১. চূড়সুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনা

১৭৬. কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱাতি সমাপজ্জন্তেহি নাম কালপৰিচ্ছেদো কাতব্বো. থেৰো পন ভগৱতো ৱত্তকৰণত্থং কালপৰিচ্ছেদং কৰোতি, ‘‘এত্তকে কালে ৱীতিৱত্তে ইদং নাম ভগৱতো কাতব্ব’’ন্তি. সো তত্থকংযেৱ সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা’’তি. সুঞ্ঞতাফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱাতি এতেন ইতৰে, ‘‘ন সোতাপন্নসকদাগামী ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তী’’তি ৱদন্তি, তং ৱাদং পটিসেধেতি. সুঞ্ঞতোতি অত্তসুঞ্ঞতো চ নিচ্চসুঞ্ঞতো চ সঙ্খাৰা উপট্ঠহিংসু. সেক্খানঞ্হি সুঞ্ঞতাপটিৱেধো পাদেসিকো সুভসুখসঞ্ঞানং অপ্পহীনত্তা, তস্মা সো থেৰো সুঞ্ঞতাকথং সোতুকামো জাতো. ধুৰেন ধুৰং পহৰন্তেন ৱিযাতি ৰথধুৰেন ৰথধুৰং পহৰন্তেন ৱিয কত্ৱা উজুকমেৱ সুঞ্ঞতা…পে… ৱত্থুং ন সক্কাতি যোজনা. একং পদন্তি একং সুঞ্ঞতাপদং.

পুব্বেপাহন্তিআদিনা ভগৱা পঠমবোধিযম্পি অত্তনো সুঞ্ঞতাৱিহাৰবাহুল্লং পকাসেতীতি দস্সেন্তো ‘‘পঠমবোধিযম্পী’’তি আহ. একোতিআদি থেৰস্স সুঞ্ঞতাকথায ভাজনভাৱদস্সনত্থং. সোতুন্তি অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা সোতুম্পি. উগ্গহেতুম্পিতি যথাভূতং ধম্মং ধাৰণপৰিপুচ্ছাপৰিচযৱসেন হদযেন উগ্গহিতং সুৱণ্ণভাজনে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয অৱিনট্ঠে কাতুম্পি. কথেতুম্পীতি ৱিত্থাৰেন পৰেসং দস্সেতুম্পি সক্কা. তত্থাতি মিগাৰমাতুপাসাদে. কট্ঠৰূপপোত্থকৰূপচিত্তৰূপৱসেন কতাতি থম্ভাদীসু উত্তিৰিত্ৱা কতানং কট্ঠৰূপানং, নিয্যূহাদীসু পটিমাৱসেন ৰচিতানং পোত্থকৰূপানং, সিত্তিপস্সে চিত্তকম্মৱসেন ৱিৰচিতানং চিত্তৰূপানঞ্চ কতা নিট্ঠপিতা. ৱেস্সৱণমন্ধাতাদীনন্তি পটিমাৰূপেন কতানং ৱেস্সৱণমন্ধাতুসক্কাদীনং. চিত্তকম্মৱসেনাতি আৰামাদিচিত্তকম্মৱসেন. সণ্ঠিতম্পীতি অৱযৱভাৱেন সণ্ঠিতং হুত্ৱা ঠিতম্পি. জিণ্ণপটিসঙ্খৰণত্থন্তি জিণ্ণানং নিয্যূহকূটাগাৰপাসাদাৱযৱানং অভিসঙ্খৰণত্থায তস্মিং তস্মিং ঠানে ৰহস্সসঞ্ঞাণেন ঠপিতং. ‘‘পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি তস্মিং তস্মিং কিচ্চে ৱিনিযুঞ্জনৱসেন পৰিভুঞ্জিতব্বস্স. এতং ৱুত্তন্তি, ‘‘অযং মিগাৰমাতুপাসাদো সুঞ্ঞো’’তিআদিকং ৱুত্তং.

নিচ্চন্তি সব্বকালং ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ. একভাৱং একং অসুঞ্ঞতন্তি পচ্চত্তে উপযোগৱচনং, একত্তং একো অসুঞ্ঞতোতি অত্থো. গামোতি পৱত্তনৱসেনাতি গেহসন্নিৱেসৱীথিচচ্চৰসিঙ্ঘাটকাদিকে উপাদায গামোতি লোকুপ্পত্তিৱসেন. কিলেসৱসেনাতি তত্থ অনুনযপটিঘৱসেন. এসেৱ নযোতি ইমিনা ‘‘পৱত্তৱসেন ৱা কিলেসৱসেন ৱা উপ্পন্নং মনুস্সসঞ্ঞ’’ন্তি ইমমত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ যথা গামগ্গহণেন ঘৰাদিসঞ্ঞা সঙ্গহিতা, এৱং মনুস্সগ্গহণেন ইত্থিপুৰিসাদিসঞ্ঞা সঙ্গহিতা. যস্মা ৰুক্খাদিকে পটিচ্চ অৰঞ্ঞসঞ্ঞা তত্থ পব্বতৱনসণ্ডাদযো অন্তোগধা, তস্মা তত্থ ৱিজ্জমানম্পি তং ৱিভাগং অগ্গহেত্ৱা একং অৰঞ্ঞংযেৱ পটিচ্চ অৰঞ্ঞসঞ্ঞং মনসি কৰোতি. ওতৰতীতি অনুপ্পৱিসতি. অধিমুচ্চতীতি নিচ্ছিনোতি. পৱত্তদৰথাতি তথাৰূপায পস্সদ্ধিযা অভাৱতো ওড়াৰিকধম্মপ্পৱত্তিসিদ্ধা দৰথা. কিলেসদৰথাতি অনুনযপটিঘসম্ভৱা কিলেসদৰথা. দুতিযপদেতি ‘‘যে অস্সু দৰথা মনুস্সসঞ্ঞং পটিচ্চা’’তি ইমস্মিং পদে. মনসিকাৰসন্ততায, – ‘‘নাযং পুব্বে ৱিয ওড়াৰিকা, ধম্মপ্পৱত্তী’’তি সঙ্খাৰদস্সনদৰথানং সুখুমতা সল্লহুকতা চ চৰিতত্থাতি আহ ‘‘পৱত্তদৰথমত্তা অত্থী’’তি.

যং কিলেসদৰথজাতং, তং ইমিস্সা দৰথসঞ্ঞায ন হোতীতি যোজনা. পৱত্তদৰথমত্তং অৱসিট্ঠং হোতি, ৱিজ্জমানমেৱ অত্থি ইদন্তি পজানাতীতি যোজনা. সুঞ্ঞতা নিব্বত্তীতি সুঞ্ঞতন্তি পৱত্তি. সুঞ্ঞতা সহচৰিতঞ্হি সুঞ্ঞং, ইধ সুঞ্ঞতাতি ৱুত্তা.

১৭৭. অস্সাতি ভগৱতো এৱং ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন চিত্তপ্পৱত্তি অহোসি. অচ্চন্তসুঞ্ঞতন্তি ‘‘পৰমানুত্তৰ’’ন্তি ৱুত্তং অৰহত্তং দেসেস্সামীতি. অৰঞ্ঞসঞ্ঞায ৱিসেসানধিগমনতোতি, ‘‘অৰঞ্ঞং অৰঞ্ঞ’’ন্তি মনসিকাৰেন ঝানাদিৱিসেসস্স অধিগমাভাৱতো, ‘‘পথৱী’’তি মনসিকাৰেন ৱিসেসাধিগমনতো. ইদানি তমেৱত্থং উপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. এৱং সন্তেতি এৱং ৱপিতে সালিআদযো সম্পজ্জন্তি. ধুৱসেৱনন্তি নিযতসেৱনং পাৰিহাৰিযকম্মট্ঠানং. পটিচ্চাতি এত্থ ‘‘সম্ভূত’’ন্তি ৱচনসেসো ইচ্ছিতোতি আহ ‘‘পটিচ্চ সম্ভূত’’ন্তি. পথৱিং পটিচ্চ সম্ভূতা হি সঞ্ঞাতি.

পথৱীকসিণে সো পথৱীসঞ্ঞী হোতি, ন পকতিপথৱিযং. তস্সাতি পথৱীকসিণস্স. তেহীতি গণ্ডাদীহি. সুট্ঠু ৱিহতন্তি যথা ৱলীনং লেসোপি ন হোতি, এৱং সম্মদেৱ আকোটিতং. নদীতড়াকাদীনং তীৰপ্পদেসো উদকস্স আকৰট্ঠেন কূলং, উন্নতভাৱতো উগ্গতং কূলং ৱিযাতি উক্কূলং, ভূমিযা উচ্চট্ঠানং. ৱিগতং কূলন্তি ৱিক্কূলং, নীচট্ঠানং. তেনাহ ‘‘উচ্চনীচ’’ন্তি. একং সঞ্ঞন্তি একং পথৱীতিসঞ্ঞংযেৱ.

১৮২. সতিপি সঙ্খাৰনিমিত্তৱিৰহে যাদিসানং নিমিত্তানং অভাৱেন ‘‘অনিমিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, তানি দস্সেতুং, ‘‘নিচ্চনিমিত্তাদিৱিৰহিতো’’তি ৱুত্তং. চতুমহাভূতিকং চতুমহাভূতনিস্সিতং. সড়াযতনপটিসংযুত্তং চক্খাযতনাদিসড়াযতনসহিতং.

১৮৩. ৱিপস্সনায পটিৱিপস্সনন্তি ধম্মানঞ্চ পুন ৱিপস্সনং. ইধাতি অত্তনো পচ্চক্খভূতযথাধিগতমগ্গফলং ৱদতীতি আহ – ‘‘অৰিযমগ্গে চেৱ অৰিযফলে চা’’তি. উপাদিসেসদৰথদস্সনত্থন্তি সব্বসো কিলেসুপধিযা পহীনায খন্ধোপধি অৱিসিট্ঠা, তপ্পচ্চযা দৰথা উপাদিসেসদৰথা, তং দস্সনত্থং. যস্মা ৱিসযতো গামসঞ্ঞা ওড়াৰিকা, মনুস্সসঞ্ঞা সুখুমা, তস্মা মনুস্সসঞ্ঞায গামসঞ্ঞং নিৱত্তেত্ৱা. যস্মা পন মনুস্সসঞ্ঞাপি সভাগৱত্থুপৰিগ্গহতো ওড়াৰিকা, সভাগৱত্থুতো অৰঞ্ঞসঞ্ঞা সুখুমা, তস্মা অৰঞ্ঞসঞ্ঞায মনুস্সসঞ্ঞং নিৱত্তেত্ৱা. পথৱীসঞ্ঞাদিনিৱত্তনে কাৰণং হেট্ঠা সুত্তন্তৰেসু চ ৱুত্তমেৱ. অনুপুব্বেনাতি মগ্গপ্পটিপাটিযা. নিচ্চসাৰাদীনং সব্বসো অৱত্থুতায অচ্চন্তমেৱ সুঞ্ঞত্তা অচ্চন্তসুঞ্ঞতা.

১৮৪. সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিন্তি সুঞ্ঞতৱিমোক্খস্স ফলভূতত্তা, সুঞ্ঞতানুপস্সনায ৱসেন সমাপজ্জিতব্বত্তা চ সুঞ্ঞতফলসমাপত্তিন্তি লদ্ধনামং অৰহত্তফলসমাপত্তিং. যস্মা অতীতে পচ্চেকসম্বুদ্ধা অহেসুং, অনাগতে ভৱিস্সন্তি, ইদানি পন বুদ্ধসাসনস্স ধৰমানত্তা পচ্চেকবুদ্ধা ন ৱত্তন্তি, তস্মা পচ্চেকবুদ্ধগ্গহণং অকত্ৱা, ‘‘এতৰহিপি বুদ্ধবুদ্ধসাৱকসঙ্খাতা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ন হি বুদ্ধসাসনে ধৰন্তে পচ্চেকবুদ্ধা ভৱন্তি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

চূড়সুঞ্ঞতসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.