৪. ভোজনৱগ্গো
২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
দেৱদত্তো কালে ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, তপ্পচ্চযা ভগৱতা ‘‘গণভোজনে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২০৯) সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. পদভাজনে পন ‘‘নিমন্তিতা ভুঞ্জন্তী’’তি (পাচি. ২১৮) নিমন্তনমেৱ গহেত্ৱা ৱিভত্তং. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ৱত্থুৱসেন ৱিঞ্ঞত্তিযা যাচনম্পি ৱুত্তন্তি লিখিতং. কস্মা? পৰিৱাৰে এৱ ‘‘গণভোজনং দ্ৱীহাকাৰেহি পসৱতি ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱা নিমন্তনতো ৱা’’তি (পৰি. ৩২২) ৱুত্তত্তা. তস্মা অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৱ পাকটত্তা পদভাজনে ন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘‘একতো গণ্হন্তী’তি চ গহিতভত্তাপি অঞ্ঞে যাৱ গণ্হন্তি, তাৱ চে তিট্ঠন্তি, একতো গণ্হন্তি এৱ নামা’’তি চ, ‘‘যো কোচি পব্বজিতোতি সহধম্মিকেসু, তিত্থিযেসু ৱাতি অত্থো’’তি চ, ‘‘সমযাভাৱোতি সত্তন্নং অনাপত্তিসমযানং অভাৱো’’তি চ, ‘‘সমযলদ্ধকেন সহ চত্তাৰো হোন্তী’’তি চ, ‘‘সমযলদ্ধকো সযমেৱ মুচ্চতি, সেসানং গণপূৰকত্তা আপত্তিকৰো হোতী’’তি চ লিখিতং.
এত্থাহ – ‘‘পটিগ্গহণমেৱ হেত্থ পমাণ’’ন্তি ৱুত্তং, অথ কস্মা পাড়িযং ‘‘গণভোজনং নাম যত্থ চত্তাৰো…পে… ভুঞ্জন্তী’’তি (পাচি. ২১৮) ৱুত্তন্তি? ৱুচ্চতে – তত্থ ‘‘ভুঞ্জন্তী’’তি পটিগ্গহণনিযমৱচনং. ন হি অপ্পটিগ্গহিতকং ভিক্খূ ভুঞ্জন্তীতি.
গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
অঞ্ঞত্ৰ সমযাতি পন নিমন্তনতো পসৱনতো ভোজনাপেক্খং পাচিত্তিযন্তি একে. একো ভিক্খু পিণ্ডায চৰন্তো ভত্তং লভতি, তমঞ্ঞো চূপাসকো নিমন্তেত্ৱা ঘৰে নিসীদাপেসি, ন চ তাৱ ভত্তং সম্পজ্জতি. সচে সো ভিক্খু পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তি. কস্মাতি চে? ‘‘পৰম্পৰভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন ভোজনেন নিমন্তিতো তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পৰম্পৰভোজনং নামা’’তি (পাচি. ২২৭) ৱুত্তত্তা. পঠমকথিনসদিসানি, ইদং পন কিৰিযাকিৰিয’’ন্তি পাঠো.
পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা
দ্ৱত্তিপত্তপূৰা পটিগ্গহেতব্বাতি তথানীতপূৱেহি অত্থিকেন উক্কট্ঠপত্তপ্পমাণৱসেন গহেতব্বা. ‘‘মা খো ত্ৱং এত্থ পটিগ্গণ্হী’’তি অপাথেয্যাদিঅত্থায সজ্জিতসঞ্ঞায অতিৰেকপ্পটিগ্গহণেন আৰোচনে, অসংৱিভাগে চ ন মুচ্চতি অচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. অথ উগ্গহিতকং গণ্হাতি, ন মুচ্চতি এৱ. অসংৱিভাগে পন অনাপত্তি অকপ্পিযত্তা. অচিত্তকতা পণ্ণত্তিজাননাভাৱেনেৱ, ন ৱত্থুজাননাভাৱেনাতি একে. ‘‘ন পাথেয্যাদিঅত্থায সজ্জিতভাৱজানন’’ন্তি অঙ্গেসু অৱুত্তত্তা সচে সঞ্চিচ্চ ন ৱদতি, পাচিত্তিযন্তি পোৰাণা ৱদন্তি. অতিৰেকপ্পটিগ্গহণন্তি তত্থ পঞ্চমংৱ অঙ্গং ৱুত্তং, তস্মা অপ্পটিগ্গহিতত্তা ন পাচিত্তিযং, কত্তব্বাকৰণতো পন দুক্কটং. অঞ্ঞথা কিৰিযাকিৰিযং ইদং আপজ্জতি. অনিৱাৰণং, অনাৰোচনং ৱা ছট্ঠমঙ্গং ৱত্তব্বং সিযা.
কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা
ভুত্তাৱী পৱাৰণং নাম পঞ্চঙ্গিকং. তেসু ‘‘অসনং পঞ্ঞাযত্তী’’তি এতেনেৱ ‘‘ভুত্তাৱী’’তি এতস্স সিদ্ধত্তা ৱিসুং অত্থসিদ্ধি ন দিস্সতি. দিস্সতি চে, অঙ্গানং ছক্কত্তদস্সনন্তি (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ২৩৮-২৩৯) লিখিতং. ‘‘ভোজনং পঞ্ঞাযতী’’তি অভিহটং সন্ধায ৱুত্তং.
কোট্টেত্ৱা কতচুণ্ণম্পীতি পি-কাৰেন কুণ্ডকং সম্পিণ্ডেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৱা কুণ্ডকং ৱা যে কেচি তণ্ডুলা ৱাতি এত্তকমেৱ ৱুত্তত্তা সমপাকভজ্জিতানং ৱীহীনং, ৱীহিপলাসানং ৱা তণ্ডুলচুণ্ণং পৱাৰেতি. তথা খৰপাকভজ্জিতানং কুণ্ডকম্পি পৱাৰেতি. ভজ্জিতসত্তুযো পিণ্ডেত্ৱা কতো অপক্কসত্তুমোদকোপি পৱাৰেতীতি লিখিতং. সচে অৱসিট্ঠং নত্থি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? অসনসঙ্খাতস্স ৱিপ্পকতভোজনস্স অভাৱতো.
অকপ্পিযমংসং পন কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৱং ন জহাতি, তস্মা পৱাৰেতি. ভোজনসালায ভুঞ্জন্তো চে অত্তনো অপাপুণনকোট্ঠাসং অভিহটং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কামং পটিক্খিপতি, পত্তে পন আৰামিকা আকিৰন্তি, তং ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. ইদঞ্হি বুদ্ধপ্পটিকুট্ঠায অনেসনায উপ্পন্নেযেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. যথা হি সঙ্ঘতো লদ্ধং পিণ্ডং দুস্সীলো দেতি, তঞ্চে পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি, এৱংসম্পদমিদন্তি চ, ৱিভাগো লজ্জী চে দেতি, তং সো ন অজ্ঝোহৰিতুকামতায পটিক্খিপতি, পৱাৰেতীতি চ, ‘‘সমংসৰসং সমচ্ছৰস’’ন্তি আপজ্জনতো ‘‘মংসৰস’’ন্তি ৱুত্তে পন পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘মংসস্স ৰসং মংসৰস’’ন্তি অযং ৱিগ্গহো নাধিপ্পেতোতি চ ৱুত্তং. ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ন পৱাৰেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পৱাৰেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. এত্থ পন ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্ৰ চে যাগু বহুতৰা ৱা হোতি, সমসমা ৱা. ভত্তং মন্দং, ন পৱাৰেতি. যাগু চে মন্দা, ভত্তং বহুতৰং, পৱাৰেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং. কাৰণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি. তত্ৰ ভত্তং বহুতৰং ৱা সমকং ৱা অপ্পতৰং ৱা হোতি, পৱাৰেতি এৱ. ভত্তং ৱা যাগুং ৱা অনামসিত্ৱা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি. তত্ৰ চে ভত্তং বহুতৰং, সমকং ৱা হোতি, পৱাৰেতি. অপ্পতৰং ন পৱাৰেতি. তং সব্বং ৱীমংসিতব্বন্তি.
ফলং ৱা কন্দমূলাদি ৱা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতন্তি এত্থ কপ্পিযং অকাৰাপিতেহি কদলিফলাদীহি সদ্ধিং অতিৰিত্তং কাৰাপেত্ৱাপি তং কদলিফলাদিং ঠপেত্ৱা অৱসেসং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. অমিস্সকৰসত্তা পুন তানি কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে ঠপেত্ৱা কাৰেত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. কস্মা? পুব্বে তেসু ৱিনযকম্মস্স অনাৰুড়্হত্তাতি ৱদন্তি.
পত্তে ৰজং পতিতং অপ্পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. তস্মা পটিগ্গহেত্ৱাৱ ভিক্খা গণ্হিতব্বা. ‘‘অপটিগ্গহেত্ৱা গণ্হতো ৱিনযদুক্কট’’ন্তি (পাচি. অট্ঠ. ২৬৫) ৱুত্তত্তা এতমঞ্ঞেসম্পি ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি. ‘‘তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তী’’তি এত্থাপি এৱমেৱ. ইমস্মিং পন ‘‘অতিৰিত্তং কতং অনতিৰিত্তকতং হোতী’’তি এত্থাপি এৱমেৱ. ইমস্মিং পন ‘‘অতিৰিত্তং কতং, অনতিৰিত্তং কতং হোতী’’তিআদীহি উপপৰিক্খিত্ৱা ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি দীপিতং. অলমেতং সব্বন্তি ইদম্পি তে অধিকং, ইতো অঞ্ঞং ন লচ্ছসীতি অত্থো.
আহাৰত্থাযাতি ৱিকালে এৱাতি একে. ‘‘পঠমকথিনসদিসানি. ইদং পন কিৰিযাকিৰিয’’ন্তি পাঠো. কাযকম্মং অজ্ঝোহৰণতো. ৱচীকম্মং ৱাচায ‘‘অতিৰিত্তং কৰোথ, ভন্তে’’তি অকাৰাপনতোতি ৱেদিতব্বং.
পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘ভুত্তস্মিং পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৪৩) মাতিকাযং ৱুত্তত্তা ‘‘ভোজনপৰিযোসানে পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং, ন অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে.
দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
জম্বুদীপস্স কালেন পৰিচ্ছেদোতি এৱং কিৰ.
ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদিনা নযেন ইধ ৱুত্তত্তা, ‘‘দুদ্ধোতং পত্তং ধোৱিত্ৱা পুন
তত্থ অচ্ছোদকং ৱা আসিঞ্চিত্ৱা, অঙ্গুলিযা ৱা ঘংসিত্ৱা নিস্নেহভাৱো জানিতব্বো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩) সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তত্তা চ মত্তিকাপত্তস্স কপালেন পীতো স্নেহো সন্নিধিং কৰোতীতি সিদ্ধন্তি লিখিতং. সযং পটিগ্গহেত্ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱাতি এত্থ অপৰিচ্চত্তং নাম অনুপসম্পন্নানং নিৰপেক্খঅপৰিচ্চত্তং অৱিজহিতং. ‘‘পটিগ্গহণন্তি এত্থ পটিগ্গহিতভাৱমৱিজহিতমেৱ সন্নিধিং জনেতী’’তি ধম্মসিৰিত্থেৰো, তং ‘‘পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ২৫৫) পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি. তস্স পন পুন পটিগ্গণ্হনকিচ্চাভাৱতো ৱীমংসিতব্বং.
সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘তেসং মংসঞ্চ খীৰদধীনি চ ইধ অধিপ্পেতানী’’তি ইদং পাচিত্তিযৱত্থুপৰিচ্ছেদো, ন পন কপ্পিযখীৰাদিপৰিচ্ছেদো, তস্মা যস্স কস্সচি খীৰাদীনি ৱট্টন্তীতি চ, ‘‘মহানামসিক্খাপদেন কাৰেতব্বো’’তি সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতে ভেসজ্জত্থায সপ্পিআদিভেসজ্জপঞ্চকং ৱিঞ্ঞাপেতি চে, তত্থ ‘‘ন ভেসজ্জকৰণীযেন ভেসজ্জং ৱিঞ্ঞাপেতী’’তি এত্থ সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা ‘‘তেন পাচিত্তিয’’ন্তি (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ২৬১) চ লিখিতং.
পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘সৰীৰাৱযৱেনা’’তি ৱুত্তত্তা মুখেন পটিগ্গহণং অনুঞ্ঞাতং. ‘‘চিঞ্চাদিপত্তেসু ভূমিযং অত্থতেসু ন ৱট্টতি, কল্লখেত্তে তত্থ ৱট্টতী’’তি চ, ‘‘সামং গহেত্ৱা’’তি ইমিনা ন কেৱলং সপ্পদট্ঠংযেৱ, অঞ্ঞম্পি দট্ঠং ৱিসেসেতি. সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি চ লিখিতং.
দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.