৪৯. চতুৰাৰক্খনিদ্দেসৱণ্ণনা
৪৬১-২. বুদ্ধানুস্সতি …পে… মৰণস্সতীতি ইমা চতুৰাৰক্খা নামাতি সেসো. আৰকত্তাদিনাতি আৰকভাৱো আৰকত্তং, তং আদি যস্স ‘‘অৰীনং হতত্তা’’তিআদিকস্স তং আৰকত্তাদি. তেন তেন মগ্গেন সৱাসনানং অৰানং হতত্তা আৰকা সব্বকিলেসেহি সুৱিদূৰৱিদূৰে ঠিতোতি আ-কাৰস্স ৰস্সত্তং, ক-কাৰস্স হ-কাৰং সানুনাসিকং কত্ৱা ‘‘অৰহ’’ন্তি পদসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. ‘‘আৰকা’’তি চ ৱুত্তে সামঞ্ঞজোতনায ৱিসেসে অৱট্ঠানতো, ৱিসেসত্থিনা চ ৱিসেসস্স অনুপ্পযোজিতব্বত্তা ‘‘কিলেসেহী’’তি লব্ভতি.
সম্মাতি অৱিপৰীতং. সামন্তি সযমেৱ, অপৰনেয্যো হুত্ৱাতি অত্থো. ‘‘সম্বুদ্ধো’’তি হি এত্থ সং-সদ্দো ‘‘সয’’ন্তি এতস্স অত্থস্স বোধকো দট্ঠব্বো. বুদ্ধতোতি ভাৱপ্পধানোযং নিদ্দেসো, বুদ্ধত্তাতি অত্থো. ‘‘অৰহং’’ ইতি ৱা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’ ইতি ৱা ভগৱতো নৱভেদে গুণে যা পুনপ্পুনং অনুস্সতি, সা বুদ্ধানুস্সতীতি যোজনা. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ইতী’’তি ৱত্তব্বে অ-কাৰো সন্ধিৱসেন আগতো. ইতি-সদ্দো পনেত্থ আদিঅত্থো, ইচ্চাদীতি অত্থো. নৱভেদেতি ‘‘অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথী’’তি একতো গহেত্ৱা. এত্থ পন উপচাৰো উপ্পজ্জতি, ন অপ্পনা, তথা মৰণস্সতিযং. ইতৰেসু পন উভযম্পি উপ্পজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. বুদ্ধানুস্সতি.
৪৬৩-৪. ‘‘সীমট্ঠা’’তিআদিনা মেত্তাভাৱনং দস্সেতি. সীমট্ঠসঙ্ঘেতি সীমাযং তিট্ঠতীতি সীমট্ঠো, সোৱ সঙ্ঘো. গোচৰগামম্হি ইস্সৰে জনেতি সম্বন্ধো. তত্থ মানুসে উপাদায সব্বসত্তেসূতি যোজেতব্বং. তত্থাতি তস্মিং গামে. সুখিতা হোন্তু অৱেৰাতি পদচ্ছেদো. আদিনাতি ‘‘অব্যাপজ্জা হোন্তু, অনীঘা হোন্তু, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’’তি ইমিনা. পৰিচ্ছিজ্জ পৰিচ্ছিজ্জাতি ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে সব্বে ভিক্খূ’’তিআদিনা এৱম্পি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. মেত্তাভাৱনা.
৪৬৫-৬. ইদানি অসুভং নিদ্দিসন্তো সব্বপঠমং সাধেতব্বং সত্তৱিধমুগ্গহকোসল্লং ‘‘ৱণ্ণে’’চ্চাদিনা দস্সেতি. সত্তৱিধঞ্হি তং নযতো আগতং ৱাচাসজ্ঝাযমনসাসজ্ঝাযেহি সদ্ধিং. তত্থ পঠমং ৱাচায সজ্ঝাযন্তেন চত্তাৰি তচপঞ্চকাদীনি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অনুলোমপ্পটিলোমৱসেন কাতব্বং. যথা পন ৱচসা, তথেৱ মনসাপি সজ্ঝাযো কাতব্বো. ৱচসা সজ্ঝাযো হি মনসা সজ্ঝাযস্স পচ্চযো. সো পন লক্খণপ্পটিৱেধস্স পচ্চযো. তত্থ ৱণ্ণো নাম কেসাদীনং ৱণ্ণো. সণ্ঠানং তেসংযেৱ সণ্ঠানং. ওকাসো তেসংযেৱ পতিট্ঠোকাসো. দিসা নাভিতো উদ্ধং উপৰিমদিসা, অধো হেট্ঠিমা. পৰিচ্ছেদো নাম ‘‘অযং কোট্ঠাসো হেট্ঠা চ উপৰি চ তিৰিযঞ্চ ইমিনা নাম পৰিচ্ছিন্নো’’তি এৱং সভাগপৰিচ্ছেদো চেৱ ‘‘কেসা ন লোমা, লোমা ন কেসা’’তি এৱং অমিস্সকতাৱসেন ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো চ. কেসাদিকোট্ঠাসে ৱৱত্থপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ৱৱত্থপেত্ৱাতি ৱুত্তনযেন ৱৱত্থপেত্ৱা.
এৱং ৱৱত্থপেন্তেন যথাৱুত্তং সত্তৱিধং উগ্গহকোসল্লং সম্পাদেত্ৱা অট্ঠাৰসৱিধং মনসিকাৰকোসল্লং সম্পাদেতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘অনুপুব্বতো’’তিআদিমাহ. তত্থ অপ্পনাতো তযো চ সুত্তন্তাতি ইমে চত্তাৰোপি নযতোৱাগতে নাতিসীঘাদীসু পক্খিপিত্ৱা দসৱিধতা ৱেদিতব্বা. অনুপুব্বতোতি সজ্ঝাযকৰণতো পট্ঠায অনুপটিপাটিযা. নাতিসীঘং নাতিসণিকং কত্ৱাতি কিৰিযাৱিসেসনং. ৱিক্খেপং পটিবাহযন্তি কম্মট্ঠানং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বহিদ্ধা পুথুত্তাৰম্মণে চেতসো ৱিক্খেপং পটিবাহন্তো. পণ্ণত্তিং সমতিক্কম্মাতি যাযং ‘‘কেসা লোমা’’তি পণ্ণত্তি, তং অতিক্কমিত্ৱা, ‘‘পটিক্কূল’’ন্তি চিত্তং ঠপেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. অনুপুব্বতো মুঞ্চন্তস্সাতি যো যো কোট্ঠাসো ন উপট্ঠাতি, তং তং অনুক্কমেন মুঞ্চতো, তস্স ‘‘ভাৱনা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো.
৪৬৭. এৱং উভযকোসল্লং সম্পাদেত্ৱা সব্বকোট্ঠাসে ৱণ্ণাদিৱসেন ৱৱত্থপেত্ৱা ৱণ্ণাদিৱসেনেৱ পঞ্চধা পটিক্কূলতা ৱৱত্থপেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘ৱণ্ণা’’তিআদিমাহ. ৱণ্ণ…পে… ওকাসেহি কোট্ঠাসে পটিক্কূলাতি ভাৱনা অসুভন্তি যোজনা. তত্ৰ কেসা তাৱ পকতিৱণ্ণেন কাড়কা অদ্দাৰিট্ঠকৱণ্ণা, সণ্ঠানতো দীঘৱট্টতুলাদণ্ডসণ্ঠানা, দিসতো উপৰিমদিসায জাতা, ওকাসতো উভোসু পস্সেসু কণ্ণচূড়িকাহি, পুৰতো নড়াটন্তেন, পচ্ছতো গড়ৱাটকেন পৰিচ্ছিন্না, সীসকটাহৱেঠনঅল্লচম্মং কেসানং ওকাসো. পৰিচ্ছেদতো কেসা সীসৱেঠনচম্মে ৱীহগ্গমত্তং পৱিসিত্ৱা পতিট্ঠিতেন হেট্ঠা অত্তনো মূলতলেন, উপৰি আকাসেন, তিৰিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পৰিচ্ছিন্না. দ্ৱে কেসা একতো নত্থীতি অযং সভাগপৰিচ্ছেদো. ‘‘কেসা ন লোমা, লোমা ন কেসা’’তি এৱং অৱসেসএকতিং সকোট্ঠাসেহি অমিস্সীকতা কেসা নাম পাটিযেক্কো একো কোট্ঠাসোতি অযং ৱিসভাগপৰিচ্ছেদো. ইদং কেসানং ৱণ্ণাদিতো নিচ্ছযনং. ইদং পন নেসং ৱণ্ণাদিৱসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতো নিচ্ছযনং – কেসা নামেতে ৱণ্ণতোপি পটিক্কূলা আসযতোপি সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি ওকাসতোপি পটিক্কূলাতি এৱং সেসকোট্ঠাসানম্পি যথাযোগং ৱেদিতব্বং.
উদ্ধুমাতাদিৱত্থূসূতি উদ্ধুমাতকৱিনীলকৱিপুব্বকৱিচ্ছিদ্দকৱিক্খাযিতকৱিক্খিত্তকহতৱি- ক্খিত্তকলোহিতকপুড়ৱকঅট্ঠিকসঙ্খাতেসু দসেসু অৱিঞ্ঞাণকঅসুভৱত্থূসু অসুভাকাৰং গহেত্ৱা পৱত্তা ভাৱনা ৱা অসুভন্তি সম্বন্ধো. অসুভভাৱনা.
৪৬৮. ‘‘মৰণং মে ভৱিস্সতী’’তি ৱা ‘‘জীৱিতং মে উপৰুজ্ঝতী’’তি ৱা ‘‘মৰণং মৰণ’’ন্তি ৱা যোনিসো ভাৱযিত্ৱানাতি যোজনা. জীৱিতন্তি ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ. যোনিসোতি উপাযেন. এৱং পৱত্তযতোযেৱ হি একচ্চস্স নীৱৰণানি ৱিক্খম্ভন্তি, মৰণাৰম্মণা সতি সণ্ঠাতি, উপচাৰপ্পত্তমেৱ কম্মট্ঠানং হোতি.
৪৬৯-৪৭০. যস্স পন এত্তাৱতা ন হোতি, তেন ৱধকপচ্চূপট্ঠানাদীহি অট্ঠহাকাৰেহি মৰণং অনুস্সৰিতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘ৱধকস্সেৱা’’তিআদিমাহ. ৱধকস্স ইৱ উপট্ঠানাতি ‘‘ইমস্স সীসং ছিন্দিস্সামী’’তি অসিং গহেত্ৱা গীৱায সঞ্চাৰযমানস্স ৱধকস্স ৱিয মৰণস্স উপট্ঠানতো. সম্পত্তীনং ৱিপত্তিতোতি ভোগসম্পত্তিযা জীৱিতসম্পত্তিযা চ ৱিনাসমৰণসঙ্খাতৱিপত্তিতো. উপসংহৰতোতি যসমহত্ততো পুঞ্ঞমহত্ততো থামমহত্ততো ইদ্ধিমহত্ততো পঞ্ঞামহত্ততো পচ্চেকবুদ্ধতো সম্মাসম্বুদ্ধতোতি ইমেহি সত্তহাকাৰেহি অত্তনো উপসংহৰণতো. কাযবহুসাধাৰণাতি অসীতিযা কিমিকুলানং, অনেকসতানং ৰোগানং, বাহিৰানঞ্চ অহিৱিচ্ছিকাদীনং মৰণস্স পচ্চযানং সাধাৰণতো. আযুদুব্বলতোতি অস্সাসপস্সাসূপনিবদ্ধত্তইৰিযাপথূপনিবদ্ধত্তাদিনা আযুনো দুব্বলতো. কালৱৱত্থানস্স অভাৱতোতি ‘‘ইমস্মিংযেৱ কালে মৰিতব্বং, ন অঞ্ঞস্মি’’ন্তি এৱং কালৱৱত্থানস্স অভাৱতো. অদ্ধানস্স পৰিচ্ছেদাতি ‘‘মনুস্সানং জীৱিতস্স পৰিচ্ছেদো নাম এতৰহি পৰিত্তো, অদ্ধা যো চিৰং জীৱতি, সো ৱস্সসতং জীৱতী’’তি এৱং অদ্ধানস্স কালস্স পৰিচ্ছেদতো.
এত্থ পন কম্মট্ঠানং ভাৱেত্ৱা ৱিপস্সনায সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্তুকামেন বুদ্ধপুত্তেন যং কাতব্বং, তং আদিকম্মিকস্স কুলপুত্তস্স ৱসেন আদিতো পট্ঠায সঙ্খেপেনোপদিস্সাম. চতুব্বিধং তাৱ সীলং সোধেতব্বং. তত্থ তিৱিধা ৱিসুজ্ঝনা অনাপজ্জনং, আপন্নৱুট্ঠানং, কিলেসেহি চ অপ্পটিপীড়নং. এৱং ৱিসুদ্ধসীলস্স হি ভাৱনা সম্পজ্জতি. যম্পিদং চেতিযঙ্গণৱত্তাদীনং ৱসেন আভিসমাচাৰিকসীলং ৱুচ্চতি, তম্পি সাধুকং পৰিপূৰেতব্বং. ততো –
‘‘আৱাসো চ কুলং লাভো, গণো কম্মঞ্চ পঞ্চমং;
অদ্ধানং ঞাতি আবাধো, গন্থো ইদ্ধীতি তে দসা’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.৪১) –
এৱং ৱুত্তেসু দসসু পলিবোধেসু যো পলিবোধো, যো উপচ্ছিন্দিতব্বো. এৱং উপচ্ছিন্নপলিবোধেন –
‘‘পিযো গৰু ভাৱনীযো, ৱত্তা চ ৱচনক্খমো;
গম্ভীৰঞ্চ কথং কত্তা, নো চাট্ঠানে নিযোজকো’’তি. (অ. নি. ৭.৩৭) –
এৱং ৱুত্তলক্খণং আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা কম্মট্ঠানং উগ্গহেতব্বং. তং দুৱিধং হোতি সব্বত্থককম্মট্ঠানঞ্চ পাৰিহাৰিযকম্মট্ঠানঞ্চ. তত্থ সব্বত্থককম্মট্ঠানং নাম ভিক্খুসঙ্ঘাদীসু মেত্তা, মৰণস্সতি চ, ‘‘অসুভসঞ্ঞা’’তিপি একে. এতং পন তযং সব্বত্থ অত্থযিতব্বং ইচ্ছিতব্বন্তি কত্ৱা, অধিপ্পেতস্স চ যোগানুযোগকম্মস্স পদট্ঠানত্তা ‘‘সব্বত্থককম্মট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. অট্ঠতিংসাৰম্মণেসু পন যং যস্স চৰিতানুকূলং, তং তস্স নিচ্চং পৰিহৰিতব্বত্তা যথাৱুত্তেনেৱ নযেন ‘‘পাৰিহাৰিযকম্মট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি, ততো –
‘‘মহাৱাসং নৱাৱাসং, জৰাৱাসঞ্চ পন্থনিং;
সোণ্ডিং পণ্ণঞ্চ পুপ্ফঞ্চ, ফলং পত্থিতমেৱ চ.
‘‘নগৰং দাৰুনা খেত্তং, ৱিসভাগেন পট্টনং;
পচ্চন্তসীমাসপ্পাযং, যত্থ মিত্তো ন লব্ভতি.
‘‘অট্ঠাৰসেতানি ঠানানি, ইতি ৱিঞ্ঞায পণ্ডিতো;
আৰকা পৰিৱজ্জেয্য, মগ্গং সপ্পটিভযং যথা’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.৫২) –
ৱুত্তঅট্ঠাৰসসেনাসনদোসৱজ্জিতং ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, সেনাসনং নাতিদূৰং হোতি নচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নং দিৱা অপ্পাকিণ্ণং ৰত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং অপ্পডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সং. তস্মিং খো পন সেনাসনে ৱিহৰন্তস্স অপ্পকসিৰেনেৱ উপ্পজ্জন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা. তস্মিং খো পন সেনাসনে থেৰা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মৱিনযধৰা মাতিকাধৰা. তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি ‘ইদং ভন্তে কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি. তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানিং কৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানীযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতী’’তি (অ. নি. ১০.১১) ৱুত্তপঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং উপগম্ম তত্থ ৱসন্তেন ‘‘দীঘানি কেসলোমনখানি ছিন্দিতব্বানি, জিণ্ণচীৱৰেসু অগ্গড়অনুৱাতপৰিভণ্ডদানাদিনা দড়্হীকম্মং ৱা তন্তচ্ছেদাদীসু তুন্নকম্মং ৱা কাতব্বং, কিলিট্ঠানি ৰজিতব্বানি, সচে পত্তে মলং হোতি, পত্তো পচিতব্বো, মঞ্চপীঠাদীনি সোধেতব্বানী’’তি এৱং ৱুত্তউপচ্ছিন্নখুদ্দকপলিবোধেন কতভত্তকিচ্চেন ভত্তসম্মদং ৱিনোদেত্ৱা ৰতনত্তযগুণানুস্সৰণেন চিত্তং সম্পহংসেত্ৱা আচৰিযুগ্গহতো একপদম্পি অসম্মুয্হন্তেন মনসি কাতব্বন্তি.
চতুৰাৰক্খনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.