৪৪. উপোসথনিদ্দেসৱণ্ণনা

৪১০. দুৱে উপোসথাতি সুলভপ্পৱত্তিৱসেন ৱুত্তং. তযো পন দিৱসৱসেনেৱ উপোসথা চাতুদ্দসিকো পন্নৰসিকো সামগ্গিকোতি. তত্থ হেমন্তগিম্হৱস্সানানং তিণ্ণং উতূনং ততিযসত্তমপক্খেসু দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ছ চাতুদ্দসিকা, সেসা পন্নৰসিকাতি এৱং একসংৱচ্ছৰে চতুৱীসতিউপোসথা. ইদং তাৱ লোকস্স পকতিচাৰিত্তং. ‘‘আগন্তুকেহি আৱাসিকানং অনুৱত্তিতব্ব’’ন্তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ১৭৮) পন তথাৰূপপচ্চযে সতি অঞ্ঞস্মিম্পি চাতুদ্দসে উপোসথং কাতুং ৱট্টতি.

৪১১. সুত্তুদ্দেসো সঙ্ঘস্সেৱাতি যোজনা. অধিট্ঠানঞ্চ তং উপোসথো চাতি কম্মধাৰযো. সেসানন্তি দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৱা. ‘‘দুৱে’’তিআদিনা চ চাতুদ্দসো পন্নৰসো সামগ্গীতি দিৱসৱসেন, সুত্তুদ্দেসো অধিট্ঠানং পাৰিসুদ্ধীতি কৰণপ্পকাৰেন, সঙ্ঘুপোসথো গণুপোসথো পুগ্গলুপোসথোতি পুগ্গলৱসেন চাতি নৱ উপোসথা দীপিতা হোন্তি.

৪১২. পুব্বকিচ্চেতি –

‘‘ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৱাদো;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮) –

এৱং অট্ঠকথাচৰিযেহি ৱুত্তে পুব্বকৰণানন্তৰং কত্তব্বে পুব্বকিচ্চে.

পুব্বকৰণেতি –

‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকৰণন্তি ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮) –

এৱং অট্ঠকথাচৰিযেহেৱ ৱুত্তে সব্বপঠমং কত্তব্বে পুব্বকৰণে. পত্তকল্লেতি উপোসথাদীনং চতুন্নং অঙ্গানং সম্ভৱেন পত্তো কালো ইমস্সাতি পত্তকালং, পত্তকালমেৱ পত্তকল্লং. কিং তং? উপোসথাদিকম্মং. তং পন চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতং. যথাহু অট্ঠকথাচৰিযা –

‘‘উপোসথো যাৱতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,

সভাগাপত্তিযো চ ন ৱিজ্জন্তি;

ৱজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,

পত্তকল্লন্তি ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮);

সমানিতেতি সম্মা আনীতে পৱত্তিতেতি অত্থো. সোতি সুত্তুদ্দেসো. পঞ্চধাতি নিদানুদ্দেসো পাৰাজিকুদ্দেসো সঙ্ঘাদিসেসুদ্দেসো অনিযতুদ্দেসো ৱিত্থাৰুদ্দেসোতি এৱং পঞ্চধা.

৪১৩. ৱিনান্তৰাযন্তি ৰাজন্তৰাযো চোৰন্তৰাযো অগ্যন্তৰাযো উদকন্তৰাযো মনুস্সন্তৰাযো অমনুস্সন্তৰাযো ৱাড়ন্তৰাযো সৰীসপন্তৰাযো জীৱিতন্তৰাযো ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযোতি (মহাৱ. ১৫০) ৱুত্তেসু দসসু যং কিঞ্চি অন্তৰাযং ৱিনা. সঙ্খেপেনাতি ৱিনা ৱিত্থাৰং. ‘‘এত্থ দ্ৱীসু তীসু ৱা উদ্দেসেসু ৱিসদেসু থেৰোৱ ইস্সৰো’’তি ৱুত্তত্তা অৱত্তন্তেপি ৱট্টতীতি যোজনা. এত্থাতি পঞ্চসু উদ্দেসেসু. অৱত্তন্তেতি থেৰস্স ৱিত্থাৰেন অৱত্তমানে অপ্পগুণে. ৱট্টতীতি সংখিত্তেন উদ্দিসিতুম্পি ৱট্টতি. ইমিনাৱ যস্স কস্সচি উদ্দেসকস্স অৱত্তন্তেপি ৱট্টতীতি ৱিঞ্ঞাযতি. দ্ৱীসু ৱত্তমানেসু ইস্সৰত্তে অধিকে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সনত্থং ‘‘তীসূ’’তি ৱুত্তং. ‘‘থেৰোৱ ইস্সৰো’’তিআদিনা ইদং পৰিদীপেতি – দ্ৱে অখণ্ডা সুৱিসদা ৱাচুগ্গতা, থেৰাধেয্যং পাতিমোক্খং, সচে পন এত্তকম্পি ৱিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্তং হোতি, তস্মা সযং উদ্দিসিতব্বং, অঞ্ঞা ৱা অজ্ঝেসিতব্বোতি.

৪১৪. উদ্দিসন্তে সমা ৱা অথ থোকিকা ৱা যদি আগচ্ছেয্যুন্তি সম্বন্ধনীযং. উদ্দিসন্তে আৱাসিকেহি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে. সমা ৱা থোকিকা ৱাতি আৱাসিকেহি সমা ৱা থোকিকা ৱা আগন্তুকা ভিক্খূ. অৱসেসকং সোতব্বন্তি ইমিনা এত্তাৱতাপি উপোসথো কতোযেৱ নামাতি দীপেতি.

৪১৫. উদ্দিট্ঠমত্তেতি উদ্দিট্ঠংযেৱ উদ্দিট্ঠমত্তং. মত্ত-সদ্দো অৱধাৰণে. সকলায একচ্চায ৱা উট্ঠিতায সমা ৱা থোকিকা ৱা যদি আগচ্ছেয্যুন্তি যোজনা. সকলাযাতি সব্বায পৰিসায. এসং সন্তিকে পাৰিসুদ্ধিং কৰেয্যুন্তি এসং আৱাসিকানং সমীপে তে আগন্তুকা ভিক্খূ পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰেয্যুন্তি অত্থো. অথ বহুকা চে, সব্বৱিকপ্পেসু পুব্বকিচ্চং কত্ৱাতি যোজনীযং. ৱিকপ্পীযন্তি পৰিকপ্পীযন্তীতি ৱিকপ্পা, অৱসেসসৱনপাৰিসুদ্ধিউপোসথৱিধানা সব্বে চ তে ৱিকপ্পা চেতি সব্বৱিকপ্পা. তেসু. পুনুদ্দিসেতি পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্য.

৪১৬. ইতৰানন্তি আগন্তুকানং. ইতৰোতি চাতুদ্দসো. এত্থ পন যেসং পন্নৰসো, তে অতীতং উপোসথং চাতুদ্দসিকং অকংসূতি ৱেদিতব্বা. অযমেত্থাধিপ্পাযো – তাদিসে পচ্চযে সতি চাতুদ্দসিকস্স কতত্তা তেসং যথাৱুত্তততিযসত্তমপক্খসঙ্খাতচাতুদ্দসিকে সম্পত্তে তেৰসীচাতুদ্দসীকত্তব্বত্তা অনুপোসথত্তা পন তত্থ উপোসথো ন কতোতি চাতুদ্দসোযেৱ পন্নৰসো জাতো. সমানেতৰেতি সমা ঊনা ইতৰেতি পদচ্ছেদো. ইতৰেতি আগন্তুকা. পুৰিমানং অনুৱত্তন্তূতি আৱাসিকেহি ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নৰসো’’তি পুব্বকিচ্চে কযিৰমানে পুৰিমানং আৱাসিকানং অনুৱত্তন্তূতি অত্থো. সচেধিকাতি যদি আগন্তুকা বহুকা হোন্তি. পুৰিমাতি আৱাসিকা. তেসং অনুৱত্তন্তূতি তেসং আগন্তুকানং ‘‘অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি পুব্বকিচ্চে কযিৰমানে অনুৱত্তন্তু. সেসেপীতি আগন্তুকানং পন্নৰসৱাৰেপি. অযং নযোতি ‘‘আগন্তুকানং পন্নৰসো ইতৰানং সচেতৰো’’তিআদিকো অযমেৱ নযো. এত্থ পন যেসং পন্নৰসো, তে তিৰোৰট্ঠতো ৱা আগতা অতীতং ৱা উপোসথং চাতুদ্দসিকং অকংসূতি ৱেদিতব্বো.

৪১৭. অতীতুপোসথস্স চাতুদ্দসিযং কতত্তা চাতুদ্দসিযং পন্নৰসুপোসথো কতোতি পন্নৰসী আৱাসিকানং পাটিপদো জাতোতি আহ ‘‘আৱাসিকানং পাটিপদো’’তি. ইতৰানন্তি আগন্তুকানং. উপোসথোতি পন্নৰসো উপোসথো. সমথোকানন্তি অত্তনা সমানং ৱা থোকানং ৱা আগন্তুকানং. মূলট্ঠাতি আৱাসিকা. কামতো দেন্তূতি অত্তনো ইচ্ছায দেন্তু.

৪১৮. নো চে দেন্তীতি যদি আৱাসিকা কাযসামগ্গিং ন দেন্তি, তেসং পন আৱাসিকানং হিয্যো উপোসথস্স কতত্তা অজ্জ উপোসথকৰণং নত্থি. বহূসু অনিচ্ছায কাযসামগ্গিং দদেয্যাতি যোজনা. বহূসূতি আগন্তুকেসু বহুকেসু. বহি ৱা ৱজেতি আৱাসিকভিক্খুপৰিসা নিস্সীমং ৱা ৱজেয্যাতি অত্থো.

৪১৯. সাৱেয্য সুত্তন্তি পাতিমোক্খসঙ্খাতং সুত্তং ৱাযমিত্ৱা সাৱেয্য.

৪২০. সম্মজ্জিতুং …পে… উদকাসনং পঞ্ঞপেতুঞ্চ মহাথেৰেন পেসিতো কল্লো ন কৰেয্য তথাতি সম্বন্ধো. কল্লোতি অগিলানো. তথাতি দুক্কটং অতিদিসতি. আসনেসু অসতি অন্তমসো সাখাভঙ্গম্পি কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা পঞ্ঞপেতব্বং. তেলে অসতি কপল্লে অগ্গিপি জালেতব্বো.

৪২১-৩. পট্ঠপেত্ৱা দকাসনন্তি পৰিভোজনীযপানীযোদকঞ্চ আসনঞ্চ সন্নিহিতং কত্ৱা. গণঞত্তিন্তি ইদানি ৱক্খমানং গণেন ঠপেতব্বং ঞত্তিং. তেতি অঞ্ঞে দুৱে ভিক্খূ. সমত্তপুব্বাৰম্ভেনাতি সমত্তো নিট্ঠিতো পুব্বেসু উত্তৰাসঙ্গএকংসকৰণাদীসু আৰম্ভো যস্সাতি তিপদবহুব্বীহি. নৱেন তে এৱমীৰিযাতি সম্বন্ধো. তেতি ইতৰে দ্ৱে.

৪২৪. কত্তব্বং কত্ৱা পুব্বকিচ্চাদিকং সম্পাদেত্ৱা নৱো এৱং ঈৰিযোতি যোজনা.

৪২৭. যত্থাতি যস্মিং ৱিহাৰে একেকস্স পাৰিসুদ্ধিং হৰিত্ৱানাতি সম্বন্ধো. একেকস্সাতি এত্থ ৱিচ্ছাযং দ্ৱিত্তং. কিৰিযায গুণেন দব্বেন ৱা ভিন্নে অত্থে ব্যাপিতুং ইচ্ছা ৱিচ্ছা. এত্থ পন ছন্দপাৰিসুদ্ধিহৰণসঙ্খাতায কিৰিযায চতূসু চ তীসু চ দ্ৱীসু চ ভিন্নমেকেকং ব্যাপিতুং সম্বন্ধিতুং ইচ্ছাতি ৱিচ্ছা. ইতৰীতৰেতি এত্থাপি কৰণকিৰিযাৱসেন ৱেদিতব্বং. তযো দ্ৱে একো ৱা তং তং সঙ্ঘুপোসথং গণুপোসথং পুগ্গলুপোসথং ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – চতূসু একস্স আহৰিত্ৱা তযো পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, তীসু ৱা একস্স আহৰিত্ৱা দ্ৱে সঙ্ঘুপোসথং কৰোন্তি, অধম্মেন ৱগ্গং উপোসথকম্মং. অথ পন একস্স আহৰিত্ৱা তযো সঙ্ঘুপোসথং কৰোন্তি, একস্স আহৰিত্ৱা দ্ৱে পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, অধম্মেন ৱগ্গং নাম হোতি. যদি পন চত্তাৰোপি সন্নিপতিত্ৱা পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, তযো ৱা দ্ৱে ৱা সঙ্ঘুপোসথং কৰোন্তি, অধম্মেন সমগ্গং নাম হোতীতি. তব্বিপৰিযাযেন ধম্মেন সমগ্গং ৱেদিতব্বং.

৪২৮. ৱগ্গে সমগ্গে ৱা ‘‘ৱগ্গো’’তি সঞ্ঞিনো ৱিমতিস্স ৱা কৰোতো দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. ৱগ্গেতি ৱগ্গসঙ্ঘে. ৱিমতিস্সাতি ‘‘ৱগ্গো নু খো, সমগ্গো’’তি এৱং ৱেমতিকস্স. ইমিনাৱ কুক্কুচ্চপকতৱাৰোপি উপলক্খিতো. কৰোতোতি উপোসথং কৰোন্তস্স. ভেদাধিপ্পাযেন কৰোতোতি যোজনা. এত্থ পন পাপস্স বলৱতায থুল্লচ্চযং ৱুত্তং. সঞ্ঞিনোতি সঞ্ঞাসীসেন চিত্তং ৱুত্তং, চিত্তৱতোতি অত্থো.

৪২৯-৩০. ‘‘উক্খিত্তস্সা’’তিআদিনা ৱজ্জনীযপুগ্গলে দস্সেতি. উক্খিত্তস্সাতি কত্তুঅত্থে সামিৱচনং. নিসিন্নসদ্দস্স কম্মসাধনত্তা উক্খিত্তাদীহি কত্তূহি ভৱিতব্বন্তি. ‘‘সেসান’’ন্তি ৱিসেসনস্স ভিক্খূনং ব্যভিচাৰেন সাত্থকতা. অভব্বস্স পণ্ডকাদিএকাদসৱিধস্স অভব্বস্স. নিসিন্নপৰিসাযঞ্চ পাতিমোক্খং ন উদ্দিসেতি সম্বন্ধো. সভাগাপত্তিকো তথা ন উদ্দিসেতি যোজেতব্বং. ৱিকালভোজনাদিৱত্থুতো সমানো ভাগো কোট্ঠাসো এতিস্সাতি সভাগা, সা আপত্তি অস্সাতি বহুব্বীহি.

ছন্দেন পৰিৱুত্থেনাতি এত্থ চতুব্বিধং পাৰিৱাসিযং পৰিসপাৰিৱাসিযং ৰত্তিপাৰিৱাসিযং ছন্দপাৰিৱাসিযং অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযন্তি. তত্থ ভিক্খূ কেনচিদেৱ কৰণীযেন সন্নিপতিতা হোন্তি, অথ মেঘুট্ঠানাদিনা কেনচিদেৱ কৰণীযেন অনোকাসো, অথ ‘‘অঞ্ঞত্থ গচ্ছামা’’তি ছন্দং অৱিস্সজ্জিত্ৱাৱ উট্ঠহন্তি, ইদং পৰিসপাৰিৱাসিযং নাম কিঞ্চাপি পৰিসপাৰিৱাসিযং, ছন্দস্স পন অৱিস্সট্ঠত্তা কম্মং কাতুং ৱট্টতি.

‘‘যাৱ পন সব্বে সন্নিপতন্তি, তাৱ ধম্মং সুণিস্সামা’’তি একং অজ্ঝেসন্তি, তস্মিং ধম্মকথং কথেন্তেযেৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি, সচে চাতুদ্দসিকং কাতুং নিসিন্না, পন্নৰসোতি কাতুং ৱট্টতি, সচে পন্নৰসিকং কাতুং নিসিন্না, পাটিপদে অনুপোসথে উপোসথং কাতুং ন ৱট্টতি, অঞ্ঞং পন সঙ্ঘকিচ্চং কাতুং ৱট্টতি, ইদং ৰত্তিপাৰিৱাসিযং নাম.

এৱং পন নিসিন্নে কোচি নক্খত্তপাঠকো ভিক্খু ‘‘অজ্জ নক্খত্তং দাৰুণং, ইমং কম্মং মা কৰোথা’’তি ৱদতি, তে তস্স ৱচনেন ছন্দং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তত্থেৱ নিসিন্না হোন্তি, অথঞ্ঞো আগন্ত্ৱা ‘‘নক্খত্তং পটিমানেন্তং, অত্থো বালং উপচ্চগা’’তি (জা. ১.১.৪৯) ৱত্ৱা ‘‘কিং নক্খত্তেন, কৰোথা’’তি ৱদতি, ইদং ছন্দপাৰিৱাসিযঞ্চেৱ অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযঞ্চ. একস্মিং পাৰিৱাসিযে পুন ছন্দপাৰিসুদ্ধিং আনেত্ৱা কম্মং কাতুং ৱট্টতি.

৪৩১. আপন্নঞ্চ ৱেমতিকঞ্চ অদেসযিত্ৱা ৱা নাৱিকত্ৱা ৱা উপোসথং কাতুং ন চ কপ্পতীতি সম্বন্ধো. নাৱিকত্ৱাতি গৰুকাপত্তিং অনাৱিকত্ৱা. ন চাতি নেৱ.

৪৩২. অট্ঠিতোপোসথাতি অট্ঠিতো অৱিস্সট্ঠো উপোসথো যস্মিন্তি বহুব্বীহি. তদহূতি তস্মিং উপোসথদিৱসে. অন্তৰাযং ৱা সঙ্ঘং ৱা ৱিনা অধিট্ঠাতুং সীমমেৱ ৱা ন ৱজেতি যোজনা. অধিট্ঠাতুন্তি ইমিনা গণুপোসথম্পি উপলক্খেতি. সীমন্তি ইমিনা নদিম্পি.

উপোসথনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.