২. অট্ঠকনাগৰসুত্তৱণ্ণনা

১৭. অৱিদূৰেতি ইমিনা পাড়িযং ‘‘ৱেসালিয’’ন্তি ইদং সমীপে ভুম্মৱচনন্তি দস্সেতি. সাৰপ্পত্তকুলগণনাযাতি (অ. নি. টী. ৩.১১.১৬) মহাসাৰমহপ্পত্তকুলগণনায. দসমে ঠানেতি অঞ্ঞে অঞ্ঞেতি দসগণনট্ঠানে. অট্ঠকনগৰে জাতো ভৱো অট্ঠকনাগৰো. কুক্কুটাৰামোতি পাটলিপুত্তে কুক্কুটাৰামো, ন কোসম্বিযং.

১৮. পকতত্থনিদ্দেসো ত-সদ্দোতি তস্স ‘‘ভগৱতা’’তিআদীহি পদেহি সমানাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তস্স যেন অভিসম্বুদ্ধভাৱেন ভগৱা পকতো অধিগতো সুপাকটো চ, তং অভিসম্বুদ্ধভাৱং সদ্ধিং আগমনীযপটিপদায অত্থভাৱেন দস্সেন্তো ‘‘যো সো…পে… অভিসম্বুদ্ধো’’তি আহ. সতিপি ঞাণদস্সন-সদ্দানং ইধ পঞ্ঞাৱেৱচনভাৱে তেন তেন ৱিসেসেন তেসং ৱিসযৱিসেসে পৱত্তিদস্সনত্থং অসাধাৰণঞাণৱিসেসৱসেন ৱিজ্জাত্তযৱসেন ৱিজ্জাঅভিঞ্ঞানাৱৰণঞাণৱসেন সব্বঞ্ঞুতঞাণমংসচক্খুৱসেন পটিৱেধদেসনাঞাণৱসেন চ তদত্থং যোজেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘তেসং তেস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আসযানুসযং জানতা আসযানুসযঞাণেন সব্বং ঞেয্যধম্মং পস্সতা সব্বঞ্ঞুতানাৱৰণঞাণেহি. পুব্বেনিৱাসাদীহীতি পুব্বেনিৱাসাসৱক্খযঞাণেহি. পটিৱেধপঞ্ঞাযাতি অৰিযমগ্গপঞ্ঞায. দেসনাপঞ্ঞায পস্সতাতি দেসেতব্বধম্মানং দেসেতব্বপ্পকাৰং বোধনেয্যপুগ্গলানঞ্চ আসযানুসযচৰিতাধিমুত্তিআদিভেদং ধম্মদেসনাপঞ্ঞায যাথাৱতো পস্সতা. অৰীনন্তি কিলেসাৰীনং, পঞ্চৱিধমাৰানং ৱা, সাসনস্স ৱা পচ্চত্থিকানং অঞ্ঞতিত্থিযানং তেসং পন হননং পাটিহাৰিযেহি অভিভৱনং অপ্পটিভানতাকৰণং অজ্ঝুপেক্খনমেৱ ৱা, কেসিৱিনযসুত্তঞ্চেত্থ নিদস্সনং.

তথা ঠানাট্ঠানাদিৱিভাগং জানতা যথাকম্মূপগসত্তে পস্সতা, সৱাসনানং আসৱানং খীণত্তা অৰহতা, অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিঞ্ঞেয্যাদিতো অৱিপৰীতাৱবোধতো সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৱা তীসু কালেসু অপ্পটিহতঞাণতায জানতা, কাযকম্মাদিৱসেন তিণ্ণং কম্মানং ঞাণানুপৰিৱত্তিতো নিসম্মকাৰিতায পস্সতা, দৱাদীনং অভাৱসাধিকায পহানসম্পদায অৰহতা, ছন্দাদীনং অহানিহেতুভূতায অক্খযপটিভানসাধিকায সব্বঞ্ঞুতায সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৱং দসবলঅট্ঠাৰসআৱেণিকবুদ্ধধম্মৱসেনপি যোজনা কাতব্বা.

১৯. অভিসঙ্খতন্তি অত্তনো পচ্চযেহি অভিসম্মুখভাৱেন সমেচ্চ সম্ভূয্য কতং, স্ৱস্স কতভাৱো উপ্পাদনেন ৱেদিতব্বো, ন উপ্পন্নস্স পটিসঙ্খৰণেনাতি আহ ‘‘উপ্পাদিত’’ন্তি. তে চস্স পচ্চযা চেতনাপধানাতি দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিত’’ন্তি ৱুত্তন্তি ‘‘চেতযিতং পকপ্পিত’’ন্তি অত্থমাহ. অভিসঙ্খতং অভিসঞ্চেতযিতন্তি চ ঝানস্স পাতুভাৱদস্সনমুখেন ৱিদ্ধংসনভাৱং উল্লিঙ্গেতি যঞ্হি অহুত্ৱা সম্ভৱতি, তং হুত্ৱা পটিৱেতি. তেনাহ পাড়িযং ‘অভিসঙ্খত’ন্তিআদি. সমথৱিপস্সনাধম্মে ঠিতোতি সমথধম্মে ঠিতত্তা সমাহিতো ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অনিচ্চানুপস্সনাদীহি নিচ্চসঞ্ঞাদযো পজহন্তো অনুক্কমেন তং অনুলোমঞাণং পাপেতা হুত্ৱা ৱিপস্সনাধম্মে ঠিতো. সমথৱিপস্সনাসঙ্খাতেসু ধম্মেসু ৰঞ্জনট্ঠেন ৰাগো, নন্দনট্ঠেন নন্দীতি. তত্থ সুখুমা অপেক্খা ৱুত্তা, যা ‘‘নিকন্তী’’তি ৱুচ্চতি.

এৱং সন্তেতি এৱং যথাৰুতৱসেন চ ইমস্স সুত্তপদস্স অত্থে গহেতব্বে সতি. সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগো কত্তব্বোতি অনাগামিফলং নিব্বত্তেত্ৱা তদত্থায সমথৱিপস্সনাপি অনিব্বত্তেত্ৱা কেৱলং তত্থ ছন্দৰাগো কত্তব্বো ভৱিস্সতি. কস্মা? তেসু সমথৱিপস্সনাসঙ্খাতেসু ধম্মেসু ছন্দৰাগমত্তেন অনাগামিনা লদ্ধব্বস্স অলদ্ধানাগামিফলেন লদ্ধব্বত্তা তথা সতি তেন অনাগামিফলম্পি লদ্ধব্বমেৱ নাম হোতি. তেনাহ – ‘‘অনাগামিফলং পটিৱিদ্ধং ভৱিস্সতী’’তি. সভাৱতো ৰসিতব্বত্তা অৱিপৰীতো অত্থো এৱ অত্থৰসো. অঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযোতি ৱিনিপাতিকে সন্ধাযাহ. অঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযোতি অসুৰকাযমাহ.

সমথধুৰমেৱ ধুৰং সমথযানিকস্স ৱসেন দেসনায আগতত্তা. মহামালুক্যোৱাদে ‘‘ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰ’’ন্তি পাদকজ্ঝানং কত্ৱা ‘‘সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগত’’ন্তিআদিনা ৱিপস্সনং ৱিত্থাৰেত্ৱা ‘‘সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতী’’তি (ম. নি. ২.১৩৩) আগতত্তা ‘‘মহামালুক্যোৱাদে ৱিপস্সনাৱ ধুৰ’’ন্তি আহ. মহাসতিপট্ঠানসুত্তে (দী. নি. ২.৩৭৩ আদযো; ম. নি. ১.১০৬ আদযো) সব্বত্থকমেৱ তিক্খতৰায ৱিপস্সনায আগতত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱিপস্সনুত্তৰং কথিত’’ন্তি. কাযগতাসতিসুত্তে (ম. নি. ৩.১৫৩-১৫৪) আনাপানজ্ঝানাদিৱসেন সৱিসেসং সমথৱিপস্সনায আগতত্তা ৱুত্তং ‘‘সমথুত্তৰং কথিত’’ন্তি.

অপ্পং যাচিতেন বহুং দেন্তেন উড়াৰপুৰিসেন ৱিয একং ধম্মং পুচ্ছিতেন ‘‘অযম্পি একধম্মো’’তি কথিতত্তা একাদসপি ধম্মা পুচ্ছাৱসেন একধম্মো নাম জাতো পচ্চেকং ৱাক্যপৰিসমাপনঞাযেন. একৱীসতি পব্বানি তেহি বোধিযমানায পটিপদায একৰূপত্তা পটিপদাৱসেন একধম্মো নাম জাতোতি. ইধ ইমস্মিং অট্ঠকনাগৰসুত্তে. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনধম্মানং সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱপ্পত্ততায তত্থ সাৱকানং দুক্কৰন্তি ন চতুত্থাৰুপ্পৱসেনেত্থ দেসনা আগতাতি চতুন্নং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং, হেট্ঠিমানং তিণ্ণং আৰুপ্পানঞ্চ ৱসেন একাদস. পুচ্ছাৱসেনাতি ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে আনন্দ, তেন…পে… সম্মাসম্বুদ্ধেন একধম্মো অক্খাতো’’তি (ম. নি. ২.১৮) এৱং পৱত্তপুচ্ছাৱসেন. অমতুপ্পত্তিযত্থেনাতি অমতভাৱস্স উপ্পত্তিহেতুতায, সব্বানিপি কম্মট্ঠানানি একৰসম্পি অমতাধিগমপটিপত্তিযাতি অত্থো, এৱমেত্থ অগ্গফলভূমি অনাগামিফলভূমীতি দ্ৱেৱ ভূমিযো সৰূপতো আগতা, নানন্তৰিযতায পন হেট্ঠিমাপি দ্ৱে ভূমিযো অত্থতো আগতা এৱাতি দট্ঠব্বা.

২১. পঞ্চ সতানি অগ্ঘো এতস্সাতি পঞ্চসতং. সেসং উত্তানমেৱ.

অট্ঠকনাগৰসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা সমত্তা.