৮. কালিকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৮৪. ইদানি যে তে চত্তাৰো কালিকা মুনিনা ৱুত্তা ‘‘যাৱকালিকং যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিক’’ন্তি, তে দস্সেতুং ‘‘কালিকা চা’’তি পদং উদ্ধটং. তত্থ (পাচি. ২৫৪-২৫৬; পাচি. অট্ঠ. ২৫৩-২৫৬) কতমে তে কালিকাতি চে, তে দস্সেতুং ‘‘যাৱকালিক’’ন্তিআদিমাহ. তেসু অৰুণুগ্গমনতো যাৱ ঠিতমজ্ঝন্হিকা ভুঞ্জিতব্বতো যাৱকালিকং. অৰুণুগ্গমনতো যাৱ যামাৱসানা পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং পাতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. তেন উপসমেতব্বে আবাধে সতি যাৱ সত্তাহা পৰিভুঞ্জিতব্বতো সত্তাহকালিকং. আবাধে সতি যাৱজীৱং পৰিহৰিত্ৱা ভুঞ্জিতব্বতো যাৱজীৱিকং.

৮৫. তেসু যাৱকালিকং দস্সেতুং ‘‘পিট্ঠং মূলং ফলং খজ্জ’’ন্তিআদিমাহ. এত্থ (পাচি. ২৪৮-২৫০; পাচি. অট্ঠ. ২৪৮-২৪৯) পিট্ঠখাদনীযং নাম সত্তন্নং তাৱ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপৰণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং ধোতকতালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পিট্ঠানি যাৱকালিকানি. ইমিনাৱ লক্খণেন মূলখাদনীযাদীসুপি যাৱকালিকলক্খণং ৱেদিতব্বং, অতিৱিত্থাৰভযেন সংখিত্তং. গোৰসো নাম খীৰদধিতক্কৰসো. ধঞ্ঞভোজনন্তি সানুলোমানি সত্তধঞ্ঞানি চ পঞ্চৱিধভোজনঞ্চাতি অত্থো. যাগুসূপপ্পভুতযোতি এত্থ পভুতি-সদ্দেন কন্দখাদনীযং মুড়ালখাদনীযং মত্থকখাদনীযং খন্ধখাদনীযং তচখাদনীযং পত্তখাদনীযং পুপ্ফখাদনীযং অট্ঠিখাদনীযং নিয্যাসখাদনীযন্তি ইমানি সঙ্গহিতানীতি ৱেদিতব্বানি.

তত্ৰিদং মুখমত্তনিদস্সনং – ভিসসঙ্খাতো পদুমপুণ্ডৰীককন্দো পিণ্ডালুমসালুকআদযো ৱল্লিকন্দো আলুৱকন্দো তালকন্দোতি এৱমাদি কন্দখাদনীযং. পদুমমুড়ালাদযো মুড়ালখাদনীযং. তালহিন্তালকুন্তালকেতকনাড়িকেৰপূগৰুক্খখজ্জূৰীআদীনং কড়ীৰসঙ্খাতা মত্থকা মত্থকখাদনীযং. উচ্ছুখন্ধো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং পুপ্ফদণ্ডকানীতি এৱমাদি খন্ধখাদনীযং. তচখাদনীযং উচ্ছুতচো এৱ একো যাৱকালিকো, সোপি সৰসো. মূলকং খাৰকো চচ্চু তম্বুকো তণ্ডুলেয্যকোতি এৱমাদি পত্তখাদনীযং. মূলকপুপ্ফং খাৰকপুপ্ফং চচ্চুপুপ্ফং তম্বুকপুপ্ফন্তি এৱমাদি পুপ্ফখাদনীযং, অসোকপুপ্ফং পন যাৱজীৱিকং. লবুজপনসট্ঠিআদি অট্ঠিখাদনীযং. নিয্যাসখাদনীযে যাৱকালিকং নত্থি. এতে ৱুত্তপ্পকাৰা যাৱকালিকা হোন্তীতি অত্থো.

৮৬. ইদানি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠ পানানি অম্বপানং জম্বুপানং চোচপানং মোচপানং মধুকপানং মুদ্দিকপানং সালূকপানং ফাৰুসকপান’’ন্তি (মহাৱ. ৩০০) এৱং ৱুত্তং অট্ঠৱিধং পানকং যামকালিকং নামাতি দস্সেতুং ‘‘মধূ’’তিআদিমাহ. তত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০০) মধুজং মুদ্দিকজং সালূকজং চোচজং মোচজং অম্বুজং জম্বুজঞ্চাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. এত্থ মধুজং নাম মধুকানং জাতিৰসেন কতং, তং পন উদকসম্ভিন্নমেৱ ৱট্টতি, সুদ্ধং ন ৱট্টতি. মুদ্দিকপানং নাম মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা গহিতং. সালূকপানং নাম ৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং কিঞ্জক্খৰেহি কতং. সেসানি পাকটানেৱ. এত্থ পন সচে সযং এতানি যাৱকালিকৱত্থূনি পটিগ্গহেত্ৱা উদকে মদ্দিত্ৱা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা পানকং কৰোতি, তং পুৰেভত্তমেৱ কপ্পতি. সচে অনুপসম্পন্নেন কতং লভতি, তদহুপুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্তং নিৰামিসপৰিভোগেন যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি. ইমানি অট্ঠ পানানি সীতানিপি আদিচ্চপাকানিপি ৱট্টন্তি, অগ্গিপাকানি পন ন ৱট্টন্তি, তস্মা ‘‘নগ্গিসন্তত্ত’’ন্তি ৱুত্তং.

৮৭. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং ফলৰসং ঠপেত্ৱা ধঞ্ঞফলৰস’’ন্তি (মহাৱ. ৩০০) ৱুত্তত্তা ধঞ্ঞফলৰসো পন ন ৱট্টতি, তেন ৱুত্তং ‘‘সানুলোমানি ধঞ্ঞানি ঠপেত্ৱা’’তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং পুপ্ফৰসং ঠপেত্ৱা মধুকপুপ্ফৰস’’ন্তি ৱুত্তত্তা মধুকপুপ্ফৰসো আদিচ্চপাকো ৱা হোতু অগ্গিপাকো ৱা, পচ্ছাভত্তং ন ৱট্টতি, তেন ৱুত্তং ‘‘মধুকপুপ্ফমঞ্ঞত্ৰা’’তি.

৮৮. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং পত্তৰসং ঠপেত্ৱা ডাকৰস’’ন্তি ৱুত্তত্তা উদকেন পক্কানম্পি যাৱকালিকপত্তানং ৰসো পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতি, সীতোদকেন মদ্দিতানং ৰসো যামকালিকং. তেন ৱুত্তং ‘‘ঠপেত্ৱা পক্কডাকজ’’ন্তি. যাৱজীৱিকপণ্ণস্স উদকেন পক্কস্স ৰসো যাৱজীৱিকো হোতি.

৮৯. ইদানি সত্তাহকালিকে দস্সেতুং ‘‘সপ্পী’’তিআদিমাহ. এত্থ (মহাৱ. ২৬০) পন –

‘‘সপ্পিনোনীততেলানি, মধুফাণিতমেৱ চ;

সত্তাহকালিকা সপ্পি, যেসং মংসমৱাৰিত’’ন্তি. –

পাঠো গহেতব্বো. এৱং পন গহিতে ৱসা তেলগ্গহণেন গহিতাৱ হোতি ‘‘তেলং নাম তিলতেলং সাসপতেলং মধুকতেলং এৰণ্ডতেলং ৱসাতেল’’ন্তি (পাৰা. ৬২৩; পাচি. ২৬০) এৱং পাড়িযং ৱিত্থাৰিতত্তা. এৱং পন অগ্গহেত্ৱা ৱসা চ ‘‘মধুফাণিত’’ন্তি পাঠে গহিতে যাৱকালিকভূতা ৱসা সত্তাহকালিকাতি আপজ্জেয্য, ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানি ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিত’’ন্তি (পাৰা. ৬২২) এৱং পঞ্চেৱ ভগৱতা সত্তাহকালিকভেসজ্জানি অনুঞ্ঞাতানি, ততো উত্তৰি ছট্ঠস্স সত্তাহকালিকভেসজ্জস্স অত্থিতাপি আপজ্জতি, ভেসজ্জক্খন্ধকেপি ভগৱতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱসং কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং সত্তাহকালিকৱসেন ৱসং অননুজানিত্ৱা ততো নিব্বত্ততেলমেৱ অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ‘‘মধুফাণিতমেৱ চা’’তি পাঠে অগ্গহিতে পাড়িযা অট্ঠকথায চ ৱিৰুজ্ঝতি. থেৰেন পন উত্তৰৱিহাৰৱাসীনং খুদ্দসিক্খায আগতনযেন ৱুত্তং. তেসং পন –

‘‘সপ্পি নৱনীতং তেলং, মধু ফাণিতপঞ্চমং;

অচ্ছমচ্ছৱসাদি চ, হোন্তি সত্তাহকালিকা’’তি. –

এৱমাগতং. অম্হাকং পন ৱিসুং সত্তাহকালিকে আগতট্ঠানং নত্থীতি ৱদন্তি, উপপৰিক্খিতব্বং.

ইদানি তেসু সপ্পিং দস্সেতুং ‘‘যেসং মংসপৱাৰিত’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘সপ্পিনাম গোসপ্পি ৱা অজিকাসপ্পি ৱা মহিং সসপ্পি ৱা. যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি, নৱনীতং নাম তেসংযেৱ নৱনীত’’ন্তি (পাৰা. ৬২৩; পাচি. ২৬০) পাড়িযং ৱুত্তত্তা নৱনীতং পন গহিতন্তি ন ৱিত্থাৰিতং, সপ্পি পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহু পুৰেভত্তং সামিসম্পিনিৰামিসম্পি ৱট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. সত্তাহাতিক্কমে সচে একভাজনে ঠপিতং, একং নিস্সগ্গিযং. সচে বহূসু, ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. সপ্পি তাপেন্তস্স সামংপাকো ন হোতি, ‘‘নৱনীতং পন তাপেন্তস্স হি সামংপাকো ন হোতি, সামংপক্কেন পন তেন সদ্ধিং আমিসং ন ৱট্টতী’’তি চ ‘‘সচে অনুপসম্পন্নো পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতনৱনীতেন সপ্পিং কত্ৱা দেতি, পুৰেভত্তং সামিসং ৱট্টতি. সচে সযং কৰোতি, সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতী’’তি চ সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২২) নৱনীতম্হিযেৱ সামংপাকতা ৱুত্তা, ন সপ্পিম্হি. যং পন কঙ্খাৱিতৰণিযং ৱুত্তং ‘‘নিব্বত্তিতসপ্পি ৱা নৱনীতং ৱা পচিতুং ৱট্টতী’’তি, ‘‘তং পন তদহু পুৰেভত্তম্পি সামিসং পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা) চ, তত্থ যাৱকালিকৱত্থুনা অসম্মিস্সং সুধোতং নৱনীতং সন্ধায ‘‘পচিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. সযংপচিতসত্তাহকালিকেন সদ্ধিং যদি আমিসং ভুঞ্জতি, তং আমিসং সযংপক্কসত্তাহকালিকেন মিস্সিতং অত্তনো যাৱকালিকভাৱং সত্তাহকালিকেন গণ্হাপেতি, তথা চ সতি যাৱকালিকং অপক্কম্পি সযংপক্কভাৱং উপগচ্ছতীতি ‘‘সামিসং পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যথা সযংপক্কসত্তাহকালিকৱসাতেলং সযংভজ্জিতসাসপাদিযাৱজীৱিকৱত্থূনং তেলঞ্চ সামিসং তদহু পুৰেভত্তম্পি ন ৱট্টতি, তথা নৱনীতসপ্পীতি ৱেদিতব্বং. ৱক্খতি চ আচৰিযো –

‘‘যাৱকালিকআদীনি, সংসট্ঠানি সহত্তনা. গাহাপযন্তি সব্ভাৱ’’ন্তি চ,

‘‘তেহেৱ ভিক্খুনা পক্কং, কপ্পতে যাৱজীৱিকং;

নিৰামিসঞ্চ সত্তাহং, সামিসে সামপাকতা’’তি চ.

যা পন সমন্তপাসাদিকাযং নৱনীতম্হি সামংপাকতা ৱুত্তা, সা তক্কাদিসম্মিস্সং অধোতনৱনীতং সন্ধায ৱুত্তা. তস্মা ৱিঞ্ঞূনং সমন্তপাসাদিকাপি কঙ্খাৱিতৰণীপি সমেন্তি, তং নৱনীতং সন্ধায ৱুত্তন্তি আচৰিযা ৱদন্তি. ইদমেৱ যুত্তং. যদি সপ্পিম্হি সামংপাকতা হোতি, অৱস্সংযেৱ সমন্তপাসাদিকাযং ৱুচ্চেয্য, তত্থ পন ‘‘সপ্পি তাৱ পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং, তদহু পুৰেভত্তং সামিসম্পি নিৰামিসম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২২) হি ৱুত্তং, ন পচনৱিধানং. মনুস্সসপ্পিনৱনীতানং, অঞ্ঞেসম্পি হত্থিঅস্সাদীনং অকপ্পিযমংসসপ্পিনৱনীতানং সত্তাহাতিক্কমে দুক্কটং. কিং পন তং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি? আম ৱট্টতি. কস্মা? পটিক্খেপাভাৱা চ সব্বঅট্ঠকথাসু অনুঞ্ঞাতত্তা চ. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি, নৱনীত’’ন্তি (পাৰা. ৬২৩) ইদং পন নিস্সগ্গিযৱত্থুং দস্সেতুং ৱুত্তং, ন অঞ্ঞেসং ৱাৰণত্থায.

৯০. ইদানি তেলং দস্সেতুং ‘‘তেলং তিলৱসেৰণ্ডমধুসাসপসম্ভৱ’’ন্তিআদিমাহ. এত্থ তিলাদীহি সম্ভৱং নিব্বত্তং তেলন্তি সম্বন্ধো. এত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ১.১০০) পন পুৰেভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সৱত্থুকপ্পটিগ্গহিতত্তা অনজ্ঝোহৰণীযং. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং অনজ্ঝোহৰণীযং, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. এৰণ্ডমধুকসাসপট্ঠীনি পটিগ্গহেত্ৱা সচে তানি ভজ্জিত্ৱা তেলং কৰোতি, তদহু পুৰেভত্তম্পি সামিসং ন ৱট্টতি, সামংপাকতা হোতি. সচে অভজ্জিত্ৱা কৰোতি, তদহু পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, পৰিভুঞ্জিতব্বৱত্থূনং যাৱজীৱিকত্তা সৱত্থুকপ্পটিগ্গহণে দোসো নত্থীতি. তেলগ্গহণত্থায এৰণ্ডকট্ঠিআদীনি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটং. তথা পাড়িযং অনাগতানি অদস্সিতানি কোসম্বককুসুম্ভাদীনং তেলানি.

ইদানি মধুৱিকতিং দস্সেতুং ‘‘খুদ্দাভমৰমধুকৰি-মক্খিকাহি কত’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) খুদ্দাতি খুদ্দমক্খিকা. ভমৰাতি মহাভমৰমক্খিকা. দণ্ডকেসু মধুকৰা মধুকৰিমক্খিকা নাম. এতাহি তীহি মক্খিকাহি কতং মধু নামাতি অত্থো. ‘‘মধু নাম মক্খিকামধূ’’তি পাড়িযং (পাৰা. ৬২৩; পাচি. ২৬০) ৱুত্তত্তা অঞ্ঞেহি তুম্বটকাদীহি কতং সত্তাহকালিকং ন হোতীতি ৱেদিতব্বং.

ইদানি ফাণিতং দস্সেতুং ‘‘ৰসাদিউচ্ছুৱিকতি, পক্কাপক্কা চ ফাণিত’’ন্তি আহ. পক্কা চ অপক্কা চ ৰসাদিউচ্ছুৱিকতি ফাণিতন্তি অত্থো. মধুকপুপ্ফফাণিতং পুৰেভত্তং সামিসং ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. তস্স সত্তাহাতিক্কমে দুক্কটং. চিঞ্চফাণিতঞ্চ অম্বফাণিতঞ্চ যাৱকালিকমেৱ.

৯১. ইদানি এতেসু ৱসাতেলস্স ওদিস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তং ৱিসুং উদ্ধৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সৱত্থুপক্কা সামং ৱা’’তিআদিমাহ. সত্তৱিধঞ্হি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) ওদিস্সং নাম ব্যাধোদিস্সং পুগ্গলোদিস্সং কালোদিস্সং সমযোদিস্সং দেসোদিস্সং ৱসোদিস্সং ভেসজ্জোদিস্সন্তি.

তত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিত’’ন্তি (মহাৱ. ২৬৪) ৱুত্তং, ইদং ব্যাধোদিস্সং নাম. এত্থ পন কালেপি ৱিকালেপি কপ্পিযাকপ্পিযমংসলোহিতং ৱট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰোমন্থকস্স ৰোমন্থন’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৭৩) এৱং অনুঞ্ঞাতং পুগ্গলোদিস্সং নাম. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চত্তাৰি মহাৱিকটানি দাতুং গূথং মুত্তং ছাৰিকং মত্তিক’’ন্তি (মহাৱ. ২৬৮) এৱং সপ্পদট্ঠকালে অপ্পটিগ্গহিতকং অনুঞ্ঞাতং কালোদিস্সং নাম. গণভোজনাদি সমযোদিস্সং নাম. গণঙ্গণূপাহনানি দেসোদিস্সং নাম. ৱসোদিস্সং নাম ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং ৱসানামেন অনুঞ্ঞাতং. তং ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং কপ্পিযাকপ্পিযৱসানং তেলং তংতদত্থিকানং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. ভেসজ্জোদিস্সং নাম ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তানি পঞ্চ ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬১) এৱং ভেসজ্জনামেন ৱুত্তানি সপ্পিআদীনি পঞ্চ.

যথা পন খীৰদধিআদীহি পক্কতেলং পচ্ছাভত্তং ন ৱট্টতি, ন এৱমিদং. ইদং পন তেলং সৱত্থুকপক্কম্পি ৱট্টতি, তং দস্সেতুং ‘‘সৱত্থুপক্কা সামং ৱা’’তি ৱুত্তং. ৱসং ওলোকেত্ৱা ‘‘সৱত্থুপক্কা’’তি ৱুত্তং. সামং পক্কা ৱাতি অত্থো. যথা সৱত্থুকপ্পটিগ্গহিতত্তা সামংপক্কত্তা দধিআদীহি পক্কতেলং অত্তনা কতং পুৰেভত্তম্পি ন ৱট্টতি, ন এৱমিদং. ইদং পন অত্তনা সৱত্থুকপক্কম্পি পুৰেভত্তম্পি পচ্ছাভত্তম্পি ৱট্টতীতি অত্থো. এত্থ পন কাৰণূপচাৰেন ৱসাতেলং ‘‘ৱসা’’তি ৱুত্তং.

কালেতি পুৰেভত্তকালে পৰেহি ৱা অত্তনা ৱা পক্কাতি অত্থো. পচ্ছাভত্তং পন পচিতুং ন ৱট্টতি ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠ’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) ৱুত্তত্তা. তস্মা ‘‘কালে’’তি ৱুত্তং. যো পন ৱিকালে পটিগ্গহেত্ৱা ৱিকালে পচিত্ৱা ৱিকালে পৰিস্সাৱেত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, সো তীণি দুক্কটানি আপজ্জতি.

অমানুসাতি এত্থ (মহাৱ. ২৬২) পন অচ্ছৱসাদীনং অনুঞ্ঞাতত্তা ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসানং ৱসা অনুঞ্ঞাতাতি ৱেদিতব্বা. মংসেসু হি মনুস্সহত্থিমংসাদীনি দস মংসানি পটিক্খিত্তানি, ৱসা পন একা মনুস্সৱসা এৱ.

অনুপসম্পন্নেন (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) কতনিব্বট্টিতৱসাতেলং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. যং পনেত্থ সুখুমৰজসদিসং মংসং ৱা ন্হাৰু ৱা অট্ঠি ৱা লোহিতং ৱা, তং অব্বোহাৰিকং. সচে সযং কৰোতি, পুৰেভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা সত্তাহং নিৰামিসমেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বং. নিৰামিসপৰিভোগঞ্হি সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২). অঞ্ঞেসন্তি সপ্পিআদীনং. ৱত্থুন্তি যাৱকালিকভূতং ৱত্থুং. যাৱকালিকৱত্থূনং ৱত্থুং ন পচেতি সম্বন্ধো.

৯২. ইদানি যাৱজীৱিকৱিকতিং দস্সেতুং ‘‘হলিদ্দী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাযমনুত্তানপদত্থো (মহাৱ. ২৬৩; পাচি. অট্ঠ. ২৪৮-২৪৯) – পঞ্চমূলাদিকঞ্চাপীতি এত্থ দ্ৱিপঞ্চমূলেন সদ্ধিং অঞ্ঞানিপি তগ্গতিকানি মূলভেসজ্জানি গহিতানীতি ঞাতব্বং.

৯৩-৫. বিড়ঙ্গাদীনি ফলভেসজ্জানি. তত্থ (মহাৱ. ২৬৩) গোট্ঠফলন্তি মদনফলন্তি ৱদন্তি. কপ্পাসাদীনং পণ্ণন্তি সম্বন্ধো. ইমে পন ৱুত্তপ্পকাৰা মূলভেসজ্জফলভেসজ্জপণ্ণভেসজ্জৱসেন ৱুত্তা সব্বে কপ্পিযা. ইমেসং পুপ্ফফলপণ্ণমূলা সব্বেপি কপ্পিযা যাৱজীৱিকাযেৱ. ঠপেত্ৱা উচ্ছুনিয্যাসং সব্বো চ নিয্যাসো সৰসঞ্চ উচ্ছুজং তচং ঠপেত্ৱা সব্বো চ তচোতি সম্বন্ধো.

৯৬. মধুনা (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩) অমক্খিতং সুদ্ধসিত্থঞ্চ. মধুমক্খিতং পন সত্তাহকালিকমেৱ. যঞ্চ কিঞ্চীতি ওদনং মংসং অট্ঠিআদীনীতি অত্থো.

৯৭. ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তি, তানি পটিগ্গহেত্ৱা যাৱজীৱং পৰিহৰিতুং, সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং, অসতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২৬৩) ৱুত্তত্তা ‘‘আহাৰত্থমসাধেন্তং, সব্বং তং যাৱজীৱিক’’ন্তি ৱুত্তং.

৯৮. সব্বস্সাতি গিলানস্সাপি অগিলানস্সপীতি অত্থো. কালিকত্তযন্তি যাৱকালিকং ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসং সতি পচ্চযে ৱিকালে কপ্পতীতি অত্থো.

৯৯. জনযন্তুভোতি জনযন্তি উভো. কিং ৱুত্তং হোতি? যাৱকালিকযামকালিকসঙ্খাতা উভো কালিকা অত্তনো কালমতিক্কমিত্ৱা পৰিভুত্তা পাচিত্তিং জনযন্তীতি অত্থো. কিঞ্চ ভিয্যো (মহাৱ. ২৭৪; মহাৱ. অট্ঠ. ২৭৪; কঙ্খা. অট্ঠ. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা) – উভোপি পনেতে অকপ্পিযকুটিযং ৱুত্তা অন্তোৱুত্থং দুক্কটঞ্চ, পুনদিৱসে পৰিভুঞ্জতো সন্নিধিং পাচিত্তিযঞ্চ জনযন্তীতি অত্থো.

১০০. অনাৰুড়্হেতি পাড়িযং অনাগতে মনুস্সসপ্পিআদিম্হীতি অত্থো.

১০১. নিস্সট্ঠলদ্ধন্তি (পাৰা. ৬২৪) ৱিনযকম্মং কত্ৱা পুন লদ্ধন্তি অত্থো. ৱিকপ্পেন্তস্স সত্তাহেতি সত্তাহব্ভন্তৰে সামণেৰস্স ‘‘ইদং সপ্পিং তেল’’ন্তিআদিনা নযেন নামং গহেত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ‘‘ইত্থন্নামস্স ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা সম্মুখাপি ৱা পৰম্মুখাপি ৱা ৱিকপ্পেন্তস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধো. পাড়িযং পন ‘‘অনাপত্তি অন্তোসত্তাহে অধিট্ঠেতি, ৱিস্সজ্জেতি, নস্সতি, ৱিনস্সতি, ডয্হতি, অচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তি, ৱিস্সাসং গণ্হন্তী’’তি (পাৰা. ৬২৫) এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ‘‘ৱিকপ্পেমী’’তি ইদং পন নত্থি. কিঞ্চাপি নত্থি, অথ খো ‘‘অনধিট্ঠিতে অধিট্ঠিতসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, অৱিকপ্পিতে ৱিকপ্পিতসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাৰা. ৬২৪) আপত্তিৱাৰে আগতত্তা থেৰেন দস্সিতং. তং দস্সেন্তেনাপি সচে উপসম্পন্নস্স ৱিকপ্পেতি, অত্তনো এৱ সন্তকং হোতি, পটিগ্গহণম্পি ন ৱিজহতি, তস্মা উপসম্পন্নৱসেন অদস্সেত্ৱা অনুপসম্পন্নৱসেন দস্সিতং. তস্স হি ৱিকপ্পিতে পটিগ্গহণম্পি ৱিজহতি, আপত্তিপি ন হোতীতি. অধিট্ঠতোতি অব্ভঞ্জনাদীনি অধিট্ঠহন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো. সচে পন সত্তাহব্ভন্তৰে নিৰপেক্খো হুত্ৱা অনুপসম্পন্নস্স পৰিচ্চজতি, পৰিচ্চত্তত্তা অনাপত্তি, ইতৰস্স চ অপ্পটিগ্গহিতত্তা উভিন্নম্পি কাযিকপৰিভোগো ৱট্টতি. অনিস্সগ্গিযত্তা পন বাহিৰপৰিভোগেন ৱট্টতি. ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্বানী’’তি (পাৰা. ৬২৩) এৱং নিযমেত্ৱা অনুঞ্ঞাতত্তা ৱুত্তং ‘‘অঞ্ঞস্স দদতোপি চ অনাপত্তী’’তি.

১০২. সব্ভাৱন্তি অত্তনো সভাৱং. যস্মা গাহাপযন্তি, তস্মা এৱমুদীৰিতন্তি ৱুত্তন্তি অত্থো. ইদানি ৱক্খমানং সন্ধায ‘‘এৱ’’ন্তি ৱুত্তং.

১০৩-৫. সত্তাহং যাৱজীৱিকন্তি (মহাৱ. ৩০৫; মহাৱ. অট্ঠ. কঙ্খা. অট্ঠ. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা) সত্তাহকালিকঞ্চ যাৱজীৱিকঞ্চাতি অত্থো. কিং ৱুত্তং হোতি? সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকদ্ৱযং সেসকালিকসম্মিস্সং সম্ভিন্নৰসং কত্ৱা পৰিভুঞ্জতো সন্নিধিপাচিত্তি হোতীতি উদীৰিতন্তি. তদহু পটিগ্গহিতং তদহেৱাতি অত্থো. সেসন্তি সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকদ্ৱযং. ইতৰন্তি যাৱজীৱিকং. পুৰে পটিগ্গহিতং ৱা হোতু, তদহু ৱা পটিগ্গহিতং, যাৱজীৱিকং সত্তাহকালিকেন সত্তাহং কপ্পতীতি ৱেদিতব্বং. ‘‘যাৱকালিকেন, ভিক্খৱে, যামকালিকং, সত্তাহকালিকং, যাৱজীৱিকং তদহু পটিগ্গহিতং কালে কপ্পতি, নো ৱিকালে. যামকালিকেন, ভিক্খৱে, সত্তাহকালিকং, যাৱজীৱিকং তদহু পটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতি. সত্তাহকালিকেন, ভিক্খৱে, যাৱজীৱিকং পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতি, সত্তাহাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি হি ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩০৫) ৱুত্তং. এত্থ পন ‘‘তদহু পটিগ্গহিত’’ন্তি ৱিসেসৱচনস্স নত্থিতায পুৰে পটিগ্গহিতম্পি ৱট্টতীতি সিদ্ধন্তি. কালিকৱিনিচ্ছযো.

কালিকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.