১. ভদ্দেকৰত্তসুত্তৱণ্ণনা

২৭২. একা ৰত্তি একৰত্তো, ভদ্দো একৰত্তো এতস্সাতি ভদ্দেকৰত্তং, ৱিপস্সনং পৰিব্ৰূহেন্তো পুগ্গলো. তেনাহ – ‘‘ৱিপস্সনানুযোগসমন্নাগতত্তা’’তি. তং উদ্দিস্স পৱত্তিযা পন ভদ্দেকৰত্তসহচৰণতো ভদ্দেকৰত্তো. তেনাহ ভগৱা – ‘‘ভদ্দেকৰত্তস্স ৱো, ভিক্খৱে, উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ দেসেস্সামী’’তি. দেসেতব্বমত্থং উদ্দিসতি এতেনাতি উদ্দেসো, সঙ্খেপদেসনা এৱ. যস্মা পন নিদ্দেসপদানং জননিট্ঠানে ঠিতত্তা মাতা ৱিযাতি মাতিকাতি ৱুচ্চতি, তস্মাহ ‘‘উদ্দেসন্তি মাতিক’’ন্তি. উদ্দিট্ঠমত্থং ৱিভজতি এতেনাতি ৱিভঙ্গো ৱিত্থাৰদেসনা, তেনাহ – ‘‘ৱিত্থাৰভাজনিয’’ন্তি ‘‘যথাউদ্দিট্ঠমত্থং ৱিত্থাৰতো ভাজেতি ৱিভজতি এতেনা’’তি কত্ৱা.

উপ্পাদাদিখণত্তযং পত্ৱা অতিক্কমং অতিক্কন্তং অতীতং. তং পন অত্থতো ৱিগতং খন্ধপঞ্চকন্তি আহ ‘‘অতীতে খন্ধপঞ্চকে’’তি. তণ্হাদিট্ঠীহি নানুগচ্ছেয্যাতি তণ্হাদিট্ঠাভিনন্দনাহি নানুভৱেয্য, নাভিনন্দেয্যাতি অত্থো. যথা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ৱিপৰীতগ্গাহৱসেন অতীতেসু ৰূপাদীসু মিচ্ছাঅভিনিৱিসনং পৰামাসো দিট্ঠাভিনন্দনা; এৱং ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ৱিপৰীতগ্গাহৱসেন অনাগতেসু ৰূপাদীসু মিচ্ছাঅভিনিৱিসনং পৰামাসো দিট্ঠি কম্মসমাদানং দিট্ঠিপত্থনাতি তং পটিক্খিপন্তো আহ – ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহি ন পত্থেয্যা’’তি. যদতীতন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন ‘‘অপত্ত’’ন্তি পদং সঙ্গণ্হাতি. তম্পি হি কাৰণৱচনং. তেনাহ ‘‘যস্মা চা’’তি. তত্থাযমধিপ্পাযো, ‘‘অতীতং তণ্হাদিৱসেন নাভিনন্দিতব্বং সব্বসো অৱিজ্জমানত্তা সসৱিসাণং ৱিয, তথা অনাগতম্পি ন পত্থেতব্ব’’ন্তি. তত্থ সিযা – অতীতং নাভিনন্দিতব্বং অভিনন্দনায নিপ্পযোজনত্তা, অনাগতপত্থনা পন সফলাপি সিযাতি ন সব্বসো পটিক্খিপিতব্বাতি? ন, তস্সাপি সৱিঘাতভাৱেন পটিক্খিপিতব্বতো. তেনাহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. তত্থ পহীনন্তি নিস্সট্ঠসভাৱং. নিৰুদ্ধন্তি ভগ্গং. অত্থঙ্গতন্তি ৱিনাসং. অপ্পত্তন্তি সভাৱং উপ্পাদাদিকং অসম্পত্তং. অজাতন্তি ন জাতং. অনিব্বত্তন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং.

যত্থ যত্থাতি যস্মিং যস্মিং খণে, যস্মিং যস্মিং ৱা ধম্মপুঞ্জে উপ্পন্নং, তং সব্বম্পি অসেসেত্ৱা. অৰঞ্ঞাদীসু ৱাতি ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো. তেন অৰঞ্ঞে ৱা ৰুক্খমূলে ৱা পব্বতকন্দৰাদীসু ৱাতি ঠাননিযমাভাৱা অনুপস্সনায সাতচ্চকাৰিতং দস্সেতি. যমকাদিৱসেন পৰিব্ৰূহিযমানা ৱিপস্সনা ৱিয পটিপক্খেহি অকোপনিযাৱ হোতীতি আহ – ‘‘অসংহীৰং অসংকুপ্পন্তি ইদং ৱিপস্সনাপটিৱিপস্সনাদস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি. গাথাযমযমত্থো ৱিপস্সনাৱসেন যুজ্জতীতি আহ – ‘‘ৱিপস্সনা হী’’তিআদি. কিং এতায পৰিযাযকথাযাতি নিপ্পৰিযাযতোৱ অসংহীৰং অসংকুপ্পং দস্সেতুং, ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. কথং পন নিচ্চস্স নিব্বানস্স অনুব্ৰূহনা হোতীতি আহ ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তিআদি. এতেন তদাৰম্মণধম্মা ব্ৰূহনায, তেসং আৰম্মণম্পি অত্থতো অনুব্ৰূহিতং নাম হোতি বহুলং মনসিকাৰেনাতি দস্সেতি.

আদিতো তাপনং আতাপনং, তেন আৰম্ভধাতুমাহ. পৰিতো তাপনং পৰিতাপনং, তেন নিক্কমধাতুপৰক্কমধাতুযো চাতি. তস্স সেনাতি তস্স মচ্চুনো সহকৰণট্ঠেন সেনা ৱিযাতি সেনা. সঙ্গৰোতিআদীসু মিত্তাকাৰগ্গহণেন সামপযোগমাহ. লঞ্জগ্গহণেন লঞ্জদানং, তেন দানপ্পযোগং. বলৰাসীতি হত্থিঅস্সাদিবলকাযো. তেন দণ্ডভেদানি ৱদতি. ভেদোপি হি বলৱতো এৱ ইজ্ঝতি, স্ৱাযং চতুব্বিধোপি উপাযযোগেন সম্পৱত্তীযতি. তত্থ তত্থ চ সঙ্গং আসত্তিং অৰতি দেতীতি সঙ্গৰো পুব্বভাগে ৱা সঙ্গৰণৱসেন তস্স পটিজাননৱসেন পৱত্তনতো.

উট্ঠাহকং উট্ঠানৱীৰিযসম্পন্নং. সপৰহিতসীৱনলক্খণেন অসাধুভাৱপৰম্মুখভাৱগমনেন ৱা সন্তো.

২৭৩. মনুঞ্ঞৰূপৱসেনেৱ এৱংৰূপো অহোসীন্তি অতীতং অন্ৱাগমেতি তত্থ নন্দিযাসমন্ৱানযনতো. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. কুসলসুখসোমনস্সৱেদনাৱসেনাতি কুসলৱেদনাৱসেন সুখৱেদনাৱসেন সোমনস্সৱেদনাৱসেনাতি পচ্চেকং ৱেদনাসদ্দো যোজেতব্বো. তণ্হাভিনন্দনায সতি দিট্ঠাভিনন্দনা সিদ্ধা এৱাতি – ‘‘তণ্হং সমন্ৱানেতি’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. হীনৰূপাদি…পে… ন মঞ্ঞতি অমনুঞ্ঞোপি সমানো সমনুঞ্ঞভাৱস্সেৱ ৱসেন মঞ্ঞনায পৱত্তনতো. নানুপৱত্তযতি ৱিক্খম্ভনৱসেন নন্দিযা দূৰীকতত্তা.

২৭৪. উড়াৰসুন্দৰভাৱমুখেনেৱ অনাগতেসুপি ৰূপাদীসু তণ্হাদিট্ঠিকপ্পনা পৱত্ততীতি আহ – ‘‘এৱংৰূপো…পে… ৱেদিতব্বা’’তি.

২৭৫. ৱত্তব্বং সিযাতি যথা নন্দিযা অসমন্ৱানযনজোতনং ব্যতিৰেকমুখেন পতিট্ঠপেতুং, ‘‘অতীতং ন ন্ৱাগমেয্যা’’তি উদ্দেসস্স, ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতং অন্ৱাগমেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৭৩) ৱিভঙ্গো ৱুত্তো, এৱং ‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্ম’’ন্তিআদিকস্স উদ্দেসস্স ব্যতিৰেকমুখেন ৱিভঙ্গে ৱুচ্চমানে ৱিপস্সনাপটিক্খেপৱসেন, ‘‘কথঞ্চ…পে… ৱত্তব্বং সিযা’’তি ৱুত্তং. তযিদং পৰমগম্ভীৰং সত্থুদেসনানযং অনুপধাৰেত্ৱা চোদিতং, যস্মা ‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্ম’’ন্তিআদিকস্স উদ্দেসস্স ব্যতিৰেকমুখেনেৱ ৱিপস্সনাপটিক্খেপৱসেন, ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নেসূ’’তি ৱিভঙ্গদেসনা সম্পৱত্ততি. তেনাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. তত্থ তস্সা এৱাতি ৱিপস্সনায এৱ. অভাৱং দস্সেতুং সংহীৰতীতি মাতিকং উদ্ধৰিত্ৱাতি কথেতুকম্যতায মাতিকাৱসেন পদুদ্ধাৰং কত্ৱা, ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, অসুতৱা সুতৱা’’তি চ আদিনা ৱিত্থাৰো ৱুত্তো. ৱিপস্সনায অভাৱতোতি ৱিপস্সনায অভাৱিততায অৱিক্খম্ভিততায তণ্হাদিট্ঠীহি সপত্তেহি ৱিয তত্থ তত্থ ঠপনায আকড্ঢীযতি, তত্থ তত্থ ৱিসযে ততো এৱ অপাযসমুদ্দং সংসাৰসমুদ্দং আনীযতি. সুক্কপক্খো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ভদ্দেকৰত্তসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.