১. পাৰাজিকনিদ্দেসৱণ্ণনা

১-২. ইদানি তে দস্সেতুং ‘‘মগ্গত্তযে’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ মনুস্সামনুস্সতিৰচ্ছানগতানং ৱসেন তিস্সো ইত্থিযো, তযো উভতোব্যঞ্জনকা, তযো পণ্ডকা, তযো পুৰিসাতি পাৰাজিকৱত্থুভূতানং নিমিত্তানং নিস্সযা দ্ৱাদসমত্তা হোন্তি, তেসং ৱচ্চমগ্গপ্পস্সাৱমগ্গমুখমগ্গৱসেন তযো মগ্গা. তত্থ মনুস্সিত্থিযা তযো, অমনুস্সিত্থিযা তযো, তিৰচ্ছানগতিত্থিযা তযোতি নৱ, তথা মনুস্সউভতোব্যঞ্জনকাদীনং. মনুস্সপণ্ডকাদীনং পন ৱচ্চমগ্গমুখমগ্গৱসেন দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ছ, তথা মনুস্সপুৰিসাদীনন্তি সব্বেসং ৱসেন তিংস মগ্গা হোন্তি. তে সব্বে পৰিগ্গহেত্ৱা ইধ ‘‘মগ্গত্তযে’’তি ৱুত্তং, তস্মিং মগ্গত্তযেতি অত্থো. অনিক্খিত্তসিক্খোতি ভিক্খুভাৱতো চৱিতুকামতাচিত্তেন যথালক্খণং অপচ্চক্খাতসিক্খোতি অত্থো. সন্থতসন্থতেতি ৱত্থাদীসু যেন কেনচি সন্থতে ৱা অসন্থতে ৱা. অল্লোকাসেতি মগ্গত্তযস্স পকতিৱাতেন অসম্ফুট্ঠপ্পদেসে. নিমিত্তন্তি অঙ্গজাতং. সংসন্থতং ৱা অসন্থতং ৱাতি অত্তনো অঙ্গজাতং ৱত্থাদীনং অঞ্ঞতৰেন পটিচ্ছন্নং ৱা অপ্পটিচ্ছন্নং ৱা. উপাদিণ্ণন্তি অনট্ঠকাযপ্পসাদং. ৱুত্তপ্পকাৰে মগ্গত্তযে পৱেসন্তো চুতো পাৰাজিকোতি সম্বন্ধো. নট্ঠকাযপ্পসাদং পন পীড়কং ৱা চম্মখিলং ৱা লোমং ৱা পৱেসন্তস্স দুক্কটং, মনুস্সানং পন জীৱমানকসৰীৰে অক্খিনাসাকণ্ণচ্ছিদ্দৱত্থিকোসেসু সত্থকাদীহি কতৱণে ৱা মেথুনৰাগেন তিলবীজমত্তম্পি অঙ্গজাতং পৱেসন্তস্স থুল্লচ্চযং, অৱসেসসৰীৰেসু উপকচ্ছকাদীসু চ দুক্কটং. তিৰচ্ছানগতানং হত্থিঅস্সগোণগদ্ৰভওট্ঠমহিংসাদীনং নাসায থুল্লচ্চযং, তথা তেসং ৱত্থিকোসেসু. সব্বেসম্পি তিৰচ্ছানগতানং অক্খিকণ্ণৱণেসু দুক্কটং, তথা তেসং অৱসেসসৰীৰেসুপি.

ইদানি পৱেসনং নাম ন কেৱলং অত্তুপক্কমেনেৱ হোতি, ভিক্খুপচ্চত্থিকাদীনং পন ৱসেন পৰূপক্কমেনাপি হোতি, তত্থাপি সেৱনচিত্তে সতি পাৰাজিকো হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো – যো ভিক্খু পৱেসনপৱিট্ঠঠিতউদ্ধাৰণক্খণেসু সাদিযতি, তস্মিং খণে সেৱনচিত্তং উপট্ঠপেতি, সোপি পাৰাজিকো হোতি. যো পন ভিক্খু সব্বসো অসাদিযন্তো আসীৱিসমুখং অঙ্গাৰকাসুঞ্চ পৱিট্ঠং ৱিয মঞ্ঞতি, সো নিপ্পৰাধো হোতি. এত্থ ঠিতং নাম সুক্কৱিস্সট্ঠিসমযপ্পৱত্তি.

পঠমং.

৩-৪. ইদানি দুতিযং দস্সেতুং ‘‘আদিযেয্যা’’তিআদিমাহ. ‘‘আদিযেয্যা’’তিআদীনং পদানং ‘‘অদিন্নং থেয্যচিত্তেন ভৱে পাৰাজিকো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. আদিযেয্যাতি আৰামাদিং অভিযুঞ্জিত্ৱা যো ভিক্খু গণ্হেয্য, সো ভৱে পাৰাজিকোতি অত্থো. এৱং সেসেসুপি. হৰেয্যাতি ৱেতনেন ৱা মিত্তভাৱেন ৱা অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হৰন্তো পুন থেয্যচিত্তে উপ্পন্নে ‘‘সীসে ভাৰং থেয্যচিত্তো আমসতী’’তিআদিনা গণ্হেয্যাতি অত্থো. অৱহৰেয্যাতি ‘‘উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘দেহি মে ভণ্ড’ন্তি ৱুচ্চমানো ‘নাহং গণ্হামী’’তিআদিনা অৱহৰেয্য. ইৰিযাপথং কোপেয্যাতি ‘‘সহভণ্ডহাৰকং নেস্সামী’’তি তেনেৱ পুৰিসেন তং নেতুং তস্স গমনপথং ৱাৰেত্ৱা অঞ্ঞেন মগ্গেন তং সন্তজ্জেত্ৱা নেতি, এৱং নেন্তস্স তস্স পুৰিসস্স পঠমপাদে থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদুদ্ধাৰে পাৰাজিকং. ‘‘থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতী’’তিআদিনা ঠানা চাৱেয্য. পৰিকপ্পিতট্ঠানং ৱা সুঙ্কঘাতং ৱা অতিক্কামেন্তো সঙ্কেতং ৱীতিনামেয্য. যং কিঞ্চি পৰপৰিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং তেহি সামিকেহি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা ন দিন্নন্তি অদিন্নং.

ইদানি ন ইমিনাৱ আকাৰেন অৱহাৰকো পাৰাজিকো হোতি, অঞ্ঞথাপি হোতীতি দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. থেয্যাৱহাৰকো চ বলাৱহাৰকো চ কুসাৱহাৰকো চ পটিচ্ছন্নাৱহাৰকো চ পৰিকপ্পাৱহাৰকো চ ভৱে পাৰাজিকোতি সম্বন্ধো. তত্থ থেয্যাৱহাৰো নাম সন্ধিচ্ছেদাদীহি ৱা কংসকূটমানকূটতুলাকূটাদীহি ৱা ৱঞ্চেত্ৱা গহণং. পসয্হাৱহাৰো বলাৱহাৰো. কুসসঙ্কমনং কত্ৱা পৰকোট্ঠাসগ্গহণং কুসাৱহাৰো. পৰভণ্ডং পংসুআদিনা পটিচ্ছাদেত্ৱা সামিকেসু অপস্সিত্ৱা গতেসু পচ্চাগন্ত্ৱা গহণং পটিচ্ছন্নাৱহাৰো. পৰিকপ্পাৱহাৰো পন দুৱিধো ভণ্ডোকাসৱসেন. তত্থ ‘‘সাটকো চে, গণ্হিস্সামি, সুত্তঞ্চে, ন গণ্হিস্সামী’’তি ভণ্ডং পৰিকপ্পেত্ৱা অন্ধকাৰে পসিব্বকং গণ্হাতি. তত্থ চে সাটকো হোতি, উদ্ধাৰেযেৱ পাৰাজিকং. সচে সুত্তং হোতি, ৰক্খতি, পুন ‘‘সুত্ত’’ন্তি ঞত্ৱাপি ‘‘যং লদ্ধং, তং গহেতব্ব’’ন্তি উগ্গণ্হন্তো উদ্ধাৰেযেৱ পাৰাজিকং, অযং ভণ্ডপৰিকপ্পো. ওকাসপৰিকপ্পো গব্ভদ্ৱাৰপ্পমুখৱিহাৰাদীনং ৱসেন পৰিচ্ছেদং কৰোতি ‘‘সচে মং এত্থন্তৰে পস্সন্তি, দস্সামি, নো চে পস্সন্তি, গণ্হিত্ৱা গচ্ছামী’’তি, তস্স তং পৰিকপ্পিতপৰিচ্ছেদং অতিক্কমন্তস্স পদৱাৰেন পাৰাজিকং ৱেদিতব্বং, অযং ওকাসপৰিকপ্পো.

ইদানি ইমস্মিং অদিন্নাদানে ৱিনিচ্ছযনযং দস্সেতুং ‘‘ভণ্ডকালগ্ঘদেসেহী’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থাতি অদিন্নাদানে. নিচ্ছযোতি ৱিনিচ্ছযো কাতব্বোতি অত্থো. তত্থ কেনচি ভিক্খুনা ‘‘মযা ইদং নাম ভণ্ডং থেয্যচিত্তেন গহিত’’ন্তি ৱুত্তে ৱিনযধৰেন সহসাৱ তং আপত্তিং অনাৰোপেত্ৱা তস্স ভণ্ডস্স সামিকঅস্সামিকভাৱং উপপৰিক্খিত্ৱা যদি সস্সামিকং, তস্স ভণ্ডস্স অগ্ঘৱসেন আপত্তিযা কাৰেতব্বো. সচে নিৰালযকালে গহিতং, পাৰাজিকেন ন কাৰেতব্বো, অযং ভণ্ডৱসেন ৱিনিচ্ছযো.

কালোতি অৱহাৰকালো. তদেৱ হি ভণ্ডং কদাচি মহগ্ঘং হোতি, কদাচি অপ্পগ্ঘং, তস্মা যস্মিং কালে অৱহটং, তস্মিং কালে যো তস্স অগ্ঘো, তেন অগ্ঘেন আপত্তিযা কাৰেতব্বো, অযং কালৱসেন ৱিনিচ্ছযো.

অগ্ঘোতি ভণ্ডগ্ঘো. নৱভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো, সো পচ্ছা পৰিহাযতি, তস্মা সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘৱসেনেৱ ন কাৰেতব্বং, অযং অগ্ঘৱসেন ৱিনিচ্ছযো. দেসোতি অৱহাৰদেসো. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং অপ্পগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং, তস্মা যস্মিং দেসে ভণ্ডং অৱহটং, তস্মিংযেৱ দেসে অগ্ঘেন কাৰেতব্বো, অযং দেসৱসেন ৱিনিচ্ছযো.

পৰিভোগেনপি সাটকাদিকস্স ভণ্ডস্স অগ্ঘো পৰিহাযতি, তস্মা তস্স পৰিভোগৱসেন পৰিহীনাপৰিহীনভাৱো উপপৰিক্খিতব্বো, অযং পৰিভোগৱসেন ৱিনিচ্ছযো.

দুতিযং.

৫. ইদানি ততিযং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সৱিগ্গহ’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ মনুস্সৱিগ্গহন্তি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং উপ্পন্নং কললৰূপং আদিং কত্ৱা পকতিযা ৱীসতিৱস্সসতাযুকস্স সত্তস্স যাৱ মৰণকালা এত্থন্তৰে অনুপুব্বেন ৱুদ্ধিপ্পত্তো অত্তভাৱো, এসো মনুস্সৱিগ্গহো নাম, এৱৰূপং মনুস্সৱিগ্গহন্তি অত্থো. চিচ্চাতি ৱধকচেতনাৱসেন সঞ্চেতেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা অভিৱিতৰিত্ৱা ৱীতিক্কমোতি অত্থো. জীৱিতা ৱা ৱিযোজযেতি ৱুত্তপ্পকাৰং মনুস্সৱিগ্গহং কললকালেপি তাপনমদ্দনেহি ৱা ভেসজ্জসম্পদানেন ৱা ততো ৱা উদ্ধম্পি তদনুৰূপেন উপক্কমেন সন্ততিৱিকোপনৱসেন যো জীৱিতা ৱিযোজেয্য, সো চুতো ভৱেতি সম্বন্ধো. কিঞ্চ ভিয্যো – ‘‘সত্থহাৰকং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ হৰতীতি হাৰকং, কিং হৰতি? জীৱিতং, হৰিতব্বন্তি ৱা হাৰকং, উপনিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো, সত্থঞ্চ তং হাৰকঞ্চাতি সত্থহাৰকং. অস্সাতি মনুস্সৱিগ্গহস্স. যথা মনুস্সৱিগ্গহো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে তং অসিআদিসত্থং পটিলভতি, তথা সযং মৰণচেতনো মৰণাধিপ্পাযো হুত্ৱা উপনিক্খিপেয্য. সোপি চুতো ভৱেতি অত্থো. এতেন থাৱৰপ্পযোগং দস্সেতি.

৬-৭. ইদানি ‘‘মৰণৱণ্ণং ৱা সংৱণ্ণেয্যা’’তিআদিৱিধিং দস্সেতুং ‘‘গাহেয্য মৰণূপাযং, ৱদেয্য মৰণে গুণ’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘সত্থং ৱা আহৰ, ৱিসং ৱা খাদ, ৰজ্জুযা ৱা উব্বন্ধিত্ৱা কালং কৰোহী’’তিআদিনা নযেন মৰণত্থায উপাযং গাহেয্য. মৰণসংৱণ্ণনা পনেত্থ বহুৱিধা ‘‘কাযেন সংৱণ্ণেতি, ৱাচায কাযৱাচায দূতেন লেখায ৱা সংৱণ্ণেতী’’তি ৱুত্তত্তা. তত্থ কাযেন সংৱণ্ণেতি নাম কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি. ‘‘যো পপাতে পপতনাদীনি কত্ৱা মৰতি, সো ধনং ৱা লভতি, যসং ৱা লভতি, সগ্গং ৱা গচ্ছতী’’তিআদিনা নযেন সংৱণ্ণেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. তস্স ৱচনং সুত্ৱা কোচি ‘‘মৰিস্সামী’’তি দুক্খং ৱেদনং উপ্পাদেতি, থুল্লচ্চযং. মৰতি চে, পাৰাজিকং. এৱং সেসেসুপি. দূতেন সংৱণ্ণনাযং পন দূতস্স সাসনং আৰোচাপেতি ‘‘এৱং আৰোচেহী’’তি, ‘‘যো এৱং মৰতি, সো ধনং ৱা লভতী’’তি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. লেখায সংৱণ্ণেতি নাম গিৰিপব্বতপুৰাণাদিলেখং লিখতি, ‘‘যো এৱং মৰতী’’তিআদি ৱুত্তনযমেৱ. এত্থাপি যো মৰণূপাযং ৱা গাহেয্য, মৰণে ৱা গুণং ৱদেয্য, সো চুতো ভৱেতি সম্বন্ধো.

ইদানি পন ইমস্স মনুস্সৱিগ্গহস্স ছব্বিধে পযোগে দস্সেতুং ‘‘পযোগা’’তিআদি আৰদ্ধং. সাহত্থিকনিস্সগ্গিকআণত্তিকথাৱৰইদ্ধিমযৱিজ্জামযানং ৱসেন তস্স মনুস্সৱিগ্গহস্স ছপ্পযোগাতি অধিপ্পাযো. তত্থ সাহত্থিকোতি সযং মাৰেন্তস্স কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা পহৰণং. নিস্সগ্গিকোতি দূৰে ঠিতং মাৰেতুকামস্স কাযাদীহি উসুসত্তিযন্তপাসাণাদীনং নিস্সজ্জনং. আণত্তিকোতি ‘‘অসুকং নাম মাৰেহী’’তি অঞ্ঞং আণাপেন্তস্স আণাপনং. থাৱৰোতি ওপাতক্খণনং, অপস্সেনসংৱিধানং, অসিআদীনং উপনিক্খিপনং, তড়াকাদীসু ৱিসসম্পযোজনং, ৰূপূপহাৰোতি এৱমাদি. কম্মৱিপাকজায ইদ্ধিযা পযোজনং ইদ্ধিপযোগং. মাৰণত্থায ৱিজ্জানং পৰিজপ্পনং ৱিজ্জামযোতি.

ইদানি ইমেসু ছসু পযোগেসু আণত্তিযং সঙ্কেতৱিসঙ্কেততং দস্সেতুং ‘‘কালৱত্থাৱুধিৰিযাপথা’’তিআদিমাহ. তত্থ কালোতি পুব্বণ্হসাযন্হাদিকালো চ যোব্বনথাৱৰিযাদিকালোপি চ. ইমেসু যং কিঞ্চি কালং নিযমেত্ৱা ‘‘ইমস্মিং নাম কালে মাৰেহী’’তি আণত্তো সচে তস্মিংযেৱ কালে মাৰেতি, আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. সচে নিযমিতকালতো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা মাৰেতি, আণাপকো মুচ্চতি. ৱত্থূতি মাৰেতব্বো পুগ্গলো. সচে আণত্তো তমেৱ মাৰেতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. অথ অঞ্ঞং মাৰেতি, আণাপকো মুচ্চতি. এৱং সেসেসুপি ৱুত্তনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. আৱুধন্তি অসিআদি. ইৰিযাপথোতি মাৰেতব্বস্স গমনং ৱা নিসজ্জা ৱাতি এৱমাদিকো. কিৰিযাৱিসেসোতি ৱিজ্ঝনং ৱা ছেদনং ৱা ভেদনং ৱা সূলাৰোপনং ৱাতি এৱমাদিকো. ওকাসোতি গামো ৱা ৱনং ৱা গেহং ৱাতি এৱমাদিকো. ইমেসু যথা যথা ৱধকো আণত্তো, তথা তথা কতে আণাপকস্স আপত্তি, অঞ্ঞথা কতে ৱিসঙ্কেতো হোতি. আণত্তিযং পন অযং ৱিসেসো ‘‘অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৱা আণাপেতি ‘এৱং ৱিজ্ঝ, এৱং পহৰ, এৱং ঘাতেহী’’তি ৱুত্তায পাড়িযা লব্ভতীতি ঞাতব্বো.

ততিযং.

৮-৯. ইদানি চতুত্থং দস্সেতুং ‘‘ঝানাদিভেদ’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – ‘‘ঝানং ৱিমোক্খো সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং মগ্গভাৱনা ফলসচ্ছিকিৰিযা কিলেসপ্পহানং ৱিনীৱৰণতা চিত্তস্স সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰতী’’তি এৱং ৱুত্তং উত্তৰিমনুস্সধম্মং অত্তনি নত্থিতায নোসন্তং ‘‘মযি অত্থী’’তি অত্তনি ৱা তং ‘‘অহং এত্থ সন্দিস্সামী’’তি অত্তানং ৱা তত্থ উপনেত্ৱা দীপেন্তো চুতো ভৱে. কোট্ঠাসং ৱাতি এত্থ ‘‘ঝানলাভী, ৱিমোক্খলাভী, সমাধিলাভী, সমাপত্তিলাভীম্হী’’তি এৱমাদিনা নযেন কোট্ঠাসতো ৱাতি অত্থো. একেকং ৱাতি ‘‘পঠমস্স ঝানস্স লাভী, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীম্হী’’তি এৱমাদিনা নযেন একেকং ৱাতি অত্থো. ‘‘অতীতভৱে সোতাপন্নোম্হী’’তি ৱদতো অতীতভৱং সন্ধায কথিতত্তা পাৰাজিকং নত্থি, তস্মা ‘‘পচ্চুপ্পন্নভৱস্সিত’’ন্তি ৱুত্তং, তস্স পচ্চুপ্পন্নভৱনিস্সিতং কত্ৱাতি অত্থো. অঞ্ঞাপদেসৰহিতন্তি ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তিআদিনা নযেন অঞ্ঞাপদেসং ৱিনাতি অত্থো. এৱং দীপেন্তো হি থুল্লচ্চযমাপজ্জতি. দীপেন্তোতি ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জিং, সমাপজ্জামি, সমাপন্নো, পঠমস্স ঝানস্স লাভীম্হি, ৱসীম্হি, সচ্ছিকতং অস্সা’’তি এৱমাদিনা নযেন দীপেন্তোতি অত্থো. ‘‘অধিগতো’’তি মানো অধিমানো, সো যস্স নত্থি, সো অনধিমানিকো. কেন এৱং দীপেন্তোতি চে? তং দস্সেতুং ‘‘কাযেন ৱাচা’’তিআদি ৱুত্তং, কাযেন ৱা ৱাচায ৱা তদুভযেন ৱাতি অত্থো. ৱিঞ্ঞত্তিপথেতি যত্থ ঠিতো মনুস্সজাতিকো গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা তস্স ৱচনং পকতিসোতেন সুত্ৱা সমনন্তৰমেৱ ‘‘ইমং নাম এস ৱদতী’’তি জানাতি, তত্থ ঠত্ৱা দীপেন্তো চুতো ভৱে, ন দেৱব্ৰহ্মাদীসু অঞ্ঞতৰেন ঞাতেতি অত্থো.

চতুত্থং.

১০. ইদানি চতুন্নম্পি সাধাৰণৱিনিচ্ছযং ৱত্তুং ‘‘পাৰাজিকেতে চত্তাৰো’’তিআদিমাহ. তত্থাযং সঙ্খেপো – চত্তাৰোপি এতে পাৰাজিকা ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি এৱং ৱুত্তসংৱাসস্স অভব্বতায অসংৱাসা, যথাপুৰে পুব্বে গিহিকালে চ অনুপসম্পন্নকালে চ অসংৱাসিকা, এৱং পচ্ছা পাৰাজিকং আপন্নাপি অসংৱাসাতি. কিঞ্চ ভিয্যো – অভব্বা ভিক্খুভাৱায পুন তেন অত্তভাৱেন উপসম্পদায অৱত্থুতায উপসম্পন্না ভৱিতুম্পি অভব্বাতি অত্থো. কিং ৱিযাতি চে? সীসচ্ছিন্নোৱ জীৱিতুং, যথাপি সীসচ্ছিন্নো তেন অত্তভাৱেন পুন জীৱিতুং অভব্বো, এৱমিমে চত্তাৰোতি অধিপ্পাযো.

১১. ইদানি ইমেসু চতূসু পাৰাজিকেসু যে পৰিযাযাণত্তীহি সম্ভৱন্তি, তে দস্সেতুং ‘‘পৰিযাযো চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ পৰিযাযোতি মৰণাধিপ্পাযস্স কাযপযোগো ৱা ৱচীপযোগো ৱা. তস্মা ‘‘যো ঈদিসে মুহুত্তে সত্থং ৱা আহৰিত্ৱা ৱিসং ৱা খাদিত্ৱা সোব্ভাদীসু ৱা পপতিত্ৱা মৰতি, সো ধনং ৱা লভতি, যসং ৱা লভতী’’তিআদিনা নযেন মৰণং অভিনন্দন্তো ‘‘ইদং সুত্ৱা যো কোচি মৰতূ’’তি যো পৰিযাযেন ৱদতি, তং সুত্ৱা সচে কোচি তথা মৰতি, পাৰাজিকং. নিযমিতেন পন যং সন্ধায ৱুত্তং, তস্সেৱ মৰণে পাৰাজিকং. আণত্তি পন ৱুত্তত্থাযেৱ. ততিযে মনুস্সৱিগ্গহপাৰাজিকে লব্ভতীতি সম্বন্ধো. দুতিযে পন অদিন্নাদানে আণত্তি এৱ লব্ভতি, ন পৰিযাযোতি অত্থো. কস্মা নং পৰিযাযেন নাপজ্জতীতি? যথা মনুস্সৱিগ্গহে ‘‘মৰণৱণ্ণং ৱা সংৱণ্ণেয্যা’’তি ৱুত্তং, তথা ইধ অদিন্নাদানে ‘‘ৱণ্ণং ৱা সংৱণ্ণেয্যা’’তি অৱুত্তত্তা. সেসেসূতি পঠমচতুত্থেসু পৰিযাযাণত্তিদ্ৱযং ন লব্ভতীতি অত্থো.

১২. ইদানি চতূসুপি যথাসম্ভৱং অঙ্গভেদং দস্সেতুং ‘‘সেৱেতুকামতাচিত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ মেথুনধম্মস্সাতি মেথুনধম্মপাৰাজিকস্স. বুধাতি ৱিনযধৰা.

১৩. মনুস্সসন্তি মনুস্সসন্তকতা. এতেন পেততিৰচ্ছানগতপৰিগ্গহেসু অনাপত্তীতি দীপিতং হোতি. তথাসঞ্ঞীতি মনুস্সসন্তকৱসেন পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞীতি অত্থো. ৱত্থুনো গৰুতাতি পঞ্চমাসকং ৱা অতিৰেকপঞ্চমাসকং ৱা তদগ্ঘনকং ভণ্ডং ৱা হোতীতি অত্থো. অৱহাৰো চাতি পঞ্চৱীসতিযা অৱহাৰেসু যেন কেনচি অৱহাৰো হোতীতি অত্থো. অদিন্নাদানহেতুযোতি অদিন্নাদানপাৰাজিকস্স এতানি পঞ্চ অঙ্গানীতি অধিপ্পাযো.

১৪. পাণো মানুস্সকোতি মনুস্সজাতিকপাণো. তস্মিং পাণে পাণসঞ্ঞিতা. ঘাতচেতনাতি ৱধকচেতনা. পযোগোতি তংসমুট্ঠিতো সাহত্থিকাদীনং ছন্নং পযোগানং অঞ্ঞতৰপযোগো. তেন পযোগেন মৰণং. পঞ্চেতে ৱধহেতুযোতি মনুস্সৱিগ্গহপাৰাজিকস্স পঞ্চ অঙ্গানীতি অত্থো.

১৫. অসন্ততাতি উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স অত্তনি অসন্ততা চাতি অত্থো. পাপমিচ্ছতাযাৰোচনাতি ইমিনা যো কেৱলং পাপমিচ্ছতং ৱিনা মন্দত্তা মোমূহত্তা ভণতি, তস্স অনাপত্তীতি দীপিতং হোতি. তস্সাতি যস্স আৰোচেতি, তস্স মনুস্সজাতিতা চ. ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো ভিক্খু অৰহা’’তিআদিনা (পৰি. ১৬০, ৩৩৬) নাঞ্ঞাপদেসো চ. তদেৱাতি তদা এৱ তঙ্খণেযেৱ জাননং. অসন্তদীপনেতি উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনপাৰাজিকেতি অত্থো.

১৬. ইদানি ‘‘পাৰাজিকা চ চত্তাৰো’’তি এত্থ চ-সদ্দেন সঙ্গহিতেহি সদ্ধিং সমোধানেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অসাধাৰণা চত্তাৰো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উব্ভজাণুমণ্ডলিকা ৱজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা উক্খিত্তানুৱত্তিকা অট্ঠৱত্থুকাতি ইমে চত্তাৰো ভিক্খুনীনং ভিক্খূহি অসাধাৰণা নাম. এতাসু উব্ভজাণুমণ্ডলিকা নাম যা কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা তেনেৱ ৰাগেন অৱস্সুতস্স মনুস্সপুৰিসস্স অক্খকানং অধো, জাণুমণ্ডলানং কপ্পৰানঞ্চ উপৰি যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন আমসনাদিং সাদিযতি, তস্সা অধিৱচনং. যা পন ভিক্খুনী অঞ্ঞিস্সা ভিক্খুনিযা পাৰাজিকসঙ্খাতং ৱজ্জং জানং পটিচ্ছাদেতি, সা ৱজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা নাম. সমগ্গেন পন সঙ্ঘেন উক্খিত্তং ভিক্খুং যা ভিক্খুনী যংদিট্ঠিকো সো হোতি, তস্সা দিট্ঠিযা গহণৱসেন অনুৱত্ততি, সা উক্খিত্তানুৱত্তিকা নাম. যা পন কাযসংসগ্গৰাগেন তিন্তা তথাৱিধস্সেৱ পুৰিসস্স হত্থগ্গহণং ৱা সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণং ৱা সাদিযতি, কাযসংসগ্গসঙ্খাতস্স অসদ্ধম্মস্স পটিসেৱনত্থায পুৰিসস্স হত্থপাসে সন্তিট্ঠতি ৱা, তত্থ ঠত্ৱা সল্লপতি ৱা, সঙ্কেতং ৱা গচ্ছতি, পুৰিসস্স আগমনং ৱা সাদিযতি, কেনচি ৱা পটিচ্ছন্নোকাসং পৱিসতি, হত্থপাসে ঠত্ৱা কাযং উপসংহৰতি, অযং অট্ঠৱত্থুকা নামাতি ৱেদিতব্বা.

অভব্বকা একাদসাতি এত্থ পণ্ডকো থেয্যসংৱাসকো তিত্থিযপক্কন্তকো তিৰচ্ছানগতো মাতুঘাতকো পিতুঘাতকো অৰহন্তঘাতকো ভিক্খুনিদূসকো সঙ্ঘভেদকো লোহিতুপ্পাদকো উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে একাদস অভব্বপুগ্গলা নাম. ৱিব্ভন্তা ভিক্খুনীতি যদা ভিক্খুনী ৱিব্ভমিতুকামা হুত্ৱা সেতৱত্থং ৱা কাসাযমেৱ ৱা গিহিনিৱাসনাকাৰেন নিৱাসেতি, তদা পাৰাজিকমাপন্না নাম হোতি, পুন উপসম্পদং ন লভতি, সা চ পাৰাজিকাতি অত্থো. মুদুপিট্ঠিকো নাম কতপৰিকম্মায মুদুকায পিট্ঠিযা সমন্নাগতো. সো এত্তাৱতা ন পাৰাজিকো, অথ খো যদা অনভিৰতিযা পীড়িতো অত্তনো অঙ্গজাতং অত্তনো মুখমগ্গৱচ্চমগ্গেসু অঞ্ঞতৰং পৱেসেতি, তদা পাৰাজিকো হোতি.

১৭-১৮. লম্বীতি অঙ্গজাতস্স দীঘত্তা এৱং ৱুত্তো. সোপি যদা অনভিৰতিযা পীড়িতো অত্তনো অঙ্গজাতং অত্তনো মুখে ৱা ৱচ্চমগ্গে ৱা পৱেসেতি, তদা পাৰাজিকো হোতি. মুখেন গণ্হন্তোতি এত্থ যো অনভিৰতিযা পীড়িতো পৰস্স সুত্তস্স ৱা পমত্তস্স ৱা অঙ্গজাতং অত্তনো মুখেন গণ্হাতি, সো চাতি অত্থো. তত্থেৱাতি পৰস্স অঙ্গজাতেৱাতি অত্থো. যো অনভিৰতিযা পীড়িতো পৰস্স অঙ্গজাতং কম্মনিযং দিস্ৱা অত্তনো ৱচ্চমগ্গেন তস্স উপৰি নিসীদতি, তং অত্তনো ৱচ্চমগ্গং পৱেসেতি, সো চাতি অত্থো. এতে চত্তাৰো অনুলোমিকা মেথুনস্সাতি সম্বন্ধো. কথমিতি চে? মগ্গে মগ্গপ্পৱেসনসদিসতায, ন উভিন্নং ৰাগৱসেন সদিসভাৱূপগতানং দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিসদিসতায. ইধাগতা চত্তাৰোতি মেথুনধম্মাদিৱসেন পাৰাজিকা চত্তাৰো চাতি এৱং সমোধানতো চতুৱীসতি পাৰাজিকাতি অত্থো.

এত্থাহ – মাতুঘাতকপিতুঘাতকঅৰহন্তঘাতকা ততিযপাৰাজিকং আপন্না, ভিক্খুনিদূসকো লম্বীআদযো চত্তাৰো পঠমপাৰাজিকং আপন্নাযেৱাতি কত্ৱা কুতো চতুৱীসতীতি? অধিপ্পাযো পনেত্থ অত্থি, মাতুঘাতকাদযো হি চত্তাৰো ইধ অনুপসম্পন্নাযেৱ অধিপ্পেতা, লম্বীআদযো চত্তাৰো কিঞ্চাপি পঠমপাৰাজিকেন সঙ্গহিতা, যস্মা একেন পৰিযাযেন মেথুনধম্মং অপ্পটিসেৱিনোপি হোন্তি, তস্মা ৱিসুং ৱুত্তাতি. পাৰাজিকৱিনিচ্ছযো.

পাৰাজিকনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.