৪৪. উপোসথনিদ্দেসৱণ্ণনা
৪১১. সুত্তুদ্দেসো সঙ্ঘস্সেৱ. সেসানন্তি দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৱা.
৪১২. পুব্বকৰণে পুব্বকিচ্চে, পত্তকল্লে সমানিতেতি সব্বপঠমং কত্তব্বং পুব্বকৰণং. তদনন্তৰং কত্তব্বং পুব্বকিচ্চং নাম. এত্থ –
‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;
উপোসথস্স এতানি, পুব্বকৰণন্তি ৱুচ্চতি.
‘‘ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৱাদো;
উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৱুচ্চতী’’তি –. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮);
এৱং অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন পুব্বকৰণঞ্চ পুব্বকিচ্চঞ্চ ৱেদিতব্বং.
‘‘উপোসথো যাৱতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,
সভাগাপত্তিযো চ ন ৱিজ্জন্তি;
ৱজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,
পত্তকল্লন্তি ৱুচ্চতী’’তি –. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮);
ৱুত্তৱসেন পত্তকল্লে সমানিতে, পজ্জিতেতি অত্থো. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসা. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং পঠমো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং দুতিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং ততিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা দ্ৱে অনিযতে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং চতুত্থো পাতিমোক্খুদ্দেসো. ৱিত্থাৰেনেৱ পঞ্চমো. ইমে খো ভিক্খৱে পঞ্চ পাতিমোক্খুদ্দেসা’’তি (মহাৱ. ১৫০) ৱুত্তত্তা সো সুত্তুদ্দেসো পঞ্চধা ৱিভাৱিতোতি অত্থো.
৪১৩. ৱিনান্তৰাযন্তি (মহাৱ. ১৫০) ৰাজন্তৰাযাদিদসৱিধং অন্তৰাযং ৱিনা সঙ্খেপেনুদ্দেসো ৱিনিৱাৰিতো পটিক্খিত্তোতি অত্থো. থেৰোৱাতি সঙ্ঘত্থেৰোৱ. এত্থাতি পঞ্চসু উদ্দেসেসু. ‘‘দ্ৱীসু ৱা তীসু ৱা ৱিসদেসু থেৰোৱ ইস্সৰো’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা অৱত্তন্তেপি অন্তৰাযে সংখিত্তেন উদ্দিসিতুং ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. কত্থ ৱুত্তন্তি চে? ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্য’’ন্তি (মহাৱ. ১৫৫) ৱুত্তপাড়িযা অট্ঠকথাযং ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলোতি এত্থ কিঞ্চাপি দহৰস্সাপি ব্যত্তস্স পাতিমোক্খো অনুঞ্ঞাতো, অথ খো এত্থ অযমধিপ্পাযো – সচে সঙ্ঘত্থেৰস্স পঞ্চ ৱা চত্তাৰো ৱা তযো ৱা পাতিমোক্খুদ্দেসা নাগচ্ছন্তি, দ্ৱে পন অখণ্ডা সুৱিসদা ৱাচুগ্গতা হোন্তি, থেৰাযত্তোৱ পাতিমোক্খো. সচে পন এত্তকম্পি ৱিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্তোৱ হোতী’’তি অত্থো ৱুত্তো. পাড়িযম্পি ৱুত্তমেৱ ‘‘তেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৱাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘গচ্ছ, আৱুসো, সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা পাতিমোক্খং পৰিযাপুণিত্ৱা আগচ্ছা’’’তি (মহাৱ. ১৬৩).
৪১৪. উদ্দিসন্তে ৱাতি (মহাৱ. ১৭২) পাতিমোক্খে উদ্দিসিযমানে সমা ৱা থোকতৰা ৱা যদি আগচ্ছেয্যুং, উদ্দিট্ঠং সুউদ্দিট্ঠং, তেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৱা অৱসেসকং সোতব্বন্তি অত্থো.
৪১৫. উদ্দিট্ঠমত্তে (মহাৱ. ১৭২) ৱা সকলায ৱা একচ্চায ৱা পৰিসায ৱুট্ঠিতায সমা ৱা থোকতৰা ৱা যদি আগচ্ছেয্যুন্তি সম্বন্ধো. পাৰিসুদ্ধিন্তি পাৰিসুদ্ধিউপোসথং. কৰেয্যেসন্তি কৰেয্য এসং, এতেসং সন্তিকেতি অত্থো. বহুকাথ চেতি অথ বহুকা চে, পুন আগতা বহুকা চেতি অত্থো,. ‘‘উদ্দিস্সমানে, উদ্দিট্ঠমত্তে একচ্চায ৱুট্ঠিতায সকলায ৱুট্ঠিতাযা’’তি (মহাৱ. ১৭২) আগতেসু সব্বৱিকপ্পেসু পুব্বকিচ্চং কত্ৱা পুন আদিতো পট্ঠায পাতিমোক্খং উদ্দিসেতি অত্থো.
৪১৬. ইতৰানন্তি আগন্তুকানং. সচেতৰোতি সচে চাতুদ্দসিকোতি অত্থো. সমানেতৰেনুৱত্তন্তূতি সমা ৱা ঊনা ৱা ইতৰে আগন্তুকা পুৰিমানং আৱাসিকানং অনুৱত্তন্তূতি অত্থো. সচেধিকাতি আগন্তুকা সচে অধিকা, পুৰিমা আৱাসিকা অনুৱত্তন্তূতি অত্থো. সেসেপ্যযং নযোতি ‘‘আগন্তুকানং পন্নৰসো হোতি, আৱাসিকানং চাতুদ্দসো’’তি ইতৰেপি সমথোকা আগন্তুকা আৱাসিকানং অনুৱত্তন্তূতিআদিনা নযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি অত্থো.
৪১৭. মূলট্ঠাতি আৱাসিকা. সমথোকানং আগন্তুকানং. সামগ্গিং দেন্তু কামতোতি যদি ইচ্ছন্তি, দেন্তূতি অত্থো.
৪১৮. নো চে দেন্তি, আগন্তুকেহি বহি গন্ত্ৱান উপোসথো কাতব্বোতি অত্থো. অনিচ্ছায সামগ্গী দেয্যাতি সম্বন্ধো.
৪১৯. ‘‘ন ভিক্খৱে পাতিমোক্খুদ্দেসকেন সঞ্চিচ্চ ন সাৱেতব্বং. যো ন সাৱেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিৱুত্তত্তা (মহাৱ. ১৫৪) ‘‘সাৱেয্য সুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱাযমিতুং কথং সাৱেয্যন্তি, ৱাযমন্তস্স অনাপত্তী’’তি (মহাৱ. ১৫৪) ৱুত্তত্তা ‘‘সঞ্চিচ্চ অস্সাৱেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি ৱুত্তং.
৪২০. তথাতি দুক্কটন্তি অত্থো. কল্লোতি অগিলানো. পেসিতোতি আণত্তো. ‘‘ন ভিক্খৱে থেৰেন আণত্তেন অগিলানেন ন সম্মজ্জিতব্বং. যো ন সম্মজ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি (মহাৱ. ১৫৯) ৱুত্তং.
৪২১-৩. ইদানি পাৰিসুদ্ধিউপোসথং দস্সেতুং ‘‘সম্মজ্জিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অঞ্জলিং (মহাৱ. ১৬৮) পগ্গয্হাতি সম্বন্ধো. তেতি অৱসেসা দ্ৱে এৱং সমুদীৰিযা ৱত্তব্বাতি অত্থো. একংসং উত্তৰাসঙ্গাদিকৰণৱসেন সমত্তপুব্বাৰম্ভেন তে দ্ৱে ভিক্খূ নৱেন এৱমীৰিযা ৱত্তব্বাতি অত্থো.
৪২৪-৫. ইদানি দ্ৱীহি কত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘দ্ৱীসু থেৰেনা’’তি ৱুত্তং.
৪২৬. এত্তাৱতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চতুন্নং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৬৮) চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৬৮) চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৬৮) চ ৱুত্তং সঙ্ঘুপোসথঞ্চ পাৰিসুদ্ধিউপোসথঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি যত্থ একো ভিক্খু ৱিহৰতি, তস্স অনুঞ্ঞাতং অধিট্ঠানুপোসথং দস্সেতুং ‘‘পুব্বকিচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. এত্থ চ পুব্বকিচ্চং নাম সম্মজ্জনাদিকংযেৱ.
৪২৭. সঙ্ঘুপোসথপাৰিসুদ্ধিউপোসথঅধিট্ঠানউপোসথানং ৱসেন তং তং উপোসথং যদি কযিৰুন্তি সম্বন্ধো.
৪২৮. ৱগ্গে (মহাৱ. ১৭৩) চ সমগ্গে চ ‘‘ৱগ্গো’’তি সঞ্ঞিনো চ ‘‘ৱগ্গো নু খো, সমগ্গো নু খো’’তি এৱং ৱিমতিস্স চ দুক্কটং, ‘‘নস্সন্তেতে ৱিনস্সন্তেতে, কো তেহি অত্থো’’তি এৱং অনাগতানং ভিক্খূনং অত্থিভাৱং ঞত্ৱা ভেদাধিপ্পাযেন উপোসথং কৰোতো থুল্লচ্চযং হোতীতি অত্থো. তদুভযেপি ‘‘সমগ্গো’’তি সঞ্ঞিনো অনাপত্তি.
৪২৯-৪৩০. সেসসহধম্মিকা নাম ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অৱসেসা চত্তাৰো. অভব্বস্সাতি এত্থ পণ্ডকথেয্যসংৱাসক তিত্থিযপক্কন্তক তিৰচ্ছানগত মাতুঘাতক পিতুঘাতক অৰহন্তঘাতক ভিক্খুনিদূসক সঙ্ঘভেদক লোহিতুপ্পাদকউভতোব্যঞ্জনকা অভব্বা গহিতা. এত্থ পন নাগমাণৱকাদযো তিৰচ্ছানগতপক্খিকাতি ৱেদিতব্বা. এতেসং নিসিন্নপৰিসাযঞ্চ পাতিমোক্খং ন উদ্দিসেতি সম্বন্ধো.
তথাতি যো পন সঙ্ঘো সভাগাপত্তিকো, সোপি ন উদ্দিসে, পৰিৱুত্থেন ছন্দেনপি ন উদ্দিসেতি অত্থো. এত্থ পন চতুব্বিধং পাৰিৱাসিযং পৰিসপাৰিৱাসিযং ৰত্তিপাৰিৱাসিযং ছন্দপাৰিৱাসিযং অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযন্তি.
এত্থ পন ভিক্খূ কেনচিদেৱ কৰণীযেন সন্নিপতিতা মেঘাদীহি উপদ্দুতা ‘‘অনোকাসা মযং, অঞ্ঞত্ৰ গচ্ছামা’’তি ছন্দং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ উট্ঠহন্তি. ইদং পৰিসপাৰিৱাসিযং. কিঞ্চাপি পৰিসপাৰিৱাসিযং, ছন্দস্স পন অৱিস্সট্ঠত্তা কম্মং কাতুং ৱট্টতি.
পুনপি ভিক্খূনং ‘‘উপোসথাদীনি কৰিস্সামা’’তি ৰত্তিং সন্নিপতিত্ৱা ধম্মং সুণন্তানংযেৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি. সচে ‘‘চাতুদ্দসিকং কৰিস্সামা’’তি নিসিন্না, ‘‘পন্নৰসো’’তি কাতুং ৱট্টতি. সচে পন্নৰসিকং কাতুং নিসিন্না, পাটিপদে অনুপোসথে উপোসথং কাতুং ন ৱট্টতি, অঞ্ঞং পন সঙ্ঘকিচ্চং কাতুং ৱট্টতি. ইদং ৰত্তিপাৰিৱাসিযং নাম.
পুন ভিক্খূ ‘‘যংকিঞ্চিদেৱ অব্ভানাদিকম্মং কৰিস্সামা’’তি সন্নিপতিতা হোন্তি, তত্ৰেকো নক্খত্তপাঠকো এৱং ৱদতি ‘‘অজ্জ নক্খত্তং দাৰুণ’’ন্তি, তে তস্স ৱচনেন ছন্দং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তত্থেৱ নিসিন্না হোন্তি. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং নক্খত্তেন, কৰোথা’’তি ৱদতি. ইদং ছন্দপাৰিৱাসিযঞ্চেৱ অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযঞ্চ. তস্মিং পাৰিৱাসিযে পুন ছন্দপাৰিসুদ্ধিং অনানেত্ৱা কম্মং কাতুং ন ৱট্টতি. ইদং সন্ধায ‘‘ছন্দেন পৰিৱুত্থেনা’’তি ৱুত্তং.
৪৩১. আপন্নমাপত্তিং (মহাৱ. ১৬৯; মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৯) অদেসযিত্ৱান ৱা ‘‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সামি, তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ৱিমতিং অনাৱিকত্ৱান ৱা ‘‘ন চ ভিক্খৱে অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘসামগ্গিযা’’তি (মহাৱ. ১৮৩) ৱুত্তত্তা অনুপোসথেপি ৱা কাতুং ন চ কপ্পতীতি অত্থো.
৪৩২. ‘‘ন চ ভিক্খৱে তদহুপোসথে সভিক্খুকা আৱাসা অভিক্খুকো আৱাসো ৱা অনাৱাসো ৱা গন্তব্বো অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰাযা’’তি (মহাৱ. ১৮১) ৱুত্তত্তা ‘‘অট্ঠিতোপোসথাৱাসা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৮১) ৱুত্তং. ন ৱজে ন গচ্ছে. অধিট্ঠাতুং সীমমেৱ ৱাতি সচে ৱিহাৰে উপোসথং কৰোন্তি, উপোসথাধিট্ঠানত্থং সীমাপি নদীপি ন গন্তব্বা. সচে পনেত্থ কোচি ভিক্খু হোতি, তস্স সন্তিকং গন্তুং ৱট্টতি. ৱিস্সট্ঠউপোসথাপি আৱাসা গন্তুং ৱট্টতি, এৱং গতো অধিট্ঠাতুম্পি লভতীতি. উপোসথৱিনিচ্ছযো.
উপোসথনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.