১৩. সমণকপ্পনিদ্দেসৱণ্ণনা
১২৫. ভূতানং জাতানং নিব্বত্তানং গামো ভূতগামো (পাচি. ৯১; পাচি. অট্ঠ. ৯১; কঙ্খা. অট্ঠ. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা). সমাৰম্ভোতি ছেদনফালনপচনাদি, তস্মিং ভূতগামসমাৰম্ভে ভূতগামসমাৰম্ভহেতু পাচিত্তি হোতীতি অত্থো. কতকপ্পিযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা) পন সমণকপ্পিযং ভৱেতি সম্বন্ধো. সমণানং কপ্পিযং সমণকপ্পিযং. ইদানি যেন কতং কপ্পিযং সমণকপ্পিযং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘নখেন ৱা’’তিআদিমাহ. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং, অগ্গিপৰিজিতং সত্থপৰিজিতং নখপৰিজিতং অবীজং নিব্বট্টবীজঞ্ঞেৱ পঞ্চম’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৫০) হি ৱুত্তং.
১২৬. ইদানি তং ভূতগামং দস্সেতুং ‘‘সমূলা’’তিআদিমাহ. তত্থ (পাচি. ৯১; পাচি. অট্ঠ. ৯১) স-ইতি সো ভূতগামো নামাতি অত্থো, মূলবীজাদীহি পঞ্চহি বীজেহি পভাৱিতো হোতীতি ৱুত্তং হোতি. তত্থ মূলবীজং নাম হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰাদি. খন্ধবীজং নাম অস্সত্থো নিগ্ৰোধোতি এৱমাদি. অগ্গবীজং নাম অজ্জুকফণিজ্জকাদি. ফড়ুবীজং নাম উচ্ছুৱেড়ুনড়াদি. ‘‘বীজবীজং নাম পুব্বণ্ণং অপৰণ্ণং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি বীজে জাযন্তি বীজে সঞ্জাযন্তি, এতং বীজবীজং নামা’’তি ৱুত্তং. ইদানি ‘‘বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৫; ম. নি. ১.২৯৩, ৪১১; ২.১১; অ. নি. ১০.৯৯; পু. প. ১৭৯) ৱুত্তত্তা ধম্মানুলোমেন আগতং বীজগামসমাৰম্ভং দস্সেতুং ‘‘আৰম্ভে দুক্কট’’ন্তিআদিমাহ. তস্মা এতং পঠমং ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ভূতগামপৰিমোচনং কাৰেত্ৱা বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰেতব্বং.
১২৭. নিব্বট্টবীজং (পাচি. অট্ঠ. ৯২; কঙ্খা. অট্ঠ. ভুতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা) নাম অম্বপনসাদি. নোবীজং নাম তৰুণম্বফলাদি, এতং পন সব্বং অকপ্পিযম্পি ৱট্টতীতি অত্থো. কটাহবদ্ধবীজানি কপিত্থফলাদীনি. বহিদ্ধা ৱাপি কাৰযেতি কপালেপি কাতুং ৱট্টতি, সচে একাবদ্ধানীতি অত্থো. কটাহমুত্তং পন ভিন্দিত্ৱা কাৰেতব্বং.
১২৮. ভাজনে ৱা ভূমিযং ৱা একাবদ্ধেসু বীজেসু একস্মিং বীজে কপ্পিযে কতে সব্বেস্ৱেৱ কতং ভৱেতি অত্থো. যথা চ বীজে, এৱং ৰুক্খসহস্সং ৱা উচ্ছুসহস্সং ৱা ছিন্দিত্ৱা একাবদ্ধে কতেপি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
১২৯. কপ্পিযং কত্ৱা নিক্খিত্তে বীজগামে পুন মূলপণ্ণানি সচে জাযৰুং, পুন কপ্পিযং কাৰেয্যাতি অত্থো. তদাতি মূলে চ অঙ্কুৰে চ জাতেতি অত্থো.
১৩০. উদকসম্ভৱোতি উদকজাতো. চেতিযাদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন গেহপ্পমুখপাকাৰৱেদিকাদীসু নিব্বত্তা গহিতা. নিব্বত্তদ্ৱত্তিপত্তকো ভূতগামোৱ, অনিব্বত্তকো অগ্গবীজে সঙ্গহং গচ্ছতি. বীজম্পি যাৱ মূলং ৱা পণ্ণং ৱা ন নিক্খমতি, তাৱ বীজগামোৱ, মূলে চ নিক্খন্তে পণ্ণে চ হৰিতে জাতে ভূতগামোৱ হোতীতি অত্থো.
১৩১. মকুড়ন্তি অফুল্লং. অহিছত্তকং নাম ৰুক্খে জাতং অহিছত্তকং.
১৩২. অল্লৰুক্খে গণ্হতোতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অল্লৰুক্খে ছিন্দতো ৱাপীতি সম্বন্ধো.
১৩৪. ‘‘ইমং ৰুক্খং, ইমং লতং, ইমং কন্দং ছিন্দ, ভিন্দা’’তিআদিনা নযেন নিযমেত্ৱা ভাসিতুং ন ৱট্টতি. ‘‘ইদং, এত’’ন্তি অৱত্ৱা কেৱলং ‘‘ৰুক্খং ছিন্দা’’তিআদিনা (পাচি. অট্ঠ. ৯২; কঙ্খা. অট্ঠ. ভূতগামহিক্খাপদৱণ্ণনা) নযেন ৱত্তুং ৱট্টতীতি. সমণকপ্পৱিনিচ্ছযো.
সমণকপ্পনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.