১০. দেৱদূতসুত্তৱণ্ণনা
২৬১. দ্ৱে অগাৰাতিআদীতি আদি-সদ্দেন ‘‘সদ্ৱাৰা…পে… অনুৱিচৰন্তেপী’’তি এতমত্থং সঙ্গণ্হাতি. এত্তকমেৱ হি অস্সপুৰসুত্তে (ম. নি. ১.৪৩২; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৩২) ৱিত্থাৰিতং ৱেদিতব্বং. ‘‘দিব্বেন চক্খুনা’’তিআদি পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৩৯৭) তথা ৱিত্থাৰিতম্পি সুত্তসংৱণ্ণনা হোতীতি কত্ৱা, ‘‘অস্সপুৰসুত্তে ৱিত্থাৰিতমেৱা’’তি ৱুত্তং.
২৬২. নিৰযতো পট্ঠায দেসনং দেৱলোকেন ওসাপেতীতি সংকিলেসধম্মেহি সংৱেজেত্ৱা ৱোদানধম্মেহি নিট্ঠাপেন্তো. দুতিযং পন ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বং, তদিদং ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱিসিট্ঠন্তি দট্ঠব্বং. ইদানি সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং, ‘‘সচে’’তিআদি ৱুত্তং. সোতি ভগৱা.
একচ্চে থেৰাতি (কথা. অনুটী. ৮৬৬-৮৬৮; অ. নি. টী. ২.৩.৩৬) অন্ধকাদিকে, ৱিঞ্ঞাণৱাদিনো চ সন্ধায ৱদতি. নেৰযিকে নিৰযে পালেন্তি ততো নিগ্গন্তুমপ্পদানৱসেন ৰক্খন্তীতি নিৰযপালা. নেৰযিকানং নৰকদুক্খেন পৰিযোনদ্ধায অলং সমত্থাতি ৱা নিৰযপালা. তন্তি ‘‘নত্থি নিৰযপালা’’তিৱচনং. পটিসেধিতমেৱাতি ‘‘অত্থি নিৰযে নিৰযপালা, অত্থি চ কাৰণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬) পটিসেধিতমেৱ. যদি নিৰযপালা নাম ন সিযুং, কম্মকাৰণাপি ন ভৱেয্য. সতি হি কাৰণিকে কম্মকাৰণায ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. এত্থাহ – ‘‘কিং পনেতে নিৰযপালা নেৰযিকা, উদাহু অনেৰযিকা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ নেৰযিকা, ইমে নিৰযসংৱত্তনিযেন কম্মুনা নিব্বত্তাতি সযম্পি নিৰযদুক্খং অনুভৱেয্যুং, তথা সতি অঞ্ঞেসং নেৰযিকানং যাতনায অসমত্থা সিযুং, ‘‘ইমে নেৰযিকা, ইমে নিৰযপালা’’তি ৱৱত্থানঞ্চ ন সিযা, যে চ যে যাতেন্তি, তেহি সমানৰূপবলপ্পমাণেহি ইতৰেসং ভযসন্তাসা ন সিযুং. অথ অনেৰযিকা, নেসং তত্থ কথং সম্ভৱোতি ৱুচ্চতে – অনেৰযিকা নিৰযপালা অনিৰযগতিসংৱত্তনিযকম্মনিব্বত্তিতো. নিৰযূপপত্তিসংৱত্তনিযকম্মতো হি অঞ্ঞেনেৱ কম্মুনা তে নিব্বত্তন্তি ৰক্খসজাতিকত্তা. তথা হি ৱদন্তি সব্বত্থিৱাদিনো –
‘‘কোধনা কুৰূৰকম্মন্তা, পাপাভিৰুচিনো সদা;
দুক্খিতেসু চ নন্দন্তি, জাযন্তি যমৰক্খসা’’তি. (কথা. অনুটী. ৮৬৬-৮৬৮; অ. নি. টী. ২.৩.৩৬);
তত্থ যদেকে ৱদন্তি ‘‘যাতনাদুক্খং পটিসংৱেদেয্যুং, অথ ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং যাতেয্যু’’ন্তিআদি, তযিদং অসাৰং নিৰযপালানং নেৰযিকভাৱস্সেৱ অভাৱতো. যদিপি অনেৰযিকা নিৰযপালা, অযোমযায পন আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায নিৰযভূমিযা পৰিক্কমমানা কথং দাহদুক্খং নানুভৱন্তীতি? কম্মানুভাৱতো. যথা হি ইদ্ধিমন্তো চেতোৱসিপ্পত্তা মহামোগ্গল্লানাদযো নেৰযিকে অনুকম্পন্তা ইদ্ধিবলেন নিৰযভূমিং উপগতা দাহদুক্খেন ন বাধীযন্তি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.
ইদ্ধিৱিসযস্স অচিন্তেয্যভাৱতোতি চে? ইদম্পি তংসমানং কম্মৱিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৱতো. তথাৰূপেন হি কম্মুনা তে নিব্বত্তা. যথা নিৰযদুক্খেন অবাধিতা এৱ হুত্ৱা নেৰযিকে যাতেন্তি, ন চেত্তকেন বাহিৰৱিসযাভাৱো যুজ্জতি ইট্ঠানিট্ঠতায পচ্চেকং দ্ৱাৰপুৰিসেসু ৱিভত্তসভাৱত্তা. তথা হি একচ্চস্স দ্ৱাৰস্স পুৰিসস্স চ ইট্ঠং একচ্চস্স অনিট্ঠং, একচ্চস্স চ অনিট্ঠং একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি. এৱঞ্চ কত্ৱা যদেকে ৱদন্তি – ‘‘নত্থি কম্মৱসেন তেজসা পৰূপতাপন’’ন্তিআদি, তদপাহতং হোতি. যং পন ৱদন্তি – ‘‘অনেৰযিকানং নেসং কথং তত্থ সম্ভৱো’’তি নিৰযে নেৰযিকানং যাতনাসব্ভাৱতো. নেৰযিকসত্তযাতনাযোগ্যঞ্হি অত্তভাৱং নিব্বত্তেন্তং কম্মং তাদিসনিকন্তিৱিনামিতং নিৰযট্ঠানেযেৱ নিব্বত্তেতি. তে চ নেৰযিকেহি অধিকতৰবলাৰোহপৰিণাহা অতিৱিয ভযানকদস্সনা কুৰূৰতৰপযোগা চ হোন্তি. এতেনেৱ তত্থ নেৰযিকানং ৱিবাধককাকসুনখাদীনম্পি নিব্বত্তি সংৱণ্ণিতাতি দট্ঠব্বং.
কথং অঞ্ঞগতিকেহি অঞ্ঞগতিকবাধনন্তি চ ন ৱত্তব্বং অঞ্ঞত্থাপি তথা দস্সনতো. যং পনেকে ৱদন্তি – ‘‘অসত্তসভাৱা এৱ নিৰযপালা নিৰযসুনখাদযো চা’’তি তম্পি তেসং মতিমত্তং অঞ্ঞত্থ তথা অদস্সনতো. ন হি কাচি অত্থি তাদিসী ধম্মপ্পৱত্তি, যা অসত্তসভাৱা, সম্পতিসত্তেহি অপ্পযোজিতা চ সত্তকিচ্চং সাধেন্তী দিট্ঠপুব্বা. পেতানং পানীযনিৱাৰকানং দণ্ডাদিহত্থপুৰিসানম্পি সব্ভাৱে, অসত্তভাৱে চ ৱিসেসকাৰণং নত্থি. সুপিনোপঘাতোপি অত্থি, কিচ্চসমত্থতা পন অপ্পমাণং দস্সনাদিমত্তেনপি তদত্থসিদ্ধিতো. তথা হি সুপিনে আহাৰূপভোগাদিনা ন অত্থসিদ্ধি, ইদ্ধিনিম্মানৰূপং পনেত্থ লদ্ধপৰিহাৰং ইদ্ধিৱিসযস্স অচিন্তেয্যভাৱতো. ইধাপি কম্মৱিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৱতোতি চে? তং ন, অসিদ্ধত্তা. নেৰযিকানং কম্মৱিপাকতো নিৰযপালাতি অসিদ্ধমেতং, ৱুত্তনযেন পন পাড়িতো চ তেসং সত্তভাৱো এৱ সিদ্ধোতি. সক্কা হি ৱত্তুং, ‘‘সত্তসঙ্খাতা নিৰযপালসঞ্ঞিতা ধম্মপ্পৱত্তি সাভিসন্ধিকপৰূপঘাতী অত্থি কিচ্চসব্ভাৱতো ওজাহাৰাদিৰক্খসসন্ততি ৱিযা’’তি. অভিসন্ধিপুব্বকতা চেত্থ ন সক্কা পটিক্খিপিতুং তথা তথা অভিসন্ধিযা যাতনতো, ততো এৱ ন সঙ্ঘাতপব্বতাদীহি অনেকন্তিকতা. যে পন ৱদন্তি – ‘‘ভূতৱিসেসা এৱ এতে ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱিসেসৱন্তো ভেৰৱাকাৰা ‘নৰকপালা’তি সমঞ্ঞং লভন্তী’’তি. তদসিদ্ধং উজুকমেৱ পাড়িযং, – ‘‘অত্থি নিৰযেসু নিৰযপালা’’তি (কথা. ৮৬৬) ৱাদস্স পতিট্ঠাপিতত্তা.
অপিচ যথা অৰিযৱিনযে নৰকপালানং ভূতমত্ততা অসিদ্ধা, তথা পঞ্ঞত্তিমত্তৱাদিনোপি তেসং ভূতমত্ততা অসিদ্ধাৱ সব্বসো ৰূপধম্মানং অত্থি ভাৱস্সেৱ অপ্পটিজাননতো. ন হি তস্স ভূতানি নাম পৰমত্থতো সন্তি. যদি পৰমত্থং গহেত্ৱা ৱোহৰতি, অথ কস্মা চক্খুৰূপাদীনি পটিক্খিপতীতি? তিট্ঠতেসা অনৱট্ঠিততক্কানং অপ্পহীনসম্মোহৱিপল্লাসানং ৱাদৱীমংসা, এৱং, ‘‘অত্থেৱ নিৰযে নিৰযপালা’’তি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. সতি চ নেসং সব্ভাৱে, অসতিপি বাহিৰে ৱিসযে নৰকে ৱিয দেসাদিনিযমো হোতীতি ৱাদো ন সিজ্ঝতি, সতি এৱ পন বাহিৰে ৱিসযে দেসাদিনিযমোতি দট্ঠব্বং.
দেৱদূতসৰাপনৱসেন সত্তে যথূপচিতে পুঞ্ঞকম্মে যমেতি নিযমেতীতি যমো, তস্স যমস্স ৱেমানিকপেতানং ৰাজভাৱতো ৰঞ্ঞো. তেনাহ – ‘‘যমৰাজা নাম ৱেমানিকপেতৰাজা’’তি. কম্মৱিপাকন্তি অকুসলকম্মৱিপাকং. ৱেমানিকপেতাতি কণ্হসুক্কৱসেন মিস্সককম্মং কত্ৱা ৱিনিপাতিকদেৱতা ৱিয সুক্কেন কম্মুনা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তথা হি তে মগ্গফলভাগিনোপি হোন্তি, পৱত্তিযং পন কম্মানুৰূপং কদাচি পুঞ্ঞফলং, কদাচি অপুঞ্ঞফলং পচ্চনুভৱন্তি. যেসং পন অৰিযমগ্গো উপ্পজ্জতি, তেসং মগ্গাধিগমতো পট্ঠায পুঞ্ঞফলমেৱ উপ্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. অপুঞ্ঞফলং পুব্বে ৱিয কটুকং ন হোতি. মনুস্সত্তভাৱে ঠিতানং মুদুকমেৱ হোতীতি অপৰে. ধম্মিকো ৰাজাতি এত্থ তস্স ধম্মিকভাৱো ধম্মদেৱপুত্তস্স ৱিয উপ্পত্তিনিযমিতধম্মৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. দ্ৱাৰেসূতি অৱীচিমহানৰকস্স চতূসু দ্ৱাৰেসু.
জাতিধম্মোতি কম্মকিলেসৱসেন জাতিপকতিকো. তেনাহ ‘‘জাতিসভাৱো’’তি. সভাৱো চ নাম তেজোধাতুযা উণ্হতা ৱিয ন কদাচিপি ৱিগচ্ছতীতি আহ ‘‘অপৰিমুত্তো জাতিযা’’তিআদি.
২৬৩. ইদানি জাতিযা দেৱদূতভাৱং নিদ্ধাৰেত্ৱা দস্সেতুং, ‘‘দহৰকুমাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. অত্থতো এৱং ৱদতি নামাতি ৱাচায অৱদন্তোপি অত্থাপত্তিতো এৱং ৱদন্তো ৱিয হোতি ৱিঞ্ঞূনন্তি অত্থো. এৱং তুম্হাকম্পি জাতি আগমিস্সতীতি এৱং সংকিলিট্ঠজেগুচ্ছঅসমত্থদহৰাৱত্থা জাতি তুম্হাকং আগমিস্সতি. কামঞ্চাযং আগতা এৱ, সা পন অতীতানাগতায উপৰিপি আগমনায পযোগো ইচ্ছিতব্বো, অনাগতায ন ইচ্ছিতব্বোতি আহ ‘‘জাতি আগমিস্সতী’’তি. তেনেৱাহ – ‘‘ইতি তস্সা…পে… কৰোথা’’তি. তেনাতি তেন কাৰণেন ৱিঞ্ঞূনং ৱেদৱত্থুভাৱেনাতি অত্থো.
ঊৰুবলন্তি ঊৰুবলী. তেন দূৰেপি গমনাগমনলঙ্ঘনাদিসমত্থতং দস্সেতি, বাহুবলন্তি পন ইমিনা হত্থেহি কাতব্বকিচ্চসমত্থতং, জৱগ্গহণেন ৱেগস্স পৱত্তিসমত্থতং. অন্তৰহিতা নট্ঠা. সেসং পঠমদেৱদূতে ৱুত্তনযমেৱ.
ৱিৱিধং দুক্খং আদহতীতি ব্যাধি, ৱিসেসেন ৱা আধীযতি এতেনাতি ব্যাধি, তেন ব্যাধিনা. অভিহতোতি বাধিতো, উপদ্দুতোতি অত্থো.
২৬৫. কাৰণা নাম ‘‘হত্থচ্ছেদাদিভেদা অধিকপীড়া কৰীযতি এতাযা’’তি কত্ৱা যাতনা, সা এৱ কাৰণিকেহি কাতব্বট্ঠেন কম্মন্তি কম্মকাৰণা যাতনাকম্মন্তি অত্থো.
২৬৬. বহুং পাপং কতন্তি বহুসো পাপং কতং. তেন পাপস্স বহুলীকৰণমাহ. বহূতি ৱা মহন্তং. মহত্থোপি হি বহুসদ্দো দিস্সতি, ‘‘বহু ৱত কতং অস্সা’’তিআদীসু, গৰুকন্তি ৱুত্তং হোতি. সোতি গৰুকং বহুলং ৱা পাপং কত্ৱা ঠিতো নিৰযে নিব্বত্ততিযেৱ, ন যমপুৰিসেহি যমস্স সন্তিকং নীযতি. পৰিত্তন্তি পমাণপৰিত্ততায কালপৰিত্ততায চ পৰিত্তং, পুৰিমস্মিং পক্খে অগৰুন্তি অত্থো, দুতিযস্মিং অবহুলন্তি. যথাৱুত্তমত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং, ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. কত্তব্বমেৱাতি দণ্ডমেৱ. অনুৱিজ্জিত্ৱা ৱীমংসিত্ৱা. ৱিনিচ্ছযট্ঠানন্তি অট্টকৰণট্ঠানং. পৰিত্তপাপকম্মাতি দুব্বলপাপকম্মা. তে হি পাপকম্মস্স দুব্বলভাৱতো কতূপচিতস্স চ ওকাসাৰহকুসলকম্মস্স বলৱভাৱতো অত্তনো ধম্মতাযপি সৰন্তি.
আকাসচেতিযন্তি গিৰিসিখৰে ৱিৱটঙ্গণে কতচেতিযং. অগ্গিজালসদ্দন্তি ‘‘পটপটা’’তি পৱত্তমানং অগ্গিজালায সদ্দং সুত্ৱা, ‘‘মযা তদা আকাসচেতিযে পূজিতৰত্তপটা ৱিযা’’তি অত্তনো পূজিতপটং অনুস্সৰি. পঞ্চহিপি ন সৰতীতি বলৱতা পাপকম্মেন ব্যামোহিতো পঞ্চ সঞ্ঞাণানি ন গণ্হাতি. তুণ্হী হোতি কম্মাৰহো অযন্তি তত্থ পতীকাৰং অপস্সন্তো.
২৬৭. অৱীচিমহানিৰযো উব্বেধেনপি যোজনসতমেৱাতি ৱদন্তি. নৱনৱযোজনিকা হোতি পুথুলতো. মহানিৰযস্স মহন্তত্তা তথাপি ভিত্তিসতং যোজনসহস্সং হোতীতি উস্সদস্স সব্বস্স পৰিক্খেপতো ‘‘দসযোজনসহস্সং হোতী’’তি ৱুত্তং.
২৬৮. ঝাযতীতি পটিপাকতিকং হোতি. তাদিসমেৱাতি পুৰিমসদিসত্তা ‘‘উব্ভতং সদিসমেৱ হোতী’’তি এৱং ৱুত্তং. বহুসম্পত্তোতি ৱা বহুট্ঠানং অতিক্কমিত্ৱা পুৰত্থিমদ্ৱাৰং সম্পত্তো হোতি.
ছন্নং জালানন্তি চতূহি দিসাহি হেট্ঠা উপৰি চ উব্ভতানং ছন্নং জালানং. সত্তানং নিৰন্তৰতা নিৰযসংৱত্তনিযকম্মকতানঞ্চ বহুভাৱতো জালানং তাৱ সত্তানঞ্চ নিৰন্তৰত্তা অৱীচি হোতু; দুক্খস্স পন কথং নিৰন্তৰতাতি তং দস্সেন্তো, ‘‘কাযদ্ৱাৰে…পে… একং দুক্খসহগত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আৱজ্জনং সম্পটিচ্ছনং সন্তীৰণং ৱোট্ঠব্বনং দ্ৱে তদাৰম্মণচিত্তানীতি ছ উপেক্খাসহগতানি. এৱং সন্তেপীতি যদিপি তত্থ উপেক্খাসহগতচিত্তানিপি পৱত্তন্তি উপেক্খাৱেদনাপি লদ্ধাৱসৰা; দুক্খৱেদনা পন বলৱতৰা নিসিতনিসিতেন তিখিণেন সত্থেন নিৰন্তৰং সৰীৰং ছিন্দন্তী ৱিয দুক্খং উপনেন্তী ৱিয তা ৱেদনা অভিভৱন্তী অজ্ঝোত্থৰন্তী উপ্পজ্জন্তী নিৰন্তৰা ৱিয হোতি. তেনাহ ‘‘অনুদহনবলৱতাযা’’তিআদি. উপেক্খাৱেদনাতি ৱা তত্থ অতিৱিয অনিট্ঠফলতায অনিট্ঠাৰম্মণা উপেক্খাৱেদনা দুক্খাতি ৱুচ্চতি, যথা ইট্ঠফলবহুতায ইট্ঠাৰম্মণা ঝানাদিপৰিযাপন্নে চ সুগতিভৱে চ উপেক্খাৱেদনা সুখাতি ৱুচ্চতি, এৱং দুক্খস্স নিৰন্তৰতায অৱীচীতি ৱেদিতব্বং.
২৬৯. একো পাদো মহানিৰযে হোতি, একো গূথনিৰযে নিপততি, কম্মৱেগুক্খিত্তো অন্তৰা পদমাৱহতি সেসাৰম্ভতায. হত্থিগীৱপ্পমাণা পৰিণাহেন. একদোণিকনাৱাপ্পমাণা আযামেন.
পোক্খৰপত্তানীতি খুৰধাৰাসদিসানি তিখিণগ্গানি অযোসূলমযানেৱ পদুমপত্তানি. হেট্ঠা খুৰধাৰাতি হেট্ঠাভূমিযং নিক্খিত্তা, ৱেত্তলতাযো চ তিখিণধাৰকণ্টকা অযোমযা এৱ. তেনাহ – ‘‘সো তত্থ দুক্খা’’তিআদি. কুসতিণানীতি কুসতিণজাতিতায তথা ৱুত্তানি. খৰৱালিকাতি খৰা তিখিণকোটিকা সিঙ্ঘাটকসণ্ঠানা ৱালিকা.
২৭০. দন্তে সম্ফুসেতীতি হেট্ঠিমদন্তে যথা কিঞ্চি মুখে পক্খিপিতুং ন সক্কা, এৱং সুফুসিতে কৰোতি. তম্বলোহপানতো পট্ঠাযাতি ৱুত্তকাৰণতো পটিলোমতোপি এৱং কম্মকাৰণানং কাৰণমাহ. দুতিযেনাতি কুঠাৰীহি তচ্ছনেন. ততিযেনাতি ৱাসীহি তচ্ছনেন. অৱিজহিতমেৱ সংৱেগহেতুতায লোকস্স মহতো অত্থস্স সংৱত্তনতো.
২৭১. হীনকাযং হীনং ৱা অত্তভাৱং উপগতা. উপাদানেতি চতুব্বিধেপি উপাদানে. তং অত্থতো তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহোতি আহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠিগহণে’’তি. সম্ভৱতি জৰামৰণং এতেনাতি সম্ভৱো, উপাদানন্তি আহ – ‘‘জাতিযা মৰণস্স চ কাৰণভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৱা’’তি.
সব্বদুক্খাতিক্কন্তা নামাতি সকলম্পি ৱট্টদুক্খং অতিক্কন্তা এৱ হোন্তি চৰিমচিত্তনিৰোধেন ৱট্টদুক্খলেসস্সপি অসম্ভৱতো.
দেৱদূতসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ সুঞ্ঞতৱগ্গৱণ্ণনা.