৩. সেখসুত্তৱণ্ণনা

২২. সন্থাগাৰন্তি অত্থানুসাসনাগাৰং. তেনাহ – ‘‘উয্যোগকালাদীসূ’’তিআদি. আদি-সদ্দেন মঙ্গলমহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সন্থম্ভন্তীতি ৱিস্সমন্তি, পৰিস্সমং ৱিনোদেন্তীতি অত্থো. সহাতি সন্নিৱেসৱসেন একজ্ঝং. সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তি এতস্মিং অত্থে ত্থ-কাৰস্স ন্থ-কাৰং কত্ৱা সন্থাগাৰন্তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সন্থৰন্তীতি সম্মন্তনৱসেন তিট্ঠন্তি.

তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতীতি বুদ্ধৱচনস্স আগমনসীসেন অৰিযফলধম্মানম্পি আগমনং ৱুত্তমেৱ, তিযামৰত্তিং তত্থ ৱসন্তানং ফলসমাপত্তিৱড়ঞ্জনং হোতীতি. তস্মিঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘে কল্যাণপুথুজ্জনা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেন্তা হোন্তীতি চে? অৰিযমগ্গধম্মানং তত্থ আগমনং হোতিযেৱ.

অল্লগোমযেনাতি অচ্ছেন অল্লগোমযৰসেন. ওপুঞ্ছাপেত্ৱাতি ৱিলিম্পিত্ৱা. চতুজ্জাতিযগন্ধেহীতি তগৰকুঙ্কুমযৱনপুপ্ফতমালপত্তানি পিসিত্ৱা কতগন্ধেহি নানাৱণ্ণেতি নীলাদিৱসেন নানাৱণ্ণে, ন ভিত্তিৱিসেসৱসেন. ভিত্তিৱিসেসৱসেন পন নানাসণ্ঠানৰূপমেৱ. মহাপিট্ঠিককোজৱকেতি হত্থিপিট্ঠীসু অত্থৰিতব্বতায মহাপিট্ঠিকাতি লদ্ধসমঞ্ঞে কোজৱেতি ৱদন্তি. কুত্তকে পন সন্ধাযেতং ৱুত্তং হত্থত্থৰণা হত্থিৰূপৱিচিত্তা. অস্সত্থৰকসীহত্থৰকাদযোপি অস্সসীহৰূপাদিৱিচিত্তা এৱ অত্থৰকা, চিত্তত্থৰকং নানাৰূপেহি চেৱ নানাৱিধমালাকম্মাদীহি চ ৱিচিত্তং অত্থৰকং.

উপধানন্তি অপস্সযনং উপদহিত্ৱাতি অপস্সযযোগ্গভাৱেন ঠপেত্ৱা গন্ধেহি কতমালা গন্ধদামং, তমালপত্তাদীহি কতং পত্তদামং. আদি-সদ্দেন হিঙ্গুলতক্কোলজাতিফলজাতিপুপ্ফাদীহি কতদামং সঙ্গণ্হাতি. পল্লঙ্কাকাৰেন কতপীঠং পল্লঙ্কপীঠং, তীসু পস্সেসু, একপস্সে এৱ ৱা সউপস্সযং অপস্সযপীঠং, অনপস্সযং মুণ্ডপীঠং যোজনাৱট্টেতি যোজনপৰিক্খেপে.

সংৱিধাযাতি অন্তৰৱাসকস্স কোণপদেসঞ্চ ইতৰপদেসঞ্চ সমং কত্ৱা ৱিধায. তেনাহ – ‘‘কত্তৰিযা পদুমং কন্তন্তো ৱিযা’’তি তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তোতি এত্থ চ যস্মা বুদ্ধানং ৰূপসম্পদা ৱিয আকপ্পসম্পদাপি পৰমুক্কংসগতা, তস্মা তদা ভগৱা এৱং সোভতীতি দস্সেন্তো ‘‘সুৱণ্ণপামঙ্গেনা’’তিআদিমাহ, তত্থ অসমেন বুদ্ধৱেসেনাতিআদিনা তদা ভগৱা বুদ্ধানুভাৱস্স নিগুহণে কাৰণাভাৱতো তত্থ সন্নিপতিতদেৱমনুস্সনাগযক্খগন্ধব্বাদীনং পসাদজননত্থং অত্তনো সভাৱপকতিকিৰিযাযেৱ কপিলৱত্থুং পাৱিসীতি দস্সেতি. বুদ্ধানং কাযপ্পভা নাম পকতিযা অসীতিহত্থমত্তমেৱ পদেসং ফৰতীতি আহ – ‘‘অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসী’’তি নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সৰানং ৱসেন ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো.

সব্বপালিফুল্লোতি মূলতো পট্ঠায যাৱ অগ্গা ফুল্লো ৱিকসিতো. পটিপাটিযা ঠপিতানন্তিআদি পৰিকপ্পূপমা. যথা তং…পে… অলঙ্কতং অঞ্ঞো ৱিৰোচতি, এৱং ৱিৰোচিত্থ, সমতিংসায পাৰমিতাহি অভিসঙ্খতত্তা এৱং ৱিৰোচিত্থাতি ৱুত্তং হোতি. পঞ্চৱীসতিযা নদীনন্তি গঙ্গাদীনং চন্দভাগাপৰিযোসানানং পঞ্চৱীসতিযা মহানদীনং. সম্ভিজ্জাতি সম্ভেদং মিস্সীভাৱং পত্ৱা মুখদ্ৱাৰেতি সমুদ্দং পৱিট্ঠট্ঠানে.

দেৱমনুস্সনাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনং অক্খীনীতি চেতং পৰিকপ্পনৱসেন ৱুত্তং. সহস্সেনাতি পদসহস্সেন, ভাণৱাৰপ্পমাণেন গন্থেনাতি অত্থো.

কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰন্তি অত্তনো গুণৱিসেসেহি পথৱীকম্পং উপ্পাদেন্তো, এৱংভূতোপি অহেঠযন্তো পাণানি. সব্বদক্খিণত্তা বুদ্ধানং দক্খিণং পঠমং পাদং উদ্ধৰন্তো. সমং সম্ফুসতে ভূমিং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায. যদিপি ভূমিং সমং ফুসতি, ৰজসানুপলিপ্পতি সুখুমত্তা ছৱিযা. নিন্নট্ঠানং উন্নমতীতিআদি বুদ্ধানং সুপ্পতিট্ঠিতপাদসঙ্খাতস্স মহাপুৰিসলক্খণপটিলাভস্স নিস্সন্দফলং. নাতিদূৰে উদ্ধৰতীতি অতিদূৰে ঠপেতুং ন উদ্ধৰতি. নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপন্তি অচ্চাসন্নে চ ঠানে অনিক্খিপন্তো নিয্যাতি. হাসযন্তো সদেৱকে লোকে তোসযন্তো. চতূহি পাদেহি চৰতীতি চতুচাৰী.

বুদ্ধানুভাৱস্স পকাসনৱসেন গতত্তা ৱণ্ণকালো নাম কিৰেস. সৰীৰৱণ্ণে ৱা গুণৱণ্ণে ৱা কথিযমানে দুক্কথিতন্তি ন ৱত্তব্বং. কস্মা? অপৰিমাণৱণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, বুদ্ধগুণসংৱণ্ণনা জানন্তস্স যথাধম্মসংৱণ্ণনংযেৱ অনুপৱিসতীতি.

দুকূলচুম্বটকেনাতি গন্থিত্ৱা গহিতদুকূলৱত্থেন, নাগৱিক্কন্তচৰণোতি হত্থিনাগসদিসপদনিক্খেপো. সতপুঞ্ঞলক্খণোতি অনেকসতপুঞ্ঞনিম্মিতমহাপুৰিসলক্খণো মণিৱেৰোচনো যথাতি অতিৱিয ৱিৰোচমানো মণি ৱিয ৱেৰোচনো নাম একো মণিৱিসেসোতি কেচি মহাসালোৱাতি মহন্তো সালৰুক্খো ৱিয, কোৱিড়াৰাদিমহাৰুক্খো ৱিয ৱা পদুমো কোকনদো যথাতি কোকনদসঙ্খাতং মহাপদুমং ৱিয, ৱিকসমানপদুমং ৱিয ৱা.

আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিযাতিআদি তস্সা পকিণ্ণককথায অঞ্ঞেসং দুক্কৰভাৱদস্সনঞ্চেৱ সুণন্তানং অচ্চন্তসুখাৱহভাৱদস্সনঞ্চ পথৱীজং আকড্ঢেন্তো ৱিযাতি নাড়িযন্তং যোজেত্ৱা মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলে পপ্পটকোজং উদ্ধংমুখং কত্ৱা আকড্ঢেন্তো ৱিয যোজনিকন্তি যোজনপ্পমাণং মধুভণ্ডন্তি মধুপটলং.

মহন্তন্তি উড়াৰং. সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতীতি সব্বমেৱ পচ্চযজাতং আৱাসদাযকেন দিন্নমেৱ হোতি. তথাহি দ্ৱে তযো গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আৰামং পৱিসিত্ৱা ন্হাযিত্ৱা পটিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৱা উট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহৰিত্ৱা পক্খিত্তং ৱিয হোতি. বহি ৱিচৰন্তস্স চ কাযে ৱণ্ণধাতু ৱাতাতপেহি কিলমতি, পটিস্সযং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায মুহুত্তং নিসিন্নস্স ৱিসভাগসন্ততি ৱূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৱণ্ণধাতু আহৰিত্ৱা পক্খিত্তা ৱিয হোতি, বহি ৱিচৰন্তস্স চ পাদে কণ্টকো ৱিজ্ঝতি, খাণু পহৰতি, সৰীসপাদিপৰিস্সযো চেৱ চোৰভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পটিস্সযং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায নিপন্নস্স পন সব্বে পৰিস্সযা ন হোন্তি, অজ্ঝযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তস্স উপসমসুখং উপ্পজ্জতি বহিদ্ধা ৱিক্খেপাভাৱতো, বহি ৱিচৰন্তস্স চ কাযে সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৱিসনক্খণে মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খিপসাদো আহৰিত্ৱা পক্খিত্তো ৱিয হোতি, দ্ৱাৰৱাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি, এতস্মিম্পি চ আৱাসে ৱসন্তং দিস্ৱা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘আৱাসদানস্মিং দিন্নে সব্বং দানং দিন্নমেৱ হোতী’’তি. ভূমট্ঠক…পে… ন সক্কাতি অযমত্থো মহাসুদস্সনৱত্থুনা (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো.

সীতন্তি (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.২৯৫; সং. নি. টী. ২.৪.২৪৩) অজ্ঝত্তধাতুক্খোভৱসেন ৱা বহিদ্ধউতুৱিপৰিণামৱসেন ৱা উপ্পজ্জনকসীতং. উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং. তস্স পন দৱদাহাদীসু সম্ভৱো দট্ঠব্বো. পটিহন্তীতি পটিবাহতি. যথা তদুভযৱসেন কাযচিত্তানং বাধনানি ন হোন্তি, এৱং কৰোতি. সীতুণ্হব্ভাহতে হি সৰীৰে ৱিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি. ৱাড়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিৱাড়মিগে. গুত্তসেনাসনঞ্হি পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায নিসিন্নস্স তে পৰিস্সযা ন হোন্তি. সৰীসপেতি যে কেচি সৰন্তা গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে. মকসেতি নিদস্সনমেতং, ডংসাদীনং এতেনেৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সিসিৰেতি সীতকালৱসেন সত্তাহৱদ্দলিকাদিৱসেন চ উপ্পন্নে সিসিৰসম্ফস্সে. ৱুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৱস্সৱুট্ঠিযো পটিহনতীতি যোজনা.

ৱাতাতপো ঘোৰোতি ৰুক্খগচ্ছাদীনং উম্মূলভঞ্জনৱসেন পৱত্তিযা ঘোৰো সৰজঅৰজাদিভেদো ৱাতো চেৱ গিম্হপৰিড়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোৰো সূৰিযাতপো চ. পটিহঞ্ঞতীতি পটিবাহীযতি. লেণত্থন্তি নানাৰম্মণতো চিত্তং নিৱত্তেত্ৱা পটিসল্লানাৰামত্থং. সুখত্থন্তি ৱুত্তপৰিস্সযাভাৱেন ফাসুৱিহাৰত্থং. ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসাৰম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিজ্ঝাযিতুং. ৱিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিতো সব্বসঙ্খাৰে সম্মসিতুং.

ৱিহাৰেতি পটিস্সযে. কাৰযেতি কাৰাপেয্য. ৰম্মেতি মনোৰমে নিৱাসসুখে. ৱাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কাৰেত্ৱা পন এত্থ ৱিহাৰেসু বহুস্সুতে সীলৱন্তে কল্যাণধম্মে নিৱাসেয্য. তে নিৱাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি, এৱং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৱত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মফলানং ৰতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.

ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞূপকাৰতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ তেতি বহুস্সুতা তস্সাতি উপাসকস্স. ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৱট্টদুক্খপনুদনং ধম্মং দেসেন্তি. যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো পুগ্গলো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মাপটিপজ্জনেন জানিত্ৱা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৱো হুত্ৱা পৰিনিব্বাযতি.

পূজাসক্কাৰৱসেনেৱ পঠমযামো খেপিতো, ভগৱতো দেসনায অপ্পাৱসেসো মজ্ঝিমযামো গতোতি পাড়িযং ‘‘বহুদেৱ ৰত্তি’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অতিৰেকতৰং দিযড্ঢযাম’’ন্তি. সন্দস্সেসীতি আনিসংসং দস্সেসি, আৱাসদানপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং সুত্ৱা ততো পৰং, ‘‘মহাৰাজ, ইতিপি সীলং, ইতিপি সমাধি, ইতিপি পঞ্ঞা’’তি সীলাদিগুণে তেসং সম্মা দস্সেসি, হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয পচ্চক্খতো পকাসেসি. সমাদপেসীতি ‘‘এৱং সীলং সমাদাতব্বং, সীলে পতিট্ঠিতেন এৱং সমাধি, এৱং পঞ্ঞা ভাৱেতব্বা’’তি যথা তে সীলাদিগুণে আদিযন্তি, তথা গণ্হাপেসি. সমুত্তেজেসীতি যথা সমাদিন্নং সীলং সুৱিসুদ্ধং হোতি, সমথৱিপস্সনা চ ভাৱিযমানা যথা সুট্ঠু ৱিসোধিতা উপৰিৱিসেসাৱহা হোন্তি, এৱং চিত্তং সমুত্তেজেসি নিসামনৱসেন ৱোদাপেসি. সম্পহংসেসীতি যথানুসিট্ঠং ঠিতসীলাদিগুণেহি সম্পতি লদ্ধগুণানিসংসেহি চেৱ উপৰি লদ্ধব্বফলৱিসেসেহি চ উপৰিচিত্তং সম্মা পহংসেসি, লদ্ধস্সাসৱসেন সুট্ঠু তোসেসি. এৱমেতেসং পদানং অত্থো ৱেদিতব্বো.

সমুদাযৱচনোপি অসীতিমহাথেৰ-সদ্দো তদেকদেসেপি নিৰুড়্হোতি আহ ‘‘অসীতিমহাথেৰেসু ৱিজ্জমানেসূ’’তি. আনন্দত্থেৰোপি হি অন্তোগধো এৱাতি. সাকিযমণ্ডলেতি সাকিযৰাজসমূহে.

পটিপদায নিযুত্তত্তা পাটিপদো. তেনাহ – ‘‘পটিপন্নকো’’তি. সিক্খনসীলতাদিনা সেখো, ওধিসো সমিতপাপতায সমণো. সেখো পাটিপদো পটিপজ্জনপুগ্গলাধিট্ঠানেন পটিপদাদেসনং নিযমেন্তো পটিপদায পুগ্গলং নিযমেতি নামাতি ‘‘পটিপদায পুগ্গলং নিযমেত্ৱা দস্সেতী’’তি. সেখপ্পটিপদা সাসনে মঙ্গলপটিপদা সম্মদেৱ অসেৱিতব্বপৰিৱজ্জনেন সেৱিতব্বসমাদানেন উক্কংসৱত্থূসু চ ভাৱতো অসেখধম্মপাৰিপূৰিযা আৱহত্তা চ ৱড্ঢমানকপটিপদা. অকিলমন্তাৱ সল্লক্খেস্সন্তীতি ইদং তদা তেসং অসেখভূমিঅধিগমায অযোগ্যতায ৱুত্তং. অকিলমন্তাৱাতি ইমিনা পটিসম্ভিদাপ্পত্তস্সপি অনধিগতমগ্গসঞ্ঞাপনা ভাৰিযাতি দস্সেতি. ওসটাতি অনুপ্পৱিট্ঠা. সকলং ৱিনযপিটকং কথিতমেৱ হোতি তস্স সীলকথাবাহুল্লতো সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তীহি পিটকেহীতি কৰণত্থে কৰণৱচনং. তেন তংতংপিটকানং তস্সা তস্সা সিক্খায সাধকতমভাৱং দস্সেতি.

পিট্ঠিৱাতো উপ্পজ্জতি উপাদিন্নকসৰীৰস্স তথাৰূপত্তা সঙ্খাৰানঞ্চ অনিচ্চতায দুক্খানুবন্ধত্তা. অকাৰণং ৱা এতন্তি যেনাধিপ্পাযেন ৱুত্তং, তমেৱ অধিপ্পাযং ৱিৱৰিতুং ‘‘পহোতী’’তিআদি ৱুত্তং. চতূহি ইৰিযাপথেহি পৰিভুঞ্জিতুকামো অহোসি সক্যৰাজূনং অজ্ঝাসযৱসেন. তথা হি ৱক্খতি ‘‘সত্থাপি তদেৱ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা নিপজ্জীতী’’তি. যদি এৱং ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতী’’তি ইদং কথন্তি আহ ‘‘উপাদিন্নকসৰীৰঞ্চ নামা’’তিআদি.

২৩. ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন…পে… সম্পন্নো’’তিআদীসু (ৱিভ. ৫১১) সমন্নাগতত্থো সম্পন্ন-সদ্দো, ইধ পন পাৰিপূৰিঅত্থোতি দস্সেতুং ‘‘পৰিপুণ্ণসীলোতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. যো পন সম্পন্নসীলোযেৱ, সো পৰিপুণ্ণসীলো. পৰিসুদ্ধঞ্হি সীলং ‘‘পৰিপুণ্ণ’’ন্তি ৱুচ্চতি, ন সবলং কম্মাসং ৱা. সুন্দৰধম্মেহীতি সোভনধম্মেহি. যস্মিং সন্তানে উপ্পন্না তস্স সোভনভাৱতো. তেহি সপ্পুৰিসভাৱসাধনতো সপ্পুৰিসানং ধম্মেহি.

২৪. ইমিনা এত্তকেন ঠানেনাতি ‘‘ইধ, মহানাম, অৰিযসাৱকো’’তি আৰভিত্ৱা যাৱ ‘‘অকসিৰলাভী’’তি পদং ইমিনা এত্তকেন উদ্দেসপদেন মাতিকং ঠপেত্ৱা. পটিপাটিযাতি উদ্দেসপটিপাটিযা. এৱমাহাতি ‘‘এৱং কথঞ্চ, মহানামা’’তিআদিনা ইদানি ৱুচ্চমানেন দস্সিতাকাৰেন আহ.

২৫. হিৰীযতীতি লজ্জীযতি পীড়ীযতি. যস্মা হিৰী পাপজিগুচ্ছনলক্খণা, তস্মা ‘‘জিগুচ্ছতীতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. ওত্তপ্পতীতি উত্তপ্পতি. পাপুত্ৰাসলক্খণঞ্হি ওত্তপ্পং. পগ্গহিতৱীৰিযোতি সঙ্কোচং অনাপন্নৱীৰিযো. তেনাহ ‘‘অনোসক্কিতমানসো’’তি. পহানত্থাযাতি সমুচ্ছিন্দনত্থায. কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদা নাম অধিগমো এৱাতি আহ ‘‘পটিলাভত্থাযা’’তি. সতিনেপক্কেনাতি সতিযা নেপক্কেন তিক্খৱিসদসূৰভাৱেন. অট্ঠকথাযং পন নেপক্কং নাম পঞ্ঞাতি অধিপ্পাযেন ‘‘সতিযা চ নিপকভাৱেন চা’’তি অত্থো ৱুত্তো, এৱং সতি অঞ্ঞো নিদ্দিট্ঠো নাম হোতি. সতিমাতি চ ইমিনাৱ ৱিসেসা সতি গহিতা, পৰতো ‘‘চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা’’তি সতিকিচ্চমেৱ নিদ্দিট্ঠং, ন পঞ্ঞাকিচ্চং, তস্মা সতিনেপক্কেনাতি সতিযা নেপক্কভাৱেনাতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. তেনেৱ হি পচ্চযৱিসেসৱসেন অঞ্ঞধম্মনিৰপেক্খো সতিযা বলৱভাৱো. তথা হি ঞাণৱিপ্পযুত্তচিত্তেনপি অজ্ঝযনসম্মসনানি সম্ভৱন্তি.

চেতিযঙ্গণৱত্তাদীতি আদি-সদ্দেন বোধিযঙ্গণৱত্তাদীনি সঙ্গণ্হাতি. অসীতিমহাৱত্তপটিপত্তিপূৰণন্তি এত্থ অসীতিৱত্তপটিপত্তিপূৰণং মহাৱত্তপটিপত্তিপূৰণন্তি ৱত্তপটিপত্তিপূৰণ-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. তত্থ মহাৱত্তানি (ৱিভ. মূলটী. ৪০৬) নাম ৱত্তখন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো) ৱুত্তানি আগন্তুকৱত্তং আৱাসিকং গমিকং অনুমোদনং ভত্তগ্গং পিণ্ডচাৰিকং আৰঞ্ঞিকং সেনাসনং জন্তাঘৰং ৱচ্চকুটি উপজ্ঝাযং সদ্ধিৱিহাৰিকং আচৰিযং অন্তেৱাসিকৱত্তন্তি চুদ্দস. ততো অঞ্ঞানি পন কদাচি তজ্জনীযকম্মকতাদিকালে পাৰিৱাসিকাদিকালে চ চৰিতব্বানি অসীতি খুদ্দকৱত্তানি সব্বাসু অৱত্থাসু ন চৰিতব্বানি, তস্মা মহাৱত্তেসু, অগ্গহিতানি. তত্থ ‘‘পাৰিৱাসিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি আৰভিত্ৱা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং…পে… ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৮১) ৱুত্তানি পকভত্তে চৰিতব্বৱত্তাৱসানানি ছসট্ঠি, ততো পৰং ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা পাৰিৱাসিকৱুড্ঢতৰেন ভিক্খুনা সদ্ধিং মূলাযপটিকস্সনাৰহেন মানত্তাৰহেন মানত্তচাৰিকেন অব্ভানাৰহেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৱাসে ৱত্তব্ব’’ন্তিআদীনি (চূড়ৱ. ৮২) পকতত্তে চৰিতব্বেহি অনঞ্ঞত্তা ৱিসুং ৱিসুং অগণেত্ৱা পাৰিৱাসিকৱুড্ঢতৰাদীসু পুগ্গলন্তৰেসু চৰিতব্বত্তা তেসং ৱসেন সম্পিণ্ডেত্ৱা একেকং কত্ৱা গণিতব্বানি পঞ্চাতি একসত্ততিৱত্তানি, উক্খেপনিযকম্মকতৱত্তেসু ৱত্তপঞ্ঞাপনৱসেন ৱুত্তং – ‘‘ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং…পে… ন্হানে পিট্ঠিপৰিকম্মং সাদিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৫১) ইদং অভিৱাদনাদীনং অসাদিযনং একং, ‘‘ন পকতত্তো ভিক্খু সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসিতব্বো’’তিআদীনি চ দসাতি এৱমেতানি দ্ৱাসীতি. এতেস্ৱেৱ পন কানিচি তজ্জনীযকম্মাদিৱত্তানি কানিচি পাৰিৱাসিকাদিৱত্তানীতি অগ্গহিতগ্গহণেন দ্ৱাসীতি, এৱং অপ্পকং পন ঊনমধিকং ৱা গণনুপগং ন হোতীতি ইধ ‘‘অসীতি’’চ্চেৱ ৱুত্তং. অঞ্ঞত্থ পন অট্ঠকথাপদেসে ‘‘দ্ৱাসীতি খন্ধকৱত্তানী’’তি ৱুচ্চতি.

সক্কচ্চং উদ্দিসনং সক্কচ্চং উদ্দিসাপনন্তি পচ্চেকং সক্কচ্চং-সদ্দো যোজেতব্বো. উদ্দিসনং উদ্দেসগ্গহণং. ধম্মোসাৰণং ধম্মস্স উচ্চাৰণং. ধম্মদেসনা –

‘‘আদিম্হি সীলং দেসেয্য, মজ্ঝে ঝানং ৱিপস্সনং;

পৰিযোসানে চ নিব্বানং, এসা কথিকসণ্ঠিতী’’তি. (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৯০; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৪.২৪৬) –

এৱং কথিতলক্খণা ধম্মকথা. উপগন্ত্ৱা নিসিন্নস্স যস্স কস্সচি গহট্ঠস্স পব্বজিতস্স ৱা তঙ্খণানুৰূপা ধম্মী কথা উপনিসিন্নকথা. ভত্তানুমোদনকথা অনুমোদনিযা. সৰিতাতি এত্থ ন কেৱলং চিৰকতচিৰভাসিতানং সৰণমনুস্সৰণমত্তং অধিপ্পেতং, অথ খো তথাপৱত্তৰূপাৰূপধম্মানং পৰিগ্গহমুখেন পৱত্তৱিপস্সনাচাৰে সতিসম্বোজ্ঝঙ্গসমুট্ঠাপনন্তি দস্সেতুং ‘‘তস্মিং কাযেন চিৰকতে’’তিআদি ৱুত্তং. সকিম্পি সৰণেনাতি একৱাৰং সৰণেন. পুনপ্পুনং সৰণেনাতি অনু অনু সৰণেন. সতিসম্বোজ্ঝঙ্গম্পি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোসগ্গপৰিণামিঞ্চ কত্ৱা সৰন্তো তত্থ তত্থ জৱনৱাৰে সৰণজৱনৱাৰে পৰিত্তজৱনৱসেন অনুস্সৰিতাতি ৱেদিতব্বা.

গতিঅত্থা ধাতুসদ্দা বুদ্ধিঅত্থা হোন্তীতি আহ – ‘‘উদযঞ্চ ৱযঞ্চ পটিৱিজ্ঝিতুং সমত্থাযা’’তি. মিস্সকনযেনাযং দেসনা আগতাতি আহ – ‘‘ৱিক্খম্ভনৱসেন চ সমুচ্ছেদৱসেন চা’’তি. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চেৱা’’তিআদি. ৱিপস্সনাপঞ্ঞায নিব্বেধিকপৰিযাযতো. সা চ খো পদেসিকাতি নিপ্পদেসিকং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘মগ্গপঞ্ঞায পটিলাভসংৱত্তনতো চা’’তি ৱুত্তং. দুক্খক্খযগামিনিভাৱেপি এসেৱ নযো. সম্মাতি যাথাৱতো. অকুপ্পধম্মতায হি মগ্গপঞ্ঞা খেপিতখেপনায ন পুন কিচ্চং অত্থীতি উপাযেন ঞাযেন যা পৱত্তি সা এৱাতি আহ – ‘‘হেতুনা নযেনা’’তি.

২৬. অধিকং চেতো অভিচেতো, মহগ্গতচিত্তং, তস্স পন অধিকতা কামচ্ছন্দাদিপটিপক্খৱিগমেন ৱিসিট্ঠভাৱপ্পত্তি, তন্নিস্সিতানি আভিচেতসিকানি. তেনাহ ‘‘অভিচিত্তং সেট্ঠচিত্তং সিতান’’ন্তি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে ফাসুৱিহাৰভূতানং. তেহি পন সমঙ্গিতক্খণে যস্মা ৱিৱেকজং পীতিসুখং সমাধিজং পীতিসুখং অপীতিজং সতিপাৰিসুদ্ধিঞাণসুখঞ্চ পটিলভতি ৱিন্দতি, তস্মা আহ – ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখপটিলাভহেতূন’’ন্তি. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতাতি ইমিনা তেসু ঝানেসু সমাপজ্জনৱসীভাৱমাহ, ‘‘নিকামলাভী’’তি পন ৱচনতো আৱজ্জনাধিট্ঠানা পচ্চৱেক্খণৱসিযো চ ৱুত্তা এৱাতি ৱেদিতব্বা. নিদুক্খলাভীতি ইমিনা তেসং ঝানানং সুখপটিপদাখিপ্পাভিঞ্ঞতং দস্সেতি, ৱিপুললাভীতি ইমিনা পগুণতং তপ্পমাণদস্সিতভাৱদীপনতো. তেনাহ ‘‘পগুণভাৱেনা’’তিআদি. সমাপজ্জিতুং সক্কোতি সমাপজ্জনৱসীভাৱতায সাধিতত্তা. সমাধিপাৰিপন্থিকধম্মেতি ৱসীভাৱস্স পচ্চনীকধম্মে. ঝানাধিগমস্স পন পচ্চনীকধম্মা পগেৱ ৱিক্খম্ভিতা, অঞ্ঞথা ঝানাধিগমো এৱ ন সিযা. অকিলমন্তো ৱিক্খম্ভেতুং ন সক্কোতীতি কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতি ৱিসোধেতি, কামাদীনৱপচ্চৱেক্খণাদীহি কামচ্ছন্দাদীনং অঞ্ঞেসং সমাধিপাৰিপন্থিকানং দূৰসমুস্সাৰণং ইধ ৱিক্খম্ভনং ৱিসোধনন্তি ৱেদিতব্বং.

২৭. ৱিপস্সনাহিতায উপৰূপৰিৱিসেসাৱহত্তা ৱড্ঢমানায পুব্বভাগসীলাদিপটিপদায. সা এৱ পুব্বভাগপটিপদা যথাভাৱিততায অৱস্সং ভাৱিনং ৱিসেসং পৰিগ্গহিতত্তা অণ্ডং ৱিযাতি অণ্ডং, কিলেসেহি অদূসিততায অপূতি অণ্ডং এতস্সাতি অপুচ্চণ্ডো, ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ঠিতপুগ্গলো, তস্স ভাৱো অপুচ্চণ্ডতা. ৱিপস্সনাদিঞাণপ্পভেদাযাতি পুব্বেনিৱাসঞাণাদিঞাণপভেদায. তত্থাতি চেতোখিলসুত্তে (ম. নি. ১.১৮৫) ‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, এৱং উস্সোড়্হিপন্নৰসঙ্গসমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অভিনিব্বিদাযা’’তি আগতত্তা উস্সোড়্হিপন্নৰসেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতভাৱোতি এৱং যং ওপম্মসংসন্দনং আগতং, তং ওপম্মসংসন্দনং ইধ ইমস্মিং সেখসুত্তে যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো.

২৮. মহগ্গতাদিভাৱেন হেট্ঠিমানং ঝানানং অনুৰূপম্পি অত্তনো ৱিসেসেন তে উত্তৰিত্ৱা অতিক্কমিত্ৱান ঠিতন্তি অনুত্তৰং, তেনাহ – ‘‘পঠমাদিজ্ঝানেহি অসদিসং উত্তম’’ন্তি. দুতিযাদীসুপি অভিনিব্ভিদাসু. পুব্বেনিৱাসঞাণং উপ্পজ্জমানং যথা অত্তনো ৱিসযপটিচ্ছাদকং কিলেসন্ধকাৰং ৱিধমন্তমেৱ উপ্পজ্জতি, এৱং অত্তনো ৱিসযে কঞ্চি ৱিসেসং কৰোন্তমেৱ উপ্পজ্জতীতি আহ – ‘‘পুব্বেনিৱাসঞাণেন পঠমং জাযতী’’তি, সেসঞাণদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

২৯. চৰণস্মিন্তি পচ্চত্তে ভুম্মৱচনন্তি আহ ‘‘চৰণং নাম হোতীতি অত্থো’’তি. তেনাতি কৰণত্থে কৰণৱচনং অগতপুব্বদিসাগমনে তেসং সাধকতমভাৱতো.

অট্ঠ ঞাণানীতি ইধ আগতানি চ অনাগতানি চ অম্বট্ঠসুত্তাদীসু (দী. নি. ১.২৫৪ আদযো) আগতানি গহেত্ৱা ৱদতি. ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱাতি পুব্বেনিৱাসপটিচ্ছাদকাদিকিলেসতমং ভিন্দিত্ৱা পদালেত্ৱা.

৩০. সনঙ্কুমাৰেনাতি সনন্তনকুমাৰেন. তদেৱ হি তস্স সনন্তনকুমাৰতং দস্সেতুং ‘‘চিৰকালতো পট্ঠাযা’’তি ৱুত্তং. সো অত্তভাৱোতি যেন অত্তভাৱেন মনুস্সপথে ঝানং নিব্বত্তেসি, সো কুমাৰত্তভাৱো, তস্মা ব্ৰহ্মভূতোপি তাদিসেন কুমাৰত্তভাৱেন চৰতি.

জনিতস্মিং-সদ্দো এৱ ই-কাৰস্স এ-কাৰং কত্ৱা ‘‘জনেতস্মি’’ন্তি ৱুত্তো, জনিতস্মিন্তি চ জনস্মিন্তি অত্থো ৱেদিতব্বো. জনিতস্মিন্তি সামঞ্ঞগ্গহণেপি যত্থ চতুৱণ্ণসমঞ্ঞা, তত্থেৱ মনুস্সলোকে. খত্তিযো সেট্ঠোতি লোকসমঞ্ঞাপি মনুস্সলোকেযেৱ, ন দেৱকাযে ব্ৰহ্মকাযে ৱাতি দস্সেতুং ‘‘যে গোত্তপটিসাৰিনো’’তি ৱুত্তং. পটিসৰন্তীতি ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি পতি পতি অত্তনো গোত্তং অনুসৰন্তি পটিজানন্তি ৱাতি অত্থো.

এত্তাৱতাতি ‘‘সাধু সাধু আনন্দা’’তি এত্তকেন সাধুকাৰদানেন. জিনভাসিতং নাম জাতন্তিআদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা থেৰভাসিতং বুদ্ধভাসিতমেৱ নাম জাতং. ‘‘কিম্পনিদং সুত্তং সত্থুদেসনানুৱিধানতো জিনভাসিতং, উদাহু সাধুকাৰদানমত্তেনা’’তি এৱৰূপা চোদনা ইধ অনোকাসা থেৰস্স দেসনায ভগৱতো দেসনানুৱিধানহেতুকত্তা সাধুকাৰদানস্সাতি. যং পনেত্থ অত্থতো অৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সেখসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.