং. সঙ্ঘে গোতমি দেহীতি সঙ্ঘস্স দানায নিযোজেসি, তস্মা সঙ্ঘোৱ দক্খিণেয্যতৰোতি অযমেৱেত্থ অত্থো. যদি এৱন্তিআদিনা তত্থ ব্যভিচাৰং দস্সেতি. ৰাজমহামত্তাদযোতিআদিনা তত্থ ব্যতিৰেকতো নিদস্সনং আহ. মহন্ততৰা ভৱেয্যুন্তি আনুভাৱাদিনা মহন্ততৰা ভৱেয্যুং, ন চ তং অত্থীতি. তস্মাতি যস্মা গুণৱিসিট্ঠহেতুকং দক্খিণেয্যতং অনপেক্খিত্ৱা অত্তনো দীযমানস্স দাপনং লভতি, তস্মা. মা এৱং গণ্হাতি সম্মাসম্বুদ্ধতো সঙ্ঘোৱ দক্খিণেয্যো’’তি মা গণ্হ.
তত্থ নিচ্ছযসাধকং সুত্তপদং দস্সেন্তো, ‘‘নযিমস্মিং লোকে…পে… ৱিপুলফলেসিন’’ন্তি আহ. স্ৱাযমত্থো ৰতনসুত্তে (খু. পা. ৬.৩; সু. নি. ২২৬), ‘‘যং কিঞ্চি ৱিত্ত’’ন্তি গাথায, অগ্গপসাদসুত্তাদীহি (ইতিৱু. ৯০) চ ৱিভাৱেতব্বোতি. তেনাহ – ‘‘সত্থাৰা উত্তৰিতৰো দক্খিণেয্যো নাম নত্থী’’তি.
গোতমিযা অন্তিমভৱিকতায দানস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখায অনুপ্পাদনতো ন তং গৰুতৰং সঙ্ঘস্স পাদাপনে কাৰণন্তি আহ – ‘‘পচ্ছিমায জনতাযা’’তিআদি. ৱচনতোপীতি তস্স ৱত্থযুগস্স সত্থু এৱ পটিগ্গহণায ৱচনতোপি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.
সত্থা সঙ্ঘপৰিযাপন্নোৱ ঈদিসে ঠানে অগ্গফলট্ঠতায অট্ঠ-অৰিযপুগ্গলভাৱতো, সচে পনস্স ন সযং সঙ্ঘপৰিযাপন্নতা, কথং সঙ্ঘে পূজিতে সত্থা পূজিতো নাম সিযাতি অধিপ্পাযো. তীণি সৰণগমনানি তযো এৱ অগ্গপসাদাতি ৱক্খতীতি অধিপ্পাযো. অভিধেয্যানুৰূপানি হি লিঙ্গৱচনানি. ন ৰুহতি অযাথাৱপটিপত্তিভাৱতো, ন গিহিৱেসগ্গহণাদিনা গিহিভাৱস্স পটিক্খিপিতত্তা. ন ৱত্তব্বমেতং ‘‘সত্থা সঙ্ঘপৰিযাপন্নো’’তি সত্থুভাৱতো. সাৱকসমূহো হি সঙ্ঘো. সঙ্ঘগণে হি সত্থা উত্তৰিতৰো অনঞ্ঞসাধাৰণগুণেহি সমন্নাগতভাৱতো মূলৰতনভাৱতো চ.
৩৭৭. সম্পতিজাতস্স মহাসত্তস্স সত্তপদৱীতিহাৰগমনং ধম্মতাৱসেন জাতং, পৰং তদঞ্ঞদহৰসদিসী পটিপত্তীতি আহ – ‘‘হত্থপাদকিচ্চং অসাধেন্তেসূ’’তি.
৩৭৮. পচ্চূপকাৰং ন সুকৰং ৱদামি অনুচ্ছৱিককিৰিযায কাতুং অসক্কুণেয্যত্তা. অভিৱাদেন্তি এতেনাতি অভিৱাদনং. ৱন্দমানেহি অন্তেৱাসিকেহি আচৰিযং ‘‘সুখী হোতূ’’তিআদিনা অভিৱাদেন্তি নাম. তেন ৱুত্তং ‘‘অভিৱাদন’’ন্তি. তদভিমুখো…পে… ৱন্দিত্ৱা নিপজ্জতি, সেয্যথাপি আযস্মা সাৰিপুত্তো. কালানুকালং উপট্ঠানং বীজযনপাদসম্বাহনাদি অনুচ্ছৱিককম্মস্স কৰণং নাম. অনুচ্ছৱিকং কিৰিযং কাতুং ন সক্কোতিযেৱ, যস্মা আচৰিযেন কতস্স ধম্মানুগ্গহস্স অন্তেৱাসিনা কৰিযমানো আমিসানুগ্গহো সঙ্খম্পি কলম্পি কলভাগম্পি ন উপেতিযেৱাতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামী’’তি.
৩৭৯. পাটিপুগ্গলিকং দক্খিণং আৰব্ভ সমুট্ঠিতং, ‘‘তং মে ভগৱা পটিগ্গণ্হতূ’’তি মহাপজাপতিগোতমিযা ৱচনং নিমিত্তং কত্ৱা দেসনায উট্ঠিতত্তা. ন কেৱলঞ্চ তস্সা এৱ ৱচনং, অথ খো আনন্দত্থেৰোপি…পে… সমাদপেসি, তস্মা ৱিভাগতো চুদ্দসসু…পে… হোতীতি দস্সেতুং, ইমং দেসনং আৰভি. তত্থ পতিপচ্চেকং পুগ্গলং দীযতীতি পাটিপুগ্গলিকং. পঠমসদ্দো যথা অগ্গত্থো, এৱং সেট্ঠপৰিযাযোপীতি আহ ‘‘জেট্ঠকৱসেনপী’’তি. অগ্গা উত্তমে খেত্তে পৱত্তত্তা. দুতিযততিযাপি পৰমদক্খিণাযেৱ সব্বসো সম্মাৱিক্খম্ভিতৰাগাদিকিলেসত্তা. ৰাগাদযো হি অদক্খিণেয্যভাৱস্স কাৰণং. তেনেৱাহ – ‘‘তিণদোসানি খেত্তানি, ৰাগদোসা অযং পজা’’তিআদি (ধ. প. ৩৫৬). যস্মা পন সৱাসনং সব্বসো সমুচ্ছিন্নকিলেসেহি ততো এৱ সব্বসো অপ্পটিহতঞাণচাৰেহি অনন্তাপৰিমেয্যগুণগণাধাৰেহি সম্মাসম্বুদ্ধেহি সদিসো সদেৱকে লোকে কোচি দক্খিণেয্যো নত্থি. তস্মা ‘‘পৰমদক্খিণাযেৱা’’তি সাসঙ্কং ৱদতি. যস্মা পঞ্চাভিঞ্ঞো অট্ঠসমাপত্তিলাভী এৱ হোতি লোকিযাভিঞ্ঞানং অট্ঠসমাপত্তিঅধিট্ঠানত্তা, তস্মা ‘‘লোকিযপঞ্চাভিঞ্ঞে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং, ন ‘‘অট্ঠসমাপত্তিলাভিম্হী’’তি তায অৱুত্তসিদ্ধত্তা. গোসীলধাতুকোতি গোসীলসভাৱো, সীলৱতা সদিসসীলোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অসঠো’’তিআদি. তেন ন অলজ্জিধাতুকো পকতিসিদ্ধো ইধ পুথুজ্জনসীলৱাতি অধিপ্পেতোতি দস্সেতি.
পৰিচ্ছিন্দন্তোতি এত্তকোতি পচ্চেকপ্পমাণতো ততো এৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্কৰতোৱ পৰিচ্ছিন্দন্তো. কথং পন অসঙ্খ্যেয্যভাৱেন ৱুচ্চমানো ৱিপাকো পৰিচ্ছিন্নো হোতি? সোপি তস্স পৰিচ্ছেদো এৱ ইতৰেহি অসংকিণ্ণভাৱদীপনতো, এতদত্থমেৱ পুব্বে অসঙ্কৰগ্গহণং কতং. গুণৱসেনাতি লক্খণসম্পন্নাদিগুণৱসেন. উপকাৰৱসেনাতি ভোগৰক্খাদিউপকাৰৱসেন. যং পোসনত্থং দিন্নং, ইদং ন গহিতং দানলক্খণাযোগতো. অনুগ্গহপূজনিচ্ছাৱসেন হি অত্তনো দেয্যৱত্থুপৰিচ্চাগো দানং ভযৰাগলদ্ধুকামকুলাদিৱসেন সাৱজ্জাভাৱতো. তম্পি ন গহিতং অযাৱদত্থতাঅপৰিপুণ্ণভাৱেন যথাধিপ্পেতফলদানাসমত্থভাৱতো. সম্পত্তস্সাতি সন্তিকাগতস্স. তেন সম্পত্তিপযোজনে অনপেক্খতং দস্সেতি. ফলং পটিকঙ্খিত্ৱাতি ‘‘ইদং মে দানমযং পুঞ্ঞং আযতিং সুখহিতভাৱায হোতূ’’তিআদিনা ফলং পচ্চাসীসিত্ৱা. তেনস্স ফলদানে নমিযতং দস্সেতি, যাৱদত্থন্তি ইমিনা পৰিপুণ্ণফলতং. সতগুণাতি এত্থ গুণসদ্দো ন ‘‘গুণেন নামং উদ্ধৰেয্য’’ন্তিআদীসু (ধ. স. অট্ঠ. ১৩১৩; উদা. অট্ঠ. ৫৩; পটি. ম. অট্ঠ. ১.১.৭৬; নেত্তি. অট্ঠ. ৪.৩৮) ৱিয সম্পত্তিঅত্থো, ‘‘তদ্দিগুণ’’ন্তিআদীসু ৱিয ন ৱড্ঢনত্থো, ‘‘পঞ্চ কামগুণা লোকে, মনোছট্ঠা পৱেদিতা’’তিআদীসু (সু. নি. ১৭৩) ৱিয ন কোট্ঠাসত্থো, ‘‘অন্তং অন্তগুণ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; খু. পা. ৩) ৱিয ন অন্তভাগত্থো, অথ খো আনিসংসত্থোতি দস্সেন্তো, ‘‘সতানিসংসা’’তি আহ, তে আনিসংসে সৰূপতো দস্সেতুং, ‘‘আযুসত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সতগুণাতি ৱা সতৱড্ঢিকাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. নিপ্পৰিতসং কৰোতীতি আযুআদীনং আনিসংসানং অপৰিত্তাসং কৰোতি. অথ ৱা নিপ্পৰিতসং কৰোতীতি আযুআদিনিমিত্তং অপৰিত্তাসং কৰোতি. অথ ৱা নিপ্পৰিতসং কৰোতীতি আযুআদীনি ততো উত্তৰিম্পি আহাৰাদিহেতু অপৰিত্তাসং কৰোতি. অত্তভাৱৱিনিমুত্তসঞ্চৰণস্স অভাৱা, ‘‘ভৱসতেপি ৱুত্তে অযমেৱত্থো’’তি ৱুত্তং. সব্বত্থাতি, ‘‘পুথুজ্জনদুস্সীলে’’তিআদীসু সব্বৱাৰেসু. নযো নেতব্বোতি, ‘‘আযুসহস্সং ৱণ্ণসহস্স’’ন্তিআদিকো নযো.
সাসনাৱতৰণং নাম যাৱদেৱ ৱট্টদুক্খনিত্থৰণত্থং, তঞ্চ মগ্গপটিৱেধনং, তস্মা নিব্বেধভাগিযসৰণগমনং সিক্খাপদসমাদানং পব্বজ্জা উপসম্পদা সীলপৰিপূৰণং অধিচিত্তসিক্খানুযোগো ৱিপস্সনাভাৱনাতি সব্বাপেসা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপত্তি এৱ হোতীতি আহ – ‘‘তিসৰণং গতো উপাসকোপী’’তিআদি. তত্থ যথা নিব্বেধভাগিযো সমাধি তাৱ নাম পৰম্পৰায অৰিযমগ্গাধিগমস্স পচ্চযভাৱতো উপনিস্সযো; তথা নিব্বেধভাগিযং সীলপৰিপূৰণং উপসম্পদা পব্বজ্জা উপাসকস্স দসসু পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠানং অন্তমসো সৰণাদিগমনম্পি নিব্বেধভাগিযং অৰিযমগ্গাধিগমস্স উপনিস্সযো হোতিযেৱাতি, ‘‘সব্বাপেসা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপত্তী’’তি ৱুত্তা. তত্থ অনঞ্ঞসাধাৰণ-ৱিজ্জাচৰণাদি-অসঙ্খ্যেয্যঅপৰিমেয্য-গুণ-সমুদযপূৰিতে ভগৱতি সদ্ধম্মে অৰিযসঙ্ঘে উড়াৰতৰবহুমানগাৰৱতং গতো. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাখাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’তি তপ্পৰাযণতাদিআকাৰপ্পত্তো ঞাণপৰিসোধিতো পসাদো সৰণগমনন্তি তেন ৱত্থুগতেন পসাদেন পৰিভাৱিতে সন্তানে কতং পুঞ্ঞক্খেত্তসম্পত্তিযা মহপ্ফলং মহানিসংসমেৱ হোতীতি আহ – ‘‘তস্মিং দিন্নদানম্পি অসঙ্খ্যেয্যং অপ্পমেয্য’’ন্তি. তযিদং সৰণং ৱত্থুত্তযে পসাদভাৱেন অজ্ঝাসযসম্পত্তিমত্তং, তাদিসস্স পন পঞ্চসীলং অজ্ঝাসযসম্পত্তিউপথম্ভিতো কাযৱচীসংযমোতি তত্থ দিন্নং ততো উত্তৰি মহপ্ফলন্তি, দসসীলং পন পৰিপুণ্ণুপোসথসীলং, তত্থ দিন্নং মহপ্ফলন্তি, ‘‘ততো উত্তৰি মহপ্ফল’’ন্তি ৱুত্তং. সামণেৰসীলাদীনং পন উত্তৰি ৱিসিট্ঠতৰাদিভাৱতো তত্থ তত্থ দিন্নস্স ৱিসেসমহপ্ফলতা ৱুত্তা.
মগ্গসমঙ্গিতা নাম মগ্গচিত্তক্খণপৰিচ্ছিন্না, তস্মিঞ্চ খণে কথং দাতুং পটিগ্গহেতুঞ্চ সম্ভৱতীতি চোদেতি ‘‘কিং পন মগ্গসমঙ্গিস্স সক্কা দানং দাতু’’ন্তি. ইতৰো তাদিসে সতি সমযেতি দস্সেন্তো, ‘‘আম সক্কা’’তি পটিজানিত্ৱা, ‘‘আৰদ্ধৱিপস্সকো’’তিআদিনা তমত্থং ৱিৱৰতি. তস্মিং খণেতি তস্মিং পক্খিপনক্খণে. যদি অট্ঠমকস্স সোতাপন্নস্স দিন্নদানং ফলতো অসঙ্খ্যেয্যমেৱ, কো নেসং ৱিসেসোতি আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তেন সতিপি অসঙ্খ্যেয্যভাৱসামঞ্ঞে অত্থি নেসং অপ্পবহুভাৱো সংৱট্টট্ঠাযী অসঙ্খ্যেয্যমহাকপ্পাসঙ্খ্যেয্যানং ৱিযাতি দস্সেতি. মগ্গসমঙ্গীনং তেন তেন ওধিনা সংকিলেসধম্মানং পহীযমানত্তা ৱোদানধম্মানং ৱড্ঢমানত্তা অপৰিযোসিতকিচ্চত্তা অপৰিপুণ্ণগুণতা, পৰিযোসিতকিচ্চত্তা ফলসমঙ্গীনং পৰিপুণ্ণগুণতাতি তংতংমগ্গট্ঠেহি ফলট্ঠানং খেত্তাতিসযতা ৱেদিতব্বা. হেট্ঠিমহেট্ঠিমেহি পন মগ্গট্ঠেহি উপৰিমানং মগ্গট্ঠানং ফলট্ঠেহি ফলট্ঠানং উত্তৰিতৰতা পাকটা এৱ. তথা হি উপৰিমানং দিন্নদানস্স মহপ্ফলতা ৱুত্তা.
৩৮০. কামঞ্চেত্থ বুদ্ধপ্পমুখে উভতোসঙ্ঘে কেৱলে চ ভিক্খুসঙ্ঘে দানং অত্থি এৱ, ন পন বুদ্ধপ্পমুখে ভিক্খুসঙ্ঘে, তং পন বুদ্ধপ্পমুখউভতোসঙ্ঘেনেৱ সঙ্গহিতন্তি অৱিৰুদ্ধং. ন পাপুণন্তি মহপ্ফলভাৱেন সদিসতম্পি, কুতো অধিকতং.
‘‘তথাগতে পৰিনিব্বুতে উভতোসঙ্ঘস্স’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তত্তা – ‘‘কিং পনা’’তিআদিনা চোদেতি. ইতৰো পৰিনিব্বুতে তথাগতে তং উদ্দিস্স গন্ধপুপ্ফাদিপৰিচ্চাগো ৱিয চীৱৰাদিপৰিচ্চাগোপি মহপ্ফলো হোতিযেৱাতি কত্ৱা পটিপজ্জনৱিধিং দস্সেতুং, ‘‘উভতোসঙ্ঘস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘এত্তকাযেৱ, ভিক্খূ উদ্দিসথা’’তি এৱং পৰিচ্ছেদস্স অকৰণেন উপচাৰসীমাপৰিযাপন্নানং খেত্তপৰিযাপন্নানং ৱসেন অপৰিচ্ছিন্নকমহাভিক্খুসঙ্ঘে.
গোত্তং ৱুচ্চতি সাধাৰণনামং, মত্তসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, তস্মা সমণাতি গোত্তমত্তং অনুভৱন্তি ধাৰেন্তীতি গোত্ৰভুনো. তেনাহ ‘‘নামমত্তসমণা’’তি. দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞেন সংহতো সমণগণো সঙ্ঘো, তস্মা সঙ্ঘো দুস্সীলো নাম নত্থি. গুণসঙ্খাযাতি আনিসংসগণনায, মহপ্ফলতাযাতি অত্থো. কাসাৱ…পে… অসঙ্খ্যেয্যাতি ৱুত্তা সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নত্তা. যথা পন সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং হোতি, তং ৱিধিং দস্সেতুং, ‘‘সঙ্ঘগতা দক্খিণা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ চিত্তীকাৰন্তি গাৰৱং.
সঙ্ঘতো ন পুগ্গলতো. অঞ্ঞথত্তং আপজ্জতীতি ‘‘ইমস্স মযা দিন্নং সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতী’’তি এৱং চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱা, ‘‘সঙ্ঘস্স দস্সামী’’তি দেয্যধম্মং পটিযাদেত্ৱা সামণেৰস্স নাম দাতব্বং জাতন্তি অঞ্ঞথত্তং আপজ্জতি; তস্মা তস্স দক্খিণা সঙ্ঘগতা ন হোতিযেৱ পুগ্গলৱসেন চিত্তস্স পৰিণামিতত্তা. নিব্বেমতিকো হুত্ৱাতি ‘‘কিং নু খো মযা ইমস্স দিন্নং হোতি ৱা ন ৱা’’তি ৱিমতিং অনুপ্পাদেত্ৱা, ‘‘যো পনা’’তিআদিনা ৱুত্তাকাৰেন কৰোতি.
তত্থাতিআদিনা ৱুত্তস্সেৱত্থস্স পাকটকৰণত্থং ৱত্থুং নিদস্সেতি, ‘‘পৰসমুদ্দৱাসিনো’’তিআদিনা. ওপুঞ্জাপেত্ৱা পৰিভণ্ডং কাৰেত্ৱা, হৰিতগোমযেন উপলিম্পিত্ৱাতি অত্থো. কাসাৱকণ্ঠসঙ্ঘস্সাতি কাসাৱকণ্ঠসমূহস্স. কো সোধেতীতি মহপ্ফলভাৱকৰণেন কো ৱিসোধেতি. মহপ্ফলভাৱাপত্তিযা হি দক্খিণা ৱিসুজ্ঝতি নাম. তত্থ যেসং হত্থে দিন্নং, তেসং ৱসেন পটিগ্গাহকতো দক্খিণায ৱিসুদ্ধত্তা, – ‘‘তদাপাহং, আনন্দ, সঙ্ঘগতং দক্খিণং অসঙ্খ্যেয্যং অপ্পমেয্যং ৱদামী’’তি (ম. নি. ৩.৩৮০) চ ৱুত্তং, তস্মা কম্মৱসেনেৱ দক্খিণাৱিসুদ্ধিং পুচ্ছতি. ইতৰো অৰিযসঙ্ঘে দিন্নদক্খিণায নিব্বিসিট্ঠং কত্ৱা ৱুত্তত্তা মত্থকপ্পত্তস্সেৱ অৰিযসঙ্ঘস্স ৱসেন দক্খিণাৱিসুদ্ধিং দস্সেন্তো, ‘‘সাৰিপুত্ত…পে… সোধেন্তী’’তি ৱত্ৱা পুন, ‘‘যে কেচি অৰহন্তো সোধেন্তী’’তি দস্সেন্তো, ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. থেৰা চিৰপৰিনিব্বুতাতি ইদং অজ্জতনানম্পি অৰিযানং সাৱকতং দস্সেন্তেন মগ্গসোধনৱসেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং, ন উদ্দিস্স পুঞ্ঞকৰণে সতি অকৰণপ্পত্তিযা. এৱঞ্হি ‘‘অসীতিমহাথেৰা সোধেন্তী’’তি ইদং সুৱুত্তং হোতি, ন অঞ্ঞথা.
‘‘সঙ্ঘগতায দক্খিণাযা’’তি কামঞ্চেতং সাধাৰণৱচনং, তথাপি তত্থ তত্থ পুগ্গলৱিসেসো ঞাতব্বোতি দস্সেন্তো, ‘‘অত্থি বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো’’তিআদিমাহ. ন উপনেতব্বো ভগৱতো কালে ভিক্খূনং অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাগুণৱসেন অতিৱিয উড়াৰভাৱতো, এতৰহি তদভাৱতো. এতৰহি সঙ্ঘো…পে… ন উপনেতব্বোতি এত্থ নযানুসাৰেন অত্থো ৱত্তব্বো. তেন তেনেৱ সমযেনাতি তস্স তস্স কালস্স সম্পত্তিৱিপত্তিমুখেন পটিপত্তিযা উড়াৰতং অনুড়াৰতঞ্চ উল্লিঙ্গেতি. যত্থ হি ভিক্খূ গুণেহি সব্বসো পৰিপুণ্ণা হোন্তি, তস্মিং সমযে সঙ্ঘগতা দক্খিণা ইতৰস্মিং সমযে দক্খিণতো মহপ্ফলতৰাতি দট্ঠব্বা. সঙ্ঘে চিত্তীকাৰং কাতুং সক্কোন্তস্সাতি সুপ্পটিপন্নতাদিং সঙ্ঘে আৱজ্জিত্ৱা সঙ্ঘগতেন পসাদেন সঙ্ঘস্স সম্মুখা ৱিয তস্মিং পুগ্গলে চ গাৰৱৱসেন দেন্তস্স পুথুজ্জনসমণে দিন্নং মহপ্ফলতৰং সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৱা গহিতত্তা, ‘‘সঙ্ঘস্স দেমী’’তিযেৱ দিন্নত্তা চ.
এসেৱ নযোতি ইমিনা, ‘‘সোতাপন্নে দিন্নং মহপ্ফলতৰ’’ন্তি এৱমাদিং অতিদিসতি. আদি-সদ্দেন উদ্দিসিত্ৱা গহিতো সকদাগামী, পাটিপুগ্গলিকো অনাগামীতি এৱমাদি সঙ্গহিতং. মহপ্ফলতৰমেৱ. তেনাহ ভগৱা – ‘‘ন ত্ৱেৱাহং, আনন্দ, কেনচি পৰিযাযেন সঙ্ঘগতায দক্খিণায পাটিপুগ্গলিকং দানং মহপ্ফলতৰং ৱদামী’’তি (ম. নি. ৩.৩৮০). যদি খীণাসৱে দিন্নদানতো সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৱা গহিতদুস্সীলেপি দিন্নদানং মহপ্ফলং, এৱং সন্তে – ‘‘সীলৱতো, মহাৰাজ, দিন্নং মহপ্ফলং, নো তথা দুস্সীলে’’তি ইদং কথন্তি আহ – ‘‘তং ইমং নযং গহাযা’’তিআদি. সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৱা গহণৱিধিং পহায দুস্সীলস্সেৱ গহণৱসেন ৱুত্তং. ইমস্মিং চতুক্কে দট্ঠব্বন্তি ইমস্স পদস্স ৱসেন দট্ঠব্বং. তত্থ হি ‘‘পটিগ্গাহকা হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা’’তি আগতং.
৩৮১. ৱিসুজ্ঝতীতি ন কিলিস্সতি, মহাজুতিকাৰী মহাৱিপ্ফাৰা হোতীতি অত্থো. সুচিধম্মোতি ৰাগাদিঅসুচিৱিধমনেন সুচিসভাৱো. ন পাপধম্মোতি ন নিহীনসভাৱো পাপকিৰিযায. অকুসলধম্মো হি একন্তনিহীনো. জূজকো সীলৱা কল্যাণধম্মো ন হোতি. তস্স মহাবোধিসত্তস্স অত্তনো পুত্তদানং দানপাৰমিযা মত্থকং গণ্হন্তং মহাপথৱীকম্পনসমত্থং জাতং, স্ৱাযং দানগুণো ৱেস্সন্তৰমহাৰঞ্ঞা কথেতব্বোতি.
উদ্ধৰতীতি বহুলং কতপাপকম্মৱসেন লদ্ধৱিনিপাততো উদ্ধৰতি. তস্মা নত্থি ময্হং কিঞ্চি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তন্তি অধিপ্পাযো.
পেতদক্খিণন্তি পেতে উদ্দিস্স দাতব্বদক্খিণং. পাপিতকালেযেৱাতি, ‘‘ইদং দানং অসুকস্স পেতস্স হোতূ’’তি উদ্দিসনৱসেন পত্তে পাপিতকালেযেৱ. অস্সাতি পেতস্স. পাপুণীতি ফলসমাপত্তিযা ৱসেন পাপুণি. অযঞ্হি পেতে উদ্দিস্স দানে ধম্মতা.
তদা কোসলৰঞ্ঞো পৰিচ্চাগৱসেন অতিৱিয উড়াৰজ্ঝাসযতং, বুদ্ধপ্পমুখস্স চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স উক্কংসগতগুণৱিসিট্ঠতং সন্ধাযাহ, ‘‘অসদিসদানং কথেতব্ব’’ন্তি.
অসাৰম্পি খেত্তন্তি সাৰহীনং দুক্খেত্তং. সমযেতি কসনাৰহে কালে. পংসুং অপনেত্ৱাতি নিস্সাৰং পংসুং নীহৰিত্ৱা. সাৰবীজানীতি সভাৱতো অভিসঙ্খাৰতো চ সাৰভূতানি বীজানি. পতিট্ঠপেত্ৱাতি ৱপিত্ৱা. এৱন্তি যথা কস্সকো অত্তনো পযোগসম্পত্তিযা অসাৰেপি খেত্তে ফলং অধিগচ্ছতি. এৱং সীলৱা অত্তনো পযোগসম্পত্তিযা দুস্সীলস্সপি দত্ৱা ফলং মহন্তং অধিগচ্ছতি. ইমিনা উপাযেনাতি ইমিনা পঠমপদে ৱুত্তনযেন. সব্বপদেসূতি সব্বকোট্ঠাসেসু ৱিসুজ্ঝনং ৱুত্তং, ততিযপদে পন ৱিসুজ্ঝনং পটিক্খিত্তমেৱ.
৩৮২. অৰহতো দিন্নদানমেৱ অগ্গং দানচেতনায কেনচি উপক্কিলেসেন অনুপক্কিলিট্ঠত্তা, পটিগ্গাহকস্স অগ্গদক্খিণেয্যত্তা. তেনাহ – ‘‘ভৱালযস্স ভৱপত্থনায অভাৱতো’’তি, ‘‘উভিন্নম্পী’’তি ৱচনসেসো. খীণাসৱো দানফলং ন সদ্দহতীতি ইদং তস্স অপ্পহীনকিলেসজনস্স ৱিয কম্মকম্মফলানং সদ্দহনাকাৰেন পৱত্তি নত্থীতি কত্ৱা ৱুত্তং, যতো অৰহা ‘‘অসদ্ধো অকতঞ্ঞূ চ…পে… পোৰিসো’’তি (ধ. প. ৯৭) থোমীযতি. অসদ্দহনং অনুমানপক্খিকং, অনুমানঞ্চ সংসযপুব্বকং, নিস্সন্দিদ্ধো চ কম্মকম্মফলেসু পচ্চক্খভাৱং গতো. তমেৱ হি নিচ্ছিতভাৱসিদ্ধং নিস্সন্দিদ্ধতং সন্ধায – ‘‘দানফলং সদ্দহন্তা’’তিআদি ৱুত্তং. যদি এৱং তেন কতকম্মং কম্মলক্খণপ্পত্তং হোতীতি আহ ‘‘খীণাসৱেনা’’তিআদি. তেনেৱাহ – ‘‘নিচ্ছন্দৰাগত্তা’’তি, এতঞ্চ লক্খণৱচনং, কেনচি কিলেসেন অনুপক্কিলিট্ঠত্তাতি অধিপ্পাযো. অস্সাতি খীণাসৱস্স দানং.
কিং পন সম্মাসম্বুদ্ধেনাতিআদিনা দাযকতো দক্খিণাৱিসুদ্ধি চোদিতা, সাৰিপুত্তত্থেৰেনাতিআদিনা পন পটিগ্গাহকতোতি ৱদন্তি; তদযুত্তং, সাৱকস্স মহপ্ফলভাৱে সংসযাভাৱতো, হেট্ঠা নিচ্ছিতত্তা চ, তস্মা উভযেনপি দাযকতো দক্খিণাৱিসুদ্ধি এৱ চোদিতা. সা হি ইধ সাধাৰণৱসেন নিচ্ছিতত্তা সংসযৱত্থু. তেনাহ – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন…পে… ৱদন্তী’’তি. সম্মাসম্বুদ্ধং হীতিআদি যথাৱুত্তঅত্থস্স কাৰণৱচনং. অঞ্ঞো দানস্স ৱিপাকং জানিতুং সমত্থো নাম নত্থি সব্বসো সত্তানং কম্মৱিপাকৱিভাগজাননঞাণস্স অননুঞ্ঞাতত্তা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা ন জানন্তি, দানসংৱিভাগস্স ৱিপাকং যথাহং জানামি, তস্মা অদত্ৱা ভুঞ্জন্তী’’তিআদি (ইতিৱু. ২৬). এতেন এত্থ ঞাণৱিসোধনং নাম কথিতং, ন দক্খিণায ৱিসুদ্ধি নাম দাযকতো পটিগ্গাহকতো চ ৱসেন হোতীতি; সম্মাসম্বুদ্ধেন সাৰিপুত্তত্থেৰস্স দিন্নদানং সব্বসো উপক্কিলেসৱিসুদ্ধিযা ঞাণস্স চ অতিৱিয উড়াৰত্তা মহানুভাৱং নাম সিযা মহাতেজৱন্তঞ্চ; ন মহপ্ফলং তেসং সন্তানে পৰিপুণ্ণফলস্স অসম্ভৱতো. যদি দিন্নদানং পৰিপুণ্ণফলং ন হোতি উভযৱিপাকদানাভাৱতো, পৱত্তিৱিপাকদাযী পন হোতীতি দস্সেন্তো, ‘‘দানং হী’’তিআদিমাহ.
চতূহীতি সহযোগে কৰণৱচনং, চতূহি সম্পদাহি সহগতা সহিতং কত্ৱাতি অত্থো. ইমা চতস্সো সম্পদা সব্বসাধাৰণৱসেন ৱুত্তা, ন যথাধিগতপুগ্গলৱসেন. তেনাহ – ‘‘দেয্যধম্মস্স ধম্মেনা’’তিআদি. তস্মিংযেৱ অত্তভাৱেতি যস্মিং অত্তভাৱে তং দানমযং পুঞ্ঞং উপ্পন্নং, তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকং দেতি, চেতনায মহন্তত্তা দিট্ঠধম্মৱেদনীযং হুত্ৱা ৱিপচ্চতীতি অত্থো. পুব্বচেতনাদিৱসেনাতি সন্নিট্ঠাপকজৱনৱীথিতো পুব্বাপৰৱীথিচেতনাৱসেন, অঞ্ঞথা সন্নিট্ঠাপকৱীথিযংযেৱ পুব্বচেতনাদিৱসেনাতি ৱত্তব্বং সিযা. সা হি চেতনা দিট্ঠধম্মৱেদনীযভূতা তস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ৱিপাকং দেতি, ন ইতৰা. মহত্ততাতি পুব্বাভিসঙ্খাৰৱসেন ঞাণসম্পযোগাদিৱসেন চেতনায উড়াৰতা. খীণাসৱভাৱেনাতি যস্স দেতি, তস্স খীণাসৱভাৱেন. ৱত্থুসম্পন্নতাতি এত্থ যথা পটিঘসঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞানং ৱিগমেন দিব্বৱিহাৰানং ৱসেন, ব্যাপাদসঞ্ঞাদীনং ৱিগমেন ব্ৰহ্মৱিহাৰানং ৱসেন, সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানানত্তসঞ্ঞানং ৱিগমেন আনেঞ্জৱিহাৰানং ৱসেন সব্বসো নিচ্চসঞ্ঞাদীনং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সব্বসঙ্খাৰৱিমুখতায অৰিযৱিহাৰানং ৱসেন ৱত্থুসম্পন্নতা ইচ্ছিতা. তংতংসমাপত্তিসমাপজ্জনেন সন্তানস্স নিৰোধসাধনতা তং দিৱসং নিৰোধস্স সাধনতা নাম. ৱত্থুসম্পন্নতাতি সব্বসো নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনেন ৱত্থুসম্পন্নতা ইচ্ছিতা; ন সব্বসো অনৱসেসসঞ্ঞানিৰোধতাযাতি আহ – ‘‘তং দিৱসং নিৰোধতো ৱুট্ঠিতভাৱেন ৱত্থুসম্পন্নতা’’তি. সঞ্ঞানিৰোধস্স চেত্থ অচ্চাসন্নতং সন্ধায, ‘‘তং দিৱস’’ন্তি ৱুত্তং. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
দক্খিণাৱিভঙ্গসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ ৱিভঙ্গৱগ্গৱণ্ণনা.