৬. লটুকিকোপমসুত্তৱণ্ণনা
১৪৮. মহাউদাযিত্থেৰোতি কাড়ুদাযিলাড়ুদাযিত্থেৰেহি অঞ্ঞো মহাদেহতায মহাউদাযীতি সাসনে পঞ্ঞাতো থেৰো. অপহৰি অপহৰতি অপহৰিস্সতীতি অপহত্তা. তেকালিকো হি অযং সদ্দো. উপহত্তাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অপহাৰকোতি অপনেতা. উপহাৰকোতি উপনেতা.
১৪৯. যন্তি ভুম্মত্থে পচ্চত্তৱচনং, তেন চ অনন্তৰনিদ্দিট্ঠসমযো পচ্চামট্ঠোতি আহ ‘‘যস্মিং সমযে’’তি. ন ভগৱন্তং পটিচ্চাতি ন ভগৱন্তং আৰম্মণং কত্ৱা.
কম্মনিপ্ফন্নত্থন্তি অত্তনা আযাচিযমানকম্মসিদ্ধিঅত্থং. ভৱতীতি ভূ, ন ভূতি অভূ, ভযৱসেন পন সা ইত্থী ‘‘অভু’’ন্তি আহ. আতু মাতূতি এত্থ যথা –
‘‘অঙ্গা অঙ্গা সম্ভৱসি, হদযা অধিজাযসে;
অত্তা এৱ পুত্ত নামাসি, স জীৱ সৰদোসত’’ন্তি. –
আদীসু পুত্তো ‘‘অত্তা’’তি ৱুচ্চতি কুলৱসেন সন্তানে পৱত্তনতো. এৱং পিতাপি ‘‘পুত্তস্স অত্তা’’তি ৱুচ্চতি. যস্মা ‘‘ভিক্খুস্স অত্তা মাতা’’তি ৱত্থুকামা ভযৱসেন ‘‘আতু মাতূ’’তি আহ. তেনাহ ‘‘আতূতি পিতা’’তিআদি.
১৫০. এৱমেৱন্তি ইদং গৰহত্থজোতননিপাতপদন্তি ৱুত্তং ‘‘গৰহন্তো আহা’’তি. তথা হি নং ৱাচকসদ্দেনেৱ দস্সেন্তো ‘‘ইধেকচ্চে মোঘপুৰিসা’’তি আহ. আহংসূতি তেসং তথা ৱচনস্স অৱিচ্ছেদেন পৱত্তিদীপনন্তি আহ ‘‘ৱদন্তী’’তি. কিং পনিমস্স অপ্পমত্তকস্সাতি পহাতব্বৱত্থুং অৱমঞ্ঞমানেহি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘কিং পনা’’তি. হেতুম্হি জোতেতব্বে চেতং সামিৱচনং যথা ‘‘অনুস্সৱস্স হেতু, অজ্ঝেনস্স হেতূ’’তি. তেনাহ ‘‘অপ্পমত্তকস্স হেতূ’’তি. ননু অপস্সন্তেন ৱিয অসুণন্তেন ৱিয ভৱিতব্বন্তি? সত্থাৰা নাম অপ্পমত্তকেসু দোসেসু অপস্সন্তেন ৱিয চ অসুণন্তেন ৱিয চ ভৱিতব্বন্তি তেসং অধিপ্পাযেন ৱিৱৰণং. তেসু চাতি সিক্খাকামেসু চ. অপ্পচ্চযং উপট্ঠাপেন্তীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বন্তি দস্সেতি. তেসন্তি যে ‘‘মোঘপুৰিসা’’তি ৱুত্তা পুগ্গলা, তেসং. গলে বদ্ধং মহাকট্ঠন্তি গলে ওলম্বেত্ৱা বদ্ধং ৰুক্খদণ্ডমাহ. পূতিলতাযাতি গলোচিযা. পাৰাজিকৱত্থু ৱিয দুপ্পজহং হোতীতি ছন্দকপ্পহানৱসেন তং পজহিতুং ন সক্কোতি.
১৫১. অনুস্সুক্কাতি তস্স পহাতব্বস্স পহানে উস্সুক্কৰহিতা. অপচ্চাসীসনপক্খেতি তায পৰদত্তৱুত্তিতায কস্সচি পচ্চযস্স কুতোচি অপচ্চাসীসকপক্খে ঠিতা হুত্ৱা সুপ্পজহং হোতি, ন তস্স পহানে ভাৰিযং অত্থি.
১৫২. দলিদ্দো দুগ্গতো. অস্সকোতি অসাপতেয্যো. গেহযট্ঠিযোতি গেহছদনস্স আধাৰা, তা উজুকং তিৰিযং ঠপেতব্বদণ্ডা. সমন্ততো ভিত্তিপাদেসু ঠপেতব্বদণ্ডা মণ্ডলা. কাকাতিদাযিন্তি ইতো চিতো কাকেহি অতিপাতৱসেন উড্ডেতব্বং. তেনাহ ‘‘যত্থ কিঞ্চিদেৱা’’তিআদি. সূৰকাকাতি কাকানং উড্ডেপনাকাৰমাহ. নপৰমৰূপন্তি হীনৰূপং. ৱিলীৱমঞ্চকোতি তালৱেত্তকাদীহি ৱীতমঞ্চকো. সা পনস্স সন্তানানং ছিন্নভিন্নতায ওলুগ্গৱিলুগ্গতা, তথা সতি সা ৱিসমৰূপা হোতীতি আহ ‘‘ওণতা’’তিআদি. সো পুগ্গলো লূখভোজী হোতীতি আহ ‘‘ধঞ্ঞং নাম কুদ্ৰূসকো’’তি. সমকালং ৱপিতব্বতায সমৱাপকং, যথাউতু ৱপিতব্ববীজং. জাযিকাতি কুচ্ছিতা ভৰিযা, সব্বত্থ গৰহাযং ক-সদ্দো. সো ৱতাহং পব্বজেয্যন্তি সোহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা পব্বজেয্যং, যোহং পুৰিসো নাম অস্সং ৱতাতি পব্বজ্জাৱসেন অত্তনো পুৰিসং বোধেয্য. তংসভাৱে ঠিতস্স বোধা ন তু দুক্কৰা, সা খটোপিকা. সা কুম্ভী. মেণ্ডকসেট্ঠিনো অড্ঢতেড়সানি কোট্ঠাগাৰসতানি ৱিয.
১৫৩. সুৱণ্ণনিক্খসতানন্তি অনেকেসং সুৱণ্ণনিক্খসতানং. চযোতি সন্তানেহি নিচযো অৱীচি নিচ্চপ্পবন্ধনিচযো. তেনাহ ‘‘সন্তানতো কতসন্নিচযো’’তি.
১৫৪. হেট্ঠা কিঞ্চাপি অপ্পজহনকা পঠমং দস্সিতা, পজহনকা পধানা, তেসঞ্চ ৱসেনেত্থ পুগ্গলচতুক্কং দস্সিতং. তে তঞ্চেৱ পজহন্তীতি পজহনকা পঠমং গহিতা. ৰাসিৱসেনাতি ‘‘ইধুদাযি একচ্চো পুগ্গলো’’তিআদিনা চতুক্কে আগতৱিভাগং অনামসিত্ৱা ‘‘তে তে’’তি পচুৰৱসেন ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ন পাটিযেক্কং ৱিভত্তা’’তি. অৱিভাগেন গহিতৱত্থূসু ৱিভাগতো গহণং লোকসিদ্ধমেতন্তি দস্সেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৱুত্তং. পজহনকপুগ্গলাতি ‘‘তে তঞ্চেৱ পজহন্তী’’তি এৱং পজহনকপুগ্গলা এৱ.
উপধিঅনুধাৱনকাতি উপধীসু অনুঅনুধাৱনকা উপধিযো আৰব্ভ পৱত্তনকা. ৱিতক্কাযেৱাতি কামসঙ্কপ্পাদিৱিতক্কাযেৱ. ইন্দ্ৰিযনানত্ততাতি ৱিমুত্তিপৰিপাচকানং ইন্দ্ৰিযানং পৰোপৰিযত্তং. তস্স হি ৱসেনেৱ তে চত্তাৰো পুগ্গলা জাতা. অগ্গমগ্গত্থায ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা যাৱ ন তং মগ্গেন সমুগ্ঘাতেন্তি, তাৱ নপ্পজহন্তি নাম. ইতি হেট্ঠিমা তযোপি অৰিযা অপ্পহীনস্স কিলেসস্স ৱসেন ‘‘নপ্পজহন্তী’’তি ৱুত্তা, পগেৱ পুথুজ্জনা. ৱুত্তনযেন পন ৱিপস্সনং মগ্গেন ঘটেন্তা তে চত্তাৰো জনা অগ্গমগ্গক্খণে পজহন্তি নাম. তে এৱ তত্থ সীঘকাৰিনো খিপ্পং পজহন্তি নাম, তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি.
সংৱেগং কত্ৱা অগ্গিং অক্কন্তপুৰিসো ৱিয. মগ্গেনাতি অনুক্কমাগতেন অগ্গমগ্গেন. মহাহত্থিপদোপমেতি মহাহত্থিপদোপমসুত্তে (ম. নি. ১.৩০০ আদযো). তত্থ হি ‘‘তস্স ধাতাৰম্মণমেৱ চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি অধিমুচ্চতী’’তি (ম. নি. ১.৩০২) এত্থ অতিতিক্খনাতিতিক্খ-নাতিমন্দঅতিমন্দ-পুগ্গলৱসেন অট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩০২) তযো ৱাৰা উদ্ধটা, তত্থ মজ্ঝিমৱসেনেৱ পঞ্হো কথিতো. ইন্দ্ৰিযভাৱনেতি ইন্দ্ৰিযভাৱনাসুত্তে, তত্থাপি মজ্ঝিমনযেনেৱ পঞ্হো কথিতো. তেনাহ ‘‘ইমেসূ’’তিআদি.
তন্তি ‘‘উপধী’’তি ৱুত্তং খন্ধপঞ্চকং. দুক্খস্স মূলন্তি সব্বস্সপি ৱট্টদুক্খস্স কাৰণং. নিগ্গহণোতি নিৰুপাদানো. তেনাহ ‘‘নিত্তণ্হো’’তি.
১৫৫. যে পজহন্তীতি ‘‘তে তঞ্চেৱ পজহন্তী’’তি এৱং ৱুত্তপুগ্গলা. তে ইমে নাম এত্তকে কিলেসে পজহন্তীতি যে তে পুথুজ্জনা লাভিনো চ পঞ্চ কামগুণে এত্তকে তংতংঝানাদিৱত্থুকে চ তংতংমগ্গৱজ্ঝতায পৰিচ্ছিন্নত্তা এত্তকে কিলেসে পজহন্তি. যে নপ্পজহন্তীতি এত্থ ৱুত্তনযানুসাৰেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অসুচিসুখং কাযাসুচিসন্নিস্সিতত্তা. অনৰিযেহীতি অপৰিসুদ্ধেহি. পটিলাভতো ভাযিতব্বং কিলেসদুক্খগতিকত্তা. ৱিপাকতো ভাযিতব্বং অপাযদুক্খগতিকত্তা. গণতোপি কিলেসতোপি ৱিৱিত্তসুখন্তি গণসঙ্গণিকতো চ কিলেসসঙ্গণিকতো চ ৱিৱিত্তসুখং. ৰাগাদিৱূপসমত্থাযাতি ৰাগাদিৱূপসমাৱহং সুখং. ন ভাযিতব্বং সম্পতি আযতিঞ্চ একন্তহিতভাৱতো.
১৫৬. ইঞ্জিতস্মিন্তি পচ্চত্তে ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘ইঞ্জন’’ন্তিআদি. ইঞ্জতি তেনাতি ইঞ্জিতং, তস্স তস্স ঝানস্স খোভকৰং ওড়াৰিকং ঝানঙ্গং. চতুত্থজ্ঝানং অনিঞ্জনং সন্নিসিন্নাভাৱতো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে’’তি (দী. নি. ১.২৪৪-২৪৫; ম. নি. ১.৩৮৪-৩৮৬; পাৰা. ১২-১৩).
অলং-সদ্দো যুত্তত্থোপি হোতি – ‘‘অলমেৱ নিব্বিন্দিতুং, অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪, ১২৮, ১৩৪, ১৪৩), তস্মা অনলং অনুসঙ্গং কাতুং অযুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘অকত্তব্বআলযন্তি ৱদামী’’তি. সন্নিট্ঠানন্তি সম্মাপটিপত্তিযং অলং এত্তাৱতাতি উস্সাহপটিপ্পস্সম্ভনৱসেন সন্নিট্ঠানং ন কাতব্বন্তি যোজনা. উদ্ধম্ভাগিযসঞ্ঞিতং অণুং ৱা ওৰম্ভাগিযসঞ্ঞিতং থূলং ৱা, ৰূপৰাগোতি এৱৰূপং অণুং ৱা কামাসৱো পটিঘন্তি এৱৰূপং থূলং ৱা, মুদুনা পৱত্তিআকাৰৱিসেসেন অপ্পসাৱজ্জং, কম্মবন্ধনট্ঠেন ৱা অপ্পসাৱজ্জং, তব্বিপৰিযাযতো মহাসাৱজ্জং ৱেদিতব্বং. নাতিতিক্খপঞ্ঞস্স ৱসেন দেসনায পৱত্তত্তা ‘‘নেয্যপুগ্গলস্স ৱসেনা’’তি ৱুত্তং. সব্বসো হি পৰিযাদিন্ননিকন্তিকস্স অৰিযপুগ্গলস্স ৱসেন সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধস্স আগতত্তা ‘‘অৰহত্তনিকূটেনেৱ নিট্ঠাপিতা’’তি ৱুত্তং. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
লটুকিকোপমসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.