৪. পোতলিযসুত্তৱণ্ণনা

৩১. অঙ্গা নাম জনপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰুড়্হিৱসেন অঙ্গাত্ৱেৱ ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘অঙ্গাযেৱ সো জনপদো’’তি. মহিযা পনস্স উত্তৰেন যা আপোতি মহিযা নদিযা যা আপো তস্স জনপদস্স উত্তৰেন হোন্তি. তাসং অৱিদূৰত্তা সো জনপদো উত্তৰাপোতি ৱুচ্চতি. সা পন মহী কত্থচি কত্থচি ভিজ্জিত্ৱা গতাতি আহ ‘‘কতৰমহিযা উত্তৰেন যা আপো’’তি. তত্থাতি তস্সা মহিযা আগমনতো পট্ঠায অযং আৱিভাৱকথা. যস্মা (অ. নি. টী. ৩.৮.১৯) লোকিযা জম্বুদীপো হিমৱা তত্থ পতিট্ঠিতসমুদ্দদহপব্বতনদিযোতি এতেসু যং যং ন মনুস্সগোচৰং, তত্থ সযং সম্মূড়্হা অঞ্ঞেপি সম্মোহযন্তি, তত্থ তত্থ সম্মোহৱিধমনত্থং ‘‘অযং কিৰ জম্বুদীপো’’তিআদিমাৰদ্ধং. দসসহস্সযোজনপৰিমাণো আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. উদকেন অজ্ঝোত্থটো তদুপভোগিসত্তানং পুঞ্ঞক্খযেন.

সুন্দৰদস্সনং কূটন্তি সুদস্সনকূটং, যং লোকে ‘‘হেমকূট’’ন্তি ৱুচ্চতি. মূলগন্ধো কাড়ানুসাৰিযাদি. সাৰগন্ধো চন্দনাদি. ফেগ্গুগন্ধো সললাদি. তচগন্ধো লৱঙ্গাদি. পপটিকগন্ধো কবিত্থাদি. ৰসগন্ধো সজ্জাদি, পত্তগন্ধো তমালহিৰিৱেৰাদি. পুপ্ফগন্ধো নাগকুঙ্কুমাদি. ফলগন্ধো জাতিফলাদি. গন্ধগন্ধো সব্বেসং গন্ধানং গন্ধো. যস্স হি ৰুক্খস্স সব্বেসম্পি মূলাদীনং গন্ধো অত্থি, সো ইধ গন্ধো নাম. তস্স গন্ধস্স গন্ধো গন্ধগন্ধো. সব্বানি পুথুলতো পঞ্ঞাসযোজনানি, আযামতো পন উব্বেধতো ৱিয দ্ৱিযোজনসতানেৱাতি ৱদন্তি.

মনোহৰসিলাতলানীতি ওতৰণত্থায মনুঞ্ঞসোপানসিলাতলানি. সুপটিযত্তানীতি তদুপভোগিসত্তানং সাধাৰণকম্মানুভাৱেন সুট্ঠু পটিযত্তানি সুপ্পৱত্তিতানি হোন্তি. মচ্ছকচ্ছপাদযো উদকং মলিনং কৰোন্তি, তদভাৱতো ফলিকসদিসনিম্মলুদকানি. তিৰিযতো দীঘং উগ্গতকূটন্তি ‘‘তিৰচ্ছানপব্বত’’ন্তি আহ.

আপণানি এৱ ৱোহাৰস্স মুখভূতানীতি আহ ‘‘আপণমুখসহস্সানী’’তি. ৱিভত্তানীতি ৱৱত্থিতানি অঞ্ঞমঞ্ঞাসম্ভিন্নানি. ৱসনট্ঠানন্তি অত্তনো যথাফাসুকং ৱসিতব্বট্ঠানং. আসতি এত্থাতি আসনং, নিসীদিতব্বট্ঠানানি.

অসাৰুপ্পং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকস্স ছাদনতো ছন্নং অনুচ্ছৱিকং, তদেৱ অজ্ঝাসযসম্পত্তিং পতিৰূপেতি পকাসেতীতি পতিৰূপং. তেনাহ ‘‘নপ্পতিৰূপ’’ন্তি. কাৰণৱেৱচনানীতি ঞাপককাৰণৱেৱচনানি. ঞাপকঞ্হি কাৰণং অধিপ্পেতং. অত্থং আকৰোতি পকাসেতীতি আকাৰো, তমেৱ লীনং গুড়্হং অত্থং গমেতীতি লিঙ্গং, সো তেন নিমীযতীতি নিমিত্তন্তি ৱুচ্চতি. ইদানি তমেৱত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘দীঘদসৱত্থ…পে… নিমিত্তাতি ৱুত্তা’’তি আহ. তেতি আকাৰাদযো. তথা হি পন মেতিআদিনা পোতলিযো গহপতি ‘‘পৰিব্বাজকনিযামেন অহং জীৱামি, তস্মা গহপতি ন হোমীতি ৱদতি. ওৱদন্তোতি অনুসাসন্তো. উপৱদন্তোতি পৰিভাসন্তো.

৩২. গেধভূতো লোভোতি গিজ্ঝনসভাৱো লোভো. অগিজ্ঝনলক্খণো ন লোভো, অনিন্দাভূতং অঘট্টনন্তি নিন্দায পটিপক্খভূতং পৰেসং অঘট্টনং. নিন্দাঘট্টনাতি নিন্দাৱসেন পৰেসং ঘট্টনা অক্কোসনা. ব্যৱহাৰৱোহাৰোপীতি কযৱিক্কযলক্খণো সব্যোহাৰোপি দানগ্গহণং ৱোহাৰো. ‘‘দত্তো তিস্সো’’ তিআদিনা ৱোহৰণং পঞ্ঞাপনন্তি পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো. যথাধিপ্পেতস্স অত্থস্স ৱোহৰণং কথনং বোধনন্তি ৱচনং ৱোহাৰো. যাথাৱতো অযাথাৱতো চ ৱোহৰতি এতেনাতি ৱোহাৰো, চেতনা. অযমিধাধিপ্পেতোতি অযং চেতনালক্খণো ৱোহাৰো ইধ ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো, সো চ খো সাৱজ্জোৱ সমুচ্ছেদস্স ইচ্ছিতত্তা. ইদানি চতুব্বিধস্সপি ৱোহাৰস্স ইধ সম্ভৱং দস্সেতুং ‘‘যস্মা ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. গিহীতি চেতনা নত্থীতি অহং গিহীতি চেতনাপৱত্তি নত্থি. গিহীতি ৱচনং নত্থীতি গিহীতি অত্তনো পৰেসঞ্চ ৱচনপ্পৱত্তি নত্থি. গিহীতি পণ্ণত্তি নত্থীতি গিহীতি সমঞ্ঞা নত্থি. গিহীতি ব্যৱহাৰো নত্থীতি সমুদাচাৰো নত্থি.

৩৩. পাণাতিপাতোৱ সংযোজনং. কস্মা? বন্ধনভাৱেন পৱত্তনতো নিস্সৰিতুং অপ্পদানতো. পাণাতিপাতস্স অত্থিতায সো পুগ্গলো ‘‘পাণাতিপাতী’’তি ৱুচ্চতীতি আহ – ‘‘পাণাতিপাতস্স…পে… হোতী’’তি. যঞ্হি যস্স অত্থি, তেন সো অপদিস্সতীতি. বহুতাযাতি অচক্খুকাদিভেদেন বহুভাৱতো. পাণাতিপাতস্স পটিপক্খো অপাণাতিপাতো. সো পন অত্থতো কাযদ্ৱাৰিকো সীলসংৱৰোতি আহ ‘‘কাযিকসীলসংৱৰেনা’’তি. অত্তাপি মং উপৱদেয্যাতিআদি পাণাতিপাতে আদীনৱদস্সনং. আদীনৱদস্সিনো হি ততো ওৰমণং. দেসনাৱসেনাতি অঞ্ঞত্থ সুত্তে অভিধম্মে চ দসসু সংযোজনেসু পঞ্চসু নীৱৰণেসু দেসনাৱসেন অপৰিযাপন্নম্পি সংযোজনন্তিপি নীৱৰণন্তিপি ইধ ৱুত্তং. কস্মা? তদত্থসম্ভৱতো. তেনাহ – ‘‘ৱট্টবন্ধনট্ঠেন হিতপ্পটিচ্ছাদনট্ঠেন চা’’তি, পাণাতিপাতো হি অপাণাতিপাতপচ্চযং হিতং পটিচ্ছাদেন্তোৱ উপ্পজ্জতীতি. একো অৱিজ্জাসৱোতি ইদং সহজাতৱসেন ৱুত্তং, উপনিস্সযৱসেন পন ইতৰেসম্পি আসৱানং যথাৰহং সম্ভৱো ৱেদিতব্বো. পাণাতিপাতী হি পুগ্গলো ‘‘তপ্পচ্চযং অত্থং কৰিস্সামী’’তি কামে পত্থেতি. দিট্ঠিং গণ্হাতি, ভৱৱিসেসং পচ্চাসীসতি. তত্থ উপ্পন্নং ৱিহনতি বাধতীতি ৱিঘাতো, দুক্খং, পৰিড়াহনং অনত্থুপ্পাদৱসেন উপতাপনং পৰিড়াহো, অযমেতেসং ৱিসেসো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ৱাৰেসু. ইমিনা উপাযেনাতি অতিদেসেন পন পৰিগ্গহিতো অত্থো পৰতো আগমিস্সতীতি.

৩৪-৪০. ইমস্মিং পদেতি এতেন সত্তসুপি ৱাৰেসু তথা আগতং পদং সামঞ্ঞতো গহিতং. তেনাহ ‘‘ইমিনা’’তিআদি. ৰোসনং কাযিকং ৱাচসিকঞ্চাতি তপ্পটিপক্খো অৰোসোপি তথা দুৱিধোতি আহ ‘‘কাযিকৱাচসিকসংৱৰেনা’’তি. যথা অভিজ্ঝা লোভো, অনভিজ্ঝা অলোভো, এৱং অকোধূপাযাসো অব্যাপাদো, সংৱৰে সুখন্তি সংৱৰোতি দট্ঠব্বো, অনতিলোভো পন সতিসংৱৰে, অনতিমানো ঞাণসংৱৰে সঙ্গহং গচ্ছতীতি দট্ঠব্বং. ইমেসু পন পদেসু এৱং সব্বৱাৰেসু যোজনা কাতব্বাতি সম্বন্ধো.

এৱং আসৱুপ্পত্তি ৱেদিতব্বাতি এত্থ ৱুত্তস্সপি একজ্ঝং ৱুচ্চমানত্তা ‘‘পুন অযং সঙ্খেপৱিনিচ্ছযো’’তি ৱুত্তং. অসম্মোহত্থং আৰম্মণস্স. পুৰিমেসু তাৱ চতূসু ৱাৰেসু ৱিৰমিতুং ন সক্কোমীতি ৱত্তব্বং. ‘‘অত্তাপি মং উপৱদেয্যা’’তি এতস্স পদস্স অত্থৱণ্ণনাযং ‘‘ন সক্কোমী’’তি, ‘‘অনুৱিজ্জাপি মং ৱিঞ্ঞূ গৰহেয্যু’’ন্তি এতস্স পদস্স অত্থৱণ্ণনাযং ‘‘ন সক্কোতী’’তি ৱত্তব্বং, ইমিনা নযেন পচ্ছিমেসুপি চতূসু যথাৰহং যোজনা ৱেদিতব্বা. অতিমানে ভৱাসৱঅৱিজ্জাসৱাতি ৱুত্তং মানেন সহ দিট্ঠিযা অনুপ্পজ্জনতো, অতিমানো পন কামৰাগেনপি উপ্পজ্জতেৱাতি ‘‘অতিমানে কামাসৱঅৱিজ্জাসৱা’’তি ৱত্তব্বং সিযা, স্ৱাযং নযো ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যোতি ন দস্সিতো. পাতিমোক্খসংৱৰসীলং কথিতং আদিতো চতূহি ছট্ঠেন ৱাতি পঞ্চহি ৱাৰেহি, সেসেহি তীহি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো পটিসঙ্খাপহানং, সব্বেহিপি পন ভিক্খুভাৱে ঠিতস্স গিহিৱোহাৰসমুচ্ছেদো কথিতো. তত্থ সব্বত্থ ৱত্তং ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ ময্হং কাতুং নপ্পতিৰূপ’’ন্তি পটিসঙ্খানৱসেন অকৰণং পজহনঞ্চ পটিসঙ্খাপহানং.

কামাদীনৱকথাৱণ্ণনা

৪২. উপসুম্ভেয্যাতি এত্থ উপ-সদ্দো সমীপত্থো, সুম্ভনং ৱিক্খেপনং. তেনেৱ তমেনন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ – ‘‘তস্স সমীপে খিপেয্যা’’তি, তস্স কুক্কুৰস্স সমীপে অট্ঠিকঙ্কলং খিপেয্যাতি অত্থো. নিম্মংসত্তা কঙ্কলন্তি ৱুচ্চতীতি ইমিনা ৱিগতমংসায অট্ঠিকঙ্কলিকায উৰট্ঠিম্হি ৱা পিট্ঠিকণ্টকে ৱা সীসট্ঠিম্হি ৱা কঙ্কল-সদ্দো নিৰুড়্হোতি দস্সেতি. সুনিক্কন্তন্তি নিল্লিখিতং কত্ৱাৱ নিব্বিসেসং লিখিতং.

একত্তুপট্ঠানস্স অজ্ঝুপেক্খনৱসেন পৱত্তিযা একত্তা. তেনাহ ‘‘চতুত্থঝানুপেক্খা’’তি. যস্মা পনস্স আৰম্মণম্পি একসভাৱমেৱ, তস্মা আহ ‘‘সা হী’’তিআদি. লোকামিসসঙ্খাতাতি অপৰিঞ্ঞাতৱত্থুনা লোকেন আমসিতব্বতো, লোকে ৱা আমিসোতি সঙ্খং গতায ৱসেন কামগুণানং কামভাৱো চ আমিসভাৱো চ, সো এৱ নিপ্পৰিযাযতো আমিসন্তি ৱত্তব্বতং অৰহতি. কামগুণামিসাতি কামগুণে ছন্দৰাগা. গহণট্ঠেন ভুসং আদানট্ঠেন.

৪৩. ডযনং আকাসেন গমনন্তি আহ ‘‘উপ্পতিত্ৱা গচ্ছেয্যা’’তি. গিজ্ঝাদীনং ৱাসিফৰসু ন হোতীতি আহ – ‘‘মুখতুণ্ডকেন ডসন্তা তচ্ছেয্যু’’ন্তি. ৱিস্সজ্জেয্যুন্তি এত্থ ‘‘ৱিস্সজ্জন’’ন্তি আকড্ঢনং অধিপ্পেতং অনেকত্থত্তা ধাতূনং, আকড্ঢনঞ্চ অনুবন্ধিত্ৱা পাতনন্তি আহ ‘‘মংসপেসিং নখেহি কড্ঢিত্ৱা পাতেয্যু’’ন্তি.

৪৭. পুৰিসস্স আৰোহনযোগ্যং পোৰিসেয্যং.

৪৮. সম্পন্নং সুন্দৰং ফলমস্সাতি সম্পন্নফলং. ফলূপপন্নন্তি ফলেহি উপেতন্তি আহ ‘‘বহুফল’’ন্তি.

৫০. সুৱিদূৰৱিদূৰেতি অৰিযস্স ৱিনযে ৱোহাৰসমুচ্ছেদতো সুট্ঠু ৱিদূৰভূতে এৱ ৱিদূৰে অহং ঠিতো. কস্সচি নাম অত্থস্সপি অজাননতো ন আজানন্তীতি অনাজানীযাতি কত্তুসাধনমস্স দস্সেন্তো অজাননকেতি অজানন্তভোজনসীসেন তেসং দাতব্বপচ্চযে ৱদতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

পোতলিযসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.