৩৪. পথৱীনিদ্দেসৱণ্ণনা

২৪২. জাতাজাতাতি দুৱিধাতি জাতা পথৱী অজাতা পথৱীতি পথৱী দুৱিধাতি অত্থো. ইমিনা জাতপথৱিঞ্চ অজাতপথৱিঞ্চ দস্সেতি. তাসং ৱিভাগং দস্সেতি ‘‘সুদ্ধা’’তিআদিনা. সুদ্ধমত্তিকপংসুকা চ অদড্ঢা চ বহুমত্তিকপংসুকা চ চাতুমাসাধিকোৱট্ঠপংসুমত্তিকৰাসি চ জাতা পথৱীতি সম্বন্ধো. মত্তিকা চ পংসু চাতি দ্ৱন্দো. সুদ্ধা অপ্পসক্খৰাদিতায মত্তিকা পংসৱো যস্সাতি বাহিৰত্থো. অদড্ঢাতি উদ্ধনপচনাদিৱসেন তথা তথা অদড্ঢা. সা পন ৱিসুং নত্থি, সুদ্ধমত্তিকাদীসু অঞ্ঞতৰাৱ ৱেদিতব্বা. চত্তাৰো মাসা, তেহি সহিতো অতিৰেকো কালো, তস্মিং ওৱট্ঠোতি সমাসো. ওৱট্ঠোতি যেন কেনচি উদকেন ওৱট্ঠো. বুধা পন ‘‘আকাসতো ৱুট্ঠউদকেনেৱ, ন অঞ্ঞত্থ পহৰিত্ৱা পতিতবিন্দুনা’’তি ৱদন্তি, ‘‘ওৱট্ঠো’’তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তত্তা চ ‘‘পোক্খৰণিযা ঠিততনুকদ্দমো ৱট্টতি, বহলো তু ন ৱট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৮৬) ৱুত্তত্তা চ ‘‘ৱিনযৱিনিচ্ছযে সম্পত্তে গৰুকে ঠাতব্ব’’ন্তি ৱিনযলক্খণতো চ ন তং যুজ্জতীতি অম্হাকং খন্তি. পংসুমত্তিকানং ৰাসি পংসুমত্তিকৰাসি. চতু…পে… ৱট্ঠো পংসুমত্তিকৰাসি যস্সাতি অঞ্ঞপদত্থো, কম্মধাৰযো ৱা.

২৪৩. ৱালুকা চ দড্ঢা চ যেভুয্যসক্খৰাদিমহীপি চ চাতুমাসোমৱট্ঠকো ৱুত্তৰাসি চ দুতিযা ভূমীতি সম্বন্ধো সক্খৰা চ পাসাণা চ মৰুম্বা চ কথলা চ ৱালুকা চাতি দ্ৱন্দো. সুদ্ধা সক্খৰ…পে… ৱালুকা যস্সাতি ৱিগ্গহো. হত্থমুট্ঠিনা গহেতব্বপ্পমাণা সক্খৰা, ততো উপৰি পাসাণা, কটসক্খৰা মৰুম্বা, কপালখণ্ডানি কথলাতি ৱেদিতব্বা. দুতিযাতি অজাতা. ৱুত্তৰাসীতি ৱুত্তো মত্তিকপংসুসিৰা.

২৪৪. কীদিসী যেভুযুমত্তিকাদীতি আহ ‘‘দ্ৱে ভাগা’’তিআদি. যস্স ভূমিযাতি যস্সা ভূমিযা. সেসেসুপীতি যেভুয্যপংসুযেভুয্যসক্খৰযেভুয্যপাসাণাদীসু.

২৪৫. ‘‘পাচিত্তী’’তিআদিনা তত্থ ৱিনিচ্ছযং দস্সেতি. জাতে জাতসঞ্ঞিস্স খণনে পাচিত্তীতি সম্বন্ধো. জাতেতি জাতে ভূমিভাগে, লিঙ্গৱিপল্লাসো ৱা, জাতাযাতি ৱুত্তং হোতি. জাতে দ্ৱেড়্হস্স ৱিমতিস্স দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. জাতে অজাতসঞ্ঞিস্স অনাপত্তি. তথা আণাপনে অনাপত্তীতি যোজনা. অজাতসঞ্ঞিস্সাতি অজাতাতি সঞ্ঞা অজাতসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি অজাতসঞ্ঞী, তস্স.

২৪৬. একাযাণত্তিযা একাতি সচে সকিং আণত্তো দিৱসম্পি খণতি, আণাপকস্স একা এৱ আপত্তীতি অত্থো. ৱাচসো আপত্তীতি সম্বন্ধো. ৱাচসোতি ৱিচ্ছাযং সো, ৱাচায ৱাচাযাতি অত্থো.

২৪৭. ‘‘ইমং ঠানং খণ ৱা’’তিআদিনা যোজেতব্বং. ‘‘এত্থ অগ্গিং জালেহি ৱা’’তি যোজনা. ‘‘ৱত্তু’’ন্তি ইদং ‘‘ন ৱট্টতী’’তি ইমস্স কত্তুপদৱচনন্তি অত্থো. অথ ৱা ‘‘ইমং ঠানং খণা’’তিআদিপ্পকাৰো ৱচনায ন ৱট্টতীতি অত্থো. নিযমেত্ৱাতি ইমিনা ‘‘আৱাটং খণ, কন্দং খণা’’তিআদিনা অনিযমেত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতীতি দীপেতি.

২৪৮. ‘‘ইমস্স থম্ভস্স আৱাটং জান ৱা, কপ্পিযং কৰোহি ৱা’’তি চ ‘‘মত্তিকং জান ৱা, মত্তিকং আহৰ ৱা, মত্তিকং কপ্পিযং কৰোহি ৱা’’তি চ এদিসং ৱচনং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. এতং ৱিয দিস্সতীতি এদিসং, কিং তং? ‘‘মত্তিকং দেহী’’তিআদিকং উপমেয্যং. ‘‘মত্তিকং জানা’’তিআদিকং পন উপমানং, তেসং উপমানোপমেয্যানং যা কপ্পিযসঙ্খাতা সমানধম্মতা, সা উপমা. তথা চ ৱুত্তং অম্হেহি সুবোধালঙ্কাৰে ‘‘উপমানোপমেয্যানং, সধম্মত্তং সিযোপমা’’তি. অঞ্ঞথা উপমানভূতঅক্খৰাৱড়িসদিসীযেৱ, অক্খৰাৱড়ি উপমেয্যং সিযা. ৱাক্যে ৱিয-সদ্দোযেৱ পন উপমানং জোতেতীতি ৱেদিতব্বং.

২৪৯. পথৱিযা অসম্বদ্ধং সুক্খকদ্দমআদিকঞ্চ তনুকং উস্সিঞ্চনীযকদ্দমঞ্চ কোপেতুং লব্ভন্তি সম্বন্ধো. কদ্দমআদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন উদকেন গতট্ঠানে উদকপপ্পটকো নাম হোতি, যং ৱাতপ্পহাৰেন চলতি, তং সঙ্গণ্হাতি. উস্সিঞ্চনীযকদ্দমন্তি ঘটেহি উস্সিঞ্চিতুং সক্কুণেয্যকদ্দমং.

২৫০. ‘‘চাতুমাসাধিকোৱট্ঠং গণ্ডুপ্পাদ’’ন্তিআদিনা সম্বন্ধিতব্বং. গণ্ডং পথৱিযা গণ্ডসদিসং মত্তিকৰাসিং উপ্পাদেন্তীতি গণ্ডুপ্পাদা. ইধ পন তেহি উট্ঠাপিতো গূথো ‘‘গণ্ডুপ্পাদ’’ন্তি নিদ্দিট্ঠো. পোত্থকেসু পন ‘‘গণ্ডুপ্পাদো’’তি পাঠো দিস্সতি. তং ‘‘ন কোপযে’’তি এত্থ কম্মেন ভৱিতব্বন্তি ন যুজ্জতি. মূসিকুক্কিৰন্তি মূসিকানং উক্কিৰো খণিত্ৱা বহি কতং পংসুৰাসি মূসিকুক্কিৰোতি. লেড্ডাদিন্তি এত্থ লেড্ডুন্তি কসিতট্ঠানে নঙ্গলচ্ছিন্নমত্তিকাপিণ্ডং. আদি-সদ্দেন গাৱীনং খুৰচ্ছিন্নং কদ্দমং সঙ্গণ্হাতি.

২৫১-২. উদকসন্তিকে পতিতে ৱাপিআদীনং কূলে চ পাসাণে লগ্গে ৰজে চ নৱসোণ্ডিযা পতিতে ৰজে চ অব্ভোকাসুট্ঠিতে ৱম্মিকে চ মত্তিকাকুট্টে চ তথাতি সম্বন্ধো. তথাতি ইমিনা কূলাদিকে চাতুমাসাধিকোৱট্ঠং ৱা সব্বং ন কোপযেতি ইদং অতিদিসতি. ইট্ঠককুট্টকো ৱট্টতীতি আহ ‘‘যেভুয্যা’’তিআদি. যেভুয্যেন কথলা এত্থাতি যেভুয্যকথলা, ভূমি, তিট্ঠতি এত্থাতি ঠানং, যেভুয্যকথলায ঠানং, তস্মিং. ইট্ঠককুট্টকো যেভুয্যকথলা ৱিয হোতীতি অধিপ্পাযো. কুট্টকং কোপেন্তস্স অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. ইট্ঠকায কতো কুট্টকোতি সমাসো.

২৫৩-৫. সঞ্চালেত্ৱা ভূমিং ৱিকোপযং থম্ভাদিং গণ্হিতুং ৱাতি সম্বন্ধো. তত্থ ৱিকোপযন্তি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনং, ৱিকোপযতাতি অত্থো. অঞ্ঞথা কথমেত্থ পঠমাপসঙ্গো. পঠমা হি ‘‘ভৱ’’ন্তি ৱুত্তে সিযা, ন চ ‘‘গণ্হিতু’’ন্তিআদীসু তুং-পচ্চযেহি ৱুত্তো কোচি অত্থি, যদা ভাৱে তুং-পচ্চযো, তদা ন কিঞ্চি ৱুত্তং হোতীতি, ‘‘ন কপ্পতী’’তি পধানকিৰিযাযপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেন কত্তা অঞ্ঞোযেৱাতি এৱং সব্বত্থ. ততিযত্থে তু সতি ইতো চিতো সঞ্চালেত্ৱা ভূমিং ৱিকোপযতা থম্ভাদিং গণ্হিতুং ন কপ্পতীতি অতীৱ যুজ্জতি. ধাৰাযাতি পস্সাৱধাৰায. ৱিসমং সমং কাতুং সম্মুঞ্জনীহি ঘংসিতুং ৱাতি যোজনা. ৱিসমন্তি ৱিসমট্ঠানং. ‘‘পদং দস্সেস্সামী’’তি ভূমিং ভিন্দন্তো চঙ্কমিতুং ৱাতি সম্বন্ধো. ভিন্দন্তোতি ভিন্দতা. কণ্ডুৰোগী ৱা তটাদীসু অঙ্গপচ্চঙ্গং ঘংসিতুন্তি যোজনা. কণ্ডুৰোগীতি কণ্ডুৰোগিনা. চ-সদ্দো অৱধাৰণে.

২৫৬-৭. সুদ্ধচিত্তস্সাতি পথৱিভেদাধিপ্পাযৱিৰহেন পৰিসুদ্ধচিত্তস্স.

২৫৮. অগ্গিস্স অনুপাদানে কপালে ৱা অনুপাদানায ইট্ঠকায ৱা অগ্গিং পাতেতুং ৱা অৱসে সতি ভূমিযং পাতেতুং ৱা লব্ভতেতি সম্বন্ধো. উপাদানং ইন্ধনং, ন উপাদানং অনুপাদানং, তস্মিং. ৱসো পভুত্তং. ‘‘ৱসো পভুত্তে আযত্তে’’তি হি নিঘণ্ডু. ন ৱসো অৱসো, তস্মিং অপভুত্তেতি অত্থো. পতিতট্ঠানেযেৱ উপাদানং দত্ৱা অগ্গিং কাতুং ৱট্টতি. সুক্খখাণুকসুক্খৰুক্খাদীসু চ অগ্গিং দাতুং ন ৱট্টতি. সচে পন ‘‘পথৱিং অপ্পত্তমেৱ নিব্বাপেত্ৱা গমিস্সামী’’তি দেতি, ৱট্টতি, পচ্ছা নিব্বাপেতুং ন সক্কোতি, অৱিসযত্তা অনাপত্তি. ‘‘ভূমিযং পাতেহী’’তি এৱম্পি ৱত্তুং ন ৱট্টতীতি.

পথৱীনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.