২. মহাৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা
১১৩. ইৰিযাপথানুবন্ধনেনাতি ইৰিযাপথগমনানুবন্ধনেন, ন পটিপত্তিগমনানুবন্ধনেন. অঞ্ঞমেৱ হি বুদ্ধানং পটিপত্তিগমনং অঞ্ঞং সাৱকানং. ৱিলাসিতগমনেনাতি – ‘‘দূৰে পাদং ন উদ্ধৰতি, ন অচ্চাসন্নে পাদং নিক্খিপতি, নাতিসীঘং গচ্ছতি নাতিসণিক’’ন্তিআদিনা (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৪.২৪৩; উদা. অট্ঠ. ৭৬; সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.২৮৫) ৱুত্তেন সভাৱসীলেন বুদ্ধানং চাতুৰিযগমনেন. তদেৱ হি সন্ধায ‘‘পদে পদং নিক্খিপন্তো’’তি ৱুত্তং. পদানুপদিকোতি ৰাহুলত্থেৰস্সপি লক্খণপাৰিপূৰিযা তাদিসমেৱ গমনন্তি যত্তকং পদেসং অন্তৰং অদত্ৱা ভগৱতো পিট্ঠিতো গন্তুং আৰদ্ধো, সব্বত্থ তমেৱ গমনপদানুপদং গচ্ছতীতি পদানুপদিকো.
ৱণ্ণনাভূমি চাযং তত্থ ভগৱন্তং থেৰঞ্চ অনেকৰূপাহি উপমাহি ৱণ্ণেন্তো ‘‘তত্থ ভগৱা’’তিআদিমাহ. নিক্খন্তগজপোতকো ৱিয ৱিৰোচিত্থাতি পদং আনেত্ৱা যোজনা. এৱং তং কেসৰসীহো ৱিযাতিআদীসুপি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. তাৰকৰাজা নাম চন্দো. দ্ৱিন্নং চন্দমণ্ডলানন্তিআদি পৰিকপ্পৱচনং, বুদ্ধাৱেণিকসন্তকং ৱিয বুদ্ধানং আকপ্পসোভা অহোসি, অহো সিৰীসম্পত্তীতি যোজনা.
আদিযমানাতি গণ্হন্তি. ‘‘পচ্ছা জানিস্সামা’’তি ন অজ্জুপেক্খিতব্বো. ইদং ন কত্তব্বন্তি ৱুত্তেতি ইদং পাণঅতিপাতনং ন কত্তব্বন্তি ৱুত্তে ইদং দণ্ডেন ৱা লেড্ডুনা ৱা ৱিহেঠনং ন কত্তব্বং, ইদং পাণিনা দণ্ডকদানঞ্চ অন্তমসো কুজ্ঝিত্ৱা ওলোকনমত্তম্পি ন কত্তব্বমেৱাতি নযসতেনপি নযসহস্সেনপি পটিৱিজ্ঝতি, তথা ইধ তাৱ সম্মজ্জনং কত্তব্বন্তি ৱুত্তেপি তত্থ পৰিভণ্ডকৰণং ৱিহাৰঙ্গণসম্মজ্জনং কচৱৰছড্ডনং ৱালিকাসমকিৰণন্তি এৱমাদিনা নযসতেন নযসহস্সেন পটিৱিজ্ঝতি. তেনাহ – ‘‘ইদং কত্তব্বন্তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো’’তি. পৰিভাসন্তি তজ্জনং. লভামীতি পচ্চাসীসতি.
সব্বমেতন্তি সব্বং এতং মযি লব্ভমানং সিক্খাকামতং. অভিঞ্ঞাযাতি জানিত্ৱা. সহাযোতি ৰট্ঠপালত্থেৰং সন্ধাযাহ. সো হি ভগৱতা সদ্ধাপব্বজিতভাৱে এতদগ্গে ঠপিতো. ধম্মাৰক্খোতি সত্থু সদ্ধম্মৰতনানুপালকো ধম্মভণ্ডাগাৰিকো. পেত্তিযোতি চূড়পিতা. সব্বং মে জিনসাসনন্তি সব্বম্পি বুদ্ধসাসনং ময্হমেৱ.
ছন্দৰাগং ঞত্ৱাতি ছন্দৰাগং মম চিত্তে উপ্পন্নং ঞত্ৱা. অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলেতি ৱিহাৰপৰিযন্তে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলট্ঠানে অনুচ্ছৱিকে.
তদাতি অগ্গসাৱকেহি পসাদাপনকালে. অঞ্ঞকম্মট্ঠানানি চঙ্কমনইৰিযাপথেপি পিট্ঠিপসাৰণকালেপি সমিজ্ঝন্তি, ন এৱমিদন্তি আহ – ‘‘ইদমস্স এতিস্সা নিসজ্জায কম্মট্ঠানং অনুচ্ছৱিক’’ন্তি. আনাপানস্সতিন্তি আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং.
সমসীসী হোতীতি সচে সমসীসী হুত্ৱা ন পৰিনিব্বাযতি. পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি নো চে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি. খিপ্পাভিঞ্ঞোতি খিপ্পং লহুংযেৱ পত্তব্বছড়ভিঞ্ঞো.
পৰিপুণ্ণাতি সোড়সসু আকাৰেসু কস্সচিপি অতাপনেন সব্বসো পুণ্ণা. সুভাৱিতাতি সমথভাৱনায ৱিপস্সনাভাৱনায চ অনুপুব্বসম্পাদনেন সুভাৱিতা. গণনাৱিধানানুপুব্বিযা আসেৱিতত্তা অনুপুব্বং পৰিচিতা.
ওমানং ৱাতি অৱজাননং উঞ্ঞাতন্তি এৱংৱিধং মানং ৱা. অতিমানং ৱাতি ‘‘কিং ইমেহি, মমেৱ আনুভাৱেন জীৱিস্সামী’’তি এৱং অতিমানং ৱা কুতো জনেস্সতীতি.
১১৪. ৱিসঙ্খৰিত্ৱাতি ৱিসংযুত্তে কত্ৱা, যথা সঙ্গাকাৰেন গহণং ন গচ্ছতি, এৱং ৱিনিভুঞ্জিত্ৱাতি অত্থো. মহাভূতানি তাৱ ৱিত্থাৰেতু, সম্মসনূপগত্তা, অসম্মসনূপগং আকাসধাতুং অথ কস্মা ৱিত্থাৰেসীতি আহ ‘‘উপাদাৰূপদস্সনত্থ’’ন্তি. আপোধাতু সুখুমৰূপং. ইতৰাসু ওড়াৰিকসুখুমতাপি লব্ভতীতি আহ ‘‘উপাদাৰূপদস্সনত্থ’’ন্তি. হেট্ঠা চত্তাৰি মহাভূতানেৱ কথিতানি, ন উপাদাৰূপন্তি তস্স পনেত্থ লক্খণহাৰনযেন আকাসদস্সনেন দস্সিততা ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘ইমিনা মুখেন তং দস্সেতু’’ন্তি. ন কেৱলং উপাদাৰূপগ্গহণদস্সনত্থমেৱ আকাসধাতু ৱিত্থাৰিতা, অথ খো পৰিগ্গহসুখতাযপীতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. তত্থ পৰিচ্ছিন্দিতব্বস্স ৰূপস্স নিৰৱসেসপৰিযাদানত্থং ‘‘অজ্ঝত্তিকেনা’’তি ৱিসেসনমাহ. আকাসেনাতি আকাসধাতুযা গহিতায. পৰিচ্ছিন্নৰূপন্তি তায পৰিচ্ছিন্দিতকলাপগতম্পি পাকটং হোতি ৱিভূতং হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
ইদানি ৱুত্তমেৱত্থং সুখগ্গহণত্থং গাথায দস্সেতি. তস্সাতি উপাদাযৰূপস্স. এৱং আৱিভাৱত্থন্তি এৱং পৰিচ্ছিন্নতায আকাসস্স ৱসেন ৱিভূতভাৱত্থং. তন্তি আকাসধাতুং.
১১৮. আকাসভাৱং গতন্তি চতূহি মহাভূতেহি অসম্ফুট্ঠানং তেসং পৰিচ্ছেদকভাৱেন আকাসন্তি গহেতব্বতং গতং, আকাসমেৱ ৱা আকাসগতং যথা ‘‘দিট্ঠিগতং (ধ. স. ৩৮১; মহানি. ১২), অত্থঙ্গত’’ন্তি (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৩০) চ. আদিন্নন্তি ইমন্তি তণ্হাদিট্ঠীহি আদিন্নং. তেনাহ ‘‘গহিতং পৰামট্ঠ’’ন্তি. অঞ্ঞত্থ কম্মজং ‘‘উপাদিন্ন’’ন্তি ৱুচ্চতি, ন তথা ইধাতি আহ ‘‘সৰীৰট্ঠকন্তি অত্থো’’তি. পথৱীধাতুআদীসু ৱুত্তনযেনেৱাতি মহাহত্থিপদোপমে (ম. নি. ১.৩০০ আদযো) ৱুত্তনযদস্সনং সন্ধায ৱদতি.
১১৯. তাদিভাৱো নাম নিট্ঠিতকিচ্চস্স হোতি, অযঞ্চ ৱিপস্সনং অনুযুঞ্জতি, অথ কিমত্থং তাদিভাৱতা ৱুত্তাতি? পথৱীসমতাদিলক্খণাচিক্খণাহি ৱিপস্সনায সুখপ্পৱত্তিঅত্থং. তেনাহ ‘‘ইট্ঠানিট্ঠেসূ’’তিআদি. গহেত্ৱাতি কুসলপ্পৱত্তিযা ওকাসদানৱসেন পৰিগ্গহেত্ৱা. ন পতিট্ঠিতোতি ন নিস্সিতো ন লগ্গো.
১২০. ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনা অসুভভাৱনা আনাপানস্সতিভাৱনা চ উপচাৰং ৱা অপ্পনং ৱা পাপেন্তো ৱিপস্সনায পাদকভাৱায অনিচ্চাদিসঞ্ঞায ৱিপস্সনাভাৱেন উস্সক্কিত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তাধিগমায হোতীতি ‘‘মেত্তাদিভাৱনায পন হোতী’’তি ৱুত্তং. যত্থ কত্থচি সত্তেসু সঙ্খাৰেসু চ পটিহঞ্ঞনকিলেসোতি আঘাতভাৱমেৱ ৱদতি ঞাযভাৱতো অঞ্ঞেসম্পি. অস্মিমানোতি ৰূপাদিকে পচ্চেকং একজ্ঝং গহেত্ৱা ‘‘অযমহমস্মী’’তি এৱং পৱত্তমানো.
১২১. ইদং কম্মট্ঠানন্তি এত্থ গণনাদিৱসেন আসেৱিযমানা অস্সাসপস্সাসা যোগকম্মস্স পতিট্ঠানতায কম্মট্ঠানং. তত্থ পন তথাপৱত্তো মনসিকাৰো ভাৱনা. এত্থ চ তস্সেৱ থেৰস্স ভগৱতা বহূনং কম্মট্ঠানানং দেসিতত্তা চৰিতং অনাদিযিত্ৱা কম্মট্ঠানানি সব্বেসং পুগ্গলানং সপ্পাযানীতি অযমত্থো সিদ্ধো, অতিসপ্পাযৱসেন পন কম্মট্ঠানেসু ৱিভাগকথা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
মহাৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.