৩. সুঞ্ঞতৱগ্গো

১. চূড়সুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনা

১৭৬. কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱাতি সমাপজ্জন্তেহি নাম কালপৰিচ্ছেদো কাতব্বো. থেৰো পন ভগৱতো ৱত্তকৰণত্থং কালপৰিচ্ছেদং কৰোতি, ‘‘এত্তকে কালে ৱীতিৱত্তে ইদং নাম ভগৱতো কাতব্ব’’ন্তি. সো তত্থকংযেৱ সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা’’তি. সুঞ্ঞতাফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱাতি এতেন ইতৰে, ‘‘ন সোতাপন্নসকদাগামী ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তী’’তি ৱদন্তি, তং ৱাদং পটিসেধেতি. সুঞ্ঞতোতি অত্তসুঞ্ঞতো চ নিচ্চসুঞ্ঞতো চ সঙ্খাৰা উপট্ঠহিংসু. সেক্খানঞ্হি সুঞ্ঞতাপটিৱেধো পাদেসিকো সুভসুখসঞ্ঞানং অপ্পহীনত্তা, তস্মা সো থেৰো সুঞ্ঞতাকথং সোতুকামো জাতো. ধুৰেন ধুৰং পহৰন্তেন ৱিযাতি ৰথধুৰেন ৰথধুৰং পহৰন্তেন ৱিয কত্ৱা উজুকমেৱ সুঞ্ঞতা…পে… ৱত্থুং ন সক্কাতি যোজনা. একং পদন্তি একং সুঞ্ঞতাপদং.

পুব্বেপাহন্তিআদিনা ভগৱা পঠমবোধিযম্পি অত্তনো সুঞ্ঞতাৱিহাৰবাহুল্লং পকাসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘পঠমবোধিযম্পী’’তি আহ. একোতিআদি থেৰস্স সুঞ্ঞতাকথায ভাজনভাৱদস্সনত্থং. সোতুন্তি অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা সোতুম্পি. উগ্গহেতুম্পিতি যথাভূতং ধম্মং ধাৰণপৰিপুচ্ছাপৰিচযৱসেন হদযেন উগ্গহিতং সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয অৱিনট্ঠে কাতুম্পি. কথেতুম্পীতি ৱিত্থাৰেন পৰেসং দস্সেতুম্পি সক্কা. তত্থাতি মিগাৰমাতুপাসাদে. কট্ঠৰূপপোত্থকৰূপচিত্তৰূপৱসেন কতাতি থম্ভাদীসু উত্তিৰিত্ৱা কতানং কট্ঠৰূপানং, নিয্যূহাদীসু পটিমাৱসেন ৰচিতানং পোত্থকৰূপানং, সিত্তিপস্সে চিত্তকম্মৱসেন ৱিৰচিতানং চিত্তৰূপানঞ্চ কতা নিট্ঠপিতা. ৱেস্সৱণমন্ধাতাদীনন্তি পটিমাৰূপেন কতানং ৱেস্সৱণমন্ধাতুসক্কাদীনং. চিত্তকম্মৱসেনাতি আৰামাদিচিত্তকম্মৱসেন. সণ্ঠিতম্পীতি অৱযৱভাৱেন সণ্ঠিতং হুত্ৱা ঠিতম্পি. জিণ্ণপটিসঙ্খৰণত্থন্তি জিণ্ণানং নিয্যূহকূটাগাৰপাসাদাৱযৱানং অভিসঙ্খৰণত্থায তস্মিং তস্মিং ঠানে ৰহস্সসঞ্ঞাণেন ঠপিতং. ‘‘পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি তস্মিং তস্মিং কিচ্চে ৱিনিযুঞ্জনৱসেন পৰিভুঞ্জিতব্বস্স. এতং ৱুত্তন্তি, ‘‘অযং মিগাৰমাতুপাসাদো সুঞ্ঞো’’তিআদিকং ৱুত্তং.

নিচ্চন্তি সব্বকালং ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ. একভাৱং একং অসুঞ্ঞতন্তি পচ্চত্তে উপযোগৱচনং, একত্তং একো অসুঞ্ঞতোতি অত্থো. গামোতি পৱত্তনৱসেনাতি গেহসন্নিৱেসৱীথিচচ্চৰসিঙ্ঘাটকাদিকে উপাদায গামোতি লোকুপ্পত্তিৱসেন. কিলেসৱসেনাতি তত্থ অনুনযপটিঘৱসেন. এসেৱ নযোতি ইমিনা ‘‘পৱত্তৱসেন ৱা কিলেসৱসেন ৱা উপ্পন্নং মনুস্সসঞ্ঞ’’ন্তি ইমমত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ যথা গামগ্গহণেন ঘৰাদিসঞ্ঞা সঙ্গহিতা, এৱং মনুস্সগ্গহণেন ইত্থিপুৰিসাদিসঞ্ঞা সঙ্গহিতা. যস্মা ৰুক্খাদিকে পটিচ্চ অৰঞ্ঞসঞ্ঞা তত্থ পব্বতৱনসণ্ডাদযো অন্তোগধা, তস্মা তত্থ ৱিজ্জমানম্পি তং ৱিভাগং অগ্গহেত্ৱা একং অৰঞ্ঞংযেৱ পটিচ্চ অৰঞ্ঞসঞ্ঞং মনসি কৰোতি. ওতৰতীতি অনুপ্পৱিসতি. অধিমুচ্চতীতি নিচ্ছিনোতি. পৱত্তদৰথাতি তথাৰূপায পস্সদ্ধিযা অভাৱতো ওড়াৰিকধম্মপ্পৱত্তিসিদ্ধা দৰথা. কিলেসদৰথাতি অনুনযপটিঘসম্ভৱা কিলেসদৰথা. দুতিযপদেতি ‘‘যে অস্সু দৰথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চা’’তি ইমস্মিং পদে. মনসিকাৰসন্ততায, – ‘‘নাযং পুব্বে ৱিয ওড়াৰিকা, ধম্মপ্পৱত্তী’’তি সঙ্খাৰদস্সনদৰথানং সুখুমতা সল্লহুকতা চ চৰিতত্থাতি আহ ‘‘পৱত্তদৰথমত্তা অত্থী’’তি.

যং কিলেসদৰথজাতং, তং ইমিস্সা দৰথসঞ্ঞায ন হোতীতি যোজনা. পৱত্তদৰথমত্তং অৱসিট্ঠং হোতি, ৱিজ্জমানমেৱ অত্থি ইদন্তি পজানাতীতি যোজনা. সুঞ্ঞতা নিব্বত্তীতি সুঞ্ঞতন্তি পৱত্তি. সুঞ্ঞতা সহচৰিতঞ্হি সুঞ্ঞং, ইধ সুঞ্ঞতাতি ৱুত্তা.

১৭৭. অস্সাতি ভগৱতো এৱং ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন চিত্তপ্পৱত্তি অহোসি. অচ্চন্তসুঞ্ঞতন্তি ‘‘পৰমানুত্তৰ’’ন্তি ৱুত্তং অৰহত্তং দেসেস্সামীতি. অৰঞ্ঞসঞ্ঞায ৱিসেসানধিগমনতোতি, ‘‘অৰঞ্ঞং অৰঞ্ঞ’’ন্তি মনসিকাৰেন ঝানাদিৱিসেসস্স অধিগমাভাৱতো, ‘‘পথৱী’’তি মনসিকাৰেন ৱিসেসাধিগমনতো. ইদানি তমেৱত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. এৱং সন্তেতি এৱং ৱপিতে সালিআদযো সম্পজ্জন্তি. ধুৱসেৱনন্তি নিযতসেৱনং পাৰিহাৰিযকম্মট্ঠানং. পটিচ্চাতি এত্থ ‘‘সম্ভূত’’ন্তি ৱচনসেসো ইচ্ছিতোতি আহ ‘‘পটিচ্চ সম্ভূত’’ন্তি. পথৱিং পটিচ্চ সম্ভূতা হি সঞ্ঞাতি.

পথৱীকসিণে সো পথৱীসঞ্ঞী হোতি, ন পকতিপথৱিযং. তস্সাতি পথৱীকসিণস্স. তেহীতি গণ্ডাদীহি. সুট্ঠু ৱিহতন্তি যথা ৱলীনং লেসোপি ন হোতি, এৱং সম্মদেৱ আকোটিতং. নদীতড়াকাদীনং তীৰপ্পদেসো উদকস্স আকৰট্ঠেন কূলং, উন্নতভাৱতো উগ্গতং কূলং ৱিযাতি উক্কূলং, ভূমিযা উচ্চট্ঠানং. ৱিগতং কূলন্তি ৱিক্কূলং, নীচট্ঠানং. তেনাহ ‘‘উচ্চনীচ’’ন্তি. একং সঞ্ঞন্তি একং পথৱীতিসঞ্ঞংযেৱ.

১৮২. সতিপি সঙ্খাৰনিমিত্তৱিৰহে যাদিসানং নিমিত্তানং অভাৱেন ‘‘অনিমিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, তানি দস্সেতুং, ‘‘নিচ্চনিমিত্তাদিৱিৰহিতো’’তি ৱুত্তং. চতুমহাভূতিকং চতুমহাভূতনিস্সিতং. সড়াযতনপটিসংযুত্তং চক্খাযতনাদিসড়াযতনসহিতং.

১৮৩. ৱিপস্সনায পটিৱিপস্সনন্তি ধম্মানঞ্চ পুন ৱিপস্সনং. ইধাতি অত্তনো পচ্চক্খভূতযথাধিগতমগ্গফলং ৱদতীতি আহ – ‘‘অৰিযমগ্গে চেৱ অৰিযফলে চা’’তি. উপাদিসেসদৰথদস্সনত্থন্তি সব্বসো কিলেসুপধিযা পহীনায খন্ধোপধি অৱিসিট্ঠা, তপ্পচ্চযা দৰথা উপাদিসেসদৰথা, তং দস্সনত্থং. যস্মা ৱিসযতো গামসঞ্ঞা ওড়াৰিকা, মনুস্সসঞ্ঞা সুখুমা, তস্মা মনুস্সসঞ্ঞায গামসঞ্ঞং নিৱত্তেত্ৱা. যস্মা পন মনুস্সসঞ্ঞাপি সভাগৱত্থুপৰিগ্গহতো ওড়াৰিকা, সভাগৱত্থুতো অৰঞ্ঞসঞ্ঞা সুখুমা, তস্মা অৰঞ্ঞসঞ্ঞায মনুস্সসঞ্ঞং নিৱত্তেত্ৱা. পথৱীসঞ্ঞাদিনিৱত্তনে কাৰণং হেট্ঠা সুত্তন্তৰেসু চ ৱুত্তমেৱ. অনুপুব্বেনাতি মগ্গপ্পটিপাটিযা. নিচ্চসাৰাদীনং সব্বসো অৱত্থুতায অচ্চন্তমেৱ সুঞ্ঞত্তা অচ্চন্তসুঞ্ঞতা.

১৮৪. সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিন্তি সুঞ্ঞতৱিমোক্খস্স ফলভূতত্তা, সুঞ্ঞতানুপস্সনায ৱসেন সমাপজ্জিতব্বত্তা চ সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিন্তি লদ্ধনামং অৰহত্তফলসমাপত্তিং. যস্মা অতীতে পচ্চেকসম্বুদ্ধা অহেসুং, অনাগতে ভৱিস্সন্তি, ইদানি পন বুদ্ধসাসনস্স ধৰমানত্তা পচ্চেকবুদ্ধা ন ৱত্তন্তি, তস্মা পচ্চেকবুদ্ধগ্গহণং অকত্ৱা, ‘‘এতৰহিপি বুদ্ধবুদ্ধসাৱকসঙ্খাতা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ন হি বুদ্ধসাসনে ধৰন্তে পচ্চেকবুদ্ধা ভৱন্তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

চূড়সুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

২. মহাসুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনা

১৮৫. ছৱিৱণ্ণেন সো কাড়ো, ন নামেন. পলালসন্থাৰোতি আদীনীতি আদি-সদ্দেন কোচ্ছচিমিলিকাকটসাৰাদীনং গহণং. গণভিক্খূনন্তি গণবন্ধনৱসেন ভিক্খূনং.

যদি সংসযো নাম নত্থি, ‘‘সম্বহুলা নু খো’’তি ইদং কথন্তি আহ ‘‘ৱিতক্কপুব্বভাগা’’তিআদি. তত্থ ৱিতক্কো পুব্বভাগো এতিস্সাতি ৱিতক্কপুব্বভাগা, পুচ্ছা. সা ‘‘সম্বহুলা নো এত্থ ভিক্খূৱিহৰন্তী’’তি ৱচনং, ৱিতক্কো পন ‘‘সম্বহুলা নু খো ইধ ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি ইমিনা আকাৰেন তদা ভগৱতো উপ্পন্নো চিত্তসঙ্কপ্পো, তস্স পৰিৱিতক্কস্স তব্ভাৱজোতনোযং নু-কাৰো ৱুত্তোতি দস্সেন্তো আহ – ‘‘ৱিতক্কপুব্বভাগে চাযং নু-কাৰো নিপাতমত্তো’’তি. কিঞ্চাপি গচ্ছন্তো দিস্ৱা, ‘‘সম্বহুলা নো এত্থ ভিক্খূ ৱিহৰন্তী’’তি পুচ্ছাৱসেন ভগৱতা ৱুত্তো, অথ খো ‘‘ন খো, আনন্দ, ভিক্খু সোভতি সঙ্গণিকাৰামো’’তিআদি (ম. নি. ৩.১৮৫) উপৰিদেসনাৱসেন মত্থকং গচ্ছন্তে অৱিনিচ্ছিতো নাম ন হোতি, অথ খো ৱিসুং ৱিনিচ্ছিতো এৱ হোতি, দিস্ৱা নিচ্ছিনিত্ৱাৱ কথাসমুট্ঠাপনত্থং তথা পুচ্ছতি. তথা হি ৱুত্তং – ‘‘জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তী’’তি (পাৰা. ১৬). তেনাহ ‘‘ইতো কিৰা’’তিআদি.

যথা নদীওতিণ্ণং উদকং যথানিন্নং পক্খন্দতি, এৱং সত্তা ধাতুসো সংসন্দন্তি, তস্মা ‘‘গণৱাসো নদীওতিণ্ণউদকসদিসো’’তি ৱুত্তং. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং – ‘‘নিৰযতিৰচ্ছানযোনী’’তিআদি ৱুত্তং. কুৰুৱিন্দাদিন্হানীযচুণ্ণানি সণ্হসুখুমভাৱতো নাড়িযং পক্খিত্তানি নিৰন্তৰানেৱ তিট্ঠন্তীতি আহ – ‘‘চুণ্ণভৰিতা নাড়ি ৱিযা’’তি. সত্তপণ্ণাস কুলসতসহস্সানীতি সত্তসতসহস্সাধিকানি পঞ্ঞাস কুলানংযেৱ সতসহস্সানি, মনুস্সানং পন ৱসেন সত্ত কোটিযো তদা তত্থ ৱসিংসু.

ততো চিন্তেসি, কথং? কামঞ্চাযং লোকপকতি, ময্হং পন সাসনে অযুত্তোৱ সোতি আহ – ‘‘মযা’’তিআদি. ধম্মন্তি সভাৱসিদ্ধং. সংৱেগোতি সহোত্তপ্পঞাণং ৱুচ্চতি. ন খো পনেতং সক্কা গিলানুপট্ঠানওৱাদানুসাসনিআদিৱসেন সমাগমস্স ইচ্ছিতব্বত্তা. গণভেদনন্তি গণসঙ্গণিকায ৱিৱেচনং.

১৮৬. কতপৰিভণ্ডন্তি পুব্বে কতসংৱিধানস্স চীৱৰস্স ৱুত্তাকাৰেন পটিসঙ্খৰণং. নোতি অম্হাকং. অনত্তমনোতি অনাৰাধিতচিত্তো.

সকগণেন সহভাৱতো সঙ্গণিকাতি আহ ‘‘সকপৰিসসমোধান’’ন্তি. গণোতি পন ইধ জনসমূহোতি ৱুত্তং ‘‘নানাজনসমোধান’’ন্তি. সোভতি যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানতো. কামতো নিক্খমতীতি নিক্খমো, এৱং নিক্খমৱসেন উপ্পন্নং সুখং. গণসঙ্গণিকাকিলেসসঙ্গণিকাহি পৱিৱিত্তি পৱিৱেকো. পৱিৱেকৱসেন উপ্পন্নং সুখং. ৰাগাদীনং উপসমাৱহং সুখং উপসমসুখং. মগ্গসম্বোধাৱহং সুখং সম্বোধিসুখং. নিকামেতব্বস্স, নিকামং ৱা লাভী নিকামলাভী. নিদুক্খং সুখেনেৱ লভতীতি অদুক্খলাভী. কসিৰং ৱুচ্চতি অপ্পকন্তি আহ – ‘‘অকসিৰলাভীতি ৱিপুললাভী’’তি.

সামাযিকন্তি সমযে কিলেসৱিমুচ্চনং অচ্চন্তমেৱাতি সামাযিকং ম-কাৰে অ-কাৰস্স দীঘং কত্ৱা. তেনাহ – ‘‘অপ্পিতপ্পিতসমযে কিলেসেহি ৱিমুত্ত’’ন্তি. কন্তন্তি অঙ্গসন্ততায আৰম্মণসন্ততায চ কমনীযং মনোৰম্মং. অসামাযিকং অচ্চন্তৱিমুত্তং.

এত্তাৱতাতিআদিনা সঙ্গণিকাৰামস্স ৱিসেসাধিগমস্স অন্তৰাযিকভাৱং অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ সহ নিদস্সনেন দস্সেতি. তত্থ সা দুৱিধা অন্তৰাযিকতা ৱোদানধম্মানং অনুপ্পত্তিহেতুকা, সংকিলেসধম্মানং উপ্পত্তিহেতুকা চ.

তে পঠমং ‘‘সঙ্গণিকাৰামো’’তিআদিনা ৱিভাৱেত্ৱা ইতৰং ৱিভাৱেতুং, ‘‘ইদানি দোসুপ্পত্তিং দস্সেন্তো’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘অট্ঠিঞ্চ পটিচ্চ ন্হাৰুঞ্চ পটিচ্চ চম্মঞ্চ পটিচ্চ মংসঞ্চ পটিচ্চ আকাসো পৰিৱাৰিতো ৰূপন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৬) ৱিয ইধ ৰূপসদ্দো কৰজকাযপৰিযাযোতি ‘‘ৰূপন্তি সৰীৰ’’ন্তি আহ. ‘‘নাহং, আনন্দ…পে… দোমনস্সুপাযাসা’’তি কস্মা ৱুত্তং? ননু কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খচিত্তানং আৰদ্ধৱিপস্সকানম্পি অসপ্পাযৱজ্জনসপ্পাযসেৱনৱসেন কাযস্স পৰিহৰণং হোতীতি? সচ্চং, তং পন যো কল্লসৰীৰং নিস্সায ধম্মসাধনায অনুযুঞ্জিতুকামো হোতি, তস্সেৱ ধম্মসাধনতাৱসেন. ধম্মসাধনভাৱঞ্হি অপেক্খিত্ৱা অসপ্পাযং ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযৱসেন পোসেত্ৱা সুট্ঠুতৰং হুত্ৱা অনুযুঞ্জনতো কাযস্স পৰিহৰণং, ন সো কাযে অভিৰতো নাম হোতি পচ্চৱেক্খণাযত্তত্তা অপেক্খায ৱিনোদিতব্বো তাদিসোতি. উপালিগহপতিনোতি এত্থাপি ‘‘দসবলসাৱকত্তুপগমনসঙ্খাতেনা’’তি আনেত্ৱা যোজেতব্বং.

১৮৭. মহাকৰুণাৱসেন পৰিৱুতায পৰিসায মজ্ঝে নিসিন্নোপি একন্তৱিৱেকজ্ঝাসযত্তা এককোৱ. এতেন সত্থুনো পৱিৱিত্তস্স পৱিৱেকত্তেন ৱিৱিত্ততং দস্সেতি. ৰূপাৰূপপটিভাগনিমিত্তেহি নিৱত্তনত্থং ‘‘ৰূপাদীনং সঙ্খতনিমিত্তান’’ন্তি ৱুত্তং. অতিৱিয সন্ততৰপণীততমভাৱেন ৱিসেসতো সিনোতি বন্ধতীতি ৱিসযো, সো এৱ সসন্ততিপৰিযাপন্নতায অজ্ঝত্তং. কিং পন তন্তি আহ – ‘‘সুঞ্ঞতন্তি সুঞ্ঞতফলসমাপত্তি’’ন্তি. উপধিৱিৱেকতায অসঙ্খতা ধাতু ইধ ৱিৱেকোতি অধিপ্পেতোতি আহ – ‘‘ৱিৱেকনিন্নেনা’’তিআদি. ভঙ্গমত্তম্পি অসেসেত্ৱা আসৱট্ঠানিযানঞ্চ ধম্মানং তত্থ ৱিগতত্তা তেসং ৱসেন ৱিগতন্তেন, এৱংভূতং তেসং ব্যন্তিভাৱং পত্তন্তি পাড়িযং ‘‘ব্যন্তিভূতেনা’’তি ৱুত্তং. উয্যোজনং ৱিস্সজ্জনং, তং এতস্স অত্থি, উয্যোজেতি ৱিস্সজ্জেতীতি ৱা উয্যোজনিকং. যস্মা ন সব্বকথা উয্যোজনৱসেনেৱ পৱত্ততি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উয্যোজনিকপটিসংযুত্ত’’ন্তি.

তেলপাকং গণ্হন্তো ৱিযাতি যথা তেলপাকো নাম পৰিচ্ছিন্নকালো ন অতিক্কমিতব্বো, এৱং অত্তনো সমাপত্তিকালং অনতিক্কমিত্ৱা. যথা হি কুসলো ৱেজ্জো তেলং পচন্তো তং তং তেলকিচ্চং চিন্তেত্ৱা যদি ৱা পত্থিন্নপাকো, যদি ৱা মজ্ঝিমপাকো, যদি ৱা খৰপাকো ইচ্ছিতব্বো, তস্স কালং উপধাৰেত্ৱা পচতি, এৱং ভগৱা ধম্মং দেসেন্তো ৱেনেয্যানং ঞাণপৰিপাকং উপধাৰেত্ৱা তং তং কালং অনতিক্কমিত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা পৰিসং উয্যোজেন্তো চ ৱিৱেকনিন্নেনেৱ চিত্তেন উয্যোজেতি. দ্ৱে পঞ্চৱিঞ্ঞাণানিপি তদভিনীহতমনোৱিঞ্ঞাণৱসেন নিব্বাননিন্নানেৱ. বুদ্ধানঞ্হি সঙ্খাৰানং সুট্ঠু পৰিঞ্ঞাততায পণীতানম্পি ৰূপাদীনং আপাথগমনে পগেৱ ইতৰেসং পটিকূলতাৱ সুপাকটা হুত্ৱা উপট্ঠাতি, তস্মা ঘম্মাভিতত্তস্স ৱিয সীতজলট্ঠাননিন্নতা নিব্বাননিন্নমেৱ চিত্তং হোতি, তস্স অতিৱিয সন্তপণীতভাৱতো.

১৮৮. অজ্ঝত্তমেৱাতি ইধ ঝানাৰম্মণং অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘গোচৰজ্ঝত্তমেৱা’’তি. ইধ নিযকজ্ঝত্তং সুঞ্ঞতং. অপগুণপাদকজ্ঝানঞ্হি এত্থ ‘‘নিযকজ্ঝত্ত’’ন্তি অধিপ্পেতং ৱিপস্সনাৱিসেসস্স অধিপ্পেতত্তা, নিযকজ্ঝত্তং নিজ্জীৱনিস্সত্ততং, অনত্ততন্তি অত্থো. অসম্পজ্জনভাৱজাননেনাতি ইদানি মে কম্মট্ঠানং ৱীথিপটিপন্নং ন হোতি, উপ্পথমেৱ পৱত্ততীতি জাননেন.

কস্মা পনেত্থ ভগৱতা ৱিপস্সনায এৱ পাদকে ঝানে অৱত্ৱা পাদকজ্ঝানং গহিতন্তি আহ – ‘‘অপ্পগুণপাদকজ্ঝানতো’’তিআদি. ন পক্খন্দতি সম্মা ন সমাহিতত্তা. সো পন ‘‘অজ্ঝত্তধম্মা ময্হং নিজ্জটা নিগুম্বা হুত্ৱা ন উপট্ঠহন্তি, হন্দাহং বহিদ্ধাধম্মে মনসি কৰেয্যং একচ্চেসু সঙ্খাৰেসু উপট্ঠিতেসু ইতৰেপি উপট্ঠহেয্যুমেৱা’’তি পৰস্স…পে… মনসি কৰোতি. পাদকজ্ঝানৱসেন ৱিয সম্মসিতজ্ঝানৱসেনপি উভতোভাগৱিমুত্তো হোতিযেৱাতি আহ – ‘‘অৰূপসমাপত্তিযং নু খো কথন্তি আনেঞ্জং মনসি কৰোতী’’তি. ন মে চিত্তং পক্খন্দতীতি ময্হং ৱিপস্সনাচিত্তং ৱীথিপটিপন্নং হুত্ৱা ন ৱহতীতি. পাদকজ্ঝানমেৱাতি ৱিপস্সনায পাদকভূতমেৱ ঝানং. পুনপ্পুনং মনসি কাতব্বন্তি পুনপ্পুনং সমাপজ্জিতব্বং ৱিপস্সনায তিক্খৱিসদতাপাদনায. অৱহন্তে নিপুণাভাৱেন ছেদনকিৰিযায অপ্পৱত্তন্তে. সমাপজ্জিত্ৱা ৱিপস্সনায তিক্খকম্মকৰণং সমথৱিপস্সনাৱিহাৰেনাতি আহ – ‘‘কম্মট্ঠানে মনসিকাৰো ৱহতী’’তি.

১৮৯. সম্পজ্জতি মেতি ৱীথিপটিপত্তিযা পুব্বেনাপৰং ৱিসেসাভাৱতো সম্পজ্জতি মে কম্মট্ঠানন্তি জাননেন. ইৰিযাপথং অহাপেত্ৱাতি যথা পৰিস্সমো নাগচ্ছতি, এৱং অত্তনো বলানুৰূপং তস্স কালং নেত্ৱা পমাণমেৱ পৱত্তনেন ইৰিযাপথং অহোপেত্ৱা. সব্বৱাৰেসূতি ঠাননিসজ্জাসযনৱাৰেসু. কথাৱাৰেসু পন ৱিসেসং তত্থ তত্থ ৱদন্তি. ইদং ৱুত্তন্তি ইদং, ‘‘ইমিনা ৱিহাৰেনা’’তিআদিৱচনং ৱুত্তং.

১৯০. কামৱিতক্কাদযো ওড়াৰিককামৰাগব্যাপাদসভাগাতি আহ – ‘‘ৱিতক্কপহানেন দ্ৱে মগ্গে কথেত্ৱা’’তি. কামগুণেসূতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. কিস্মিঞ্চিদেৱ কিলেসুপ্পত্তিকাৰণেতি তস্স পুগ্গলস্স কিলেসুপ্পত্তিকাৰণং সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞথা সব্বেপি পঞ্চ কামগুণা কিলেসুপ্পত্তিকাৰণমেৱ. সমুদাচৰতীতি সমুদাচাৰোতি আহ ‘‘সমুদাচৰণতো’’তি. সো পন যস্মা চিত্তস্স, ন সত্তস্স, তস্মা ৱুত্তং পাড়িযং ‘‘চেতসো’’তি. ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো এ-কাৰস্স চ অকাৰো কতোতি আহ ‘‘এৱং সন্তে এতন্তি.

১৯১. অনুসযোতি মানানুসযো ভৱৰাগানুসযো অৱিজ্জানুসযোতি তিৱিধোপি অনুসযো পহীযতি অৰহত্তমগ্গেন. ৱুত্তনযেনেৱাতি, ‘‘ততো মগ্গানন্তৰং ফলং, ফলতো ৱুট্ঠায পচ্চৱেক্খমানো পহীনভাৱং জানাতি, তস্স জাননেন সম্পজানো হোতী’’তি ৱুত্তনযেন.

কুসলতো আযাতীতি আযতো, সো এতেসন্তি কুসলাযতিকা. তেনাহ ‘‘কুসলতো আগতা’’তি. তং পন নেসং কুসলাযতিকত্তং উপনিস্সযৱসেন হোতি সহজাতৱসেনপীতি তদুভযং দস্সেতুং, ‘‘সেয্যথিদ’’ন্তিআদি ৱুত্তং.

যস্মা পন যথাৱুত্তধম্মেসু কেচি লোকিযা, কেচি লোকুত্তৰা; অথ কস্মা ৱিসেসেন ‘‘লোকুত্তৰা’’তি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘লোকে উত্তৰা ৱিসিট্ঠা’’তি. তেন লোকিযধম্মেসু উত্তমভাৱেন ঝানাদযো লোকুত্তৰা ৱুত্তা, ন লোকস্স উত্তৰণতোতি দস্সেতি. যং কিঞ্চি মহগ্গতচিত্তং মাৰস্স অৱিসযো অকামাৱচৰত্তা, পগেৱ তং ৱিপস্সনায পাদকভূতং সুৱিক্খালিতমলন্তি আহ – ‘‘জানিতুং ন সক্কোতী’’তি. একো আনিসংসো অত্থি ভাৱনানুযোগস্স সপ্পাযধম্মকথাপটিলাভো.

১৯২. এতদত্থন্তি কেৱলস্স সুতস্স অত্থায. সপ্পাযাসপ্পাযৱসেনাতি কস্মা ৱুত্তং? ননু সপ্পাযৱসেন দসকথাৱত্থূনি আগতানীতি? সচ্চমেতং, অসপ্পাযকথাৱজ্জনপুব্বিকায সপ্পায কথায ৱসেন আগতত্তা ‘‘সপ্পাযাসপ্পাযৱসেন আগতানী’’তি ৱুত্তং. সুতপৰিযত্তিৱসেনাতি সৰূপেন তত্থ অনাগতানিপি দসকথাৱত্থূনি সুত্তগেয্যাদিঅন্তোগধত্তা, ‘‘সুতপৰিযত্তিৱসেন আগতানী’’তি ৱুত্তং. পৰিপূৰণৱসেন সৰূপতো আগতত্তা ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৱা কথেতব্বানি. অত্থোতি সামঞ্ঞত্থো.

১৯৩. অনুআৱত্তন্তীতি অনুঅনু অভিমুখা হুত্ৱা ৱত্তন্তি, পযিৰুপাসনাদিৱসেন অনুকূলযন্তি. মুচ্ছনতণ্হন্তি পচ্চযেসু মুচ্ছনাকাৰং. তণ্হায পত্থনা নাম তেনাকাৰেন পৱত্তীতি আহ – ‘‘পত্থেতি পৱত্তেতী’’তি. কিলেসূপদ্দৱেনাতি কিলেসসঙ্খাতেন উপদ্দৱেন. কিলেসা হি সত্তানং মহানত্থকৰণতো ‘‘উপদ্দৱো’’তি ৱুচ্চন্তি. অত্তনো অব্ভন্তৰে উপ্পন্নেন কিলেসূপদ্দৱেন অন্তেৱাসিনো, উপদ্দৱো অন্তেৱাসূপদ্দৱো, ব্ৰহ্মচৰিযস্স উপদ্দৱো ব্ৰহ্মচাৰুপদ্দৱোতি ইমমত্থং ‘‘সেসুপদ্দৱেসুপি এসেৱ নযো’’তি ইমিনা অতিদিসতি. গুণমৰণং কথিতং, ন জীৱিতমৰণং.

অপ্পলাভাতি অপ্পমত্তকলাভী ৱিসেসানং. এৱং ৱুত্তোতি যথাৱুত্তব্ৰহ্মচাৰুপদ্দৱো দুক্খৱিপাকতৰো চেৱ কটুকৱিপাকতৰো চাতি এৱং ৱুত্তো. আচৰিযন্তেৱাসিকূপদ্দৱো হি বাহিৰকসমযৱসেন ৱুত্তো, ব্ৰহ্মচাৰুপদ্দৱো পন সাসনৱসেন. দুৰক্খাতে হি ধম্মৱিনযে দুপ্পটিপত্তি ন মহাসাৱজ্জা মিচ্ছাভিনিৱেসস্স সিথিলৱাযামভাৱতো; স্ৱাখ্যাতে পন ধম্মৱিনযে দুপ্পটিপত্তি মহাসাৱজ্জা মহতো অত্থস্স বাহিৰভাৱকৰণতো. তেনাহ ‘‘সাসনে পনা’’তিআদি.

১৯৬. তস্মাতি ইদং পুব্বপৰাপেক্খং পুৰিমস্স চ অত্থস্স কাৰণভাৱেন পচ্চামসনন্তি আহ ‘‘যস্মা’’তিআদি. মিত্তং এতস্স অত্থীতি মিত্তৱা, তস্স ভাৱো মিত্তৱতা, তায. মিত্তৱসেন পটিপজ্জনন্তি আহ ‘‘মিত্তপটিপত্তিযা’’তি. সপত্তৱতাযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তম্পীতি ইমিনা পগেৱ ইতৰং ৱীতিক্কমন্তোতি দস্সেতি. সাৱকেসু হিতপৰক্কমনং ওৱাদানুসাসনীহি পটিপজ্জনন্তি আহ – ‘‘তথা ন পটিপজ্জিস্সামী’’তি. আমকমত্তন্তি কুলালভাজনং ৱুচ্চতি. নাহং তুম্হেসু তথা পটিপজ্জিস্সামীতি কুম্ভকাৰো ৱিয আমকভাজনেসু অহং তুম্হেসু কেৱলং জানাপেন্তো ন পটিপজ্জিস্সামি. নিগ্গণ্হিত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা. লোকিযগুণাপি ইধ সাৰোত্ৱেৱ অধিপ্পেতা লোকুত্তৰগুণানং অধিট্ঠানভাৱতো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

মহাসুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৩. অচ্ছৰিযব্ভুতসুত্তৱণ্ণনা

১৯৭. ৱিভত্তিপতিৰূপকা চ নিপাতা হোন্তীতি যথাৰহং তংতংৱিভত্তিঅত্থদীপকা, ইধ পচ্চত্তৱচনো যত্ৰসদ্দো, হিসদ্দো হেতুঅত্থো, নামসদ্দো অচ্ছৰিযত্থো, পদত্তযস্স পন অচ্ছৰিযত্থনিদ্দিট্ঠতায ‘‘অচ্ছৰিযত্থে নিপাতো’’তি ৱুত্তং. একংসতো পনেতং পদত্তযং. তথা হি ৱক্খতি, ‘‘যত্ৰাতি নিপাতৱসেন অনাগতৱচন’’ন্তি. পপঞ্চসদ্দো হেট্ঠা ৱুত্তো. ছিন্নৱটুমেতি ইমিনা সব্বকিলেসৱট্টস্স অকুসলকম্মৱট্টস্স চ ছিন্নত্তা ৱিপাকৱট্টস্স চ উপৰি ৱক্খমানত্তা আহ – ‘‘ৱটুমন্তি কুসলাকুসলকম্মৱট্টং ৱুচ্চতী’’তি. নিপাতৱসেন যত্ৰসদ্দযোগেন. অনাগতৱচনন্তি ইদং অনাগতৱচনসদিসত্তা ৱুত্তং. অনাগতত্থৱাচী হি অনাগতৱচনং, অত্থো চেত্থ অতীতোতি. অনুস্সৰীতি ইদং অনুস্সৰিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ন অনুস্সৰিস্সতী’’তি সদ্দপযোগস্স অতীতৱিসযত্তা. যদা পন তেহি ভিক্খূহি যা কথা পৱত্তিতা, ততো পচ্ছাপি ভগৱতো তেসং বুদ্ধানং অনুস্সৰণং হোতিযেৱ.

খত্তিযজচ্চাতিআদিকালতো পট্ঠায অসম্ভিন্নায খত্তিযজাতিযা উদিতোদিতায. ব্ৰহ্মজচ্চাতি ব্ৰাহ্মণজচ্চা. এৱংগোত্তেপি এসেৱ নযো. লোকিযলোকুত্তৰসীলেনাতি পাৰমিতাসম্ভূতেন বুদ্ধাৱেণিকত্তা অনঞ্ঞসাধাৰণেন লোকিযেন লোকুত্তৰেন চ সীলেন. এৱংসীলাতি অনৱসেসসীলানং ৱিসুং পচ্চৱেক্খণকৰণেন এৱংসীলাতি অনুস্সৰিস্সতি. এস নযো সেসেসু. যথা ৱিজ্জাভাগিযা ৱিজ্জাসম্পযুত্তধম্মা, এৱং সমাধিপক্খা সমাধিসম্পযুত্তধম্মাপি সতিৱীৰিযাদযোতি আহ – ‘‘হেট্ঠা সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৱিহাৰো গহিতোৱা’’তি. তস্মা সমাধিপক্খধম্মৱিনিমুত্তো এৱ ইধ ৱিহাৰো অধিপ্পেতোতি ৱুত্তং ‘‘ইদং হী’’তিআদি.

যথা ৱা অট্ঠসমাপত্তিৱিপস্সনামগ্গফলসঙ্গহিতা লোকিযলোকুত্তৰা সমাধিপঞ্ঞা ‘‘এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা’’তি পদেহি হেট্ঠা গহিতাপি যথাসকং পটিপক্খতো মুচ্চনস্স পৱত্তিৱিসেসং উপাদায ‘‘এৱংৱিমুত্তা’’তি এত্থ পুন গহিতা, তথা ‘‘এৱংধম্মা’’তি এত্থ গহিতাপি সমাধিপক্খধম্মা দিব্বব্ৰহ্মআনেঞ্জঅৰিযৱিহাৰসঙ্খাতং অত্তনো পৱত্তিৱিসেসং উপাদায, ‘‘এৱংৱিহাৰী’’তি এত্থ পুন গহিতাতি ৱুচ্চমানে ন কোচি ৱিৰোধো. ফলধম্মানং পৱত্তিকালেপি কিলেসানং পটিপ্পস্সদ্ধি ন তংআনুভাৱজাতা, অথ খো অৰিযমগ্গেন কিলেসানং সমুচ্ছিন্নত্তাতি আহ – ‘‘মগ্গানুভাৱেন কিলেসানং পটিপস্সদ্ধন্তে উপ্পন্নত্তা’’তি. যো যং পজহতি, সো পহাযকো পহাতব্বতো ৱিমুত্তোতি ৱুচ্চতি ৱিসংসট্ঠভাৱতোতি পহানৱিভাগেন ৱুচ্চমানে অপহাযকস্স নিব্বানস্স কথং ৱিমুত্ততা? ৱিসংসট্ঠাভাৱতো এৱ. তঞ্হি পকতিযাৱ সব্বসো কিলেসেহি ৱিসংসট্ঠং ৱিনিস্সটং সুৱিদূৰৱিদূৰে ঠিতং, তস্মাস্স ততো নিস্সটত্তা নিস্সৰণৱিমুত্তি নিস্সৰণপহানন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘নিব্বান’’ন্তিআদি.

১৯৯. ইমে তথাগতস্স অচ্ছৰিযঅব্ভুতধম্মা, ন সাৱকৱিসযা, মম পন দেসনা তযা সুতা এৱাতি তে থেৰস্সেৱ ভাৰং কৰোন্তো, ‘‘তং ভিয্যোসোমত্তায পটিভন্তূ’’তি আহ. সতো সম্পজানোতি এত্থ কালভেদৱসেন লব্ভমানম্পি সম্পজানভাৱং অনামসিত্ৱা গতিৱিভাগেন তং দস্সেতুং, ‘‘দ্ৱে সম্পজঞ্ঞানী’’তিআদি ৱুত্তং – অট্ঠ ৱৰে গণ্হন্তোতি এত্থ কথং ৱৰং দেৱতা দেতি, পৰস্স দীযমানঞ্চ তং কথং পৰস্স সমিজ্ঝতীতি? কম্মবলেনেৱ. যদি হি তং কম্মং কতোকাসং যস্স তদপদেসেন ফলং ৱিপচ্চতি, এৱং দেৱতায তস্স ৱৰং দিন্নং, ইতৰেন চ লদ্ধন্তি ৱোহাৰো হোতীতি. অপিচ পৰস্স পত্থিতৱৰানি নাম ৱিপচ্চমানস্স কম্মস্স পচ্চযভূতো পযোগৱিসেসোতি দট্ঠব্বং. তানি ৱিপচ্চনে একন্তিকানিপি অপ্পেসক্খা দেৱতা – ‘‘অযমস্স পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতি, নো’’তি ন জানন্তি, সক্কো পন পঞ্ঞৱা তানি একচ্চং জানাতিযেৱ. তেন ৱুত্তং – ‘‘সক্কেন পসীদিত্ৱা দিন্নে অট্ঠ ৱৰে গণ্হন্তো’’তিআদি.

পঠমজৱনৱাৰেতি উপ্পন্নস্স সব্বপঠমজৱনৱাৰে. সো হি পটিসন্ধিযা আসন্নভাৱতো অৱিসদো হোতি, দেৱভাৱে নিকন্তিৱসেন উপ্পজ্জনতো ন জানাতি. অঞ্ঞাহি দেৱতাহি অসাধাৰণজাননং হোতি দুতিযজৱনৱাৰতো পট্ঠায পৱত্তনতো.

অঞ্ঞেপি দেৱাতিআদিনা বোধিসত্তস্স তত্থ সম্পজঞ্ঞেনেৱ ঠিতভাৱং ব্যতিৰেকমুখেন ৱিভাৱেতি. আহাৰূপচ্ছেদেন কালঙ্কৰোন্তীতি ইদং খিড্ডাপদোসিকৱসেন ৱুত্তং. ইতৰেসম্পি দিব্বভোগেহি মুচ্ছিততং অজ্ঝাপন্নানং তিট্ঠন্তানং সম্পজঞ্ঞাভাৱো হোতিযেৱ. কিং তথাৰূপং আৰম্মণং নত্থীতি যথাৰূপং উড়াৰং পণীতঞ্চ আৰম্মণং পটিচ্চ তে দেৱা সংমুচ্ছিতা আহাৰূপচ্ছেদম্পি কৰোন্তি, কিং তথাৰূপং উড়াৰং পণীতঞ্চ আৰম্মণং বোধিসত্তস্স নত্থীতি বোধিসত্তস্স সম্পজঞ্ঞানুভাৱং ৱিভাৱেতুং চোদনং সমুট্ঠাপেতি? বোধিসত্তো হি যত্থ যত্থ নিব্বত্ততি, তত্থ তত্থ অঞ্ঞে সত্তে দসহি ৱিসেসেহি অধিগ্গণ্হাতি, পগেৱ তত্থ দেৱভূতো, তথাপি ‘‘সতো সম্পজানো’’তি অযমেত্থ অচ্ছৰিযধম্মো ৱুত্তো.

২০০. সম্পত্তিভৱে দীঘাযুকতা নাম পঞ্ঞাবলেন হোতি, বোধিসত্তো চ মহাপঞ্ঞো, তস্মা তত্থ তত্থ ভৱে তেন দীঘাযুকেন ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযেন, ‘‘সেসত্তভাৱেসু কিং যাৱতাযুকং ন তিট্ঠতী’’তি চোদেতি. ইতৰো ‘‘আম ন তিট্ঠতী’’তি পটিজানিত্ৱা, ‘‘অঞ্ঞদা হী’’তিআদিনা তত্থ কাৰণমাহ. ‘‘ইধ ন ভৱিস্সামী’’তি অধিমুচ্চনৱসেন কালকিৰিযা অধিমুত্তিকালকিৰিযা. পাৰমিধম্মানঞ্হি উক্কংসপ্পত্তিযা তস্মিং তস্মিং অত্তভাৱে অভিঞ্ঞাসমাপত্তীহি সন্তানস্স ৱিসেসিতত্তা অত্তসিনেহস্স তনুভাৱেন সত্তেসু চ মহাকৰুণায উড়াৰভাৱেন অধিট্ঠানস্স তিক্খৱিসদভাৱাপত্তিযা বোধিসত্তানং অধিপ্পাযা সমিজ্ঝন্তি, চিত্তে ৱিয কম্মেসু চ তেসং ৱসিভাৱো, তস্মা যত্থুপপন্নানং পাৰমিযো সম্মদেৱ পৰিব্ৰূহেন্তি, ৱুত্তনযেন কালং কত্ৱা তত্থ উপপজ্জন্তি. তথা হি অযং মহাসত্তো ইমস্মিংযেৱ কপ্পে নানাজাতীসু অপৰিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো অপ্পকমেৱ কালং তত্থ ঠত্ৱা ততো চৱিত্ৱা ইধ নিব্বত্তো. তেনাহ – ‘‘অযং কালকিৰিযা অঞ্ঞেসং ন হোতী’’তি. সব্বপাৰমীনং পূৰিতত্তাতি ইমিনা পযোজনাভাৱতো তত্থ ঠত্ৱা অধিমুত্তিকালকিৰিযা নাম ন হোতীতি দস্সেতি. অপিচ চৰিমভৱে চতুমহানিধিসমুট্ঠানপুব্বিকায দিব্বসম্পত্তিসদিসায মহাসম্পত্তিযা নিব্বত্তি ৱিয বুদ্ধভূতস্স অসদিসদানাদিৱসেন অনঞ্ঞসাধাৰণলাভুপ্পত্তি ৱিয চ ইতো পৰং মহাপুৰিসস্স দিব্বসম্পত্তিঅনুভৱনং নাম নত্থীতি যাৱতাযুকট্ঠানং উস্সাহজাতস্স পুঞ্ঞসম্ভাৰস্স ৱসেনাতি দট্ঠব্বং. অযঞ্হেত্থ ধম্মতা.

মনুস্সগণনাৱসেন, ন দেৱগণনাৱসেন. পুব্বনিমিত্তানীতি চুতিযা পুব্বনিমিত্তানি. অমিলাযিত্ৱাতি এত্থ অমিলাতগ্গহণেনেৱ তাসং মালানং ৱণ্ণসম্পদাপি গন্ধসম্পদাপি সোভাসম্পদাপি দস্সিতাতি দট্ঠব্বং. বাহিৰব্ভন্তৰানং ৰজোজল্লানং লেসস্সপি অভাৱতো দেৱানং সৰীৰগতানি ৱত্থানি সব্বকালং পৰিসুদ্ধপভস্সৰানেৱ হুত্ৱা তিট্ঠন্তীতি আহ ‘‘ৱত্থেসুপি এসেৱ নযো’’তি. নেৱ সীতং ন উণ্হন্তি যস্স সীতস্স পতীকাৰৱসেন অধিকং সেৱিযমানং উণ্হং, সযমেৱ ৱা খৰতৰং হুত্ৱা অধিভৱন্তং সৰীৰে সেদং উপ্পাদেয্য, তাদিসং নেৱ সীতং ন উণ্হং হোতি. তস্মিং কালেতি যথাৱুত্তে মৰণাসন্নকালে. বিন্দুবিন্দুৱসেনাতি মুত্তগুড়িকা ৱিয বিন্দু বিন্দু হুত্ৱা সেদা মুচ্চন্তি. দন্তানং খণ্ডিতভাৱো খণ্ডিচ্চং. কেসানং পলিতভাৱো পালিচ্চং. আদি-সদ্দেন ৱলিত্তচতং সঙ্গণ্হাতি. কিলন্তৰূপো অত্তভাৱো হোতি, ন পন খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদীহীতি অধিপ্পাযো. উক্কণ্ঠিতাতি অনভিৰতি, সা নত্থি উপৰূপৰি উড়াৰুড়াৰানমেৱ ভোগানং ৱিসেসতো ৰুচিজনকানং উপতিট্ঠনতো.

পণ্ডিতা এৱাতি বুদ্ধিসম্পন্না এৱ দেৱতা. যথা দেৱতা ‘‘সম্পতি জাতা কীদিসেন পুঞ্ঞকম্মেন ইধ নিব্বত্তা’’তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ইমিনা নাম পুঞ্ঞকম্মেন ইধ নিব্বত্তা’’তি জানন্তি, এৱং অতীতভৱে অত্তনা কতং একচ্চং অঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞং জানন্তিযেৱ মহাপুঞ্ঞাতি আহ – ‘‘যে মহাপুঞ্ঞা’’তিআদি.

ন পঞ্ঞাযন্তি চিৰতৰকালত্তা পৰমাযুনো. অনিয্যানিকন্তি ন নিয্যানাৱহং সত্তানং অভাজনভাৱতো. সত্তা ন পৰমাযুনো হোন্তি নাম পাপুস্সন্নতাযাতি আহ – ‘‘তদা হি সত্তা উস্সন্নকিলেসা হোন্তী’’তি. এত্থাহ – ‘‘কস্মা সম্বুদ্ধা মনুস্সলোকে এৱ উপ্পজ্জন্তি, ন দেৱব্ৰহ্মলোকেসূ’’তি. দেৱলোকে তাৱ নুপ্পজ্জন্তি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসস্স অনোকাসভাৱতো তথা অনচ্ছৰিযভাৱতো. অচ্ছৰিযধম্মা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, তেসং সা অচ্ছৰিযধম্মতা দেৱত্তভাৱে ঠিতানং ন পাকটা হোতি যথা মনুস্সভূতানং. দেৱভূতে হি সম্মাসম্বুদ্ধে দিস্সমানং বুদ্ধানুভাৱং দেৱানুভাৱতোৱ লোকো দহতি, ন বুদ্ধানুভাৱতো, তথা সতি সম্মাসম্বুদ্ধে নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি ইস্সৰকুত্তগ্গাহং ন ৱিস্সজ্জেতি, দেৱত্তভাৱস্স চ চিৰকালপৱত্তনতো একচ্চসস্সতৱাদতো ন পৰিমুচ্চতি. ‘‘ব্ৰহ্মলোকে নুপ্পজ্জন্তী’’তি এত্থাপি এসেৱ নযো. সত্তানং তাদিসগাহৱিমোচনত্থঞ্হি বুদ্ধা ভগৱন্তো মনুস্সসুগতিযংযেৱ উপ্পজ্জন্তি; ন দেৱসুগতিযং, মনুস্সসুগতিযং উপ্পজ্জন্তাপি ওপপাতিকা ন হোন্তি, সতি চ ওপপাতিকূপপত্তিযং ৱুত্তদোসানতিৱত্তনতো. ধম্মৱেনেয্যানং অত্থায ধম্মতন্তিযা ঠপনস্স ৱিয ধাতুৱেনেয্যানং অত্থায ধাতূনং ঠপনস্স ইচ্ছিতব্বত্তা চ. ন হি ওপপাতিকানং পৰিনিব্বানতো উদ্ধং সৰীৰধাতুযো তিট্ঠন্তি, তস্মা ন ওপপাতিকা হোন্তি, চৰিমভৱে চ মহাবোধিসত্তা, মনুস্সভাৱস্স পাকটকৰণায দাৰপৰিগ্গহম্পি কৰোন্তা যাৱ পুত্তমুখদস্সনা অগাৰমজ্ঝে তিট্ঠন্তি. পৰিপাকগতসীলনেক্খম্মপঞ্ঞাদিপাৰমিকাপি ন অভিনিক্খমন্তি, কিং ৱা এতায কাৰণচিন্তায? সব্ববুদ্ধেহি আচিণ্ণসমাচিণ্ণা, যদিদং মনুস্সভূতানংযেৱ অভিসম্বুজ্ঝনা, ন দেৱভূতানন্তি অযমেত্থ ধম্মতা. তথা হি তদত্থো মহাভিনীহাৰোপি মনুস্সভূতানংযেৱ ইজ্ঝতি, ন ইতৰেসং.

কস্মা পন সম্মাসম্বুদ্ধা জম্বুদীপেযেৱ উপ্পজ্জন্তি, ন সেসদীপেসূতি? কেচি তাৱ আহু – ‘‘যস্মা পথৱিযা নাভিভূতা বুদ্ধানুভাৱসহিতা অচলট্ঠানভূতা বোধিমণ্ডভূমি জম্বুদীপেযেৱ উপ্পজ্জতি, তস্মা জম্বুদীপেযেৱ উপ্পজ্জন্তী’’তি; ‘‘তথা ইতৰেসম্পি অৱিজহিতট্ঠানানং তত্থেৱ লব্ভমানতো’’তি. অযং পনেত্থ অম্হাকং খন্তি – যস্মা পুৰিমবুদ্ধানং মহাবোধিসত্তানং পচ্চেকবুদ্ধানঞ্চ নিব্বত্তিযা সাৱকবোধিসত্তানং সাৱকবোধিযা অভিনীহাৰো সাৱকপাৰমীনং সম্ভৰণং পৰিপাচনঞ্চ বুদ্ধখেত্তভূতে ইমস্মিং চক্কৱাড়ে জম্বুদীপেযেৱ ইজ্ঝতি, ন অঞ্ঞত্থ. ৱেনেয্যানং ৱিনযনত্থো চ বুদ্ধুপ্পাদোতি অগ্গসাৱকাদিৱেনেয্যৱিসেসাপেক্খায একস্মিং জম্বুদীপেযেৱ বুদ্ধা নিব্বত্তন্তি, ন সেসদীপেসু. অযঞ্চ নযো সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণোতি তেসং উত্তমপুৰিসানং তত্থেৱ উপ্পত্তি সম্পত্তিচক্কানং ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞুপনিস্সযতো অপৰাপৰং ৱত্ততীতি দট্ঠব্বং. তেনাহ – ‘‘তীসু দীপেসু বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি, জম্বুদীপেযেৱ নিব্বত্তন্তীতি দীপং পস্সতী’’তি. ইমিনা নযেন দেসনিযমেপি কাৰণং ৱত্তব্বং.

ইদানি চ খত্তিযকুলং লোকসম্মতং ব্ৰাহ্মণানম্পি পূজনীযভাৱতো. ৰাজা মে পিতা ভৱিস্সতীতি কুলং পস্সি পিতুৱসেন কুলস্স নিদ্দিসিতব্বতো. দসন্নং মাসানং উপৰি সত্ত দিৱসানীতি পস্সি তেন অত্তনো অন্তৰাযাভাৱং অঞ্ঞাসি, তস্সা চ তুসিতভৱে দিব্বসম্পত্তিপচ্চনুভৱনং.

তা দেৱতাতি দসসহস্সিচক্কৱাড়দেৱতা. কথং পন তা বোধিসত্তস্স পূৰিতপাৰমিভাৱং ভাৱিনঞ্চ সম্বুদ্ধভাৱং জানন্তীতি? মহেসক্খানং দেৱতানং ৱসেন, যেভুয্যেন চ তা দেৱতা অভিসমযভাগিনো. তথা হি ভগৱতো চ ধম্মদানসংৱিভাগে অনেকৱাৰং দসসহস্সচক্কৱাড়ৱাসিদেৱতাসন্নিপাতো অহোসি.

চৱামীতি পজানাতি চুতিআসন্নজৱনেহি ঞাণসহিতেহি চুতিযা উপট্ঠিতভাৱস্স পটিসংৱিদিতত্তা. চুতিচিত্তং ন জানাতি চুতিচিত্তক্খণস্স ইত্তৰভাৱতো. তথা হি তং চুতূপপাতঞাণস্সপি অৱিসযো এৱ. পটিসন্ধিচিত্তেপি এসেৱ নযো. আৱজ্জনপৰিযাযোতি আৱজ্জনক্কমো. যস্মা একৱাৰং আৱজ্জিতমত্তেন আৰম্মণং নিচ্ছিনিতুং ন সক্কা, তস্মা তমেৱাৰম্মণং দুতিযং ততিযঞ্চ আৱজ্জিত্ৱা নিচ্ছীযতি, আৱজ্জনসীসেন চেত্থ জৱনৱাৰো গহিতো. তেনাহ – ‘‘দুতিযততিযচিত্তৱাৰেযেৱ জানিস্সতী’’তি. চুতিযা পুৰেতৰং কতিপযচিত্তৱাৰতো পট্ঠায মৰণং মে আসন্নন্তি জাননতো, ‘‘চুতিক্খণেপি চৱামীতি পজানাতী’’তি ৱুত্তং. পটিসন্ধিযা পন অপুব্বভাৱতো পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি. নিকন্তিযা উপ্পত্তিতো পৰতো অসুকস্মিং ঠানে মযা পটিসন্ধি গহিতাতি পজানাতি, দুতিযজৱনতো পট্ঠায জানাতীতি ৱুত্তোৱাযমত্থো. তস্মিং কালেতি পটিসন্ধিগ্গহণকালে. দসসহস্সী কম্পতীতি এত্থ কম্পনকাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. মহাকাৰুণিকা বুদ্ধা ভগৱন্তো সত্তানং হিতসুখৱিধানতপ্পৰতায বহুলং সোমনস্সিকাৱ হোন্তীতি তেসং পঠমমহাৱিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিগ্গহণং অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৭; ধ. স. ৪৯৮; ম. নি. অট্ঠ. ৩.১৯৯) ৱুত্তং. মহাসীৱত্থেৰো পন যদিপি মহাকাৰুণিকা বুদ্ধা ভগৱন্তো সত্তানং হিতসুখৱিধানতপ্পৰা, ৱিৱেকজ্ঝাসযা পন ৱিসঙ্খাৰনিন্না সব্বসঙ্খাৰেসু অজ্ঝুপেক্খণবহুলাতি পঞ্চমেন মহাৱিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিগ্গহণমাহ.

পুৰে পুণ্ণমায সত্তমদিৱসতো পট্ঠাযাতি পুণ্ণমায পুৰে সত্তমদিৱসতো পট্ঠায, সুক্কপক্খে নৱমিতো পট্ঠাযাতি অত্থো. সত্তমে দিৱসেতি আসাড়্হীপুণ্ণমায. ইদং সুপিনন্তি ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰং সুপিনং. নেসং দেৱিযোতি মহাৰাজূনং দেৱিযো.

সো চ খো পুৰিসগব্ভো, ন ইত্থিগব্ভো, পুত্তো তে ভৱিস্সতীতি এত্তকমেৱ তে ব্ৰাহ্মণা অত্তনো সুপিনসত্থনযেন কথেসুং. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসিস্সতীতিআদি পন দেৱতাৱিগ্গহেন ভাৱিনমত্থং যাথাৱতো পৱেদেসুং.

গব্ভাৱক্কন্তিযোতি এত্থ গব্ভো ৱুচ্চতি মাতুকুচ্ছি, তত্থ উপ্পত্তি অৱক্কন্তি, তাৱ গব্ভাৱক্কন্তি, যাৱ ন নিক্খমতি. ঠিতকাৱ নিক্খমন্তি ধম্মাসনতো ওতৰন্তো ধম্মকথিকো ৱিয.

২০১. ৱত্তমানসমীপে ৱত্তমানে ৱিয ৱোহৰীযতীতি ওক্কমতীতি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘ওক্কন্তো হোতীতি অত্থো’’তি. এৱং হোতীতি এৱং ৱুত্তপ্পকাৰেনস্স সম্পজাননা হোতি. ন ওক্কমমানে পটিসন্ধিক্খণস্স দুৱিঞ্ঞেয্যত্তা. তথা চ ৱুত্তং – ‘‘পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতী’’তি. দসসহস্সচক্কৱাড়পত্থৰণেন ৱা অপ্পমাণো. অতিৱিয সমুজ্জলভাৱেন উড়াৰো. দেৱানুভাৱন্তি দেৱানং পভানুভাৱং. দেৱানঞ্হি পভংসো ওভাসো অধিভৱতি, ন তেসং আধিপচ্চং. তেনাহ ‘‘দেৱান’’ন্তিআদি.

ৰুক্খগচ্ছাদিনা কেনচি ন হঞ্ঞতীতি অঘা, অবাধা. তেনাহ ‘‘নিচ্চৱিৱটা’’তি. অসংৱুতাতি হেট্ঠা উপৰি চ কেন চি ন পিহিতা. তেনাহ ‘‘হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা’’তি. তত্থ পি-সদ্দেন যথা হেট্ঠা উদকস্স পিধাযিকা পথৱী নত্থীতি অসংৱুতা লোকন্তৰিকা, এৱং উপৰিপি চক্কৱাড়েসু ৱিয দেৱৱিমানানং অভাৱতো অসংৱুতা অপ্পতিট্ঠাতি দস্সেতি. অন্ধকাৰো এত্থ অত্থীতি অন্ধকাৰা. চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন জাযতি আলোকস্সাভাৱতো, ন চক্খুনো. তথা হি ‘‘তেন ওভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তী’’তি ৱুত্তং. জম্বুদীপে ঠিতমজ্ঝন্হিকৱেলাযং পুব্বৱিদেহৱাসীনং অত্থঙ্গমনৱসেন উপড্ঢং সূৰিযমণ্ডলং পঞ্ঞাযতি, অপৰগোযানৱাসীনং উগ্গমনৱসেন, এৱং সেসদীপেসুপীতি আহ – ‘‘একপ্পহাৰেনেৱ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তী’’তি. ইতো অঞ্ঞথা পন দ্ৱীসু এৱ দীপেসু একপ্পহাৰেনেৱ পঞ্ঞাযতীতি. একেকায দিসায নৱ নৱ যোজনসতসহস্সানি অন্ধকাৰৱিধমনম্পি ইমিনা নযেন দট্ঠব্বং. পভায নপ্পহোন্তীতি অত্তনো পভায ওভাসিতুং ন অভিসম্ভুণন্তি. যুগন্ধৰপব্বতমত্থকপ্পমাণে আকাসে ৱিচৰণতো, ‘‘চক্কৱাড়পব্বতস্স ৱেমজ্ঝেন চৰন্তী’’তি ৱুত্তং.

ৱাৱটাতি খাদনত্থং গণ্হিতুং উপক্কমন্তা. ৱিপৰিৱত্তিত্ৱাতি ৱিৱট্টিত্ৱা. ছিজ্জিত্ৱাতি মুচ্ছাপত্তিযা ঠিতট্ঠানতো মুচ্চিত্ৱা, অঙ্গপচ্চঙ্গচ্ছেদনৱসেন ৱা ছিজ্জিত্ৱা. অচ্চন্তখাৰেতি আতপসন্তাপাভাৱেন অতিসীতভাৱং সন্ধায অচ্চন্তখাৰতা ৱুত্তা সিযা. ন হি তং কপ্পসণ্ঠানউদকং সম্পত্তিকৰমহামেঘৱুট্ঠং পথৱীসন্ধাৰকং কপ্পৱিনাসকউদকং ৱিয খাৰং ভৱিতুমৰহতি. তথা হি সতি পথৱীপি ৱিলীযেয্য. তেসং ৱা পাপকম্মবলেন পেতানং পকতিউদকস্স পুব্বখেড়ভাৱাপত্তি ৱিয তস্স উদকস্স তদা খাৰভাৱাপত্তি হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অচ্চন্তখাৰে উদকে’’তি. সমন্ততোতি সব্বভাগতো ছপ্পকাৰম্পি.

২০২. চতুন্নং মহাৰাজূনং ৱসেনাতি ৱেস্সৱণাদিচতুমহাৰাজভাৱসামঞ্ঞেন.

২০৩. সভাৱেনেৱাতি পৰস্স সন্তিকে গহণেন ৱিনা অত্তনো সভাৱেনেৱ সযমেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা সীলসম্পন্না.

মনুস্সেসূতি ইদং পকতিচাৰিত্তৱসেন ৱুত্তং – ‘‘মনুস্সিত্থিযা নাম মনুস্সপুৰিসেসু পুৰিসাধিপ্পাযচিত্তং উপ্পজ্জেয্যা’’তি, বোধিসত্তমাতু পন দেৱেসূপি তাদিসং চিত্তং নুপ্পজ্জতেৱ. যথা বোধিসত্তস্স আনুভাৱেন বোধিসত্তস্স মাতু পুৰিসাধিপ্পাযচিত্তং নুপ্পজ্জতি, এৱং তস্স আনুভাৱেনেৱ সা কেনচি পুৰিসেন অনতিক্কমনীযাতি আহ – ‘‘পাদা ন ৱহন্তি, দিব্বসঙ্খলিকা ৱিয বজ্ঝন্তী’’তি.

পুব্বে ‘‘কামগুণূপসংহিতং চিত্তং নুপ্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং, পুন ‘‘পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেতী’’তি ৱুত্তং, কথমিদং অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ৱিৰুজ্ঝতীতি আহ ‘‘পুব্বে’’তিআদি. ৱত্থুপটিক্খেপোতি অব্ৰহ্মচৰিযৱত্থুপটিসেধো. তেনাহ ‘‘পুৰিসাধিপ্পাযৱসেনা’’তি. আৰম্মণপটিলাভোতি ৰূপাদিপঞ্চকামগুণাৰম্মণস্সেৱ পটিলাভো.

২০৪. কিলমথোতি খেদো. কাযস্স হি গৰুভাৱকঠিনভাৱাদযোপি তস্সা তদা ন হোন্তি এৱ. ‘‘তিৰোকুচ্ছিগতং পস্সতী’’তি ৱুত্তং, কদা পট্ঠায পস্সতীতি আহ – ‘‘কললাদিকালং অতিক্কমিত্ৱা’’তিআদি. দস্সনে পযোজনং সযমেৱ ৱদতি, তস্স অভাৱতো কললাদিকালে ন পস্সতি. পুত্তেনাতি দহৰেন মন্দেন উত্তানসেয্যকেন. যং তং মাতূতিআদি পকতিচাৰিত্তৱসেন ৱুত্তং. চক্কৱত্তিগব্ভতোপি হি সৱিসেসং বোধিসত্তগব্ভো পৰিহাৰং লভতি পুঞ্ঞসম্ভাৰস্স সাতিসযত্তা, তস্মা বোধিসত্তমাতা অতিৱিয সপ্পাযাহাৰাচাৰা চ হুত্ৱা সক্কচ্চং পৰিহৰতি. পুৰত্থাভিমুখোতি মাতু পুৰত্থাভিমুখো. ইদানি তিৰোকুচ্ছিগতস্স দিস্সমানতায অব্ভন্তৰং বাহিৰঞ্চ কাৰণং দস্সেতুং, ‘‘পুব্বে কতকম্ম’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অস্সাতি দেৱিযা. ৱত্থুন্তি কুচ্ছিং. ফলিকঅব্ভপটলাদিনো ৱিয বোধিসত্তমাতুকুচ্ছিতচস্স পটলভাৱেন আলোকস্স ৱিবন্ধাভাৱতো যথা বোধিসত্তমাতা কুচ্ছিগতং বোধিসত্তং পস্সতি, কিমেৱং বোধিসত্তোপি মাতৰং অঞ্ঞঞ্চ পুৰতো ৰূপগতং পস্সতি, নোতি আহ, ‘‘বোধিসত্তো পনা’’তিআদি. কস্মা পন সতি চক্খুম্হি আলোকে চ ন পস্সতীতি আহ – ‘‘ন হি অন্তোকুচ্ছিযং চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতী’’তি. অস্সাসপস্সাসা ৱিয হি তত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণম্পি ন উপ্পজ্জতি তজ্জাসমন্নাহাৰস্সাভাৱতো.

২০৫. যথা অঞ্ঞা ইত্থিযো ৱিজাতপচ্চযা তাদিসেন ৰোগেন অভিভূতাপি হুত্ৱা মৰন্তি, বোধিসত্তমাতু পন বোধিসত্তে কুচ্ছিগতে ন কোচি ৰোগো উপ্পজ্জতি; কেৱলং আযুপৰিক্খযেনেৱ কালং কৰোতি, স্ৱাযমত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. বোধিসত্তেন ৱসিতট্ঠানং হীতিআদিনা তত্থ কাৰণমাহ. অপনেত্ৱাতি অগ্গমহেসিট্ঠানতো নীহৰিত্ৱা. অনুৰক্খিতুং ন সক্কোতীতি সম্মা গব্ভপৰিহাৰং নানুযুঞ্জতি, তেন গব্ভো বহ্ৱাবাধো হোতি. ৱত্থুৱিসদং হোতীতি গব্ভাসযো পৰিসুদ্ধো হোতি. মাতু মজ্ঝিমৱযস্স ততিযকোট্ঠাসে বোধিসত্তস্স গব্ভোক্কমনম্পি তস্সা আযুপৰিমাণৱিলোকনেনেৱ সঙ্গহিতং ৱযোৱসেন উপ্পজ্জনকৱিকাৰস্স পৰিৱজ্জনতো, ইত্থিসভাৱেন উপ্পজ্জনকৱিকাৰো পন বোধিসত্তস্স আনুভাৱেনেৱ ৱূপসম্মতি.

সত্তমাসজাতোতি পটিসন্ধিগ্গহণতো সত্তমে মাসে জাতো. সো সীতুণ্হক্খমো ন হোতি অতিৱিয সুখুমালতায. অট্ঠমাসজাতো কামং সত্তমাসজাততো বুদ্ধিঅৱযৱো, একচ্চে পন চম্মপদেসা বুদ্ধিং পাপুণন্তা ঘট্টনং ন সহন্তি, তেন সো ন জীৱতি. সত্তমাসজাতস্স পন ন তাৱ তে জাতাতি ৱদন্তি.

ঠিতাৱ হুত্ৱাতি নিদ্দুক্খতায ঠিতা এৱ হুত্ৱা. দুক্খস্স হি বলৱভাৱতো তং দুক্খং অসহমানা অঞ্ঞা ইত্থিযো নিসিন্না ৱা নিপন্না ৱা ৱিজাযন্তি. উপৱিজঞ্ঞাতি উপগতৱিজাযনকালা. সকলনগৰৱাসিনোতি কপিলৱত্থুং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতেসু দেৱদহাদীসু ছসু নগৰেসু ৱসন্তা.

দেৱা নং পঠমং পটিগ্গণ্হন্তীতি লোকনাথং মহাপুৰিসং মযমেৱ পঠমং পটিগ্গণ্হামাতি সঞ্জাতগাৰৱবহুমানা অত্তনো পীতিং পৱেদেন্তা খীণাসৱা সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মানো আদিতো পটিগ্গণ্হন্তি. সূতিৱেসন্তি সূতিজগ্গনধাতিৱেসং. একেতি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো. মচ্ছক্খিসদিসং ছৱিৱসেন.

২০৬. অজিনপ্পৱেণিযাতি অজিনচম্মেহি সিব্বেত্ৱা কতপৱেণিযা. মহাতেজোতি মহানুভাৱো. মহাযসোতি মহাপৰিৱাৰো ৱিপুলকিত্তিঘোসো চ.

ভগ্গৱিভগ্গাতি সম্বাধট্ঠানতো নিক্খমনেন ৱিভাৱিতত্তা ভগ্গা ৱিভগ্গা ৱিয চ হুত্ৱা. তেন নেসং অৱিসদভাৱমেৱ দস্সেতি. অলগ্গো হুত্ৱাতি গব্ভাসযে যোনিপদেসে চ কত্থচি অলগ্গো অসত্তো হুত্ৱা. উদকেনাতি গব্ভাসযগতেন উদকেন অমক্খিতো নিক্খমতি সম্মক্খিতস্স তাদিসস্স উদকসেম্হাদিকস্সেৱ তত্থ অভাৱতো. বোধিসত্তস্স হি পুঞ্ঞানুভাৱেন পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায তং ঠানং ৱিসুদ্ধং পৰমসুগন্ধগন্ধকুটি ৱিয চন্দনগন্ধং ৱাযন্তং তিট্ঠতি. উদকৱট্টিযোতি উদকক্খন্ধা.

২০৭. মুহুত্তজাতোতি মুহুত্তেন জাতো হুত্ৱা মুহুত্তমত্তোৱ. অনুধাৰিযমানেতি অনুকূলৱসেন নীযমানে. আগতানেৱাতি তং ঠানং উপগতানি এৱ.

অনেকসাখন্তি ৰতনমযানেকসতপতিট্ঠানহীৰকং. সহস্সমণ্ডলন্তি তেসং উপৰি পতিট্ঠিতং অনেকসহস্সমণ্ডলহীৰকং. মৰূতি দেৱা.

ন খো পনেৱং দট্ঠব্বন্তি সত্তপদৱীতিহাৰতো পগেৱ দিসাৱিলোকনস্স কতত্তা. তেনাহ ‘‘মহাসত্তো হী’’তিআদি. একঙ্গণানীতি ৱিৱটভাৱেন ৱিহাৰঙ্গণপৰিৱেণঙ্গণানি ৱিয একঙ্গণসদিসানি অহেসুং. সদিসোপি নত্থীতি তুম্হাকং ইদং ৱিলোকনং ৱিসিট্ঠে পস্সিতুং ইধ তুম্হেহি সদিসোপি নত্থি, কুতো উত্তৰিতৰোতি আহংসু. সব্বপঠমোতি সব্বপ্পধানো. পধানপৰিযাযো হি ইধ পঠমসদ্দো. তেনাহ ‘‘ইতৰানী’’তিআদি. এত্থ চ মহেসক্খা তাৱ দেৱা তথা ৱদন্তি, ইতৰে পন কথন্তি? মহাসত্তস্স আনুভাৱদস্সনেনেৱ. মহেসক্খানঞ্হি দেৱানং মহাসত্তস্স আনুভাৱো ৱিয তেন সদিসানম্পি আনুভাৱো পচ্চক্খো অহোসি. ইতৰে পন তেসং ৱচনং সুত্ৱা সদ্দহন্তা অনুমিনন্তা তথা আহংসু.

জাতমত্তস্সেৱ বোধিসত্তস্স ঠানাদীনি যেসং ৱিসেসাধিগমানং পুব্বনিমিত্তভূতানীতি তে নিদ্ধাৰেত্ৱা দস্সেন্তো, ‘‘এত্থ চা’’তিআদিমাহ. তত্থ পতিট্ঠানং চতুইদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং ইদ্ধিপাদৱসেন লোকুত্তৰধম্মেসু সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসমিজ্ঝনতো. উত্তৰাভিমুখভাৱো লোকস্স উত্তৰণৱসেন গমনস্স পুব্বনিমিত্তং. সত্তপদগমনং সত্তবোজ্ঝঙ্গাদিগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, ৱিসুদ্ধছত্তধাৰণং সুৱিসুদ্ধৱিমুত্তিছত্তধাৰণস্স পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চৰাজককুধভণ্ডানি পঞ্চৱিধৱিমুত্তিগুণপৰিৱাৰতায পুব্বনিমিত্তং, অনাৱটদিসানুৱিলোকনং অনাৱটঞাণতায পুব্বনিমিত্তং, ‘‘অগ্গোহমস্মী’’তিআদিৱচনং অপ্পটিৱত্তিযধম্মচক্কপৱত্তনস্স পুব্বনিমিত্তং; অযমন্তিমা জাতীতি আযতিং জাতিযা অভাৱকিত্তনা অনুপাদি…পে… পুব্বনিমিত্তন্তি ৱেদিতব্বং; তস্স তস্স অনাগতে লদ্ধব্বৱিসেসস্স তং তং নিমিত্তং অব্যভিচাৰীনিমিত্তন্তি দট্ঠব্বং. ন আগতোতি ইমস্মিং সুত্তে অঞ্ঞত্থ চ ৱক্খমানায অনুপুব্বিযা অনাগততং সন্ধায ৱুত্তং. আহৰিত্ৱাতি তস্মিং তস্মিং সুত্তে অট্ঠকথাসু চ আগতনযেন আহৰিত্ৱা দীপেতব্বো.

দসসহস্সিলোকধাতু কম্পীতি পন ইদং সতিপি ইধ পাড়িযং আগতত্তে ৱক্খমানানমচ্ছৰিযানং মূলভূতং দস্সেতুং ৱুত্তং, এৱং অঞ্ঞম্পীদিসং দট্ঠব্বং. তন্তি বদ্ধা ৱীণা, চম্মবদ্ধা ভেৰিযোতি পঞ্চঙ্গিকতূৰিযস্স নিদস্সনমত্তং, চ-সদ্দেন ৱা ইতৰেসম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ভিজ্জিংসূতি পাদেসু বদ্ধট্ঠানেসুযেৱ ভিজ্জিংসু. ৱিগচ্ছিংসূতি ৱূপসমিংসু. সকতেজোভাসিতানীতি অতিৱিয সমুজ্জলায অত্তনো পভায ওভাসিতানি অহেসুং. ন পৱত্তীতি ন সন্দী. ৱাতো ন ৱাযীতি খৰো ৱাতো ন ৱাযি, মুদুসুখো পন সত্তানং সুখাৱহো ৱাযি. পথৱীগতা অহেসুং উচ্চট্ঠানে ঠাতুং অৱিসহন্তা. উতুসম্পন্নোতি অনুণ্হাসীততাসঙ্খাতেন উতুনা সম্পন্নো. ৱামহত্থং উৰে ঠপেত্ৱা দক্খিণেন পুথুপাণিনা হত্থতাড়নেন সদ্দকৰণং অপ্ফোটনং. মুখেন উস্সেড়নং সদ্দমুঞ্চনং সেড়নং. একদ্ধজমালা অহোসীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন ৱিচিত্তপুপ্ফসুগন্ধপুপ্ফৱস্সদেৱা ৱস্সিংসু, সূৰিযে দিব্বমানে এৱ তাৰকা ওভাসিংসু, অচ্ছং ৱিপ্পসন্নং উদকং পথৱিতো উব্ভিজ্জি, বিলাসযা দৰিসযা তিৰচ্ছানা আসযতো নিক্খমিংসু; ৰাগদোসমোহাপি তনু ভৱিংসু, পথৱিযং ৰজো ৱূপসমি, অনিট্ঠগন্ধো ৱিগচ্ছি, দিব্বগন্ধো ৱাযি, ৰূপিনো দেৱা সৰূপেনেৱ মনুস্সানং আপাথমগমংসু, সত্তানং চুতুপপাতা নাহেসুন্তি ইমেসং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যানি মহাভিনীহাৰসমযে উপ্পন্নানি দ্ৱত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি, তানি অনৱসেসানি তদা অহেসুন্তি.

তত্ৰাপীতি তেসুপি পথৱিকম্পাদীসু এৱং পুব্বনিমিত্তভাৱো ৱেদিতব্বো, ন কেৱলং সম্পতিজাতস্স ঠানাদীসু এৱাতি অধিপ্পাযো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং সব্বস্স ঞেয্যস্স তিত্থকৰমতস্স চ চালনতো. কেনচি অনুস্সাহিতানংযেৱ ইমস্মিংযেৱ একচক্কৱাড়ে সন্নিপাতো, কেনচি অনুস্সাহিতানংযেৱ একপ্পহাৰেনেৱ সন্নিপতিত্ৱা ধম্মপটিগ্গণ্হনস্স পুব্বনিমিত্তং, পঠমং দেৱতানং পটিগ্গহণং দিব্বৱিহাৰপটিলাভস্স, পচ্ছা মনুস্সানং পটিগ্গহণং তত্থেৱ ঠানস্স নিচ্চলসভাৱতো আনেঞ্জৱিহাৰপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. ৱীণানং সযং ৱজ্জনং পৰূপদেসেন ৱিনা সযমেৱ অনুপুব্বৱিহাৰপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. ভেৰীনং ৱজ্জনং চক্কৱাড়পৰিযন্তায পৰিসায পৱেদনসমত্থস্স ধম্মভেৰিযা অনুসাৱনস্স অমতদুন্দুভিঘোসনস্স পুব্বনিমিত্তং. অন্দুবন্ধনাদীনং ছেদো মানৱিনিবন্ধছেদনস্স পুব্বনিমিত্তং; সুপট্টনসম্পাপুণনং অত্থাদি অনুৰূপং অত্থাদীসু ঞাণস্স ভেদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং.

নিব্বানৰসেনাতি কিলেসানং নিব্বাযনৰসেন. একৰসভাৱস্সাতি সাসনস্স সব্বত্থ একৰসভাৱস্স. ৱাতস্স অৱাযনং কিস্স পুব্বনিমিত্তন্তি আহ ‘‘দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতভিন্দনস্সা’’তি. আকাসাদিঅপ্পতিট্ঠৱিসমচঞ্চলট্ঠানং পহায সকুণানং পথৱীগমনং তাদিসং মিচ্ছাগাহং পহায সত্তানং পাণেহি ৰতনত্তযসৰণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং. দেৱতানং অপ্ফোটনাদীহি কীড়নং পমোদনুপ্পত্তিউদানস্স ভৱৱন্তগমনেন ধম্মসভাৱবোধনেন চ পমোদৱিভাৱনস্স পুব্বনিমিত্তং. ধম্মৱেগৱস্সনস্সাতি দেসনাঞাণৱেগেন ধম্মামতস্স ৱস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং. কাযগতাসতিৱসেন লদ্ধজ্ঝানং পাদকং কত্ৱা উপ্পাদিতমগ্গফলসুখানুভৱো কাযগতাসতিঅমতপটিলাভো, তস্স পন কাযস্সপি অতপ্পকসুখাৱহত্তা খুদাপিপাসাপীড়নাভাৱো পুব্বনিমিত্তং ৱুত্তো. অৰিযদ্ধজমালামালিতাযাতি সদেৱকস্স লোকস্স অৰিযমগ্গবোজ্ঝঙ্গধজমালাহি মালিতভাৱস্স পুব্বনিমিত্তং. যং পনেত্থ অনুদ্ধটং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

এত্থাতি ‘‘সম্পতিজাতো’’তিআদিনা আগতে ইমস্মিং ঠানে. ৱিস্সজ্জিতোৱ, তস্মা অম্হেহি ইধ অপুব্বং ৱত্তব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো. তদা পথৱিযং গচ্ছন্তোপি মহাসত্তো আকাসেন গচ্ছন্তো ৱিয মহাজনস্স উপট্ঠাসীতি অযমেত্থ নিযতি ধম্মনিযামো বোধিসত্তানং ধম্মতাতি ইদং নিযতিৱাদৱসেন কথনং. ‘‘পুব্বে পুৰিমজাতীসু তাদিসস্স পুঞ্ঞসম্ভাৰকম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা মহাজনস্স তথা উপট্ঠাসী’’তি ইদং পুব্বেকতকম্মৱাদৱসেন কথনং. ইমেসং সত্তানং উপৰি ঈসনসীলতায যথাসকং কম্মমেৱ ইস্সৰো নাম, তস্স নিম্মানং অত্তনো ফলস্স নিব্বত্তনং, মহাপুৰিসোপি সদেৱকং লোকং অভিভৱিতুং সমত্থেন উড়াৰেন পুঞ্ঞকম্মুনা নিব্বত্তিতো তেন ইস্সৰেন নিম্মিতো নাম, তস্স চাযং নিম্মানৱিসেসো, যদিদং মহানুভাৱতা. যায মহাজনস্স তথা উপট্ঠাসীতি ইদং ইস্সৰনিম্মানৱাদৱসেন কথনং. এৱং তং তং বহুং ৱত্ৱা কিং ইমায পৰিযাযকথাযাতি অৱসানে উজুকমেৱ এৱং ব্যাকাসি. সম্পতিজাতো পথৱিযং কথং পদসা গচ্ছতি, এৱংমহানুভাৱো আকাসেন মঞ্ঞে গচ্ছতীতি পৰিকপ্পনস্স ৱসেন আকাসেন গচ্ছন্তো ৱিয অহোসি. সীঘতৰং পন সত্তপদৱীতিহাৰেন গতত্তা দিস্সমানৰূপোপি মহাজনস্স অদিস্সমানো ৱিয অহোসি. অচেলকভাৱো খুদ্দকসৰীৰতা চ তাদিসস্স ইৰিযাপথস্স অননুচ্ছৱিকাতি কম্মানুভাৱসঞ্জনিতপাটিহাৰিযৱসেন অলঙ্কাৰপটিযত্তো ৱিয; সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো ৱিয চ মহাজনস্স উপট্ঠাসীতি ৱেদিতব্বং; বুদ্ধভাৱানুচ্ছৱিকস্স বোধিসত্তানুভাৱস্স যাথাৱতো পৱেদিতত্তা বুদ্ধেন ৱিয…পে… অত্তমনা অহোসি.

পাকটা হুত্ৱাতি ৱিভূতা হুত্ৱা. বুদ্ধানং যে যে সঙ্খাৰে ৱৱত্থপেতুকামা, তে তে উপ্পাদক্খণেপি সব্বসো সুপ্পটিৱিদিতা সুপাকটা হত্থতলে আমলকং ৱিয সুট্ঠু ৱিভূতা এৱ হুত্ৱা উপট্ঠহন্তি. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. অনোকাসগতেতি পৰিগ্গহস্স অনোকাসকালে পৱত্তে. নিপ্পদেসেতি নিৰৱসেসে. ওকাসপ্পত্তেতি ঠানগমনাদিকালে উপ্পন্নে, তে হি সম্মসনস্স যোগ্যকালে উপ্পত্তিযা ওকাসপ্পত্তাতি অধিপ্পাযো. সত্তদিৱসব্ভন্তৰেতি ইদং বুদ্ধানং পাকতিকসম্মসনৱসেন ৱুত্তং, আকঙ্খন্তা পন তে যদা কদাচি উপ্পন্নসঙ্খাৰে সম্মসন্তিযেৱ. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অচ্ছৰিযব্ভুতসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৪. বাকুলসুত্তৱণ্ণনা

২০৯. যথা ‘‘দ্ৱত্তিংসা’’তি ৱত্তব্বে দ্ৱি-সদ্দস্স বা-আদেসং কত্ৱা বাত্তিংসাতি ৱুচ্চতি, এৱং এত্থ বা-কাৰাদেসং কত্ৱা বাকুলোতি সমঞ্ঞা অহোসি, সাযং তস্স অন্ৱত্থসঞ্ঞাতি দস্সেতুং, ‘‘তস্স হী’’তিআদি ৱুত্তং. সীসং ন্হাপেত্ৱাতি মঙ্গলত্থং মহাগঙ্গায সীসং ন্হাপেত্ৱা. নিমুজ্জনৱসেনাতি জণ্ণুপমাণে উদকে থোকংযেৱ নিমুজ্জনৱসেন. ছড্ডেত্ৱা পলাতা মৰণভযতজ্জিতা. পহৰিযমানা মৰন্তি, ন জালেন বন্ধিতমত্তেন. দাৰকস্স তেজেনাতি দাৰকস্স পুঞ্ঞতেজেন. নীহটমত্তোৱ মতো, তস্স মৰণত্থং উপক্কমো ন কতো, যেন উপক্কমেন দাৰকস্স বাধো সিযা. তন্তি মচ্ছং. সকলমেৱাতি পৰিপুণ্ণাৱযৱমেৱ.

ন কেলাযতীতি ন মমাযতি কিস্মিঞ্চি ন মঞ্ঞতি. দাৰকস্স পুঞ্ঞতেজেন পিট্ঠিতো ফালেন্তী. দাৰকং লভতীতি উগ্ঘোসনৱসেন ভেৰিং চৰাপেত্ৱা. পৱত্তিং আচিক্খি, অত্তনো পুত্তভাৱং কথেসি. কুচ্ছিযা ধাৰিতত্তা অমাতা কাতুং ন সক্কা জননীভাৱতো. মচ্ছং গণ্হন্তাপীতি মচ্ছং কিণিত্ৱা গণ্হন্তাপি. তথা গণ্হন্তা চ তপ্পৰিযাপন্নং সব্বং গণ্হাতি নামাতি আহ – ‘‘ৱক্কযকনাদীনি বহি কত্ৱা গণ্হন্তা নাম নত্থী’’তি. অযম্পি অমাতা কাতুং ন সক্কা সামিকভাৱতো. দাৰকো উভিন্নম্পি কুলানং দাযাদো হোতু দ্ৱিন্নং পুত্তভাৱতো.

অসীতিমেতি জাতিযা অসীতিমে ৱস্সে. পব্বজ্জামত্তেন কিলেসানং অসমুচ্ছিজ্জনতো ৱীতিক্কমিতুং কামসঞ্ঞা উপ্পন্নপুব্বাতি পুচ্ছা পন পুচ্ছিতব্বা. তেনাহ – ‘‘এৱঞ্চ খো মং, আৱুসো কস্সপ, পুচ্ছিতব্ব’’ন্তি.

২১০. নিযমেত্ৱাতি তং তংৱাৰে সেসৱাৰেন নিযমেত্ৱা. কম্মপথভেদকোতি কম্মপথৱিসেসকৰো. তত্থ কামৱিতক্কো যথা কাযৱচীদ্ৱাৰেসু চোপনপ্পত্তো কম্মপথপ্পত্তো নাম হোতি; মনোদ্ৱাৰে পৰভণ্ডস্স অত্তনো পৰিণামনৱসেন পৱত্তঅভিজ্ঝাসহগতো; এৱং কামসঞ্ঞাতি, তথা ব্যাপাদৱিহিংসাৱিতক্কসঞ্ঞাতি থেৰো, ‘‘উভযম্পেতং কম্মপথভেদকমেৱা’’তি আহ. কম্মপথং অপ্পত্তং সঞ্ঞং সন্ধায, ‘‘সঞ্ঞা উপ্পন্নমত্তাৱা’’তি ৱুচ্চমানে ৱিতক্কিতম্পি সমানং কম্মপথং অপ্পত্তমেৱ, উভযস্স পন ৱসেন সুত্তপদং পৱত্তন্তি থেৰস্স অধিপ্পাযো.

২১১. আযূহনকম্মন্তি অত্তনা আযূহিতব্বকম্মং. লোমকিলিট্ঠানীতি কিলিট্ঠলোমানি, কিলিট্ঠংসূনীতি অত্থো. কিমেৱং ভোগেসু পৰনিম্মিতভৱে ৱসৱত্তিদেৱানং ৱিয সব্বসো আযূহনকম্মেন ৱিনা অঞ্ঞস্সপি পব্বজিতস্স পচ্চযলাভো দিট্ঠপুব্বো সুতপুব্বোতি আহ ‘‘অনচ্ছৰিযঞ্চেত’’ন্তি. কুলূপকথেৰানমেতং কম্মং, থেৰো পন কদাচিপি কুলূপকো নাহোসি.

গদ্দুহনমত্তন্তি গোদুহনমত্তকালং. ইধ পন সকলো গোদুহনো অধিপ্পেতোতি দস্সেন্তো, ‘‘গাৱিং…পে… কালমত্তম্পী’’তি আহ. নিবন্ধীতি নিবদ্ধদাতব্বং কত্ৱা ঠপেসি.

সকিলেসপুগ্গলস্স অসেৰিভাৱকৰণেন ৰণেন সদিসতায ৰণো, সংকিলেসো. অঞ্ঞা উদপাদীতি পনাহ, তস্মা অৰহত্তং ন পটিঞ্ঞাতন্তি দস্সেতি. ননু তথা ৱচনং পটিজাননং ৱিয হোতীতি আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি.

২১২. অৱাপুৰতি দ্ৱাৰং এতেনাতি অৱাপুৰণং. পঠমসঙ্গহতো পচ্ছা দেসিতত্তা দুতিযসঙ্গহে সঙ্গিতং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

বাকুলসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৫. দন্তভূমিসুত্তৱণ্ণনা

২১৩. ফুসেয্যাতি ঞাণফুসনা নাম অধিপ্পেতা, তস্মা লভেয্যাতি অধিগচ্ছেয্য. এৱং পটিপন্নোতি, ‘‘অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো’’তি ৱুত্তপ্পকাৰেন পটিপন্নো. অজাননকোট্ঠাসেযেৱাতি অৱধাৰণেন অত্তনি কতং দোসাৰোপনং নিৱত্তেতি.

২১৪. অপ্পনাউপচাৰন্তি অপ্পনঞ্চেৱ উপচাৰঞ্চ পাপেত্ৱা কথেসীতি অত্থং ৱদন্তি, অপ্পনাসহিতো পন উপচাৰো অপ্পনাউপচাৰো, তং পাপেত্ৱা কথেসীতি অত্থো.

নিক্খমতীতি নিক্খমো, অৱগ্গাহকামতো নিক্খমনং নিক্খমো এৱ নেক্খম্মো, পঠমজ্ঝানাদি. সতি কিলেসকামে অত্তনো উপহাৰং উপচাৰেত্ৱা অস্সাদেত্ৱা পৰিভুঞ্জতি নামাতি আহ – ‘‘দুৱিধেপি কামে পৰিভুঞ্জমানো’’তি. দুৱিধেপীতি হীনপণীতাদিৱসেন দুৱিধে.

২১৫. কূটাকাৰন্তি গাড়্হসাঠেয্যং অপ্পতিৰূপে ঠানে খন্ধগতপাতনাদি. দন্তগমনন্তি দন্তেহি নিব্বিসেৱনেহি গন্ধব্বগতিং. পত্তব্বং ভূমিন্তি সম্মাকিৰিযায লদ্ধব্বসম্পত্তিং.

২১৬. ব্যতিহৰণৱসেন লঙ্ঘকং ৱিলঙ্ঘকং, অঞ্ঞমঞ্ঞহত্থগ্গহণং. তেনাহ – ‘‘হত্থেন হত্থং গহেত্ৱা’’তি.

২১৭. গহেতুং সমত্থোতি গণিকাৰহত্থিনীহি উপলাপেত্ৱা অৰঞ্ঞহত্থিং ৱচনৱসেন গহেতুং সমত্থো. অতিপস্সিত্ৱা অতিট্ঠানৱসেন পস্সিত্ৱা. এত্থগেধাতি এতস্মিং অৰঞ্ঞে নাগৱনে পৱত্তগেধা. সুখাযতীতি সুখং অযতি পৱত্তেতি, ‘‘সুখং হৰতী’’তি ৱা পাঠো. ডিণ্ডিমো আনকো. নিহিতসব্বৱঙ্কদোসোতি অপগতসব্বসাঠেয্যদোসো. অপনীতকসাৱোতি অপেতসাৰম্ভকসাৱো.

২১৯. পঞ্চকামগুণনিস্সিতসীলানন্তি অকুসলানং. গেহস্সিতসীলানন্তি ৱা ৱট্টসন্নিস্সিতসীলানং.

২২২. এস নযো সব্বত্থাতি, ‘‘মজ্ঝিমো, দহৰো’’তি আগতেসু উপমাৱাৰেসু, ‘‘থেৰো’’তিআদিনা আগতেসু উপমেয্যৱাৰেসূতি পঞ্চসু সংকিলেসপক্খিযেসু ৱাৰেসু এস যথাৱুত্তোৱ নযোতি ৱেদিতব্বো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

দন্তভূমিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৬. ভূমিজসুত্তৱণ্ণনা

২২৩. আসঞ্চেপি কৰিত্ৱাতি, ‘‘ইমিনাহং ব্ৰহ্মচৰিযেন দেৱো ৱা ভৱেয্যং দেৱঞ্ঞতৰো ৱা, দুক্খতো ৱা মুচ্চেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৱা চেপি চৰন্তি, অভব্বা ফলস্স অধিগমায তণ্হায ব্ৰহ্মচৰিযস্স ৱিদূসিতত্তাতি অধিপ্পাযো. অনাসঞ্চেপি কৰিত্ৱাতি ৱুত্তনযেন পত্থনং অকত্ৱা. অভব্বা ফলস্স অধিগমায অনিযমিতভাৱতো. পণিধানৱসেন হি পুঞ্ঞফলং নিযতং নাম হোতি, তদভাৱতো কতং পুঞ্ঞং ন লভতীতি অধিপ্পাযো. ততিযপক্খে উভযট্ঠানেহি ৱুত্তং, চতুত্থপক্খো সম্মাৱতাৰো ইতি চতুকোটিকো পঞ্হো জালৱসেন আহটো, তত্থ আসা নাম পত্থনা, মিচ্ছাগাহস্মিং সতি ন ৱিপচ্চতি, সম্মাগাহস্মিং সতি ৱিপচ্চতি, উভযথাপি উভযাপেক্খানাম, যো মিচ্ছত্তধম্মে পুৰক্খত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, তস্স যথাধিপ্পাযফলং সমিজ্ঝতীতি ন ৱত্তব্বং অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযস্স চিণ্ণত্তা; যো পন সম্মত্তং পুৰক্খত্ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, তস্স যথাধিপ্পাযং ব্ৰহ্মচৰিযফলং ন সমিজ্ঝতীতি ন ৱত্তব্বং যোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযস্স চিণ্ণত্তা. তেন ৱুত্তং – ‘‘আসঞ্চেপি কৰিত্ৱা অযোনিসো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তী’’তিআদি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ভূমিজসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৭. অনুৰুদ্ধসুত্তৱণ্ণনা

২৩০. উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসূতি ৱুত্তং উপসঙ্কমনকাৰণং দস্সেন্তো, ‘‘তস্স উপাসকস্স অফাসুককালো অহোসী’’তি আহ. অৱিৰাধিতন্তি অৱিৰজ্ঝনকং. যদি ৱা তে ধম্মা নানত্থা, যদি ৱা একত্থা, যং তত্থ অৱিৰজ্ঝনকং, তং তংযেৱ পটিভাতূতি যোজনা. ঝানমেৱাতি অপ্পমাণজ্ঝানমেৱ, ‘‘চেতোৱিমুত্তী’’তি পন ৱুত্তত্তা চিত্তেকগ্গতাযেৱ এৱং ৱুচ্চতীতি উপাসকস্স অধিপ্পাযো.

২৩১. যাৱতা মজ্ঝন্হিকে কালে ছাযা ফৰতি, নিৱাতে পণ্ণানি পতন্তি, এত্তাৱতা ‘‘ৰুক্খমূল’’ন্তি ৱুচ্চতীতি এৱং ৱুত্তং একৰুক্খমূলপ্পমাণট্ঠানং. কসিণনিমিত্তেন ওত্থৰিত্ৱাতি কসিণাৰম্মণং ঝানং সমাপজ্জন্তো তস্মিং কসিণ…পে… ৱিহৰতীতি ৱুত্তো. আভোগো নত্থি ঝানক্খণে. কামং সমাপত্তিক্খণে আভোগো নত্থি ততো পন পুব্বে ৱা সিযা সো আভোগো, তম্পি সন্ধায মহগ্গতন্তি কেচি. ইদানি তাসং চেতোৱিমুত্তীনং সতিপি কেনচি ৱিসেসেন অভেদে ৱিসযাদিতো লব্ভমানভেদং দস্সেতুং, ‘‘এত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. নিমিত্তং ন ৱড্ঢতি ৱড্ঢেতব্বস্স নিমিত্তস্সেৱ অভাৱতো. পথৱীকসিণাদীনং ৱিয আকাসভাৱনায উগ্ঘাটনং ন জাযতি. তানি ঝানানীতি ব্ৰহ্মৱিহাৰজ্ঝানানি. চুদ্দসৱিধেন পৰিদমনাভাৱতো অভিঞ্ঞানং পাদকানি ন হোন্তি. নিমিত্তুগ্ঘাটস্সেৱ অভাৱতো অৰূপজ্ঝানানং অনধিট্ঠানতায নিৰোধস্স পাদকানি ন হোন্তীতি. কম্মৱট্টভাৱেন কিলেসৱট্টৱিপাকৱট্টানং তিণ্ণং ৱট্টানং পচ্চযভাৱো ৱট্টপাদকতা. উপপজ্জনৱসেনেৱ তং তং ভৱং ওক্কমতি এতেহীতি ভৱোক্কমনানি. দুতিযনযস্স ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. উগ্ঘাটনস্স লব্ভনতো অৰূপজ্ঝানোপৰি সমতিক্কমো হোতীতি অযমেৱ ৱিসেসো. এৱন্তি যথাৱুত্তেন নিমিত্তাৱড্ঢননিমিত্তৱড্ঢনাদিপ্পকাৰেন. নানত্থাতি নানাসভাৱা. এৱন্তি অপ্পমাণমহগ্গতসদ্দৱচনীযতায নানাব্যঞ্জনা. কামঞ্চেত্থ অপ্পমাণসমাপত্তিতোপি নীহৰিত্ৱা ৱক্খমানভৱূপপত্তিকাৰণং দস্সেতুং সক্কা, অট্ঠকথাযং পন কসিণঝানতোৱ নীহৰিত্ৱা যোজনা কতাতি তথা ৱুত্তং. অথ ৱা মহগ্গতগহণেনেত্থ অপ্পমাণাতি ৱুত্তব্ৰহ্মৱিহাৰানম্পি সঙ্গহো ৱেদিতব্বো তস্সা সমঞ্ঞায উভযেসম্পি সাধাৰণভাৱতো.

২৩২. এৱং ৱুত্তোতি অসতিপি তথাৰূপে আভোগে ‘‘পৰিত্তাভাতি ফৰিত্ৱা অধিমুচ্চিত্ৱা ৱিহৰতী’’তি ৱুত্তো. অপ্পমাণং কত্ৱা কসিণং ৱড্ঢেন্তস্স কসিণৱড্ঢনৱসেন বহুলীকাৰসম্ভৱতো সিযা ঝানস্স বলৱতৰতা, তদভাৱে চ দুব্বলতা, আচিণ্ণৱসিতায পন পচ্চনীকধম্মানং সম্মা অপৰিসোধনে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি পঞ্চহাকাৰেহি ঝানস্স অপ্পগুণতং দস্সেন্তো, ‘‘সুপ্পমত্তে ৱা’’তিআদিমাহ. ঝানস্স অপ্পানুভাৱতায এৱ তন্নিমিত্তা পভাপি অপ্পতৰা অপৰিসুদ্ধাৱ হোতীতি আহ – ‘‘ৱণ্ণো…পে… সংকিলিট্ঠো চা’’তি. দুতিযনযো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বো. তত্থাপি কসিণস্স পৰিত্তভাৱেন ৱণ্ণস্স পৰিত্ততা, পৰিত্তাৰম্মণায অনুৰূপতায ৱা নিমিত্তং পভামণ্ডলকম্পি পৰিত্তমেৱ সিযাতি অধিপ্পাযো. ৱিপুলপৰিকম্মন্তি ৱিপুলভাৱেন পৰিকম্মং. সেসং ততিযচতুত্থনযেসু ৱত্তব্বং পঠমদুতিযনযেসু ৱুত্তসদিসমেৱ.

ৱণ্ণনানত্তন্তি যদি পীতং যদি লোহিতং যদি ৱা ওদাতন্তি সৰীৰৱণ্ণনানত্তং. আভানানত্তন্তি পৰিত্তৱিপুলতাৱসেন পভায নানত্তং. অচ্চিনানত্তন্তি তেজোধাতুস্স দীঘাদিৱসেন ৱেমত্ততা. অভিনিৱিসন্তীতি অভিৰতিৱসেন নিৱিসন্তি নিসীদন্তি তিট্ঠন্তি. তেনাহ ‘‘ৱসন্তী’’তি.

২৩৪. আভন্তি দিব্বন্তীতি আভাতি আহ ‘‘আভাসম্পন্না’’তি. তদঙ্গেনাতি ৱা তস্সা পৰিত্ততায অপ্পমাণতায চ আভাকাৰণং, তং পন অত্থতো ভৱূপপত্তিকাৰণমেৱাতি আহ – ‘‘তস্সা ভৱূপপত্তিযা অঙ্গেনা’’তি. কাযালসিযভাৱো তন্দীআদীনং হেতুভূতা কাযস্স ৱিত্থাযিততা.

২৩৫. পাৰমিযোতি মহাসাৱকসংৱত্তনিকা সাৱকপাৰমিযো পূৰেন্তো. ব্ৰহ্মলোকেতি ব্ৰহ্মত্তভাৱে, ব্ৰহ্মলোকে ৱা উপ্পত্তিং পটিলভি, ৱুত্তম্পি চেতং থেৰগাথাসু. অৱোকিণ্ণন্তি অঞ্ঞেহি অসম্মিস্সন্তি অত্থো. পুব্বে সঞ্চৰিতন্তি অতীতভৱেসু জাতিৱসেন সঞ্চৰণং মম, সঞ্চৰিতন্তি তং মমস্সাতি অত্থো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অনুৰুদ্ধসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৮. উপক্কিলেসসুত্তৱণ্ণনা

২৩৬. তস্মাতি অত্থকামত্তা এৱমাহ, ন ভগৱতো ৱচনং অনাদিযন্তো. যে পন তদা সত্থুৱচনং ন গণ্হিংসু, তে কিঞ্চি অৱত্ৱা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা অট্ঠংসু, তস্মা উভযেসম্পি সত্থৰি অগাৰৱপটিপত্তি নাহোসি.

যেনপি জনেন ন দিট্ঠোতি যেন উভযজনেন অঞ্ঞৱিহিততায কুড্ডকৱাটাদিঅন্তৰিকতায ৱা ন দিট্ঠো. দমনত্থন্তি তেহি উপাসকেহি নিম্মদভাৱং আপাদিতানং তেসং ভিক্খূনং দমনত্থং. ঠপযিংসূতি যো ইমেসং ভিক্খূনং দেতি, তস্স সতং দণ্ডোতি, সহস্সন্তি চ ৱদন্তি.

২৩৭. ৱগ্গভাৱেনেৱ (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গো ৩.৪৬৪) নানাসদ্দো অস্সাতি পুথুসদ্দো. সমজনোতি ভণ্ডনে সমজ্ঝাসযো জনো. বাললক্খণে ঠিতোপি ‘‘অহং বালো’’তি ন মঞ্ঞতি. ভিয্যো চাতি অত্তনো বালভাৱস্স অজাননতোপি ভিয্যো চ ভণ্ডনস্স উপৰি ফোটো ৱিয সঙ্ঘভেদস্স অত্তনো কাৰণভাৱম্পি উপ্পজ্জমানং ন মঞ্ঞি নঞ্ঞাসি.

কলহৱসেন পৱত্তৱাচাযেৱ গোচৰো এতেসন্তি ৱাচাগোচৰা হুত্ৱা. মুখাযামন্তি ৱিৱাদৱসেন মুখং আযমেত্ৱা ভাণিনো. ন তং জানন্তীতি তং কলহং ন জানন্তি. কলহং কৰোন্তো চ তং ন জানন্তো নাম নত্থি. যথা পন ন জানন্তি, তং দস্সেতুং আহ – ‘‘এৱং সাদীনৱো অয’’ন্তি. অযং কলহো নাম অত্তনো পৰেসঞ্চ অত্থজাপনতো অনত্থুপ্পাদনতো দিট্ঠেৱ ধম্মে সম্পৰাযে চ সাদীনৱো, সদোসোতি অত্থো.

উপনয্হন্তীতি উপনাহৱসেন অনুবন্ধন্তি. পোৰাণোতি পুৰিমেহি বুদ্ধাদীহি আচিণ্ণসমাচিণ্ণতায পুৰাতনো.

ন জানন্তীতি অনিচ্চসঞ্ঞং ন পচ্চুপট্ঠাপেন্তি.

তথা পৱত্তৱেৰানন্তি অট্ঠিছিন্নাদিভাৱং নিস্সায উপনযৱসেন চিৰকালং পৱত্তৱেৰানং.

বালসহাযতায ইমে ভিক্খূ কলহপসুতা, পণ্ডিতসহাযানং পন ইদং ন সিযাতি পণ্ডিতসহাযস্স বালসহাযস্স চ ৱণ্ণাৱণ্ণদীপনত্থং ৱুত্তা. সীহব্যগ্ঘাদিকে পাকটপৰিস্সযে ৰাগদোসাদিকে পটিচ্ছন্নপৰিস্সযে চ অভিভৱিত্ৱা.

মাতঙ্গো অৰঞ্ঞে মাতঙ্গৰঞ্ঞেতি সৰলোপেন সন্ধি. মাতঙ্গসদ্দেনেৱ হত্থিভাৱস্স ৱুত্তত্তা নাগৱচনং তস্স মহত্তৱিভাৱনত্থন্তি আহ – ‘‘নাগোতি মহন্তাধিৱচনমেত’’ন্তি. মহন্তপৰিযাযোপি হি নাগ-সদ্দো হোতি ‘‘এৱং নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো’’তিআদীসু (উদা. ২৫; মহাৱ. ৪৬৭).

২৩৮. কিৰসদ্দো অনুস্সৱসূচনত্থো নিপাতো. তেন অযমেত্থ সুতিপৰম্পৰাতি দস্সেতি. ভগৱতা হি সো আদীনৱো পগেৱ পৰিঞ্ঞাতো, ন তেন সত্থা নিব্বিণ্ণো হোতি; তস্মিং পন অন্তোৱস্সে কেচি বুদ্ধৱেনেয্যা নাহেসুং; তেন অঞ্ঞত্থ গমনং তেসং ভিক্খূনং দমনুপাযোতি পালিলেয্যকং উদ্দিস্স গচ্ছন্তো একৱিহাৰিং আযস্মন্তং ভগুং, সমগ্গৱাসং ৱসন্তে চ অনুৰুদ্ধত্থেৰাদিকে সম্পহংসেতুং অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স চ. ইমং উপক্কিলেসোৱাদং দাতুং তত্থ গতো, তস্মা কলহকাৰকে কিৰস্সাতি এত্থাপি কিৰসদ্দগ্গহণে এসেৱ নযো. ৱুত্তনযমেৱ গোসিঙ্গসালসুত্তে (ম. নি. ১.৩২৫ আদযো).

২৪১. ‘‘যথা কথং পনা’’তি ৱুত্তপুচ্ছানং পচ্ছিমভাৱতো ‘‘অত্থি পন ৱোতি পচ্ছিমপুচ্ছাযা’’তি ৱুত্তং, ন পুন ‘‘অত্থি পন ৱো’’তি পৱত্তনস্স পুচ্ছনস্স অত্থিভাৱতো. সো পন লোকুত্তৰধম্মো. থেৰানন্তি অনুৰুদ্ধত্থেৰাদীনং নত্থি. পৰিকম্মোভাসং পুচ্ছতীতি দিব্বচক্খুঞাণে কতাধিকাৰত্তা তস্স উপ্পাদনত্থং পৰিকম্মোভাসং পুচ্ছতি. পৰিকম্মোভাসন্তি পৰিকম্মসমাধিনিব্বত্তং ওভাসং, উপচাৰজ্ঝানসঞ্জনিতং ওভাসন্তি অত্থো. চতুত্থজ্ঝানলাভী হি দিব্বচক্খুপৰিকম্মত্থং ওভাসকসিণং ভাৱেত্ৱা উপচাৰে ঠপিতো সমাধি পৰিকম্মসমাধি, তত্থ ওভাসো পৰিকম্মোভাসোতি ৱুত্তো. তং সন্ধাযাহ – ‘‘ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানামাতি পৰিকম্মোভাসং সঞ্জানামা’’তি. যত্তকে হি ঠানে দিব্বচক্খুনা ৰূপগতং দট্ঠুকামো, তত্তকং ঠানং ওভাসকসিণং ফৰিত্ৱা ঠিতো. তং ওভাসং তত্থ চ ৰূপগতং দিব্বচক্খুঞাণেন পস্সতি, থেৰা চ তথা পটিপজ্জিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘ওভাসঞ্চেৱ সঞ্জানাম দস্সনঞ্চ ৰূপান’’ন্তি. যস্মা পন তেসং ৰূপগতং পস্সন্তানং পৰিকম্মৱাৰো অতিক্কমি, ততো ওভাসো অন্তৰধাযি, তস্মিং অন্তৰহিতে ৰূপগতম্পি ন পঞ্ঞাযতি. পৰিকম্মন্তি হি যথাৱুত্তকসিণাৰম্মণং উপচাৰজ্ঝানং, ৰূপগতং পস্সন্তানং কসিণোভাসৱসেন ৰূপগতদস্সনং, কসিণোভাসো চ পৰিকম্মৱসেনাতি তদুভযম্পি পৰিকম্মস্স অপ্পৱত্তিযা নাহোসি, তযিদং কাৰণং আদিকম্মিকভাৱতো থেৰা ন মঞ্ঞিংসু, তস্মা ৱুত্তং ‘‘নপ্পটিৱিজ্ঝামা’’তি.

নিমিত্তং পটিৱিজ্ঝিতব্বন্তি কাৰণং পচ্চক্খতো দস্সেত্ৱা সুৱিসুদ্ধদিব্বচক্খুঞাণে থেৰং পতিট্ঠাপেতুকামো সত্থা ৱদতি. কিং ন আড়ুলেস্সন্তীতি কিং ন ব্যামোহেস্সন্তি, ব্যামোহেস্সন্তি এৱাতি অত্থো. ৱিচিকিচ্ছা উদপাদীতি দিব্বচক্খুনো যথাউপট্ঠিতেসু ৰূপগতেসু অপুব্বতায, ‘‘ইদং নু খো ৰূপগতং কিং, ইদং নু খো কি’’ন্তি মগ্গেন অসমুচ্ছিন্নত্তা ৱিচিকিচ্ছা সংসযো উপ্পজ্জি. সমাধি চৱীতি ৱিচিকিচ্ছায উপ্পন্নত্তা পৰিকম্মসমাধি ৱিগচ্ছি. ততো এৱ হি পৰিকম্মোভাসোপি অন্তৰধাযি, দিব্বচক্খুনাপি ৰূপং ন পস্সি. ন মনসি কৰিস্সামীতি মনসিকাৰৱসেন মে ৰূপানি উপট্ঠহিংসু, ৰূপানি পস্সতো ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, তস্মা ইদানি কিঞ্চি ন মনসি কৰিস্সামীতি তুণ্হী অহোসি তং পন তুণ্হীভাৱপ্পত্তিং সন্ধাযাহ ‘‘অমনসিকাৰো উদপাদী’’তি.

তথাভূতস্স অমনসিকাৰস্স অভাৱং আগম্ম উপ্পিলং উদপাদি. ৱীৰিযং গাড়্হং পগ্গহিতন্তি থিনমিদ্ধছম্ভিতত্তানং ৱূপসমনত্থং অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযং অহোসি, তেন চিত্তে সমাধিদূসিকা গেহস্সিতা বলৱপীতি উপ্পন্না. তেনাহ ‘‘উপ্পিলং উপ্পন্ন’’ন্তি. ততোতি সিথিলৱীৰিযত্তা. পতমেয্যাতি অতিৱিয খিন্নং ভৱেয্য. তং মমাতি পত্থনাঅভিভৱনীযমনসীসেন জপ্পেতীতি অভিজপ্পা, তণ্হা. নানত্তা নানাসভাৱা সঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা. অতিৱিয উপৰি কত্ৱা নিজ্ঝানং পেক্খনং অতিনিজ্ঝাযিতত্তং.

২৪৩. পৰিকম্মোভাসমেৱাতি পৰিকম্মসমুট্ঠিতং ওভাসমেৱ. ন চ ৰূপানি পস্সামীতি ওভাসমনসিকাৰপসুততায দিব্বচক্খুনা ৰূপানি ন পস্সামি. ৱিসযৰূপমেৱাতি তেন ফৰিত্ৱা ঠিতট্ঠানেৱ দিব্বচক্খুনো ৱিসযভূতং ৰূপগতমেৱ মনসি কৰোমি.

কসিণৰূপানং ৱসেনেত্থ ওভাসস্স পৰিত্ততাতি আহ ‘‘পৰিত্তট্ঠানে ওভাস’’ন্তি. পৰিত্তানি ৰূপানীতি কতিপযানি, সা চ নেসং পৰিত্ততা ঠানৱসেনেৱাতি আহ ‘‘পৰিত্তকট্ঠানে ৰূপানী’’তি. ‘‘অপ্পমাণঞ্চেৱা’’তিআদিনা ৱুত্তো দুতিযৱাৰো. ওভাসপৰিত্ততং সন্ধায পৰিকম্মসমাধি ‘‘পৰিত্তো’’তি ৱুত্তো তস্সেৱ ওভাসস্স অপ্পমাণতায অপ্পমাণসমাধীতি ৱচনতো. তস্মিং সমযেতি তস্মিং পৰিত্তসমাধিনো উপ্পন্নসমযে. দিব্বচক্খুপি পৰিত্তকং হোতি পৰিত্তৰূপগতদস্সনতো.

২৪৫. দুকতিকজ্ঝানসমাধিন্তি চতুক্কনযে দুকজ্ঝানসমাধিং, পঞ্চকনযে তিকজ্ঝানসমাধিন্তি যোজনা. দুকজ্ঝানসমাধিন্তি চতুক্কনযে ততিযচতুত্থৱসেন দুকজ্ঝানসমাধিং, পঞ্চকনযে চতুত্থপঞ্চমৱসেন দুকজ্ঝানসমাধিং. তিকচতুক্কজ্ঝানসমাধিন্তি চতুক্কনযে তিকজ্ঝানসমাধিং, পঞ্চকনযে চতুক্কজ্ঝানসমাধিন্তি যোজনা.

তিৱিধন্তি সপ্পীতিকৱসেন তিপ্পকাৰং সমাধিং. তদন্তোগধাতি সপ্পীতিকাদিসভাৱা. কামং ভগৱা পুৰিমযামে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং, পচ্ছিমযামে দিব্বচক্খুঞাণং নিব্বত্তেন্তোপি ইমানি ঞাণানি ভাৱেসিযেৱ. ৱিপস্সনাপাদকানি পন ঞাণানি সন্ধায, ‘‘পচ্ছিমযামে’’তি ৱুত্তং, তেনাহ ‘‘ভগৱতো হী’’তিআদি. পঞ্চমজ্ঝানস্সাতি পঞ্চমজ্ঝানিকস্স ৱসেন পঠমজ্ঝানিকো মগ্গো নত্থি. সোতি পঞ্চকনযো ভগৱতো লোকিযো অহোসি. এতন্তি এতং, ‘‘সৱিতক্কম্পি সৱিচাৰং সমাধিং ভাৱেমী’’তিআদিৱচনং. লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকং সন্ধায ৱুত্তং, ন ‘‘লোকিযং ৱা লোকুত্তৰমেৱ ৱা’’তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.

উপক্কিলেসসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.

৯. বালপণ্ডিতসুত্তৱণ্ণনা

২৪৬. এতেহীতি দুচিন্তিতাদীহি. এতেন লক্খণসদ্দস্স কৰণত্থতমাহ. তানেৱাতি লক্খণানি এৱ. তস্সাতি বালস্স. ‘‘অযং বালো’’তি নিমীযতি সঞ্চানীযতি এতেহীতি বালনিমিত্তানি. অপদানং ৱুচ্চতি ৱিখ্যাতং কম্মং. দুচিন্তিতাদীনি চ বালে ৱিখ্যাতানি, অৱধাৰণভাৱে ৱা, তস্মা বালস্স অপদানানীতি বালাপদানানি. অভিজ্ঝাদীহি দুট্ঠং দূসিতং চিন্তেতীতি দুচিন্তিতচিন্তী. লোভাদীহি দুট্ঠং ভাসিতং মুসাৱাদাদিং ভাসতীতি দুব্ভাসিতভাসী. তেসং তেসংযেৱ ৱসেন কত্তব্বতো দুক্কটকম্মং পাণাতিপাতাদিং কৰোতীতি দুক্কটকম্মকাৰী. তেনাহ ‘‘চিন্তযন্তো’’তিআদি. তানি উপনিস্সায জাতন্তি তজ্জং. ততো এৱ তেসং সাৰুপ্পং অনুৰূপন্তি তস্সাৰুপ্পং. তেনাহ ‘‘তজ্জাতিক’’ন্তিআদি. কচ্ছমানাযাতি কথিযমানায.

২৪৮. যস্মা সত্তানং যথূপচিতানি কম্মানি কতোকাসানি তদুপট্ঠাপিতানি কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তানি মৰণস্স আসন্নকালে চিত্তস্স আপাথং আগচ্ছন্তানি, তদা ওলম্বন্তানি ৱিয অভিভৱন্তানি ৱিয অজ্ঝোত্থৰন্তানি ৱিয উপট্ঠহন্তি, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘ওলম্বনাদিআকাৰেন হি তানি উপট্ঠহন্তী’’তি. উপট্ঠানাকাৰো এৱ তদা চিত্তস্স গোচৰভাৱং গচ্ছতীতি আহ – ‘‘তস্মিং উপট্ঠানাকাৰে আপাথগতে’’তি.

২৪৯. ন সক্কাতি ন ৱদতীতি এতেন দ্ৱেপি পটিসেধা পকতিঅত্থাতি অযমত্থো ৱুত্তো হোতি. ন সুকৰাতি পন ইমিনা দুক্কৰভাৱো দীপিতো, দুক্কৰঞ্চ তাৱ উপাযেন সক্কা কাতুন্তি দস্সেন্তো আহ – ‘‘ন সুকৰং পনা’’তিআদি. তেনাতি ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা গমনেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সংৱিজ্ঝনেন. অস্সাতি চোৰস্স. ইতো উত্তৰিপীতি মজ্ঝন্হিকসমযং সাযন্হসমযঞ্চ সত্তিসতেন.

২৫০. সঙ্খম্পি ন উপেতীতি ইমিনা সঙ্খাতব্বমত্তং নত্থীতি দীপিতং হোতীতি আহ – ‘‘গণনামত্তম্পি ন গচ্ছতী’’তি. উপনিক্খেপনমত্তম্পীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কলভাগন্তি কলানং সঙ্গণনকোট্ঠাসং. তেনাহ ‘‘সতিমং কল’’ন্তিআদি. ওলোকিতমত্তম্পীতি উপনিক্খেপনৱসেন ওলোকনমত্তকম্পি. তং কম্মকাৰণন্তি তং পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণং চতুন্নম্পি পস্সানং ৱসেন সম্পৰিৱত্তেত্ৱা কৰোন্তিযেৱ, পাড়িযং পন একপস্সৱসেন আগতা. গেহস্সাতি মহতো গেহস্স. সব্বতোতি সব্বাৱযৱতো. সম্পজ্জলিতে একজালীভূতে. সুপক্কুথিতাযাতি সুট্ঠু নিপক্কায.

ৱিভত্তোতি তত্থ নিব্বত্তকসত্তানং সাধাৰণকম্মুনা ৱিভত্তো ৱিয নিব্বত্তো. অযোপাকাৰেন পৰিতো অত্তো গহিতোতি অযোপাকাৰপৰিযত্তো পৰিক্খিত্তো.

যমকগোড়কাতি দাৰকানং কীড়নযুগড়া. এৱম্পি দুক্খোতি যথাৱুত্তউস্সদনিৰযৱসেনপি সোত-ঘান-জিৱ্হা-কায-মনো-গোচৰতাৱসেনপি ইমিনা আকাৰেন দুক্খোতি.

২৫১. দন্তেহি উল্লেহিত্ৱাতি উত্তৰদন্তেহি অঞ্ছিত্ৱা. ৰসৱসেন অতিত্তো অস্সাদো ৰসাদো. তেনাহ ‘‘ৰসগেধেন পৰিভুত্তৰসো’’তি.

২৫২. দুৰূপোতি ৱিৰূপো. দুদ্দসোতি তেনেৱ ৱিৰূপভাৱেন অনিট্ঠদস্সনো. লকুণ্ঠকোতি ৰস্সো. পৱিট্ঠগীৱোতি খন্ধন্তৰং অনুপৱিট্ঠগীৱো. মহোদৰোতি ৱিপুলকুচ্ছি. যেভুয্যেন হি লকুণ্টকা সত্তা ৰস্সগীৱা পুথুলকুচ্ছিকাৱ হোন্তীতি তথা ৱুত্তং. কাণো নাম চক্খুৱিকলোতি ৱুত্তং – ‘‘একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা’’তি. কুণীতি হত্থৱিকলো ৱুচ্চতীতি আহ – ‘‘একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা’’তি. ৱাতাদিনা উপহতকাযপক্খো ইধ পক্খহতোতি অধিপ্পেতো, ন পক্খিহতোতি আহ – ‘‘পক্খহতোতি পীঠসপ্পী’’তি. দুক্খানুপবন্ধদস্সনত্থন্তি অপৰাপৰজাতীসু ৱিপাকদুক্খস্স অনুপবন্ধৱসেন পৱত্তিদস্সনত্থং.

কলীযতি খলীযতি অপ্পহীযতি সাসনং এতেনাতি কলি, জুতপৰাজযো. সো এৱ গহসদিসতায ‘‘কলিগ্গহো’’তি ৱুত্তো. অধিবন্ধন্তি কুটুম্বস্স অধিৱুত্থস্স মূলভূতস্স অত্তনো বন্ধিতব্বতং. তেনাহ ‘‘অত্তনাপি বন্ধং নিগচ্ছেয্যা’’তি. বালভূমিযা বালভাৱস্স মত্থকপ্পত্তি নিৰযগামিকম্মকাৰিতাতি ‘‘নিৰযে নিব্বত্ততি’’চ্চেৱ ৱুত্তং. তগ্গহণেনেৱ পন ততো মুদুমুদুতৰাদিকম্মৱসেন সেসাপাযেসু অপৰাপৰনিব্বত্তাদিবালভূমি ৱিভাৱিতা হোতীতি.

২৫৩. ৱুত্তানুসাৰেনাতি ‘‘বালো অয’’ন্তিআদিনা ৱুত্তস্স অত্থৱচনস্স ‘‘পণ্ডিতো অয’’ন্তি এতেহি লক্খীযতীতিআদিনা অনুসাৰেন. মনোসুচৰিতাদীনং ৱসেনাতি চিন্তেন্তো অনভিজ্ঝা-অব্যাপাদ-সম্মাদস্সনং সুচিন্তিতমেৱ চিন্তেতীতিআদিনা মনোসুচৰিতানং তিণ্ণং সুচৰিতানং ৱসেন যোজেতব্বানি.

চক্কৰতনৱণ্ণনা

২৫৬. উপোসথং (দী. নি. টী. ২.২৪৩) ৱুচ্চতি অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং সব্বদিৱসেসু গহট্ঠেহি ৰক্খিতব্বসীলং, সমাদানৱসেন তং এতস্স অত্থীতি উপোসথিকো, তস্স. তেনাহ ‘‘সমাদিন্নউপোসথঙ্গস্সা’’তি. তদাতি তস্মিং কালে, যস্মিং পন কালে চক্কৱত্তিভাৱসংৱত্তনিয-দান-সীলাদি-পুঞ্ঞসম্ভাৰসমুদাগমসম্পন্নো পূৰিতচক্কৱত্তিৱত্তো কাদীপদেসৱিসেসপচ্চাজাতিযা চেৱ কুলৰূপভোগাধিপতেয্যাদিগুণৱিসেসসম্পত্তিযা চ তদনুৰূপে অত্তভাৱে ঠিতো হোতি, তস্মিং কালে. তাদিসে হি কালে চক্কৱত্তিভাৱী পুৰিসুত্তমো যথাৱুত্তগুণসমন্নাগতো ৰাজা খত্তিযো হুত্ৱা মুদ্ধাৱসিত্তো ৱিসুদ্ধসীলো অনুপোসথং সতসহস্সৱিস্সজ্জনাদিনা সম্মাপটিপত্তিং পটিপজ্জতি, ন যদা চক্কৰতনং উপ্পজ্জতি, তদা এৱ. তেনাহ – ‘‘পাতো…পে… ধম্মতা’’তি. (তত্থ দমো ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, সংযমো সীলসংৱৰো.)

ৱুত্তপ্পকাৰপুঞ্ঞকম্মপচ্চযন্তি চক্কৱত্তিভাৱাৱহদানদমসংযমাদিপুঞ্ঞকম্মহেতুকং. নীলমণিসঙ্ঘাটসদিসন্তি ইন্দনীলমণিসঞ্চযসমানং. দিব্বানুভাৱযুত্তত্তাতি দস্সনীযতা মনুঞ্ঞঘোসতা আকাসগামিতা ওভাসৱিস্সজ্জনা অপ্পটিঘাততা ৰঞ্ঞো ইচ্ছিতত্থনিপ্ফত্তিকাৰণতাতি এৱমাদীহি দিব্বসদিসেহি আনুভাৱেহি সমন্নাগতত্তা. সব্বেহি আকাৰেহীতি সব্বেহি সুন্দৰেহি আকাৰেহি. পৰিপূৰন্তি পৰিপুণ্ণং. সা চস্স পাৰিপূৰি ইদানেৱ ৱিত্থাৰীযতি.

পনাড়ীতি ছিদ্দং. সুদ্ধসিনিদ্ধদন্তপন্তিযা নিব্বিৱৰাযাতি অধিপ্পাযো. নাভিপনাড়ি পৰিক্খেপপট্টেসূতি নাভিপৰিক্খেপপট্টে চেৱ নাভিযা পনাড়িপৰিক্খেপপট্টে চ. সুৱিভত্তাৱাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং অসংকিণ্ণত্তা সুট্ঠু ৱিভত্তা. পৰিচ্ছেদলেখন্তৰেসু মণিকা সুৱিভত্তা হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তীতি ৱদন্তি.

পৰিচ্ছেদলেখাদীনীতি আদি-সদ্দেন মালাকম্মাদিং সঙ্গণ্হাতি. সুৰত্তাতিআদীসু সুৰত্তগ্গহণেন মহানামৱণ্ণতং পটিক্খিপতি, সুদ্ধগ্গহণেন সংকিলিট্ঠতং, সিনিদ্ধগ্গহণেন লূখতং. কামং তস্স চক্কৰতনস্স নেমিমণ্ডলং অসন্ধিকংৱ নিব্বত্তং, সব্বত্থকমেৱ পন কেৱলং পৱাড়ৱণ্ণোৱ ন সোভতীতি পকতিচক্কস্স সন্ধিযুত্তেসু ঠানেসু ৰত্তজম্বুনদপৰিক্খতং অহোসি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সন্ধীসু পনস্সা’’তিআদি.

নেমিমণ্ডলপিট্ঠিযন্তি নেমিমণ্ডলস্স পিট্ঠিপদেসে. দসন্নং দসন্নং অৰানমন্তৰেতি দসন্নং দসন্নং অৰানং অন্তৰসমীপে পদেসে. ছিদ্দমণ্ডলচিত্তোতি মণ্ডলসণ্ঠানছিদ্দৱিচিত্তো. সুকুসলসমন্নাহতস্সাতি সুট্ঠু কুসলেন সিপ্পিনা পহতস্স, ৱাদিতস্সাতি অত্থো. ৱগ্গূতি মনোৰমো ৰজনীযোতি সুণন্তানং ৰাগুপ্পাদকো. কমনীযোতি কন্তো. সমোসৰিতকুসুমদামাতি ওলম্বিতসুগন্ধকুসুমদামা. নেমিপৰিক্খেপস্সাতি নেমিপৰিযন্তপৰিক্খেপস্স. নাভিপনাড়িযা দ্ৱিন্নং পস্সানং ৱসেন ‘‘দ্ৱিন্নম্পি নাভিপনাড়ীন’’ন্তি ৱুত্তং. একা এৱ হি সা পনাড়ি. যেহীতি যেহি দ্ৱীহি সীহমুখেহি. পুন যেহীতি মুত্তাকলাপেহি.

ওধাপযমানন্তি সোতুং অৱহিতানি কুৰুমানং. চন্দো পুৰতো, চক্কৰতনং পচ্ছাতি এৱং পুব্বাপৰিযেন পুব্বাপৰভাগেন.

অন্তে পুৰস্সাতি অনুৰাধপুৰে ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰস্স উত্তৰসীহপঞ্জৰআসন্নে তদা ৰঞ্ঞো পাসাদে তাদিসস্স উত্তৰদিসায সীহপঞ্জৰস্স লব্ভমানত্তা ৱুত্তং. সুখেন সক্কাতি কিঞ্চি অনাৰুহিত্ৱা সৰীৰঞ্চ অনুল্লঙ্ঘিত্ৱা যথাঠিতেনেৱ হত্থেন পুপ্ফমুট্ঠিযো খিপিত্ৱা সুখেন সক্কা হোতি পূজেতুং.

নানাৱিৰাগৰতনপ্পভাসমুজ্জলন্তি নানাৱিধচিত্তৱণ্ণৰতনোভাসপভস্সৰং. আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৱত্তেতি. আগন্ত্ৱা ঠিতট্ঠানতো উপৰি আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৱত্তে.

সন্নিৱেসক্খমোতি খন্ধৱাৰসন্নিৱেসযোগ্যো. সুলভাহাৰূপকৰণোতি সুখেনেৱ লদ্ধব্বধঞ্ঞগোৰসদাৰুতিণাদিভোজনসাধনো. পৰচক্কন্তি পৰস্স ৰঞ্ঞো সেনা, আণা ৱা.