১৩. সমণকপ্পনিদ্দেসৱণ্ণনা
১২৫. সমণকপ্পাতি সমণৱোহাৰা. ভৱন্তি, অহেসুন্তি ৱা ভূতা, ৱত্তমানে, ভূতে ৱা তপ্পচ্চযো. ৱিৰুড়্হমূলাদিভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকানং, ৱড্ঢিত্ৱা মহন্তভাৱং পত্তানঞ্চ ৰুক্খলতাদিসঙ্খাতানং ভূতানং গামো, ভূতা এৱ ৱা গামো সমূহো ভূতগামো. তস্স সমাৰম্ভো ছেদনফালনাদি, তস্মিং. নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মং, তংহেতু পাচিত্তিযং হোতীতি অত্থো. কতকপ্পিযং সমণকপ্পিযং ভৱেতি সম্বন্ধো. তত্থ কতং কপ্পিযং যস্সাতি বহুব্বীহি. কেনাতি আহ ‘‘নখেনা’’তিআদি.
১২৬. ইদানি যস্স সমাৰম্ভো, তং ভূতগামং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘স মূলা’’তিআদি আৰদ্ধং. সোতি ভূতগামো. ভৱিতুং উপ্পজ্জিতুং পযোজেতীতি কাৰিতন্তা তপ্পচ্চযো, পভাৱিতো উপ্পাদিতোতি অত্থো. অথ ৱা পভৱনং পভৱো, উপ্পত্তি, সোৱ পভৱো, পভাৱং কৰোতীতি নামধাতুতো কত্তৰি তপ্পচ্চযো, পভাৱিতো উপ্পন্নোতি অত্থো. মূলঞ্চ খন্ধো চ বীজঞ্চ অগ্গঞ্চ ফড়ু চ মূল…পে… ফড়ূনি. ফড়ু নাম পব্বং. তানিযেৱ বীজানি, তেহি পভাৱিতো উপ্পাদিতো, অথ ৱা তেহি অৱধিভূতেহি, কাৰণভূতেহি ৱা পভাৱিতো উপ্পন্নোতি কমেন ৱিকপ্পদ্ৱযে সমাসদ্ৱযং ৱেদিতব্বং. তত্থ মূলবীজং নাম হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰাদি.
খন্ধবীজং নাম অস্সত্থনিগ্ৰোধাদি. বীজবীজং নাম পুব্বণ্ণাপৰণ্ণাদি. অগ্গবীজং নাম হিৰিৱেৰাদি. ফড়ুবীজং নাম উচ্ছুনড়াদি. তত্থ মূলবীজাদীনি পঞ্চ বীজগামো. তন্নিব্বত্তো ৰুক্খলতাদি ভূতগামো.
ইদানি তেসু বীজগামসমাৰম্ভে দুক্কটং দস্সেতি অপৰদ্ধেন. ভূতগামৱিযোজিতং বীজং আৰম্ভে দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. ভূতগামতো ৱিযোজিতন্তি তপ্পুৰিসো. বীজন্তি ভূমিযং ৰোপিতমৰোপিতম্পি নিগ্গতৱিদত্থিমত্তপত্তৱট্টিপি মূলবীজানি. ‘‘আৰম্ভে’’তি কিতকপচ্চযস্স যোগে অৱুত্তে কম্মনি ছট্ঠুপ্পত্তিযং ৱিকপ্পেন উভযত্থ দুতিযা. আৰম্ভেতি সমাৰম্ভে. তস্মা ‘‘ইমং পুপ্ফং ফলং ৱা জান, ইমং কপ্পিযং কৰোহী’’তিআদিনা কপ্পিযৱচনেন ভূতগামতো ৱিযোজিতং বীজজাতং বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিভব্বং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অগ্গিপৰিজিতং সত্থপৰিজিতং নখপৰিজিতং অবীজং নিব্বত্তবীজঞ্ঞেৱ পঞ্চম’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৫০) ৱুত্তেসু পঞ্চসু নখপৰিজিতাদীনি তীণি দস্সিতানি.
১২৭. ইদানি অৱসিট্ঠানি দ্ৱে দস্সেতুং ‘‘নিব্বত্তবীজ’’ন্তিআদিকং পঠমদ্ধং আহ. তত্থ নিব্বত্তবীজন্তি নিব্বত্তনিযন্তি নিব্বত্তং, নিপুব্ব ৱতু ৱত্তনেতিমস্মা তপ্পচ্চযো, নিব্বত্তং বীজং যস্স তং নিব্বত্তবীজং, বীজং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিসুং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং অম্বপনসাদি. নোবীজং নাম তৰুণম্বফলাদি. ইদানি বীজগামভূতগামেসু কপ্পিযকৰণপ্পকাৰাদিৱিসেসং দস্সেন্তো ‘‘কটাহা’’তিআদিমাহ. তত্থ কটাহেন বদ্ধং বীজং যেসন্তি বাহিৰত্থো.
১২৮. ভাজনে ভূমিযম্পি ৱা একাবদ্ধেসু বীজেসু একস্মিঞ্চ কপ্পিযে কতেতি যোজনা. বীজেসূতি বীজগামভূতগামেসু. ভূতগামোপি হি ইধ ‘‘বীজ’’ন্তি ৰুড়্হীৱসেন ৱুচ্চতি.
১২৯. নিক্খিত্তেতি ঠপিতে. কপ্পিযং পুন কৰেয্যাতি জাতমূলপণ্ণভাৱতো ভূতগামত্তা ভূতগামতো পৰিমোচিতং বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰেয্যাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ভূতগামো হি সো তদা’’তি. হি-সদ্দো হেতুম্হি. তদাতি মূলে চ পণ্ণে চ জাতকালে সচে মূলমত্তং সঞ্জাযতি, উপৰিভাগে সচে অঙ্কুৰো জাযতি, হেট্ঠাভাগে ছিন্দিতুং ৱট্টতি. মূলমত্তেসু ৱা পন পণ্ণমত্তেসু ৱা নিগ্গতেসু সচেপি ৰতনপ্পমাণাপি সাখা নিক্খমন্তি, বীজগামসঙ্গহিতা হোন্তি.
১৩০. উদকসম্ভৱো সেৱালো চ চেতিযাদীসু সেৱালো চ ভূতগামোৱাতি সম্বন্ধো. আদি-সদ্দেন পাকাৰাদিগ্গহণং. যদি দ্ৱে তীণি পণ্ণানি ন জাযন্তি, অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতি. সুক্খো পন সম্মজ্জিতব্বো. মূলপণ্ণে ৱিনিগ্গতে বীজোপি ভূতগামোৱাতি সম্বন্ধো. পণ্ণেতি ইমিনা অঙ্কুৰমত্তং পটিক্খিপতি.
১৩১. ঘটাদিপিট্ঠে সেৱালো চ অহিছত্তকমকুড়ঞ্চ দুক্কটস্সেৱ ৱত্থূনীতি সম্বন্ধো. পিট্ঠেতি ইমিনা অন্তো অব্বোহাৰিকোতি দস্সেতি. ফুল্লন্তি ফুল্লিতং অহিছত্তকং. অব্যৱহাৰিকন্তি আপত্তিৱোহাৰযোগ্গং ন হোতীতি অত্থো.
১৩২. অল্লৰুক্খে লাখানিয্যাসছত্তানি ৱিকোপিয গণ্হতো তত্থ অক্খৰং ছিন্দতো ৱাপি পাচিত্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অল্লৰুক্খে. ‘‘ৱিকোপয’’ন্তি পোত্থকেসু পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠো পঠমন্ততায কাৰণাভাৱতো. ‘‘ৱিকোপিযা’’তি পন পাঠো গহেতব্বো. ৱিকোপিযাতি ইমিনা অৱিকোপেত্ৱা গহণে অনাপত্তীতি দীপেতি.
১৩৩. দাৰুমক্কটকাদিনাতি আণিং কোট্টেত্ৱা দাৰুযন্তং কত্ৱা তত্থ কণ্টকং ওলম্বেন্তি, এতং দাৰুমক্কটকং নাম. আদি-সদ্দেন কণ্টকবন্ধনাদীনং গহণং. তিণাদিং ছিন্দিতুং, গণ্ঠিকং কাতুঞ্চ ন কপ্পতীতি যোজনা. ছিন্দিতুন্তি ছিন্দনং.
১৩৪. ভূতগামং ৱাতি ভূতগামং ৱা. বীজং ৱাতি বীজগামং ৱা. ‘‘ছিন্দ ৱা’’তিআদিনা সব্বত্থ ৱা-সদ্দো যোজেতব্বো. পচ ৱাতি পচনং কৰোহীতি ৱা. ‘‘পট’’ ইতি ৱা পাঠো, তস্স উপ্পাদেহীতি অত্থো. ‘‘ইমং ৰুক্খং ছিন্দাহী’’তিআদিনা পন অৱত্ৱা ‘‘ৰুক্খং ছিন্দা’’তিআদিনা অনিযমেত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি.
১৩৫. ইমন্তি এতং ৰুক্খাদিং. ইমং সোধেহীতি এত্থ ইতি-সদ্দং কত্ৱা অত্থো ৱত্তব্বোতি.
সমণকপ্পনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.