৯. বালপণ্ডিতসুত্তৱণ্ণনা
২৪৬. এতেহীতি দুচিন্তিতাদীহি. এতেন লক্খণসদ্দস্স কৰণত্থতমাহ. তানেৱাতি লক্খণানি এৱ. তস্সাতি বালস্স. ‘‘অযং বালো’’তি নিমীযতি সঞ্চানীযতি এতেহীতি বালনিমিত্তানি. অপদানং ৱুচ্চতি ৱিখ্যাতং কম্মং. দুচিন্তিতাদীনি চ বালে ৱিখ্যাতানি, অৱধাৰণভাৱে ৱা, তস্মা বালস্স অপদানানীতি বালাপদানানি. অভিজ্ঝাদীহি দুট্ঠং দূসিতং চিন্তেতীতি দুচিন্তিতচিন্তী. লোভাদীহি দুট্ঠং ভাসিতং মুসাৱাদাদিং ভাসতীতি দুব্ভাসিতভাসী. তেসং তেসংযেৱ ৱসেন কত্তব্বতো দুক্কটকম্মং পাণাতিপাতাদিং কৰোতীতি দুক্কটকম্মকাৰী. তেনাহ ‘‘চিন্তযন্তো’’তিআদি. তানি উপনিস্সায জাতন্তি তজ্জং. ততো এৱ তেসং সাৰুপ্পং অনুৰূপন্তি তস্সাৰুপ্পং. তেনাহ ‘‘তজ্জাতিক’’ন্তিআদি. কচ্ছমানাযাতি কথিযমানায.
২৪৮. যস্মা সত্তানং যথূপচিতানি কম্মানি কতোকাসানি তদুপট্ঠাপিতানি কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তানি মৰণস্স আসন্নকালে চিত্তস্স আপাথং আগচ্ছন্তানি, তদা ওলম্বন্তানি ৱিয অভিভৱন্তানি ৱিয অজ্ঝোত্থৰন্তানি ৱিয উপট্ঠহন্তি, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘ওলম্বনাদিআকাৰেন হি তানি উপট্ঠহন্তী’’তি. উপট্ঠানাকাৰো এৱ তদা চিত্তস্স গোচৰভাৱং গচ্ছতীতি আহ – ‘‘তস্মিং উপট্ঠানাকাৰে আপাথগতে’’তি.
২৪৯. ন সক্কাতি ন ৱদতীতি এতেন দ্ৱেপি পটিসেধা পকতিঅত্থাতি অযমত্থো ৱুত্তো হোতি. ন সুকৰাতি পন ইমিনা দুক্কৰভাৱো দীপিতো, দুক্কৰঞ্চ তাৱ উপাযেন সক্কা কাতুন্তি দস্সেন্তো আহ – ‘‘ন সুকৰং পনা’’তিআদি. তেনাতি ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা গমনেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সংৱিজ্ঝনেন. অস্সাতি চোৰস্স. ইতো উত্তৰিপীতি মজ্ঝন্হিকসমযং সাযন্হসমযঞ্চ সত্তিসতেন.
২৫০. সঙ্খম্পি ন উপেতীতি ইমিনা সঙ্খাতব্বমত্তং নত্থীতি দীপিতং হোতীতি আহ – ‘‘গণনামত্তম্পি ন গচ্ছতী’’তি. উপনিক্খেপনমত্তম্পীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কলভাগন্তি কলানং সঙ্গণনকোট্ঠাসং. তেনাহ ‘‘সতিমং কল’’ন্তিআদি. ওলোকিতমত্তম্পীতি উপনিক্খেপনৱসেন ওলোকনমত্তকম্পি. তং কম্মকাৰণন্তি তং পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণং চতুন্নম্পি পস্সানং ৱসেন সম্পৰিৱত্তেত্ৱা কৰোন্তিযেৱ, পাড়িযং পন একপস্সৱসেন আগতা. গেহস্সাতি মহতো গেহস্স. সব্বতোতি সব্বাৱযৱতো. সম্পজ্জলিতে একজালীভূতে. সুপক্কুথিতাযাতি সুট্ঠু নিপক্কায.
ৱিভত্তোতি তত্থ নিব্বত্তকসত্তানং সাধাৰণকম্মুনা ৱিভত্তো ৱিয নিব্বত্তো. অযোপাকাৰেন পৰিতো অত্তো গহিতোতি অযোপাকাৰপৰিযত্তো পৰিক্খিত্তো.
যমকগোড়কাতি দাৰকানং কীড়নযুগড়া. এৱম্পি দুক্খোতি যথাৱুত্তউস্সদনিৰযৱসেনপি সোত-ঘান-জিৱ্হা-কায-মনো-গোচৰতাৱসেনপি ইমিনা আকাৰেন দুক্খোতি.
২৫১. দন্তেহি উল্লেহিত্ৱাতি উত্তৰদন্তেহি অঞ্ছিত্ৱা. ৰসৱসেন অতিত্তো অস্সাদো ৰসাদো. তেনাহ ‘‘ৰসগেধেন পৰিভুত্তৰসো’’তি.
২৫২. দুৰূপোতি ৱিৰূপো. দুদ্দসোতি তেনেৱ ৱিৰূপভাৱেন অনিট্ঠদস্সনো. লকুণ্ঠকোতি ৰস্সো. পৱিট্ঠগীৱোতি খন্ধন্তৰং অনুপৱিট্ঠগীৱো. মহোদৰোতি ৱিপুলকুচ্ছি. যেভুয্যেন হি লকুণ্টকা সত্তা ৰস্সগীৱা পুথুলকুচ্ছিকাৱ হোন্তীতি তথা ৱুত্তং. কাণো নাম চক্খুৱিকলোতি ৱুত্তং – ‘‘একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা’’তি. কুণীতি হত্থৱিকলো ৱুচ্চতীতি আহ – ‘‘একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা’’তি. ৱাতাদিনা উপহতকাযপক্খো ইধ পক্খহতোতি অধিপ্পেতো, ন পক্খিহতোতি আহ – ‘‘পক্খহতোতি পীঠসপ্পী’’তি. দুক্খানুপবন্ধদস্সনত্থন্তি অপৰাপৰজাতীসু ৱিপাকদুক্খস্স অনুপবন্ধৱসেন পৱত্তিদস্সনত্থং.
কলীযতি খলীযতি অপ্পহীযতি সাসনং এতেনাতি কলি, জুতপৰাজযো. সো এৱ গহসদিসতায ‘‘কলিগ্গহো’’তি ৱুত্তো. অধিবন্ধন্তি কুটুম্বস্স অধিৱুত্থস্স মূলভূতস্স অত্তনো বন্ধিতব্বতং. তেনাহ ‘‘অত্তনাপি বন্ধং নিগচ্ছেয্যা’’তি. বালভূমিযা বালভাৱস্স মত্থকপ্পত্তি নিৰযগামিকম্মকাৰিতাতি ‘‘নিৰযে নিব্বত্ততি’’চ্চেৱ ৱুত্তং. তগ্গহণেনেৱ পন ততো মুদুমুদুতৰাদিকম্মৱসেন সেসাপাযেসু অপৰাপৰনিব্বত্তাদিবালভূমি ৱিভাৱিতা হোতীতি.
২৫৩. ৱুত্তানুসাৰেনাতি ‘‘বালো অয’’ন্তিআদিনা ৱুত্তস্স অত্থৱচনস্স ‘‘পণ্ডিতো অয’’ন্তি এতেহি লক্খীযতীতিআদিনা অনুসাৰেন. মনোসুচৰিতাদীনং ৱসেনাতি চিন্তেন্তো অনভিজ্ঝা-অব্যাপাদ-সম্মাদস্সনং সুচিন্তিতমেৱ চিন্তেতীতিআদিনা মনোসুচৰিতানং তিণ্ণং সুচৰিতানং ৱসেন যোজেতব্বানি.
চক্কৰতনৱণ্ণনা
২৫৬. উপোসথং (দী. নি. টী. ২.২৪৩) ৱুচ্চতি অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং সব্বদিৱসেসু গহট্ঠেহি ৰক্খিতব্বসীলং, সমাদানৱসেন তং এতস্স অত্থীতি উপোসথিকো, তস্স. তেনাহ ‘‘সমাদিন্নউপোসথঙ্গস্সা’’তি. তদাতি তস্মিং কালে, যস্মিং পন কালে চক্কৱত্তিভাৱসংৱত্তনিয-দান-সীলাদি-পুঞ্ঞসম্ভাৰসমুদাগমসম্পন্নো পূৰিতচক্কৱত্তিৱত্তো কাদীপদেসৱিসেসপচ্চাজাতিযা চেৱ কুলৰূপভোগাধিপতেয্যাদিগুণৱিসেসসম্পত্তিযা চ তদনুৰূপে অত্তভাৱে ঠিতো হোতি, তস্মিং কালে. তাদিসে হি কালে চক্কৱত্তিভাৱী পুৰিসুত্তমো যথাৱুত্তগুণসমন্নাগতো ৰাজা খত্তিযো হুত্ৱা মুদ্ধাৱসিত্তো ৱিসুদ্ধসীলো অনুপোসথং সতসহস্সৱিস্সজ্জনাদিনা সম্মাপটিপত্তিং পটিপজ্জতি, ন যদা চক্কৰতনং উপ্পজ্জতি, তদা এৱ. তেনাহ – ‘‘পাতো…পে… ধম্মতা’’তি. (তত্থ দমো ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, সংযমো সীলসংৱৰো.)
ৱুত্তপ্পকাৰপুঞ্ঞকম্মপচ্চযন্তি চক্কৱত্তিভাৱাৱহদানদমসংযমাদিপুঞ্ঞকম্মহেতুকং. নীলমণিসঙ্ঘাটসদিসন্তি ইন্দনীলমণিসঞ্চযসমানং. দিব্বানুভাৱযুত্তত্তাতি দস্সনীযতা মনুঞ্ঞঘোসতা আকাসগামিতা ওভাসৱিস্সজ্জনা অপ্পটিঘাততা ৰঞ্ঞো ইচ্ছিতত্থনিপ্ফত্তিকাৰণতাতি এৱমাদীহি দিব্বসদিসেহি আনুভাৱেহি সমন্নাগতত্তা. সব্বেহি আকাৰেহীতি সব্বেহি সুন্দৰেহি আকাৰেহি. পৰিপূৰন্তি পৰিপুণ্ণং. সা চস্স পাৰিপূৰি ইদানেৱ ৱিত্থাৰীযতি.
পনাড়ীতি ছিদ্দং. সুদ্ধসিনিদ্ধদন্তপন্তিযা নিব্বিৱৰাযাতি অধিপ্পাযো. নাভিপনাড়ি পৰিক্খেপপট্টেসূতি নাভিপৰিক্খেপপট্টে চেৱ নাভিযা পনাড়িপৰিক্খেপপট্টে চ. সুৱিভত্তাৱাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অসংকিণ্ণত্তা সুট্ঠু ৱিভত্তা. পৰিচ্ছেদলেখন্তৰেসু মণিকা সুৱিভত্তা হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তীতি ৱদন্তি.
পৰিচ্ছেদলেখাদীনীতি আদি-সদ্দেন মালাকম্মাদিং সঙ্গণ্হাতি. সুৰত্তাতিআদীসু সুৰত্তগ্গহণেন মহানামৱণ্ণতং পটিক্খিপতি, সুদ্ধগ্গহণেন সংকিলিট্ঠতং, সিনিদ্ধগ্গহণেন লূখতং. কামং তস্স চক্কৰতনস্স নেমিমণ্ডলং অসন্ধিকংৱ নিব্বত্তং, সব্বত্থকমেৱ পন কেৱলং পৱাড়ৱণ্ণোৱ ন সোভতীতি পকতিচক্কস্স সন্ধিযুত্তেসু ঠানেসু ৰত্তজম্বুনদপৰিক্খতং অহোসি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সন্ধীসু পনস্সা’’তিআদি.
নেমিমণ্ডলপিট্ঠিযন্তি নেমিমণ্ডলস্স পিট্ঠিপদেসে. দসন্নং দসন্নং অৰানমন্তৰেতি দসন্নং দসন্নং অৰানং অন্তৰসমীপে পদেসে. ছিদ্দমণ্ডলচিত্তোতি মণ্ডলসণ্ঠানছিদ্দৱিচিত্তো. সুকুসলসমন্নাহতস্সাতি সুট্ঠু কুসলেন সিপ্পিনা পহতস্স, ৱাদিতস্সাতি অত্থো. ৱগ্গূতি মনোৰমো ৰজনীযোতি সুণন্তানং ৰাগুপ্পাদকো. কমনীযোতি কন্তো. সমোসৰিতকুসুমদামাতি ওলম্বিতসুগন্ধকুসুমদামা. নেমিপৰিক্খেপস্সাতি নেমিপৰিযন্তপৰিক্খেপস্স. নাভিপনাড়িযা দ্ৱিন্নং পস্সানং ৱসেন ‘‘দ্ৱিন্নম্পি নাভিপনাড়ীন’’ন্তি ৱুত্তং. একা এৱ হি সা পনাড়ি. যেহীতি যেহি দ্ৱীহি সীহমুখেহি. পুন যেহীতি মুত্তাকলাপেহি.
ওধাপযমানন্তি সোতুং অৱহিতানি কুৰুমানং. চন্দো পুৰতো, চক্কৰতনং পচ্ছাতি এৱং পুব্বাপৰিযেন পুব্বাপৰভাগেন.
অন্তে পুৰস্সাতি অনুৰাধপুৰে ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰস্স উত্তৰসীহপঞ্জৰআসন্নে তদা ৰঞ্ঞো পাসাদে তাদিসস্স উত্তৰদিসায সীহপঞ্জৰস্স লব্ভমানত্তা ৱুত্তং. সুখেন সক্কাতি কিঞ্চি অনাৰুহিত্ৱা সৰীৰঞ্চ অনুল্লঙ্ঘিত্ৱা যথাঠিতেনেৱ হত্থেন পুপ্ফমুট্ঠিযো খিপিত্ৱা সুখেন সক্কা হোতি পূজেতুং.
নানাৱিৰাগৰতনপ্পভাসমুজ্জলন্তি নানাৱিধচিত্তৱণ্ণৰতনোভাসপভস্সৰং. আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৱত্তেতি. আগন্ত্ৱা ঠিতট্ঠানতো উপৰি আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৱত্তে.
সন্নিৱেসক্খমোতি খন্ধৱাৰসন্নিৱেসযোগ্যো. সুলভাহাৰূপকৰণোতি সুখেনেৱ লদ্ধব্বধঞ্ঞগোৰসদাৰুতিণাদিভোজনসাধনো. পৰচক্কন্তি পৰস্স ৰঞ্ঞো সেনা, আণা ৱা.
আগতনন্দনোতি আগতো হুত্ৱা নন্দিজননো. আগতং ৱা আগমনং, তেন নন্দতীতি আগতনন্দনো. গমনেন সোচেতীতি গমনসোচনো. উপকপ্পেথাতি উপৰূপৰি কপ্পেথ সংৱিদহথ, উপনেথাতি অত্থো. উপপৰিক্খিত্ৱাতি হেতুতোপি সভাৱতোপি ফলতোপি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকআদীনৱতোপি ৱীমংসিত্ৱা.
ৱিভাৱেন্তি পঞ্ঞায অত্থং ৱিভূতং কৰোন্তীতি ৱিভাৱিনো, পঞ্ঞৱন্তো. অনুযন্তাতি অনুৱত্তকা. ওগচ্ছমানন্তি ওসীদন্তং. যোজনমত্তন্তি ৱিত্থাৰতো যোজনমত্তং পদেসং. গম্ভীৰভাৱেন পন যথা ভূমি দিস্সতি, এৱং ওগচ্ছতি. তেনাহ ‘‘মহাসমুদ্দতল’’ন্তিআদি. অন্তে চক্কৰতনং উদকেন সেনায অনজ্ঝোত্থৰণত্থং.
২৫৭. পুৰত্থিমো সমুদ্দো পৰিযন্তো অস্সাতি পুৰত্থিমসমুদ্দপৰিযন্তো, পুৰত্থিমসমুদ্দং পৰিযন্তং কত্ৱা. চাতুৰন্তাযাতি চাতুসমুদ্দন্তায পুব্বৱিদেহাদিচতুকোট্ঠাসন্তায.
হত্থিৰতনৱণ্ণনা
২৫৮. হৰিচন্দনাদীহীতি আদি-সদ্দেন চতুজ্জাতিযগন্ধাদিং সঙ্গণ্হাতি. আগমনং চিন্তেথাতি ৱদন্তি চক্কৱত্তিৱত্তস্স পূৰিততায পৰিচিতত্তা. ভূমিফুসনকেহি ৱালধি, ৱৰঙ্গং হত্থোতি ইমেহি চ তীহি, চতূহি পাদেহি চাতি সত্তহি অৱযৱেহি ঠিতত্তা সত্তপতিট্ঠো. ইতৰেসং অমচ্চাদীনং চিন্তযন্তানং ন আগচ্ছতি. অপনেত্ৱাতি অত্তনো আনুভাৱেন অপনেত্ৱা. গন্ধমেৱ হি তস্স ইতৰে হত্থিনো ন সহন্তি.
অস্সৰতনৱণ্ণনা
সিন্ধৱকুলতোতি সিন্ধৱস্সাজানীযকুলতো.
মণিৰতনৱণ্ণনা
সকটনাভিসমপ্পমাণন্তি পৰিণাহতো মহাসকটস্স নাভিযা সমপ্পমাণং. উভোসু অন্তেসূতি হেট্ঠা উপৰি চাতি দ্ৱীসু অন্তেসু. কণ্ণিকপৰিযন্ততোতি দ্ৱিন্নং কঞ্চনপদুমানং কণ্ণিকায পৰিযন্ততো. মুত্তাজালকে ঠপেত্ৱাতি সুৱিসুদ্ধে মুত্তামযে জালকে পতিট্ঠপেত্ৱা.
ইত্থিৰতনৱণ্ণনা
‘‘ইত্থিৰতনং পাতুভৱতী’’তি ৱত্ৱা অস্স পাতুভৱনাকাৰং দস্সেতুং, ‘‘মদ্দৰাজকুলতো ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. মদ্দৰট্ঠং কিৰ অভিৰূপানং ইত্থীনং উপ্পত্তিট্ঠানং. সণ্ঠানপাৰিপূৰিযাতি হত্থপাদাদিসৰীৰাৱযৱানং সুসণ্ঠিততায. অৱযৱপাৰিপূৰিযা হি সমুদাযপাৰিপূৰিসিদ্ধি. ৰূপন্তি সৰীৰং. দস্সনীযাতি সুৰূপভাৱেন পস্সিতব্বযুত্তা. সোমনস্সৱসেন চিত্তং পসাদেতি যোনিসো চিন্তেন্তানং কম্মফলসদ্ধায ৱসেন. পসাদাৱহত্তাতি কাৰণৱচনেন যথা পাসাদিকতায ৱণ্ণপোক্খৰতাসিদ্ধি ৱুত্তা, এৱং দস্সনীযতায পাসাদিকতাসিদ্ধি, অভিৰূপতায চ দস্সনীযতাসিদ্ধি ৱত্তব্বাতি নযং দস্সেতি. পটিলোমতো ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায পাসাদিকতাসিদ্ধি, পাসাদিকতায দস্সনীযতাসিদ্ধি, দস্সনীযতায অভিৰূপতাসিদ্ধি যোজেতব্বা. এৱং সৰীৰসম্পত্তিৱসেন অভিৰূপতাদিকে দস্সেত্ৱা ইদানি সৰীৰে দোসাভাৱৱসেনপি তে দস্সেতুং, ‘‘অভিৰূপা ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যথা পমাণযুত্তা, এৱং আৰোহপৰিণাহযোগতো চ পাসাদিকা নাতিদীঘতাদযো. এৱং মনুস্সানং দিব্বৰূপতাসম্পত্তিপীতি ‘‘অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণ’’ন্তি ৱুত্তং. কাযৱিপত্তিযাতি সৰীৰদোসস্স. অভাৱোতি অচ্চন্তমেৱ দূৰীভাৱো.
সতৱিহতস্সাতি সতক্খত্তুং ৱিহতস্স. সতৱিহতস্সাতি চ ইদং কপ্পাসপিচুৱসেন ৱুত্তং, তূলপিচুনো পন ৱিহননমেৱ নত্থি. কুঙ্কুমতগৰতুৰুক্খযৱনপুপ্ফানি চতুজ্জাতি. তমালতগৰতুৰুক্খযৱনপুপ্ফানীতি অপৰে.
অগ্গিদড্ঢা ৱিযাতি আসনগতেন অগ্গিনা দড্ঢা ৱিয. পঠমমেৱাতি অঞ্ঞকিচ্চতো পঠমমেৱ, দস্সনসমকালমেৱাতি অত্থো. তং তং অত্তনা ৰঞ্ঞো কাতব্বকিচ্চং কিং কৰোমীতি পুচ্ছিতব্বতায কিং কৰণন্তি পটিস্সাৱেতীতি কিঙ্কাৰপটিস্সাৱিনী.
মাতুগামো নাম যেভুয্যেন সঠজাতিকো, ইত্থিৰতনস্স পন তং নত্থীতি দস্সেতুং, ‘‘স্ৱাস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. গুণাতি ৰূপগুণা চেৱ আচাৰগুণা চ. পুৰিমকম্মানুভাৱেনাতি তস্সা পুৰিমকম্মানুভাৱেন. ইত্থিৰতনস্স তব্ভাৱসংৱত্তনিযপুৰিমকম্মস্স আনুভাৱেন, চক্কৱত্তিনোপি পৰিৱাৰসংৱত্তনিযং পুঞ্ঞকম্মং তাদিসস্স ফলৱিসেসস্স উপনিস্সযো হোতিযেৱ. তেনাহ ‘‘চক্কৱত্তিনো পুঞ্ঞং উপনিস্সাযা’’তি. এতেন সেসৰতনেসুপি তেসং ৱিসেসানং তদুপনিস্সযতা ৱিভাৱিতা এৱাতি দট্ঠব্বং. পুব্বে একদেসৱসেন লব্ভমানপাৰিপূৰী ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিভাৱূপগমনতো পট্ঠায সব্বাকাৰপাৰিপূৰা জাতা.
গহপতিৰতনৱণ্ণনা
পকতিযাৱাতি সভাৱেনেৱ, চক্কৰতনপাতুভাৱতো পুব্বেপি.
পৰিণাযকৰতনৱণ্ণনা
নিস্সাযাতি উপনিস্সায.
২৬০. কটগ্গহো ৱুচ্চতি জযগ্গহো সকানং পণানং কটভাৱেন অত্থসিদ্ধিৱসেন সঙ্গণ্হনন্তি কত্ৱা. তেনাহ ‘‘জযগ্গাহেনা’’তি. একপ্পহাৰেনেৱাতি একপ্পযোগেনেৱ সতসহস্সানি অধিগচ্ছেয্যাতি যোজনা. সেসং ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
বালপণ্ডিতসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.