৬. উপালিসুত্তৱণ্ণনা

৫৬. পাৱাৰং পাৰুপতীতি পাৱাৰিকো, ইদং তস্স কুলসমুদাগতং নামং, সো পন মহদ্ধনো মহাভোগো নগৰে সেট্ঠিট্ঠানে ঠিতো. তেনাহ ‘‘দুস্সপাৱাৰিকসেট্ঠিনো’’তি. দীঘত্তা দীঘতমত্তা. সো কিৰ পমাণতো উপৱচ্ছযতো দিযড্ঢৰতনং অতিক্কম্ম ঠিতো. এৱংলদ্ধনামোতি ‘‘দীঘতপস্সী’’তি লদ্ধসমঞ্ঞো. বাহিৰাযতনেতি তিত্থিযসমযে পিণ্ডপাতোতি ৱোহাৰো নত্থি, তস্মা সাসনৱোহাৰেন ‘‘পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো’’তি ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো.

দস্সেতীতি দেসেতি. ঠপেতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্কৰতো ৱৱত্থপেতি. কিৰিযাযাতি কৰণেন. পৱত্তিযাতি পৱত্তনেন. দণ্ডানি পঞ্ঞপেতীতি এত্থ কস্মা ভগৱতা আদিতোৱ তথা ন পুচ্ছিতন্তি? যস্মা সা তস্মিং অত্থে সভাৱনিৰুত্তি ন হোতি, সাসনে লোকে সমযন্তৰেসু চ তাদিসো সমুদাচাৰো নত্থি, কেৱলং পন তস্সেৱ নিগণ্ঠস্সাযং কোট্ঠালকসদিসো সমুদাচাৰোতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘কম্মানি পঞ্ঞপেতি’’ ইচ্চেৱাহ. অচিত্তকন্তি চিত্তৰহিতং, চিত্তেন অসমুট্ঠাপিতন্তি অত্থো. কথং পন তদুভযস্স চিত্তেন ৱিনা সম্ভৱোতি চোদনং সন্ধায তত্থ নিদস্সনমাহ ‘‘যথা কিৰা’’তিআদি. পটিৱিভত্তানন্তি অত্থতো ভিন্নানং. পটিৱিসিট্ঠানন্তি ৱিসেসনপদৱসেন সদ্দতোপি ভিন্নানং. ৱচনং পতিট্ঠপেতুকামোতি দীঘতপস্সিনো যথাৱুত্তৱচনং পতিট্ঠপেতুকামো. তস্মিঞ্হি পতিট্ঠাপিতে তেনপ্পসঙ্গেন আগতো, উপালি গহপতি তস্মিং পদেসে ধম্মং দিস্ৱা সাসনে অভিপ্পসীদিস্সতি.

কথা এৱ উপৰি ৱাদাৰোপনস্স ৱত্থুভাৱতো কথাৱত্থু. কথাযং পতিট্ঠপেসীতি কথাৱত্থুস্মিং, তদত্থে ৱা পতিট্ঠপেসি. যথা তং ৱাদাৰোপনভযেন ন অৱজানাতি, এৱং তস্সং কথাযং, তস্মিং ৱা অত্থে দীঘতপস্সিং যাৱততিযং ৱাদে পতিট্ঠপেসি. ৱাদন্তি দোসং.

৫৭. ইদানি চেতনাসম্পযুত্তধম্মম্পি গহেত্ৱা কাযকম্মাদিৱসেন সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং কাযকম্মং নামাতিআদি ‘‘কম্মস্স কিৰিযাযা’’তি পাড়িযং অকুসলকম্মস্স অধিগতত্তা ৱুত্তং, পুব্বে পন অট্ঠকামাৱচৰকুসলচেতনাতিআদি সাৱজ্জং অনৱজ্জঞ্চ সামঞ্ঞতো একজ্ঝং কত্ৱা দস্সিতং. কস্মা পনেত্থ চেতনা ন গহিতাতি আহ ‘‘ইমস্মিং সুত্তে কম্মং ধুৰ’’ন্তি. কাযকম্মাদিভেদং কম্মমেৱ ধুৰং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং, ন চেতনামত্তমেৱ. এৱমাগতেপীতি কম্মানীতি এৱং নামেন আগতেপি চেতনা ধুৰং, তত্থ চেতনং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. কথং পন তত্থ কম্মন্তি ৱা কম্মানীতি ৱা আগতে তেসং চেতনায ধুৰভাৱোতি আহ ‘‘যত্থ কত্থচি…পে… লভতী’’তি. তত্থ যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি দ্ৱাৰে. সা ৱুত্তাৱাতি সা চেতনা ৱুত্তাৱ, যা কাযসঙ্খাৰাদিপৰিযাযেন (যস্স কস্সচি কম্মস্স কাযদ্ৱাৰাদীসু পৱত্তাপনচেতনা) সম্পযুত্তধম্মাপি তদগ্গেন লোকিযাপি লোকুত্তৰাপি কম্মমেৱ, অভিজ্ঝাদযো পন চেতনাপক্খিকাতি দট্ঠব্বং.

মহন্তন্তি কটুকফলং. ন কিলমতি সপ্পাটিহাৰিযত্তা পটিঞ্ঞায. ইদানি তেসং সপ্পাটিহাৰিযতং দস্সেতুং ‘‘তথা হী’’তিআদি ৱুত্তং. যদি অকুসলং পত্ৱা কাযকম্মং ৱচীকম্মং মহন্তন্তি ৱদন্তো ন কিলমতি, অথ কস্মা ভগৱা ইধ অকুসলং মনোকম্মং মহাসাৱজ্জং কথেসীতি আহ ‘‘ইমস্মিং পন ঠানে’’তিআদি. যাৱততিযং পতিট্ঠাপনমত্তেন গতমগ্গং পটিপজ্জন্তো. তেনাহ ‘‘কিঞ্চি অত্থনিপ্ফত্তিং অপস্সন্তোপী’’তি.

৫৮. নিৱাসট্ঠানভূতো বালকো এতিস্সা অত্থীতি বালকিনী. সত্থুপটিঞ্ঞাততায নিগণ্ঠানং মহাতি সম্ভাৱিতত্তা মহানিগণ্ঠো.

৬০. আৱট্টেতি পুৰিমাকাৰতো নিৱত্তেতি অত্তনো ৱসে ৱত্তেতি এতাযাতি আৱট্টনী, মাযা. তেনাহ ‘‘আৱট্টেত্ৱা গহণমায’’ন্তি. সত্থুপটিঞ্ঞানং বুদ্ধদস্সনে চিত্তমেৱ ন উপ্পজ্জতি, অযমেত্থ ধম্মতা. সচে পন সো তং পটিঞ্ঞং অপ্পহায বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱং উপগচ্ছেয্য, সত্তধা মুদ্ধা ফলেয্য, তস্মা ভগৱা ‘‘মা অযং বালো ৱিনস্সী’’তিআদিতোৱ যথা সম্মুখীভাৱং ন লভতি, তথা কৰোতি. স্ৱাযমত্থো পাথিকপুত্তসমাগমেন দীপেতব্বো. দস্সনসম্পত্তিনিযামমাহ ‘‘তথাগতং হী’’তিআদি. আগমা নু খো ইধ তুম্হাকং সন্তিকং.

৬১. ৱচীসচ্চে পতিট্ঠহিত্ৱাতি যথাপটিঞ্ঞাতায পটিঞ্ঞায ঠত্ৱা.

৬২. সীতোদকে অমতা পাণা পানকালে পন মৰন্তি, তেপি তেন সীতোদকপৰিভোগেন মাৰিতা হোন্তি, তস্মা তপস্সিনা নাম সব্বেন সব্বং সীতোদকং ন পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি তেসং লদ্ধি. পাকতিকং ৱা উদকং সত্তোতি পুৰাতনানং নিগণ্ঠানং লদ্ধি. তেনাহ ‘‘সত্তসঞ্ঞায সীতোদকং পটিক্খিপন্তী’’তি. তেসং তং অধুনাতননিগণ্ঠানং ৱাদেন ৱিৰুজ্ঝতি. তে হি পথৱীআদিনৱপদত্থতো অঞ্ঞমেৱ জীৱিতং পটিজানন্তি. চিত্তেন সীতোদকং পাতুকামো পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি ৰোগে ঠত্ৱাপি সত্তানং চিত্তস্স তথা ন ৱিতততা. তেনাহ – ‘‘তেনস্স মনোদণ্ডো তত্থেৱ ভিজ্জতী’’তি. তেনাতি সীতোদকং পাতুং পৰিভুঞ্জিতুঞ্চ ইচ্ছনেন. অস্সাতি যথাৱুত্তস্স নিগণ্ঠস্স. তত্থেৱাতি তথাচিত্তুপ্পাদনে এৱ. ভিজ্জতি সংৱৰস্স ৱিকোপিতত্তা. তথাভূতো সো নিগণ্ঠো সীতোদকং চে লভেয্য, কতিপযং কালং জীৱেয্য, অলাভেন পন পৰিসুস্সমানকণ্ঠোট্ঠতালুজিৱ্হাআদিকো সব্বসো পৰিদাহাভিভূতো মৰেয্য. তেনাহ – ‘‘সীতোদকং অলভমানো কালং কৰেয্যা’’তি. কস্মা? যস্মা সীতোদকং পিৱায সন্নিস্সিতচিত্তস্স মৰণং হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মনোদণ্ডো পন ভিন্নোপি চুতিম্পি আকড্ঢতী’’তি. যস্মা পন তথাভূতচিত্তস্স নিগণ্ঠস্স মনোসত্তেসু নাম দেৱেসু উপপত্তি হোতীতি তিত্থিযানং লদ্ধি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মনোদণ্ডো পন ভিন্নোপি পটিসন্ধিম্পি আকড্ঢতী’’তি. ইতীতি এৱং ‘‘ইধাস্স নিগণ্ঠো’’তিআদিআকাৰেন. নন্তি উপালিং গহপতিং. মহন্তোতি ৱদাপেসি ‘‘মনোপটিবদ্ধো কালঙ্কৰোতী’’তি ৱদন্তোতি অধিপ্পাযো.

উপাসকস্সাতি উপালিস্স গহপতিস্স. মুচ্ছাৱসেনাতিআদিনা অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ মনোদণ্ডস্স মহন্ততং ৱিভাৱেতি. চিত্তসন্ততিপ্পৱত্তিমত্তেনেৱাতি ৱিনা কাযদণ্ডেন ৱচীদণ্ডেন চ কেৱলং চিত্তসন্ততিপ্পৱত্তিমত্তেন. ভিজ্জিত্ৱাপীতি এত্থ পি-সদ্দেন অভিজ্জিত্ৱাপি. অনিয্যানিকাতি অপ্পাটিহীৰা, অযুত্তাতি অত্থো. সল্লক্খেসি উপাসকোতি ৱিভত্তিং ৱিপৰিণামেত্ৱা যোজনা. পঞ্হপটিভানানীতি ঞাতুং ইচ্ছিতে অত্থে উপ্পজ্জনকপটিভানানি.

‘‘মনোপটিবদ্ধো কালং কৰোতী’’তি ৱদন্তেন অত্থতো মনোদণ্ডস্স তদুত্তৰভাৱো পটিঞ্ঞাতো হোতীতি আহ ‘‘ইদানি মনোদণ্ডো মহন্তোতি ইদং ৱচন’’ন্তি. তথা চেৱ ৱুত্তং – ‘‘মনোদণ্ডোৱ বলৱা মহন্তোতি ৱদাপেসী’’তি.

৬৩. পাণাতিপাতাদিতো যমনং যামো, চতুব্বিধো যামো চতুযামো, চতুযামসঙ্খাতেন সংৱৰেন সংৱুতো চাতুযামসংৱৰসংৱুতো. অট্ঠকথাযং পন যাম-সদ্দো কোট্ঠাসপৰিযাযোতি ‘‘ইমিনা চতুকোট্ঠাসেনা’’তি ৱুত্তং. পিযজাতিকং ৰূপাদিআৰম্মণং ৰাগৱসেন বালেহি ভাৱনীযত্তা ‘‘ভাৱিত’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘ভাৱিতন্তি পঞ্চ কামগুণা’’তি.

যো সব্বং পাপং আসৱঞ্চ ৱাৰেতীতি সব্বৱাৰী, তস্স নৱসু পদত্থেসু সত্তমো পদত্থো, তেন সব্বৱাৰিনা পাপং ৱাৰিত্ৱা ঠিতোতি সব্বৱাৰিৱাৰিতো. তেনাহ ‘‘সব্বেন পাপৱাৰণেন ৱাৰিতপাপো’’তি. ততো এৱ সব্বস্স ৱাৰিতব্বস্স আসৱস্স ধুননতো সব্বৱাৰিধুতো. ৱাৰিতব্বস্স নিৱাৰণৱসেন সব্বৱাৰিনো ফুটো ফুসিতোতি সব্বৱাৰিফুটো. সঙ্ঘাতন্তি সহসা হননং, অসঞ্চেতনিকৱধন্তি অত্থো. কতৰস্মিং কোট্ঠাসেতি তীসু দণ্ডকোট্ঠাসেসু কতৰকোট্ঠাসে.

৬৪. খলিযতি সমাদিযতীতি খলং, ৰাসীতি আহ – ‘‘একং মংসখলন্তি একং মংসৰাসি’’ন্তি. ৱিজ্জাধৰইদ্ধিযা ইদ্ধিমা. সা পন ইদ্ধি যস্মা আনুভাৱসম্পন্নস্সেৱ ইজ্ঝতি, ন যস্স কস্সচি. তস্মা আহ ‘‘আনুভাৱসম্পন্নো’’তি. ৱিজ্জানুভাৱৱসেনেৱ আনুভাৱসম্পন্নো. চিত্তে ৱসীভাৱপ্পত্তো আনুভাৱায এৱ ৱিজ্জায পগুণভাৱাপাদনেন. এতেন ৱসীভাৱং লোকিযসমঞ্ঞাৱসেন ভগৱা উপালিং গহপতিং পঞ্ঞপেতুকামো এৱমাহ. লোকিকা হি ‘‘ভাৱনামযইদ্ধিযা ইদ্ধিমা চেতোৱসীভাৱপ্পত্তো পৰূপঘাতং কৰোতী’’তি মঞ্ঞন্তি. তথা হি তে ইসযো পৰেসং সংৱণ্ণেন্তি, ইসীনং আনুভাৱং কিত্তেন্তি. যং পনেত্থ ৱত্তব্বং, তং পৰতো আগমিস্সতীতি.

৬৫. অৰঞ্ঞমেৱ হুত্ৱাতি সব্বসো অৰঞ্ঞমেৱ হুত্ৱা. অৰঞ্ঞভাৱেন অৰঞ্ঞং জাতং, ন নামমত্তেন. ইসীনং অত্থাযাতি ইসীনং আসাদনত্থায.

গোধাৱৰীতীৰতো নাতিদূৰে. উসূযমানোতি ‘‘ন মং এস জনো পৰিৱাৰেতী’’তি উসূযং কৰোন্তো. কিলিট্ঠো ৱতাতি পঙ্কদন্তৰজসিৰতাদীহি কিলিট্ঠসৰীৰো. অনঞ্জিতমণ্ডিতোতি অনঞ্জিতক্খিকো সব্বেন, সব্বং অমণ্ডিতো চ. তস্মিং কালে ‘‘কালস্সেৱ অক্খীনং অঞ্জনং মঙ্গল’’ন্তি মনুস্সানং লদ্ধি, তস্মা অনঞ্জনং ৱিসুং গহিতং.

ৰাজা তস্স ৱচনং গহেত্ৱাতি ‘‘ৱেদেসু ঈদিসং আগতং ভৱিস্সতীতি এৱং, ভন্তে’’তি ৰাজা তস্স পুৰোহিতস্স ৱচনং গহেত্ৱা. উসুমজাতহদযোতি উত্তত্তহদযো. নাসিকানং অপ্পহোন্তে মুখেন অস্সসন্তো.

ৱিজিতজযেহি আগন্ত্ৱা নক্খত্তযুত্তং আগমেন্তেহি নিসীদিতব্বট্ঠানং জযখন্ধাৱাৰট্ঠানং. উদকৱুট্ঠিপাতনাদি তস্মিং পাপকম্মে অসমঙ্গিভূতানম্পি সমনুঞ্ঞতায অন্তোকৰণত্থং কতং. কতভণ্ডৱুট্ঠীতি আভৰণৱস্সং. মহাজনো সমনুঞ্ঞো জাতোতি যোজনা. মাতুপোসকৰামোতি মাতৰি সম্মাপটিপন্নো ৰামো নাম একো পুৰিসো. অসমঙ্গিভূতানন্তি অসমনুঞ্ঞানং.

অৱকিৰিযাতি অসুস্সূসতং পটিচ্চ. ফুলিঙ্গানীতি অগ্গিকণানি. পতন্তি কাযেতি কাযে ইতো চিতো নিপতন্তি. এতে কিৰ নিৰযং ৱিৱৰিত্ৱা মহাজনস্স দস্সেন্তি.

যথাফাসুকট্ঠানন্তি মযং কঞ্চিপি দেসং উদ্দিস্স ন গচ্ছাম, যত্থ পন ৱসন্তস্স পব্বজিতস্স ফাসু হোতি, তং যথাফাসুকট্ঠানং গচ্ছামাতি অধিপ্পাযো. সঙ্ঘাতি সংহতা. গণাতি তংতংসেণিভাৱেন গণিতব্বতায গণা. গণীভূতাতি একজ্ঝাসযা হুত্ৱা ৰাসিভূতা. অদিন্নাদানন্তিআদীসুপি নিৰযে পচ্চিত্ৱা মনুস্সলোকং আগতস্স ৱিপাকাৱসেসেনাতি আনেত্ৱা যোজেতব্বং.

পগ্গণ্হিস্সামীতি সম্ভাৱনং উপ্পাদেস্সামি. নেসং কত্তব্বন্তি চিন্তেসীতি যোজনা. কিং চিন্তেসি? আঘাতং উপ্পাদেত্ৱা অনত্থকৰণূপাযং. তেনাহ ‘‘সো ধম্মকথাপৰিযোসানে’’তিআদি. নাগবলপিচ্ছিল্লাদীনন্তি নাগবলসাসপঅঙ্কোলতেলকণিকাৰনিয্যাসাদীনং চিক্খল্লানং. ৱিহেঠযিংসু নিৰযাদিকথাহি ঘট্টেন্তা. ছদ্ৱাৰাৰম্মণেতি চক্খাদীনং ছন্নং দ্ৱাৰানং আৰম্মণভূতে ৰূপাদিৱিসযে.

নৱ ৱুট্ঠিযোতি উদকৱুট্ঠি সুমনপুপ্ফৱুট্ঠি মাসকৱুট্ঠি কহাপণৱুট্ঠি আভৰণৱুট্ঠি আৱুধৱুট্ঠি অঙ্গাৰৱুট্ঠি পাসাণৱুট্ঠি ৱালিকাৱুট্ঠীতি ইমা নৱ ৱুট্ঠিযো. অৱঞ্চযীতি সক্কাৰং কৰোন্তো ৱিয হুত্ৱা অসক্কাৰং কৰোন্তো অনত্থচৰণেন ৱঞ্চযি. অদূসকেতি অনপৰাধে.

‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকা ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞা’’তি জাতকট্ঠকথাদীসু (জা. অট্ঠ. ৪.১৫.মাতঙ্গজাতকৱণ্ণনা) আগতং, ইধ পন ‘‘সেট্ঠিধীতা’’তি. ৱাৰেয্যত্থাযাতি আৱাহত্থায, অস্সাতি পেসিতপুগ্গলস্স. তাদিসেন নীচকুলসংৱত্তনিযেন কম্মুনা লদ্ধোকাসেন চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তো.

চম্মগেহেতি চম্মেন ছাদিতে গেহে. মাতঙ্গোত্ৱেৱস্স নামং অহোসি জাতিসমুদাগতং. তন্তি ঘণ্টং. ৱাদেন্তো তালনেন সদ্দং কৰোন্তো. মহাপথং পটিপজ্জি দিট্ঠমঙ্গলিকায গেহদ্ৱাৰসমীপেন.

তস্সা ৱেয্যাৱচ্চকৰা চেৱ উপট্ঠাকমনুস্সা পটিবদ্ধা চ সুৰাসোণ্ডাদযো জাণুকপ্পৰাদীহি সুকোট্টিতং কোট্টিতভাৱেন মুচ্ছং আপন্নত্তা মতোতি সঞ্ঞায ছড্ডেসুং.

অথ বোধিসত্তো আযুঅৱসেসস্স অত্থিতায মন্দমন্দে ৱাতে ৱাযন্তে চিৰেন সঞ্ঞং পটিলভতি. তেনাহ ‘‘মহাপুৰিসো’’তিআদি. গেহঙ্গণেতি গেহস্স মহাদ্ৱাৰতো বহি ৱিৱটঙ্গণে. পতিতোতি পাতং কত্ৱা ইচ্ছিতত্থনিপ্ফত্তিং অন্তৰং কত্ৱা অনুপ্পৱেসেন নিপন্নো. দিট্ঠমঙ্গলিকাযাতি দিট্ঠমঙ্গলিকাকাৰণেন.

যসন্তি ৱিভৱং কিত্তিসদ্দঞ্চ. চন্দন্তি চন্দমণ্ডলং, চন্দৱিমানন্তি অত্থো. উচ্ছিট্ঠগেহেতি পৰেহি পৰিভুত্তগেহে. মণ্ডপেতি নগৰমজ্ঝে মহামণ্ডপে.

খীৰমণিমূলন্তি খীৰমূলং, পাদেসু বদ্ধমণিমূলঞ্চ. যাৱতা ৱাচুগ্গতা পৰিযত্তীতি যত্তকো মনুস্সৱচীদ্ৱাৰতো উগ্গতো নিক্খন্তো পৱত্তো, যংকিঞ্চি ৱচীমযন্তি অত্থো. আকাসঙ্গণেতি ৱিৱটঙ্গণে.

দুম্মৱাসীতি ধূমো ধূসৰো, অনঞ্জিতামণ্ডিতোতি অধিপ্পাযো. ওতল্লকোতি নিহীনজ্ঝাসযো, অপ্পানুভাৱোতি অত্থো. পটিমুঞ্চ কণ্ঠেতি যাৱ গলৱাটকা পাৰুপিত্ৱা. কো ৰে তুৱন্তি অৰে কো নাম ত্ৱং.

পকতন্তি পটিযত্তং নানপ্পকাৰতো অভিসঙ্খতং. উত্তিট্ঠপিণ্ডন্তি অন্তৰঘৰং উপগম্ম ঠত্ৱা লদ্ধব্বপিণ্ডং, ভিক্খাহাৰন্তি অত্থো. লভতন্তি লচ্ছতু. সপাকোতি মহাসত্তো জাতিৱসেন যথাভূতং অত্তানং আৱিকৰোতি.

অত্থত্থিতং সদ্দহতোতি সম্পৰাযিকস্স অত্থস্স অত্থিভাৱং সদ্দহন্তস্স. অপেহীতি অপগচ্ছ. এত্তোতি ইমস্মা ঠানা. জম্মাতি লামক.

অনূপখেত্তেতি অজঙ্গলে উদকসম্পন্নে খেত্তে ফলৱিসেসং পচ্চাসীসন্তা. এতায সদ্ধায দদাহি দানন্তি নিন্নং থলঞ্চ পূৰেন্তো মেঘো ৱিয গুণৱন্তে নিগ্গুণে চ দানং দেহি, এৱং দেন্তো চ অপ্পেৱ আৰাধযে দক্খিণেয্যেতি. দক্খিণেয্যেতি সীলাদিগুণসমন্নাগতে.

তানীতি তে ব্ৰাহ্মণা. ৱেণুপদৰেনাতি ৱেড়ুৱিলীৱেন.

গিৰিং নখেন খণসীতি পব্বতং অত্তনো নখেন খণন্তো ৱিয অহোসি. অযোতি কাললোহং. পদহসীতি অভিভৱসি, অত্তনো সৰীৰেন অভিভৱন্তো ৱিয অহোসি.

আৱেধিতন্তি চলিতং ৱিপৰিৱত্তেত্ৱা ঠিতং. পিট্ঠিতোতি পিট্ঠিপস্সেন. বাহুং পসাৰেতি অকম্মনেয্যন্তি অকম্মক্খমং বাহুদ্ৱযং থদ্ধং সুক্খদণ্ডকং ৱিয কেৱলং পসাৰেতি, ন সমিঞ্জেতি, সেতানি অক্খীনি পৰিৱত্তনেন কণ্হমণ্ডলস্স অদিস্সনতো.

জীৱিতন্তি জীৱনং.

ৱেহাযসন্তি আকাসে. পথদ্ধুনোতি পথভূতদ্ধুনো ৱিয.

সঞ্ঞম্পি ন কৰোতীতি ‘‘ইমে কুলপ্পসুতা’’তি সঞ্ঞামত্তম্পি ন কৰোতি. দন্তকট্ঠকুচ্ছিট্ঠকন্তি খাদিতদন্তকট্ঠত্তা ৱুত্তং. এতস্সেৱ উপৰি পতিস্সতি অপ্পদুট্ঠপদোসভাৱতো, মহাসত্তস্স তদা উক্কংসগতখেত্তভাৱতো. ইদ্ধিৱিসযো নাম অচিন্তেয্যো, তস্মা কথং সূৰিযস্স উগ্গন্তুং নাদাসীতি ন চিন্তেতব্বং. অৰুণুগ্গং ন পঞ্ঞাযতীতি তস্মিং পদেসে অৰুণপভা ন পঞ্ঞাযতি, অন্ধকাৰো এৱ হোতি.

যক্খাৱট্টো নু খো অযং কালৱিপৰিযাযো. মহাপঞ্ঞন্তি মহন্তানং পঞ্ঞানং অধিট্ঠানভূতং. জনপদস্স মুখং পস্সথাতি ইমস্স জনপদৱাসিনো জনস্স উপদ্দৱেন মঙ্কুভূতং মুখং পস্সথ.

এতস্স কথা এতস্সেৱ উপৰি পতিস্সতীতি যাহি তেন পাৰমিতাপৰিভাৱনসমিদ্ধাহি নানাসমাপত্তিৱিহাৰপৰিপূৰিতাহি সীলদিট্ঠিসম্পদাহি সুসঙ্খতসন্তানে মহাকৰুণাধিৱাসে মহাসত্তে অৰিযূপৱাদকম্মঅভিসপসঙ্খাতা ফৰুসৱাচা পৱত্তিতা, সা অভিসপি তস্স খেত্তৱিসেসভাৱতো তস্স চ অজ্ঝাসযফৰুসতায দিট্ঠধম্মৱেদনিযকম্মং হুত্ৱা সচে সো মহাসত্তং ন খমাপেতি, সত্তমে দিৱসে ৱিপচ্চনসভাৱং জাতং, খমাপিতে পন মহাসত্তে পযোগসম্পত্তি পটিবাহিতত্তা অৱিপাকধম্মতং আপজ্জতি অহোসিকম্মভাৱতো. অযঞ্হি অৰিযূপৱাদপাপস্স দিট্ঠধম্মৱেদনিযস্স ধম্মতা, তেন ৱুত্তং ‘এতস্স কথা এতস্সেৱ উপৰি পতিস্সতী’তিআদি. মহাসত্তো পন তং তস্স উপৰি পতিতুং ন অদাসি, উপাযেন মোচেসি. তেন ৱুত্তং চৰিযাপিটকে (চৰিযা. ২.৬৪) –

‘‘যং সো তদা মং অভিসপি, কুপিতো দুট্ঠমানসো;

তস্সেৱ মত্থকে নিপতি, যোগেন তং পমোচযি’’ন্তি.

যঞ্হি তত্থ সত্তমে দিৱসে বোধিসত্তেন সূৰিযুগ্গমননিৱাৰণং কতং, অযমেত্থ যোগোতি অধিপ্পেতো. যোগেন হি উব্বড়্হা সৰাজিকা পৰিসা নগৰৱাসিনো নেগমা চেৱ জানপদা চ বোধিসত্তস্স সন্তিকং তাপসং আনেত্ৱা খমাপেসুং. সো চ বোধিসত্তস্স গুণে জানিত্ৱা তস্মিং চিত্তং পসাদেসি. যং পনস্স মত্থকে মত্তিকাপিণ্ডস্স ঠপনং, তস্স চ সত্তধা ফালনং কতং, তং মনুস্সানং চিত্তানুৰক্খণত্থং. অঞ্ঞথা হি – ‘‘ইমে পব্বজিতা সমানা চিত্তস্স ৱসে ৱত্তন্তি, ন পন চিত্তং অত্তনো ৱসে ৱত্তাপেন্তী’’তি মহাসত্তম্পি তেন সদিসং কত্ৱা গণ্হেয্যুং, তদস্স তেসং দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি. তেনাহ ‘‘অথস্সা’’তিআদি.

লোহকূটৱস্সন্তি অযগুড়ৱস্সং. তদা হি ৰতনমত্তানি দিযড্ঢৰতনমত্তানিপি তিখিণংসানি অযগুড়মণ্ডলানি ইতো চিতো চ নিপতন্তা মনুস্সানং সৰীৰানি খণ্ডখণ্ডকানি অকংসু. কললৱস্সন্তি তনুককদ্দমপটলকদ্দমং. উপহচ্চাতি আঘাটেত্ৱা. তদেৱ মজ্ঝাৰঞ্ঞং.

৬৭. অনুৱিচ্চকাৰন্তি অনুৱিচ্চকৰণং. কাৰণেহি দ্ৱীহি অনিয্যানিকসাসনে ঠিতানং অত্তনো সাৱকত্তং উপগতে পগ্গহনিগ্গহানি দস্সেতুং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৱুত্তং.

৬৯. অনুপুব্বিং কথন্তি (দী. নি. টী. ২.৭৫-৭৬; অ. নি. টী. ৩.৮.১২) অনুপুব্বিযা অনুপুব্বং কথেতব্বকথং, কা পন সা? দানাদিকথা. দানকথা তাৱ পচুৰজনেসুপি পৱত্তিযা সব্বসাধাৰণত্তা সুকৰত্তা সীলে পতিট্ঠানস্স উপাযভাৱতো চ আদিতোৱ কথিতা. পৰিচ্চাগসীলো হি পুগ্গলো পৰিগ্গহৱত্থূসু নিস্সঙ্গভাৱতো সুখেনেৱ সীলানি সমাদিযতি, তত্থ চ সুপ্পতিট্ঠিতো হোতি. সীলেন দাযকপটিগ্গহণৱিসুদ্ধিতো পৰানুগ্গহং ৱত্ৱা পৰপীড়ানিৱত্তিৱচনতো, কিৰিযধম্মং ৱত্ৱা অকিৰিযধম্মৱচনতো, ভোগযসসম্পত্তিহেতুং ৱত্ৱা ভৱসম্পত্তিহেতুৱচনতো চ দানকথানন্তৰং সীলকথা কথিতা. তঞ্চ সীলং ৱট্টনিস্সিতং, অযং ভৱসম্পত্তি তস্স ফলন্তি দস্সনত্থং, ইমেহি চ দানসীলমযেহি পণীতচৰিযভেদভিন্নেহি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূহি এতা চাতুমহাৰাজিকাদীসু পণীততৰাদিভেদভিন্না অপৰিমেয্যা ভোগভৱসম্পত্তিযোতি দস্সনত্থং তদনন্তৰং সগ্গকথা. স্ৱাযং সগ্গো ৰাগাদীহি উপক্কিলিট্ঠো সব্বদা অনুপক্কিলিট্ঠো অৰিযমগ্গোতি দস্সনত্থং সগ্গানন্তৰং মগ্গো, মগ্গঞ্চ কথেন্তেন তদধিগমূপাযসন্দস্সনত্থং সগ্গপৰিযাপন্নাপি পগেৱ ইতৰে সব্বেপি কামা নাম বহ্ৱাদীনৱা অনিচ্চা অদ্ধুৱা ৱিপৰিণামধম্মাতি কামানং আদীনৱো. হীনা গম্মা পোথুজ্জনিকা অনৰিযা অনত্থসঞ্হিতাতি তেসং ওকাৰো লামকভাৱো, সব্বেপি ভৱা কিলেসানং ৱত্থুভূতাতি তত্থ সংকিলেসো. সব্বসো কিলেসৱিপ্পমুত্তং নিব্বানন্তি নেক্খম্মে আনিসংসো চ কথেতব্বোতি অযমত্থো মগ্গন্তীতি এত্থ ইতি-সদ্দেন দস্সিতোতি ৱেদিতব্বং.

সুখানং নিদানন্তি দিট্ঠধম্মিকানং সম্পৰাযিকানং নিব্বানসঞ্হিতানঞ্চাতি সব্বেসম্পি সুখানং কাৰণং. যঞ্হি কিঞ্চি লোকে ভোগসুখং নাম, তং সব্বং দাননিদানন্তি পাকটো অযমত্থো. যং পন ঝানৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানপটিসংযুত্তং সুখং, তস্সপি দানং উপনিস্সযপচ্চযো হোতিযেৱ. সম্পত্তীনং মূলন্তি যা ইমা লোকে পদেসৰজ্জসিৰিস্সৰিযসত্তৰতনসমুজ্জলচক্কৱত্তিসম্পদাতি এৱংপভেদা মানুসিকা সম্পত্তিযো, যা চ চাতুমহাৰাজাদিগতা দিব্বা সম্পত্তিযো, যা ৱা পনঞ্ঞাপি সম্পত্তিযো, তাসং সব্বাসং ইদং মূলকাৰণং. ভোগানন্তি ভুঞ্জিতব্বট্ঠেন ‘‘ভোগো’’ন্তি লদ্ধনামানং মনাপিযৰূপাদীনং, তন্নিস্সযানং ৱা উপভোগসুখানং, পতিট্ঠা নিচ্চলাধিট্ঠানতায. ৱিসমগতস্সাতি ব্যসনপ্পত্তস্স. তাণন্তি ৰক্খা ততো পৰিপালনতো. লেণন্তি ব্যসনেহি পৰিপাতিযমানস্স ওলীযনপদেসো. গতীতি গন্তব্বট্ঠানং. পৰাযণন্তি পটিসৰণং. অৱস্সযোতি ৱিনিপতিতুং অদেন্তো নিস্সযো. আৰম্মণন্তি ওলুব্ভাৰম্মণং.

ৰতনমযসীহাসনসদিসন্তি সব্বৰতনমযসত্তঙ্গমহাসীহাসনসদিসং, মহগ্ঘং হুত্ৱা সব্বসো ৱিনিপতিতুং অপ্পদানতো. মহাপথৱিসদিসং গতগতট্ঠানে পতিট্ঠাসম্ভৱতো. যথা দুব্বলস্স পুৰিসস্স আলম্বনৰজ্জু উত্তিট্ঠতো তিট্ঠতো চ উপত্থম্ভো, এৱং দানং সত্তানং সম্পত্তিভৱে উপপত্তিযা ঠিতিযা চ পচ্চযো হোতীতি আহ ‘‘আলম্বনট্ঠেন আলম্বনৰজ্জুসদিস’’ন্তি. দুক্খনিত্থৰণট্ঠেনাতি দুগ্গতিদুক্খনিত্থৰণট্ঠেন. সমস্সাসনট্ঠেনাতি লোভমচ্ছৰিযাদিপটিসত্তুপদ্দৱতো সম্মদেৱ অস্সাসনট্ঠেন. ভযপৰিত্তাণট্ঠেনাতি দালিদ্দিযভযতো পৰিপালনট্ঠেন. মচ্ছেৰমলাদীহীতি মচ্ছেৰলোভদোসইস্সামিচ্ছাদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাদি চিত্তমলেহি. অনুপলিত্তট্ঠেনাতি অনুপক্কিলিট্ঠতায. তেসন্তি মচ্ছেৰমলাদীনং. এতেসং এৱ দুৰাসদট্ঠেন. অসন্তাসনট্ঠেনাতি অসন্তাসহেতুভাৱেন. যো হি দাযকো দানপতি, সো সম্পতিপি ন কুতোচি সন্তসতি, পগেৱ আযতিং. বলৱন্তট্ঠেনাতি মহাবলৱতায. দাযকো হি দানপতি সম্পতি পক্খবলেন বলৱা হোতি, আযতিং পন কাযবলাদীহি. অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেনাতি ‘‘ৱুড্ঢিকাৰণ’’ন্তি অভিসম্মতভাৱেন. ৱিপত্তিতো সম্পত্তিযা নযনং খেমন্তভূমিসম্পাপনং.

ইদানি মহাবোধিচৰিযভাৱেনপি দানগুণং দস্সেতুং দানং নামেতন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অত্তানং নিয্যাদেন্তেনাতি এতেন দানফলং সম্মদেৱ পস্সন্তা মহাপুৰিসা অত্তনো জীৱিতম্পি পৰিচ্চজন্তি, তস্মা কো নাম ৱিঞ্ঞুজাতিকো বাহিৰে ৱত্থুম্হি সঙ্গং কৰেয্যাতি ওৱাদং দেতি. ইদানি যা লোকিযা লোকুত্তৰা চ উক্কংসগতা সম্পত্তিযো, তা সব্বা দানতোযেৱ পৱত্তন্তীতি দস্সেন্তো ‘‘দানঞ্হী’’তিআদিমাহ. তত্থ সক্কমাৰব্ৰহ্মসম্পত্তিযো অত্তহিতায এৱ, চক্কৱত্তিসম্পত্তি পন অত্তহিতায চ পৰহিতায চাতি দস্সেতুং সা তাসং পৰতো ৱুত্তা. এতা লোকিযা, ইমা পন লোকুত্তৰাতি দস্সেতুং ‘‘সাৱকপাৰমীঞাণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তাসুপি উক্কট্ঠুক্কট্ঠতৰুক্কট্ঠতমমেৱ দস্সেতুং কমেন ঞাণত্তযং ৱুত্তং. তেসং পন দানস্স পচ্চযভাৱো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. এতেনেৱ তস্স ব্ৰহ্মসম্পত্তিযাপি পচ্চযভাৱো দীপিতোতি ৱেদিতব্বো.

দানঞ্চ নাম হিতজ্ঝাসযেন, পূজাৱসেন ৱা অত্তনো সন্তকস্স পৰেসং পৰিচ্চজনং, তস্মা দাযকো পুৰিসপুগ্গলো পৰেসং সন্তকং হৰিস্সতীতি অট্ঠানমেতন্তি আহ – ‘‘দানং দদন্তো সীলং সমাদাতুং সক্কোতী’’তি. সীলালঙ্কাৰসদিসো অলঙ্কাৰো নত্থি সোভাৱিসেসাৱহত্তা সীলস্স. সীলপুপ্ফসদিসং পুপ্ফং নত্থীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সীলগন্ধসদিসো গন্ধো নত্থীতি এত্থ ‘‘চন্দনং তগৰং ৱাপী’’তিআদিকা (ধ. প. ৫৫; মি. প. ৪.১.১) গাথা – ‘‘গন্ধো ইসীনং চিৰদিক্খিতানং, কাযা চুতো গচ্ছতি মালুতেনা’’তিআদিকা (জা. ২.১৭.৫৫) জাতকগাথাযো চ আহৰিত্ৱা ৱত্তব্বা, সীলঞ্হি সত্তানং আভৰণঞ্চেৱ অলঙ্কাৰো চ গন্ধৱিলেপনঞ্চ দস্সনীযভাৱাৱহঞ্চ. তেনাহ ‘‘সীলালঙ্কাৰেন হী’’তিআদি.

অযং সগ্গো লব্ভতীতি ইদং মজ্ঝিমেহি ছন্দাদীহি সমাদানসীলং সন্ধাযাহ. তেনাহ সক্কো দেৱৰাজা –

‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;

মজ্ঝিমেন চ দেৱত্তং, উত্তমেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি. (জা. ১.৮.৭৫; ২.২২.৪২৯; দী. নি. টী. ২.৭৫-৭৬);

ইট্ঠোতি সুখো. কন্তোতি কমনীযো. মনাপোতি মনৱড্ঢনকো. তং পন তস্স ইট্ঠাদিভাৱং দস্সেতুং ‘‘নিচ্চমেত্থ কীড়া’’তিআদি ৱুত্তং.

দোসোতি অনিচ্চতাদিনা অপ্পস্সাদাদিনা চ দূসিতভাৱো, যতো তে ৱিঞ্ঞূনং চিত্তং নাৰাধেন্তি. অথ ৱা আদীনং ৱাতি পৱত্তেতীতি আদীনৱো, পৰমকপণতা. তথা চ কামা যথাভূতং পচ্চৱেক্খন্তানং পচ্চুপতিট্ঠন্তি. লামকভাৱোতি অসেট্ঠেহি সেৱিতব্বো, সেট্ঠেহি ন সেৱিতব্বো নিহীনভাৱো. সংকিলিস্সনন্তি ৱিবাধকতা উপতাপতা চ.

নেক্খম্মে আনিসংসন্তি এত্থ যত্তকা কামেসু আদীনৱা, তপ্পটিপক্খতো তত্তকা নেক্খম্মে আনিসংসা. অপিচ – ‘‘নেক্খম্মং নামেতং অসম্বাধং অসংকিলিট্ঠং নিক্খন্তং কামেহি, নিক্খন্তং কামসঞ্ঞায, নিক্খন্তং কামৱিতক্কেহি, নিক্খন্তং কামপৰিড়াহেহি, নিক্খন্তং ব্যাপাদসঞ্ঞাযা’’তিআদিনা (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.২৬; দী. নি. টী. ২.৭৫-৭৬) নযেন নেক্খম্মে আনিসংসে পকাসেসি, পব্বজ্জায ঝানাদীসু চ গুণে ৱিভাৱেসি ৱণ্ণেসি. কল্লচিত্তন্তি হেট্ঠা পৱত্তিতদেসনায অস্সদ্ধিযাদীনং চিত্তদোসানং ৱিগতত্তা উপৰিদেসনায ভাজনভাৱূপগমনেন কম্মক্খমচিত্তং. অট্ঠকথাযং পন যস্মা অস্সদ্ধিযাদযো চিত্তস্স ৰোগভূতা, তদা তে ৱিগতা, তস্মা আহ ‘‘অৰোগচিত্ত’’ন্তি. দিট্ঠিমানাদিকিলেসৱিগমেন মুদুচিত্তং. কামচ্ছন্দাদিৱিগমেন ৱিনীৱৰণচিত্তং. সম্মাপটিপত্তিযং উড়াৰপীতিপামোজ্জযোগেন উদগ্গচিত্তং. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা পসন্নচিত্তং. যদা ভগৱা অঞ্ঞাসীতি সম্বন্ধো. অথ ৱা কল্লচিত্তন্তি কামচ্ছন্দৱিগমেন অৰোগচিত্তং. মুদুচিত্তন্তি ব্যাপাদৱিগমেন মেত্তাৱসেন অকথিনচিত্তং. ৱিনীৱৰণচিত্তন্তি উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চৱিগমেন ৱিক্খেপস্স ৱিগতত্তা তেন অপিহিতচিত্তং. উদগ্গচিত্তন্তি থিনমিদ্ধৱিগমেন সম্পগ্গহিতৱসেন অলীনচিত্তং. পসন্নচিত্তন্তি ৱিচিকিচ্ছাৱিগমেন সম্মাপটিপত্তিযং অধিমুত্তচিত্তন্তি এৱমেত্থ সেসপদানং অত্থো ৱেদিতব্বো.

সেয্যথাপীতিআদিনা উপমাৱসেন উপালিস্স সংকিলেসপ্পহানং অৰিযমগ্গনিপ্ফাদনঞ্চ দস্সেতি. অপগতকাড়কন্তি ৱিগতকাড়কং. সম্মদেৱাতি সুট্ঠু এৱ. ৰজনন্তি নীলপীতাদিৰঙ্গজাতং. পটিগ্গণ্হেয্যাতি গণ্হেয্য পভস্সৰং ভৱেয্য. তস্মিংযেৱ আসনেতি তিস্সং এৱ নিসজ্জাযং. এতেনস্স লহুৱিপস্সকতা তিক্খপঞ্ঞতা সুখপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞতা চ দস্সিতা হোতি. ৱিৰজন্তি অপাযগমনীযৰাগৰজাদীনং ৱিগমেন ৱিৰজং. অনৱসেসদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছামলাপগমেন ৱীতমলং. তিণ্ণং মগ্গানন্তি হেট্ঠিমানং তিণ্ণং মগ্গানং. তস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনন্তি কস্মা ৱুত্তং? ননু মগ্গঞাণং অসঙ্খতধম্মাৰম্মণন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তং হী’’তিআদি. তত্থ পটিৱিজ্ঝন্তন্তি অসম্মোহপটিৱেধৱসেন পটিৱিজ্ঝন্তং. তেনাহ ‘‘কিচ্চৱসেনা’’তি.

তত্ৰিদং উপমাসংসন্দনং – ৱত্থং ৱিয চিত্তং, ৱত্থস্স আগন্তুকমলেহি কিলিট্ঠভাৱো ৱিয চিত্তস্স ৰাগাদিমলেহি সংকিলিট্ঠভাৱো, ধোৱনসিলা ৱিয অনুপুব্বীকথা, উদকং ৱিয সদ্ধা, উদকে তেমেত্ৱা ঊসগোমযছাৰিকাভৰেহি কাড়কপদেসে সম্মদ্দিত্ৱা ৱত্থস্স ধোৱনপযোগো ৱিয সদ্ধাসিনেহেন তেমেত্ৱা সতিসমাধিপঞ্ঞাহি দোসে সিথিলে কত্ৱা সুতাদিৱিধিনা চিত্তস্স সোধনে ৱীৰিযাৰম্ভো. তেন পযোগেন ৱত্থে কাড়কাপগমো ৱিয ৱীৰিযাৰম্ভেন কিলেসৱিক্খম্ভনং, ৰঙ্গজাতং ৱিয অৰিযমগ্গো, তেন সুদ্ধস্স ৱত্থস্স পভস্সৰভাৱো ৱিয ৱিক্খম্ভিতকিলেসস্স চিত্তস্স মগ্গেন পৰিযোদপনন্তি.

দিট্ঠধম্মোতি ৱত্ৱা দস্সনং নাম ঞাণদস্সনতো অঞ্ঞম্পি অত্থীতি তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘পত্তধম্মো’’তি ৱুত্তং. পত্তি চ ঞাণসম্পত্তিতো অঞ্ঞাপি ৱিজ্জতীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘ৱিদিতধম্মো’’তি ৱুত্তং. সা পনেসা ৱিদিতধম্মতা ধম্মেসু একদেসনাপি হোতীতি নিপ্পদেসতো ৱিদিতভাৱং দস্সেতুং ‘‘পৰিযোগাড়্হধম্মো’’তি ৱুত্তং. তেনস্স সচ্চাভিসম্বোধংযেৱ দীপেতি. মগ্গঞাণঞ্হি একাভিসমযৱসেন পৰিঞ্ঞাদিকিচ্চং সাধেন্তং নিপ্পদেসেন চতুসচ্চধম্মং সমন্ততো ওগাহন্তং নাম হোতি. তেনাহ – ‘‘দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো’’তি. তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছাতি সপ্পটিভযকন্তাৰসদিসা সোড়সৱত্থুকা অট্ঠৱত্থুকা চ তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছা তিণ্ণৱিচিকিচ্ছা. ৱিগতকথংকথোতি পৱত্তিআদীসু ‘‘এৱং নু খো, কিং নু খো’’তি এৱং পৱত্তিকা ৱিগতা সমুচ্ছিন্না কথংকথা. সাৰজ্জকৰানং পাপধম্মানং পহীনত্তা তপ্পটিপক্খেসু সীলাদিগুণেসু সুপ্পতিট্ঠিতত্তা ৱেসাৰজ্জং ৱিসাৰদভাৱং ৱেয্যত্তিযং পত্তো. অত্তনা এৱ পচ্চক্খতো দিট্ঠত্তা ন তস্স পৰো পচ্চেতব্বো অত্থীতি অপৰপ্পচ্চযো.

৭১. পণ্ডিতোতি পঞ্ঞৱা.

৭২. তেন হি সম্মাতি দোৱাৰিকেন সদ্ধিং সল্লপতিযেৱ, ‘‘এত্থেৱা’’তি তেন ৱুত্তৱচনং সুত্ৱাপি তস্স অত্থং অসল্লক্খেন্তো. কস্মা? পৰিদেৱতায. তেনাহ ‘‘বলৱসোকেন অভিভূতো’’তি.

৭৩. তেনেৱাতি যেন উত্তৰাসঙ্গেন আসনং সম্মজ্জতি, তেনেৱ উদৰে পৰিক্খিপন্তো ‘‘মাহং সত্থাৰং মম সৰীৰেন ফুসি’’ন্তি অন্তৰং কৰোন্তো উত্তৰাসঙ্গেন তং উদৰে পৰিক্খিপন্তো পৰিগ্গহেত্ৱা. ‘‘দত্তপঞ্ঞত্ত’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৭১) ৱিয দত্ত-সদ্দো এত্থ বালপৰিযাযোতি আহ ‘‘জড়োসি জাতো’’তি. উপট্ঠাকস্স অঞ্ঞথাভাৱেনাতি পুব্বে অত্তনো উপট্ঠাকস্স ইদানি অনুপট্ঠাকভাৱেন.

৭৫. অৱিঞ্ঞাণকং দাৰুসাখাদিমযং. বহলবহলং পীতাৱলেপনং ৰঙ্গজাতন্তি অতিৱিয বহলং পীতৱণ্ণমঞ্জিট্ঠআদিঅৱলেপনৰজনং. ঘট্টেত্ৱা উপ্পাদিতচ্ছৱিং, যা ৰঙ্গং পিৱতি. নিল্লোমতন্তি পুনপ্পুনং অনুলিম্পনেন. খণ্ডখণ্ডিতন্তি খণ্ডখণ্ডিতভাৱং. ৰঙ্গক্খমো ৰজনিযো. তেনাহ ‘‘ৰাগমত্তং জনেতী’’তি. অনুযোগন্তি চোদনং. ৱীমংসন্তি ৱিচাৰণং. থুসে কোট্টেত্ৱা তণ্ডুলপৰিযেসনং ৱিয কদলিযং সাৰপৰিযেসনং ৱিয চ নিগণ্ঠৱাদে সাৰৱীমংসনং. ততো এৱ চ তং ৱীমংসন্তো ৰিত্তকো তুচ্ছকোৱ হোতীতি. সব্বম্পি বুদ্ধৱচনং চতুসচ্চৱিনিমুত্তং নত্থি, তঞ্চ ৱীমংসিযমানং ৱিঞ্ঞূনং পীতিসোমনস্সমেৱ জনেতি, অতপ্পকঞ্চ অসেচনাভাৱেনাতি আহ ‘‘চতুসচ্চকথা হী’’তিআদি. যথা যথাতি যদি খন্ধমুখেন যদি ধাতাযতনাদীসু অঞ্ঞতৰমুখেন বুদ্ধৱচনং ওগাহিস্সতি, তথা তথা গম্ভীৰঞাণানংযেৱ গোচৰভাৱতো গম্ভীৰমেৱ হোতি. যো চেত্থ পণ্ডিতো নিপুণো কতপৰপ্পৱাদো পণিধায সব্বথামেন চোদনং আৰম্ভতি তস্স চোদনা কেসগ্গমত্তম্পি চালেতুং ন সক্কোতি. পুন সুচিৰম্পি কালং ৱিচাৰেন্তেসুপি ৱিমদ্দক্খমতো, এৱং তথাগতৱাদো স্ৱাখ্যাতভাৱতোতি আহ ‘‘অনুযোগক্খমো ৱিমজ্জনক্খমো চা’’তি.

৭৬. ৱিসযপৰিঞ্ঞাণেন দহতি পটিপক্খে সোধেতীতি ধীৰো, স্ৱাযমস্স ধীৰভাৱো সব্বসো সম্মোহৱিদ্ধংসনতাযাতি আহ – ‘‘যা পঞ্ঞা…পে… তেন সমন্নাগতস্সা’’তি. পভিন্নখীলস্সাতি সমুচ্ছিন্নসব্বচেতোখীলস্স, কিলেসমচ্চুমাৰৱিজযেনেৱ অভিসঙ্খাৰখন্ধমাৰা জিতাৱ হোন্তীতি তেসং দ্ৱিন্নং ইধ অগ্গহণং. ঈঘ-সদ্দো দুক্খপৰিযাযোতি আহ ‘‘নিদ্দুক্খস্সা’’তি. তত্থ সউপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযা কিলেসেন নিদ্দুক্খতা, অনুপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযা ৱিপাকদুক্খেন নিদ্দুক্খতা. ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনাদিৱসেন ৱিৱিধং ঈসনতো ৱীসং, ৱীসমেৱ ৱেসং, ৰাগাদীতি আহ – ‘‘ৱেসন্তৰস্সাতি ৰাগাদিৱীসং তৰিত্ৱা ৱিতৰিত্ৱা ঠিতস্সা’’তি.

তুসিতস্সাতি কৰুণাযনৱসেন তুসিযা ইতস্স সংৱত্তস্স. এৱং সতি ‘‘মুদিতস্সা’’তি ইদং পুনৰুত্তমেৱ হোতি. মনুজস্সাতি পঠমায জাতিযা ভগৱা মনুস্সজাতিযো হুত্ৱা ৱুত্তানং ৱক্খমানানঞ্চ ৱসেন সদেৱকং অভিভৱিত্ৱা ঠিতো অচ্ছৰিযো ভগৱাতি দস্সেতি. সদেৱকং লোকং সংসাৰতো নিব্বানসুখং নৰতি নেতি পাপেতীতি নৰো, নাযকোতি অত্থো, তস্স নৰস্স, তেনাহ ‘‘পুনৰুত্ত’’ন্তি. ‘‘মনুজস্সা’’তি ৱত্ৱা ‘‘নৰস্সা’’তি পুনৰুত্তং পদং. অত্থৱসেন অঞ্ঞথা ৱুচ্চমানে একেকগাথায দসগুণা নপ্পহোন্তি, ন পূৰেন্তীতি অত্থো.

ৱিনেতীতি ৱিনযো, ৱিনযো এৱ ৱেনেযিকোতি আহ ‘‘সত্তানং ৱিনাযকস্সা’’তি. ৱিঞ্ঞূনং ৰুচিং ৰাতি, ঈৰেতীতি ৱা ৰুচিৰো, স্ৱাযমস্স ৰুচিৰভাৱো কুসলতাযাতি আহ ‘‘সুচিধম্মস্সা’’তি. পভাসকস্সাতি ঞাণালোকেন পভস্সৰভাৱকৰস্স. নিস্সঙ্গস্সাতি অট্ঠসুপি পৰিসাসু, সদেৱে ৱা সব্বস্মিং লোকে অগ্গণ্হাপনপৰিচ্চাগেন নিস্সটস্স. গম্ভীৰগুণস্সাতি পৰেসং ঞাণেন অপ্পতিট্ঠভাৱা গম্ভীৰগুণস্স. তেনাহ ভগৱা – ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অঞ্ঞেৱ ধম্মা গম্ভীৰা’’তিআদি (দী. নি. ১.২৮). অৰিযায ৱা তুণ্হীভাৱেন মোনপ্পত্তস্স. ধম্মে ঠিতস্সাতি ধম্মকাযে সুপ্পতিট্ঠিতস্স. সংৱুতত্তস্সাতি অৰক্খিযকাযসমাচাৰাদিতায সংৱুতসভাৱস্স.

আগুং ন কৰোতীতিআদীহি চতূহি কাৰণেহি, পন্তসেনাসনস্সাতি ৱিৱিত্তসেনাসনস্স. পটিমন্তনপঞ্ঞাযাতি সব্বপৰপ্পৱাদানং ৱিপৰাৱত্তমন্তনপঞ্ঞায. মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং সব্বতো কিলেসানং নিধুননতো.

ইসিসত্তমস্সাতি সব্বইসীসু জেট্ঠস্স সাধুতমস্স. সেট্ঠপ্পত্তস্সাতি সেট্ঠং উত্তমং সম্মাসম্বোধিং পত্তস্স. অক্খৰাদীনীতি অক্খৰপদব্যঞ্জনাকাৰ-নিৰুত্তিনিদ্দেস-সংকাসনপকাসন-ৱিৱৰণ-ৱিভজনুত্তানীকৰণানীতি ব্যঞ্জনত্থপদানি. সমোধানেত্ৱা ৱিনেয্যজ্ঝাসযানুৰূপং পকাসনতো কথনতো পদকস্স. পুৰি-সদ্দো ‘‘পুব্বে’’তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ – ‘‘পুৰিন্দদস্সাতি সব্বপঠমং ধম্মদানদাযকস্সা’’তি. ভগৱা অসয্হং সহিতুং সমত্থোতি আহ ‘‘সমত্থস্সা’’তি. তেনাহ – ‘‘তথাগতং বুদ্ধমসয্হসাহিন’’ন্তি (ইতিৱু. ৩৮). তে পত্তস্সাতি তে গুণে অনৱসেসতো পত্তস্স. ৱিত্থাৰেত্ৱা সংকিলেসৱোদানধম্মং ব্যাকৰোতীতি ব্যাকৰণো, ব্যাকৰণো এৱ ৱেয্যাকৰণো. তন্তিপদন্তি তন্তিং আৰোপেত্ৱা ঠপিতং পদং.

তণ্হাবন্ধনেন সব্বেন ৱা কিলেসবন্ধনেন অবদ্ধস্স. মহাপঞ্ঞাযাতি মহানুভাৱায পঞ্ঞায, মহাৱিসযায ৱা পঞ্ঞায. সব্বা হি ভগৱতো পঞ্ঞা মহানুভাৱা, যথাসকং ৱিসযে মহাৱিসযা চ একাদিৱসেন অনৱসেসতো মহাৱিসযা নাম সব্বঞ্ঞুতাৱ. আনুভাৱদস্সনট্ঠেনাতি অচ্ছৰিযাচিন্তেয্যাপৰিমেয্যস্স অত্তনো আনুভাৱস্স লোকস্স দস্সনট্ঠেন. যক্খস্সাতি ৱা লোকেন পূজনীযস্স. অযং উপাসকো খুজ্জুত্তৰা ৱিয উপাসিকা সেখপটিসম্ভিদাপ্পত্তোতি আহ ‘‘সোতাপত্তিমগ্গেনেৱ পটিসম্ভিদা আগতা’’তি. কিলেসপ্পহানৱণ্ণং কথেন্তোতি কিলেসপ্পহানং ৱিসযং নিমিত্তং কত্ৱা ৱণ্ণং কথেন্তো.

৭৭. সম্পিণ্ডিতাতি সন্নিচিতা, গন্থিতাতি অত্থো. ইমে সত্তাতি যং যদেৱ পৰিব্ভমন্তা সত্তা. অত্তনোৱ চিন্তযন্তীতি অৱীততণ্হতায সকংযেৱ পযোজনং চিন্তেন্তি. তথা হি মতে ঞাতকে অনুসোচন্তাপি তেহি সাধেতব্বস্স অত্তনো পযোজনস্সেৱ ৱসেন অনুসোচন্তি. উণ্হং অহোসীতি বলৱতা চিত্তস্স সন্তাপেন সন্তত্তং অব্ভন্তৰং হদযট্ঠানং খদিৰঙ্গাৰসন্তাপিতং ৱিয উণ্হং অহোসি. তেনাহ ‘‘লোহিতং ৱিলীযিত্থা’’তি. পত্তমত্তন্তি একপত্তপূৰমত্তং. অভিসমযসাধিকায চতুসচ্চদেসনায সঙ্খেপেনেৱ দেসিতত্তা আহ – ‘উগ্ঘটিতঞ্ঞুপুগ্গলস্স ৱসেন ধম্মদেসনা পৰিনিট্ঠিতা’’তি.

উপালিসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.