৮. কালিকনিদ্দেসৱণ্ণনা
৮৪. কালিকাতি মজ্ঝন্হিকপচ্ছিমযামসত্তাহযাৱজীৱপ্পৱত্তিসঙ্খাতো কালো এতেসমত্থীতি কালিকা, সব্বেপি খজ্জভোজ্জলেয্যপেয্যসঙ্খাতা অত্থা. তে পন গণনপৰিচ্ছেদতো চত্তাৰো হোন্তি. কিং তে অপ্পটিগ্গহিতাপি সভাৱেনেৱ কালিকৱোহাৰং লভন্তি, উদাহু অঞ্ঞথাপীতি আহ ‘‘পটিগ্গহিতা’’তি, পটিগ্গহিতাযেৱ তে যাৱকালিকাদি কালিকৱোহাৰলাভিনো, নো অঞ্ঞথাতি অধিপ্পাযো. ইদানি তে দস্সেতি ‘‘যাৱকালিক’’ন্তিআদিনা. তত্থ অৰুণুগ্গমনতো যাৱ ঠিতমজ্ঝন্হিকো, তাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বত্তা যাৱ মজ্ঝন্হিকসঙ্খাতো কালো অস্সাতি যাৱকালিকং, পিট্ঠখাদনীযাদিকং ৱত্থু, ঠিতমজ্ঝন্হিকতো পট্ঠায তং পৰিভুঞ্জিতুং ন সক্কা, কালপৰিচ্ছেদজাননত্থং কালত্থম্ভো ৱা যোজেতব্বো, কালন্তৰে ৱা ভত্তকিচ্চং কাতব্বং. যাৱ ৰত্তিযা পচ্ছিমসঙ্খাতো যামো, তাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং নিধেতব্বতো সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. ঠপেত্ৱা উদকং অৱসেসং সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৱজীৱং পৰিহৰিত্ৱা সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতব্বতো জীৱস্স যত্তকো পৰিচ্ছেদো যাৱজীৱং, তং অস্স অত্থীতি যাৱজীৱিকং.
ননু চ অঞ্ঞত্থ ৱিয ‘‘যাৱজীৱিক’’ন্তি এত্থ কালসুতিযা অভাৱে কথং ‘‘চত্তাৰো কালিকা’’তি যুজ্জতীতি? যুজ্জতি, সোগতানং খন্ধৱিনিমুত্তস্সেৱ কালস্সাভাৱতো জীৱসঙ্খাতস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স খন্ধসঙ্গহিতত্তা সোপি কালোযেৱাতি. ননু চেত্থ ‘‘যাৱকালিক’’ন্তিআদিনা নিদ্দিট্ঠানেৱ ‘‘কালিকা’’তি ৱুত্তানি, ‘‘কালিকানী’’তি ৱত্তব্বং সিযাতি? নেদমেৱং ৱিঞ্ঞেয্যং, ‘‘কালিক’’ন্তিআদীনি ৱত্থুসম্বন্ধেন ৱুত্তানি, ‘‘কালিকা’’তি পন সামঞ্ঞন্তৰৱসেন অত্থসদ্দসম্বন্ধেন ৱুত্তন্তি নত্থি ৱিৰোধোতি.
৮৫. ইদানি তেসু ‘‘পিট্ঠ’’ন্তিআদিনা যাৱকালিকং দস্সেতি. তত্থ পিট্ঠং মূলং ফলন্তি পিট্ঠখাদনীযং মূলখাদনীযং ফলখাদনীযঞ্চ. তত্থ সত্তন্নং তাৱ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপৰণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসলবুজঅম্বাটকধোততালপিট্ঠাদিকঞ্চেতি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন ০৩ মনুস্সানং খাদনীযভোজনীযকিচ্চসাধকং পিট্ঠং পিট্ঠখাদনীযং. ‘‘অধোতং তালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠ’’ন্তিআদিনা গণিযমানানং গণনায অন্তো নত্থি, খাদনীযভোজনীযকিচ্চসাধকভাৱোযেৱ পনেতেসং লক্খণং, সুবহুং ৱত্ৱাপি ইমস্মিংযেৱ লক্খণে ঠাতব্বন্তি ন ৱিত্থাৰযাম. এৱং সব্বত্থ. তম্বকতণ্ডুলেয্যাদিমূলং মূলখাদনীযং. পনসলবুজনাড়িকেৰাদিফলং ফলখাদনীযং. খজ্জন্তি সক্খলিমোদকাদিপুব্বণ্ণাপৰণ্ণমযং খাদনীযঞ্চ. গোৰসোতি খীৰদধিতক্কসঙ্খাতো গুন্নং ৰসো চ. ধঞ্ঞভোজনন্তি সানুলোমানং ধঞ্ঞানং ওদনসত্তুকুম্মাসসঙ্খাতভোজনঞ্চ. টীকাযং পন ‘‘সানুলোমানি সত্তধঞ্ঞানি চ পঞ্চৱিধভোজনঞ্চা’’তি ৱুত্তং, তং ন যুত্তং, ধঞ্ঞানং ৱিসুং গহণে পযোজনাভাৱা, পযোজনসম্ভৱে চ ফলগ্গহণেনেৱ তেসং গহণসম্ভৱতো.
যাগুসূপপ্পভুতযোতি যাগু চ সূপঞ্চ, তং পভুতি যেসং তেতি এতে যাৱকালিকা হোন্তীতি সম্বন্ধো. এত্থ চ পভুতি-সদ্দেন মচ্ছমংসসঙ্খাতং ধঞ্ঞভোজনতো অৱসিট্ঠং ভোজনঞ্চ পিট্ঠমূলফলখাদনীযতো অৱসিট্ঠং কন্দখাদনীযং, মুড়ালখাদনীযাদিঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. তেসু দীঘো চ ভিসকন্দাদি ৱট্টো চ উপ্পলকণ্ডাদি কন্দখাদনীযং, পদুমমূলাদি চ তংসদিসং এৰকমূলাদি চ মুড়ালখাদনীযং, তালাদীনং কড়ীৰসঙ্খাতা মত্থকা মত্থকখাদনীযং, উচ্ছুক্খন্ধাদযো নীলুপ্পলাদীনং দণ্ডক্খন্ধকাদি খন্ধখাদনীযং, তম্বকতণ্ডুলেয্যাদীনং পণ্ণং পত্তখাদনীযং, উচ্ছুতচোৱ একো সৰসো তচখাদনীযং, তম্বকসিগ্গুপুপ্ফাদি পুপ্ফখাদনীযং, লবুজট্ঠিপনসট্ঠিআদিকং অট্ঠিখাদনীযং.
৮৬. ‘‘মধূ’’তিআদিনা যামকালিকং দস্সেতি. মধু চ মুদ্দিকা চ সালূকঞ্চ চোচঞ্চ মোচঞ্চ অম্বঞ্চ জম্বু চাতি দ্ৱন্দো. মুদ্দিকা ফলেপি ইত্থিযং, ফলে সেসা নপুংসকে, ‘‘জম্বু’’ ইতি ফলৱাচী নপুংসকসদ্দন্তৰং, ততো জাতং মধুপানাদি মধু…পে… জম্বুজং, তঞ্চ ফাৰুসঞ্চ পানকন্তি যোজনা. তত্থ মধুজং পানং নাম মুদ্দিকানং জাতিৰসং উদকসম্ভিন্নং কত্ৱা কতপানং. তং অত্তনা কতং পুৰেভত্তমেৱ সামিসং নিৰামিসম্পি ৱট্টতি. অনুপসম্পন্নেহি কতং লভিত্ৱা পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্তং পন নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. এস নযো সব্বপানেসু. মুদ্দিকজং পানং নাম মুদ্দিকানং উদকে মদ্দিত্ৱা কতপানং. তথা সেসপানানি যথানুৰূপং ৱেদিতব্বানি, সালূকং ৰত্তুপ্পলাদীনং সালূকং. চোচং অট্ঠিককদলিফলং. মোচং অনট্ঠিকং. ইমানি অট্ঠ পানানি সীতানিপি আদিচ্চপাকানিপি ৱট্টন্তি, অগ্গিপাকানি পন ন ৱট্টন্তি. তেনাহ ‘‘নাগ্গিসন্তত্ত’’ন্তি.
৮৭-৮. অৱসেসানি পন ৱেত্ততিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থকৰমন্দাদিখুদ্দকফলপানানি অট্ঠপানগতিকানেৱ. তেনাহ ‘‘সানুলোমানি ধঞ্ঞানি, ঠপেত্ৱা ফলজো ৰসো’’তি. একস্স পন ৱক্খমানানঞ্চ ‘‘পুপ্ফৰসো’’তিআদীনং ‘‘সীতোদমদ্দিতাদিচ্চপাকো ৱা যামকালিকো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তালনাড়িকেৰপনসলবুজঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিপুসএড়ালুকফলানীতি নৱ মহাফলানি, সব্বঞ্চ অপৰণ্ণং সত্তধঞ্ঞানি অনুলোমেন্তীতি সহ অনুলোমেহীতি সানুলোমানি. সানুলোমধঞ্ঞানং পন ৰসো যাৱকালিকো. ‘‘সানুলোমানি ধঞ্ঞানী’’তি ফলানি ৱিঞ্ঞাযন্তি. ফলসুতিযা ‘‘সেসফলজো’’তি ৱত্তব্বে গম্যমানত্তা ন ৱুত্তং. মধুকপুপ্ফমঞ্ঞত্ৰাতি মধুকপুপ্ফং ঠপেত্ৱা. পক্কডাকজন্তি পক্কেহি যাৱকালিকেহি ডাকেহি জাতং ৰসং. সীতমুদকং সীতোদং, খীৰোদে ৱিয সীতোদে মদ্দিতোতি তপ্পুৰিসো. আদিচ্চ-সদ্দো আতপে ৱত্ততি উপচাৰতোতি আদিচ্চে পাকো যস্সাতি সমাসো.
৮৯. সত্তাহকালিকং দস্সেতি ‘‘সপ্পী’’তিআদিনা. তত্থ সত্তাহকালিকাতি যথাৱুত্তানি সপ্পিআদীনি সত্তাহকালিকানি. ইদানি সপ্পিআদীনি ৱিভজতি ‘‘সপ্পী’’তিআদিনা. তত্থ যেসং গোমহিং সাদীনং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি সপ্পি নামাতি ‘‘সপ্পী’’তিআদিনা সপ্পিলক্খণমাহ. অকপ্পিযমংসসপ্পিনোপি কপ্পিযসম্ভৱে তত্থ সত্তাহাতিক্কমে দুক্কটস্স ৱক্খমানত্তা নিস্সগ্গিযৱত্থুমেৱ চেত্থ দস্সেতুং ‘‘যেসং মংসমৱাৰিত’’ন্তি ৱুত্তং. খীৰাদীসু হি তেসমকপ্পিযং নাম নত্থি. নৱনীতস্স সপ্পিসদিসতায নৱনীতলক্খণং ৱিসুং ন ৱুত্তং. উপৰি সপ্পিপিণ্ডং ঠপেত্ৱা সীতলপাযাসং দেন্তি, যং পাযাসেন অসংসট্ঠং, তং সত্তাহকালিকং, মিস্সিতং পন আদিচ্চপাকং কত্ৱা পৰিস্সাৱিতং, তথা খীৰং পক্খিপিত্ৱা পক্কতেলম্পি, তেসু নৱনীতং নাম নৱুদ্ধটং. তেন কতং পন সপ্পি.
৯০. তিলা চ ৱসা চ এৰণ্ডানি চ মধুকানি চ সাসপা চাতি দ্ৱন্দো. তেহি সম্ভৱো যস্সাতি বাহিৰত্থো, তং তেলং নামাতি অত্থো. খুদ্দা খুদ্দমধুমক্খিকা চ ভমৰা চ খুদ্দভমৰং, খুদ্দজন্তুকত্তা নপুংসকেকৱচনং. মধুং কৰোন্তীতি মধুকৰিযো, তা এৱ মক্খিকা মধুকৰিমক্খিকা, খুদ্দভমৰমেৱ মধুকৰিমক্খিকাতি কম্মধাৰযো. তাহি কতং মধু মধু নামাতি অত্থো. টীকাযং পন ৱিসুং মধুকৰী-সদ্দং ৱিকপ্পেত্ৱা ‘‘দণ্ডকেসু মধুকৰা মধুকৰিমক্খিকা নামা’’তি ৱুত্তং. মধুপটলং ৱা মধুসিত্থকং ৱা সচে মধুনা মক্খিতং, মধুগতিকমেৱ. তুম্বলকানং চীৰিকানঞ্চ নিয্যাসসদিসং মধু পন যাৱজীৱিকং. ৰসো নিক্কসটো আদি যস্সা সা ৰসাদি. আদি-সদ্দেন ফাণিতাদীনং গহণং, সা উচ্ছুৱিকতি. পক্কাতি অৱত্থুকপক্কা ৱা, ফাণিতং ফাণিতং নামাতি অত্থো. সীতূদকেন কতমধুকপুপ্ফফাণিতং পন ফাণিতগতিকমেৱ. অম্বফাণিতাদীনি যাৱকালিকানি. এতানি যথাৱুত্তানি সপ্পিআদীনি পুৰেভত্তং সামিসপৰিভোগেনাপি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন তানি চ পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতানি চ সত্তাহং নিদহিত্ৱা নিৰামিসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বানি.
৯১. ইদানি ওদিস্স অনুঞ্ঞাতৱসায পাকতো ৱিভাগং দস্সেত্ৱা ততো সপ্পিআদীনং দস্সেতুং ‘‘সৱত্থূ’’তিআদিমাহ. তত্থ পুৰেভত্তং সামং ৱা অত্তনা এৱ. ৱা-সদ্দেন পৰেহি ৱা. অমানুসা মনুস্সৱসাৰহিতা. ৱসা অচ্ছাদীনং অকপ্পিযানং, সূকৰাদীনং কপ্পিযানঞ্চ সত্তানং ৱসা. সৱত্থুপক্কা সত্তাহকালিকা হোতীতি সেসো. সৱত্থুপক্কাতি সৱত্থুকং কত্ৱা পক্কা. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – সচে পন ৱসং পুৰেভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা পচিত্ৱা তেলং পৰিস্সাৱিতং সত্তাহানি নিৰামিসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বং. অথ পৰেহি কতং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং, পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ, নো চে, দুক্কটং হোতীতি. কাৰিযে কাৰণোপচাৰেন পনেত্থ ‘‘ৱসা’’তি তেলমেৱ ৱুত্তং, ৱসা পন যাৱকালিকাৱ.
টীকাযং পন ৱসায ‘‘সত্তাহকালিকে আগতট্ঠানং নত্থীতি ৱদন্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তং উপপৰিক্খিতব্ব’’ন্তি ৱসায সত্তাহকালিকত্তমাসংকিযং ৱুত্তং. কিমেত্থ উপপৰিক্খিতব্বং? ভেসজ্জং অনুজানতা ভগৱতা ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানি ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং, তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্বানী’’তি (পাৰা. ৬২২) সপ্পিআদীনমেৱ সত্তাহকালিকত্তং ৱুত্তং. ভেসজ্জক্খন্ধকেপি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তানি পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা কালেপি ৱিকালেপি পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৱ. ২৬০) তানি পঞ্চেৱ ‘‘ভেসজ্জানী’’তি ৱত্ৱা তেলং নিযমতো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱসং কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) ৱুত্তং. ভেসজ্জসিক্খাপদট্ঠকথাযঞ্চ (কঙ্খা. অট্ঠ. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং অঞ্ঞং যং কিঞ্চি ৱস’’ন্তিআদিনা ৱসাতেলস্স ৱিধানং দস্সেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞেসং যাৱকালিকৱত্থূনং ৱত্থুং পচিতুং ন ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱদতা অট্ঠকথাচৰিযেন যাৱকালিকেসু ৱসং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেসং যাৱকালিকৱত্থূনং ৱত্থুং পচিতুং ন ৱট্টতীতি অযমেত্থ অত্থো দীপিতোতি ৱসা ‘‘যাৱকালিকাযেৱা’’তি ৱিঞ্ঞাযতীতি কো এত্থ সুখুমো নযোতি.
অঞ্ঞেসং ৱসাতেলতো পৰেসং যাৱকালিকৱত্থূনং যেসং তেসং যাৱকালিকৱত্থূনং সপ্পিআদীনং ৱত্থুং যাৱকালিকসঙ্খাতং খীৰাদিকং ন পচেতি সম্বন্ধো. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – যথা সত্তাহপৰিভোগত্থায ৱসং কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পচিতুং ৱট্টতি, ন এৱং সপ্পিআদীনং ৱত্থুভূতং খীৰাদিযাৱকালিকং, তং পন সত্তাহপৰিভোগত্থায কালেপি ন ৱট্টতি. তানি হি যদি তং পটিগ্গহেত্ৱা সযং কতানি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায ন ৱট্টন্তি সৱত্থুকপ্পটিগ্গহিতত্তা, সামিসং ন ৱট্টন্তি সামংপক্কত্তা, পুৰেভত্তম্পি ন ৱট্টন্তি যাৱকালিকৱত্থুতো ৱিৱেচিতত্তা. পৰেহি কতানি পন পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টন্তি অত্তনা অপক্কত্তা. যাৱজীৱিকানি তু সাসপমধুকএৰণ্ডঅট্ঠীনি তেলকৰণত্থং পটিগ্গহেত্ৱা তদহেৱ কতং তেলং সত্তাহকালিকং, দুতিযদিৱসে কতং ছাহং ৱট্টতি, এৱং যাৱ সত্তমদিৱসে কতং তদহেৱ ৱট্টতি, উগ্গতে অৰুণে নিস্সগ্গিযং, অট্ঠমে দিৱসে অনজ্ঝোহৰণীযং, উগ্গহিতেন যেন কেনচি ৱত্থুনা কতসদিসং হোতি. তেলত্থায পটিগ্গহিতসাসপাদীনং সত্তাহাতিক্কমেন দুক্কটং. নিব্বত্তিতং সপ্পি ৱা নৱনীতং ৱা কালেপি ৱিকালেপি পটিগ্গহেত্ৱা পচিতুং ৱট্টতি. তং পন তদহু পুৰেভত্তম্পি সামিসং ন ৱট্টতি, সংসগ্গতো যাৱকালিকম্পি সামংপক্কং সিযাতি নিৰামিসং পন সত্তাহম্পি ৱট্টতি.
৯২. ইদানি ‘‘হলিদ্দি’’ন্তিআদিনা যাৱজীৱিকং দস্সেতি. তত্থ ‘‘হলিদ্দি নাম নিসা’’তিআদিনা ৱুচ্চমানেপি পৰিযাযৱচনে সম্মোহো সিযাতি ন তংৱচনেন ভুসং সম্মোহযিস্সাম, তস্মা তানি উপদেসতোৱ ৱেদিতব্বানি. তত্থ ‘‘হলিদ্দি’’ন্তি বিন্দুআগমেন ৱুত্তং. উপচাৰেন তু মূলাদীনি হলিদ্দাদিসদ্দেন ৱুত্তানি. তা হলিদ্দাদযো কেচি ইত্থিলিঙ্গাযেৱ. মূলফলে ৱচত্তঞ্চ…পে… ভদ্দমুত্তঞ্চ অতিৱিসাতি পদচ্ছেদো. পঞ্চমূল-সদ্দেন চূড়পঞ্চমূলমহাপঞ্চমূলানি গহিতানি. আদি-সদ্দেন ৱজকলিমূলে জৰট্ঠন্তি এৱমাদীনং সঙ্গহো.
৯৩-৫. গোট্ঠফলন্তি মদনফলন্তি ৱদন্তীতি. তীণি ফলানি যস্সং সঙ্গহিতং সা তিফলা. এৰণ্ডকাদীনন্তি আদি-সদ্দেন জাতিৰুক্খাদীনং গহণং. সুলসাদীনং পণ্ণন্তি সম্বন্ধো. আদি-সদ্দেন অসোকাদীনং গহণং. সূপেয্যপণ্ণন্তি তম্বকতণ্ডুলেয্যাদিসূপযোগ্গপণ্ণং. উচ্ছুনিয্যাসং ঠপেত্ৱা সব্বো নিয্যাসো চ সৰসং উচ্ছুজং তচঞ্চ ঠপেত্ৱা সব্বো তচো চাতি সম্বন্ধো. তত্থ হিঙ্গুকণিকাৰনিয্যাসাদি সব্বো নিয্যাসো নাম. নিৰসউচ্ছুতচাদি সব্বো তচো নাম. লোণং সামুদ্দাদি. লোহং অযতম্বাদি. সিলা কাড়সিলাদি.
৯৬. সুদ্ধসিত্থন্তি মধুনা অমক্খিতং. মধুমক্খিতং পন সত্তাহকালিকং. যঞ্চ কিঞ্চি সুঝাপিতন্তি দুজ্ঝাপিতং অকত্ৱা সুজ্ঝাপিতং যং কিঞ্চি চ. ৱিকটাদিপ্পভেদন্তি ৱিকটং গূথমত্তিকামুত্তছাৰিকাসঙ্খাতং আদি যস্স, সো পভেদো যস্সাতি বাহিৰত্থো, তং. যং কিঞ্চি চাতি সম্বন্ধো. এত্থ পন আদি-সদ্দেন কন্দখাদনীযে খীৰকাকোলাদযো, মুড়ালখাদনীযে হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰমূলাদযো, মত্থকখাদনীযে হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰকড়ীৰাদযো, খন্ধখাদনীযে উপ্পলপণ্ণদণ্ডাদযো, পুপ্ফখাদনীযে চম্পকপুপ্ফাদযো, অট্ঠিখাদনীযে মধুকট্ঠিএৰণ্ডসাসপাদযো, পিট্ঠখাদনীযে অধোততালপিট্ঠাদযো চ সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা.
৯৭. ইদানি সব্বসো যাৱজীৱিকং দস্সেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ৱুত্তানি চ অৱুত্তানি চ একতো সম্পিণ্ডেত্ৱা তত্থ লক্খণং ঠপেন্তো ‘‘মূল’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘সাৰো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সাৰ’’ন্তি লিঙ্গৱিপল্লাসেনাহ. ‘‘সাৰো বলে থিৰংসে চা’’তি হি নিঘণ্ডু. আহাৰট্ঠন্তি আহাৰেন জাতো অত্থো পযোজনং আহাৰত্থো, সোৱ আহাৰট্ঠো, তং আহাৰকিচ্চন্তি ৱুত্তং হোতি.
৯৮. ইদানি চতূসু কপ্পিযাকপ্পিযাদিৱিভাগং দস্সেতি ‘‘সব্বা’’তিআদিনা. তত্থ সব্বে কালিকা, তেসং সম্ভোগো অনুভৱোতি সমাসো. কালেতি পুব্বণ্হকালে. সব্বস্সাতি গিলানাগিলানস্স. সতি পচ্চযেতি তীসু যামকালিকং পিপাসাদিকাৰণে সতি, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ গেলঞ্ঞকাৰণে সতীতি অত্থো, কালতো ৱিগতো ৱিকালো, তস্মিং, যামকালিকং ৱিকালে আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণে, সত্তাহকালিকং পন যাৱজীৱিকঞ্চ তদত্থায পটিগ্গহণমত্তেপি দুক্কটং.
৯৯. উভোতি যাৱকালিকং যামকালিকঞ্চ. তত্থ যাৱকালিকং অত্তনো কালাতিক্কন্তং ৱিকালভোজনভিক্খাপদেন পাচিত্তিযং জনযতি, যামকালিকং যামাতিক্কন্তং সন্নিধিসিক্খাপদেন. এতে উভোপি অন্তোৱুত্থঞ্চ সন্নিধিঞ্চ জনযন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘অন্তোৱুত্থং সন্নিধি’’ন্তি ভাৱপ্পধানোযং নিদ্দেসো, অন্তোৱুত্থত্তং সন্নিধিত্তঞ্চাতি অত্থো.
১০০. অতিনামিতেতি অতিক্কামিতে. পাচিত্তীতি সত্তাহাতিক্কন্তং ভেসজ্জসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযাপত্তি চ হোতীতি অত্থো. সচে দ্ৱিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৱিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতি. পাড়িনাৰুড়্হেতি পাড়িযং অনাৰুড়্হে সপ্পিআদিম্হি সত্ত অহানি অতিনামিতেতি সম্বন্ধো. সপ্পীতি মনুস্সাদীনং সপ্পি. আদি-সদ্দেন তেসংযেৱ নৱনীতং, নাড়িকেৰাদিতেলং, সীতোদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতঞ্চ সঙ্গহিতং.
১০১. নিস্সট্ঠলদ্ধন্তি নিস্সট্ঠং ৱিনযকম্মৱসেন নিস্সজ্জিতঞ্চ তং লদ্ধঞ্চ পুন তথেৱাতি নিস্সট্ঠলদ্ধং. তং গহেত্ৱাতি সেসো. নিস্সজ্জনৱিধানং পন ৱক্খমাননযেন ৱেদিতব্বং. ‘‘নঙ্গ’’ন্তিআদি উপলক্খণমত্তং. তেন মক্খিতানি কাসাৱাদীনি চ পন অপৰিভোগানিযেৱ. অঞ্ঞস্স পন কাযিকপৰিভোগো ৱট্টতি. ৱিকপ্পেন্তস্স সত্তাহে সামণেৰস্সাতি এত্থ টীকাযং ‘‘ইদং সপ্পিং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তিআদিনা তেসং তেসং নামং গহেত্ৱা সম্মুখাপৰম্মুখাৱিকপ্পনৱসেন অত্থং দস্সেত্ৱা তং সাধযন্তেহি অৱিকপ্পিতে ৱিকপ্পিতসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি আপত্তিৱাৰে পাড়ি আহটা. ‘‘সচে উপসম্পন্নস্স ৱিকপ্পেতি, অত্তনো এৱ সন্তকং হোতি, পটিগ্গহণম্পি ন ৱিজহতী’’তি দোসং ৱত্ৱা অনুপসম্পন্নস্স ৱিকপ্পনে অত্তসন্তকত্তাভাৱো, পটিগ্গহণৱিজহনঞ্চ পযোজনং ৱুত্তং. তত্থ ৱদাম – আপত্তিৱাৰে ‘‘অৱিকপ্পিতে’’তিআদিপাড়িযেৱ নত্থি, ‘‘অনধিট্ঠিতে অধিট্ঠিতসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, অৱিস্সজ্জিতে ৱিস্সজ্জিতসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তিআদিনা (পাৰা. ৬২৪) পাড়িযা আগতত্তা তদনুৰূপমেৱ অনাপত্তিৱাৰে ‘‘অধিট্ঠেতি, ৱিস্সজ্জেতী’’তিআদিনাৱ পাড়ি আগতা. যদি ভৱেয্য, ৱণ্ণনীযট্ঠানতায অট্ঠকথায ভৱিতব্বং, ন চেত্থ অট্ঠকথাযং ৱিজ্জতি. অনুপসম্পন্নস্স ৱিকপ্পনে চ কথং পটিগ্গহণং ৱিজহতি সিক্খাপচ্চক্খানাদীসু ছসু পটিগ্গহণৱিজহনকাৰণেসু ৱিকপ্পনস্স অনন্তোগধত্তা, তস্মা নাযমেত্থ অত্থোতি.
মযমেত্থ এৱমত্থং ভণাম – ৱিকপ্পেন্তস্সাতি এত্থ ৱিকপ্পনং সংৱিদহনং ‘‘চিত্তসঙ্কপ্পো’’তিআদীসু ৱিয, উভযত্থ পন উপসগ্গেহি নানত্তমত্তং, তস্মা অন্তোসত্তাহে সামণেৰস্স যস্স কস্সচি ৱিকপ্পেন্তস্স সংৱিদহন্তস্স পৰিচ্চাগসঞ্ঞং পৰিচ্চাগচেতনং পৰিচ্চাগাধিপ্পাযং উপ্পাদেন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো. ইদঞ্চ মহাসুমত্থেৰৱাদমোলুব্ভ ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘তেন চিত্তেনা’’তিআদীসু পাড়িৱচনেসু অধিপ্পাযং দস্সেন্তেন, ‘‘ইদং কস্মা ৱুত্তং. এৱঞ্হি অন্তোসত্তাহে দত্ৱা পচ্ছা পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিদস্সনত্থ’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৫). মহাপদুমত্থেৰো পনাহ ‘‘সত্তাহাতিক্কন্তস্স পন পৰিভোগে অনাপত্তিদস্সনত্থমিদং ৱুত্ত’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৫). অযমেৱ ৱাদো তেসু সুন্দৰতৰো. সত্তাহে মক্খনাদিং অধিট্ঠতো চ অঞ্ঞস্স দদতোপি চ অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. আদি-সদ্দেন অব্ভঞ্জনাদিং সঙ্গণ্হাতি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – সপ্পিআদিং অব্ভঞ্জনাদিং মধুং অৰুমক্খনং, ফাণিতং ঘৰধূপনং অধিট্ঠতো অনাপত্তীতি. অঞ্ঞস্সাতি উপসম্পন্নস্স ৱা অনুপসম্পন্নস্স ৱা.
১০২. যাৱকালিকআদীনি অত্তনা সহ সংসট্ঠানি সব্ভাৱং গাহাপযন্তীতি সম্বন্ধো. সব্ভাৱন্তি সস্স অত্তনো ভাৱো দ্ৱিত্তে সব্ভাৱো, তং. তস্মাতি যস্মা এৱং, তস্মা. এৱমুদীৰিতন্তি এৱং ‘‘ৱিকপ্পেন্তস্স সত্তাহে’’তিআদিনা ৱুত্তং. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – যস্মা অত্তনা সংসট্ঠানি অত্তনো ভাৱং গাহাপযন্তি যাৱকালিকাদীনি, তস্মা সত্তাহাতিক্কামিতানি সত্তাহকালিকানি পাচিত্তিযজনকানি সংসট্ঠানি অত্তসংসট্ঠানিপি পাচিত্তিযজনকানি কৰোন্তীতি অৱিকপ্পনাদিম্হি সতি ব্যতিৰেকতো পাচিত্তিযাপত্তিপৰিদীপকং ‘‘ৱিকপ্পেন্তস্সা’’তিআদিকং ৱাক্যত্তযং ৱুত্তন্তি. টীকাযং পন ‘‘ইদানি ৱক্খমানং সন্ধায এৱন্তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তং ৱক্খমানস্স অতীতউদীৰিতত্তাযোগতো কথং যুজ্জতীতি. এৱমুদীৰিতন্তি ৱা পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ এৱমেৱ ৱুত্তন্তি অত্থো. এৱ-সদ্দো অৱধাৰণে.
১০৩-৫. ইদানি অত্তসংসট্ঠানং যাৱকালিকাদীনং সব্ভাৱগাহাপনং সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘পুৰে’’তিআদিমাহ. তত্থ সত্তাহন্তি সত্ত অহানি যস্স তং সত্তাহং, সত্তাহকালিকং. চ-সদ্দো অট্ঠানপ্পযুত্তো, সো সত্তাহঞ্চ যাৱজীৱিকঞ্চাতি যোজেতব্বো. সেসকালিকসম্মিস্সন্তি সেসেহি তদহু পটিগ্গহিতেহি কালিকেহি যাৱকালিকযামকালিকসঙ্খাতেহি সম্মিস্সং. পাচিত্তীতি সন্নিধিসিক্খাপদেন পাচিত্তি. তদহু পটিগ্গহিতন্তি তস্মিংযেৱ দিনে পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং. তদহেৱাতি তস্মিংযেৱ দিনে পুৰেভত্তমেৱ. সেসন্তি সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ. এৱন্তি যামে এৱ পৰিভুঞ্জযেতি ৱিজানীযন্তি সম্বন্ধো. ইতৰন্তি সত্তাহকালিকতো অঞ্ঞং যাৱজীৱিকং.
কালিকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.