সেখিযকণ্ডং
১. পৰিমণ্ডলসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘অন্তৰঘৰে’’তি ৱিসেসেত্ৱা ন ৱুত্তত্তা ‘‘আৰামেপি অন্তৰঘৰেপি সব্বত্থা’’তি ৱুত্তং. আৰামেপীতি বুদ্ধূপট্ঠানাদিকালং সন্ধায ৱুত্তং. যথা ‘‘তত্ৰিমে চত্তাৰো পাৰাজিকা ধম্মা উদ্দেসং আগচ্ছন্তী’’তিআদিনা তত্থ তত্থ পৰিচ্ছেদো কতো, এৱমেত্থাপি ‘‘তত্ৰিমে পঞ্চসত্ততি সেখিযা ধম্মা উদ্দেসং আগচ্ছন্তী’’তি কস্মা পৰিচ্ছেদো ন কতোতি আহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি. ৱত্তক্খন্ধকে ৱুত্তৱত্তানিপীতি আগন্তুকাৱাসিকগমিকানুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচাৰিকাৰঞ্ঞসেনাসনজন্তাঘৰৱচ্চকুটিউপজ্ঝাচৰিযসদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকৱত্তানি. ইদঞ্চ নিদস্সনমত্তং অঞ্ঞেসম্পি খন্ধকৱত্তানং এত্থেৱ সঙ্গহস্স ইচ্ছিতব্বত্তা. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সেখিযগ্গহণেন চেত্থ ৱত্তক্খন্ধকাদীসু (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো) আগতৱত্তাদীনম্পি গহণং. তেপি হি সিক্খিতব্বট্ঠেন ‘‘সেখিযা’’তি ইচ্ছিতা. তস্মা মাতিকাযং পাৰাজিকাদীনং ৱিয সেখিযানং পৰিচ্ছেদো ন কতোতি. ন কেৱলং ৱত্তক্খন্ধকাদীসু (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো) আগতৱত্তাদীনং গহণত্থমেৱাতি আহ ‘‘চাৰিত্তৱিনযদস্সনত্থঞ্চা’’তি. এত্থাপি পৰিচ্ছেদো ন কতোতি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. মাতিকায ‘‘দুক্কট’’ন্তি অৱুত্তে কথং পনেত্থ দুক্কটন্তি ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি.
অট্ঠঙ্গুলমত্তন্তি পকতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলমত্তং. যো পন সুক্খজঙ্ঘো ৱা মহাপিণ্ডিকমংসো ৱা হোতি, তস্স সাৰুপ্পত্থায অট্ঠঙ্গুলাধিকম্পি ওতাৰেত্ৱা নিৱাসেতুং ৱট্টতি.
পাসন্তন্তি পাসস্স অন্তং, দসামূলন্তি অত্থো.
অপৰিমণ্ডলং নিৱাসেস্সামীতি ‘‘পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা ওলম্বেত্ৱা নিৱাসেস্সামী’’তি এৱং অসঞ্চিচ্চ. কিঞ্চাপি পৰিমণ্ডলং নিৱাসেতুং অজানন্তস্স অনাপত্তি, তথাপি নিৱাসনৱত্তং সাধুকং উগ্গহেতব্বমেৱ. সঞ্চিচ্চ অনুগ্গহণঞ্হি অনাদৰিযং সিযাতি আহ ‘‘অপিচ নিৱাসনৱত্তং উগ্গহেতব্ব’’ন্তি.
পৰিমণ্ডলসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযপৰিমণ্ডলসিক্খাপদৱণ্ণনা
পটিক্খিত্তং গিহিপাৰুতন্তি খুদ্দকৱত্থুখন্ধকে পটিক্খিত্তং গিহিপাৰুতং. ইদানি ‘‘ন, ভিক্খৱে’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ২৮০-২৮১) সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থমেৱ ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. যং কিঞ্চি অঞ্ঞথা পাৰুতন্তি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা সেতপটপাৰুতাদি গিহিপাৰুতং নাম, তস্মা. সেতপটাতি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং. অড্ঢপালকনিগণ্ঠাতি অড্ঢং পালেন্তীতি অড্ঢপালকা, অড্ঢপালকা চ তে নিগণ্ঠা চাতি অড্ঢপালকনিগণ্ঠা. তে হি উপৰি একমেৱ সেতৱত্থং উপকচ্ছকে পৱেসেত্ৱা পৰিদহন্তি, হেট্ঠা নগ্গাপি অড্ঢমেৱ পালেন্তি. পৰিব্বাজকাতি গিহিবন্ধনং পহায পব্বজ্জূপগতা. উৰং ৱিৱৰিত্ৱাতি হদযমজ্ঝং ৱিৱৰিত্ৱা. অক্খিতাৰকামত্তন্তি অক্খিমত্তং. আৰামে ৱাতি বুদ্ধূপট্ঠানাদিকালং সন্ধায ৱুত্তং. অন্তৰঘৰে ৱাতি অন্তৰে ঘৰানি এত্থ, এতস্সাতি ৱা ‘‘অন্তৰঘৰ’’ন্তি লদ্ধনামে গামে.
দুতিযপৰিমণ্ডলসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩-৪. সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদৱণ্ণনা
সুট্ঠু পটিচ্ছন্নোতি জত্তুম্পি উৰম্পি অৱিৱৰিত্ৱা পটিচ্ছাদেতব্বট্ঠানে পটিচ্ছাদনেন পটিচ্ছন্নো, ন সীসপাৰুতো. তেনাহ ‘‘গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা’’তিআদি. তত্থ গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱাতি গণ্ঠিকং পাসকে পটিমুঞ্চিত্ৱা. অন্তৰঘৰে ৱাতি গোচৰগামে. একদিৱসম্পি ৱাসূপগতস্স সন্তিকং যথাসুখং গন্তুং ৱট্টতি, কো পন ৱাদো চতুপ্পঞ্চাহং ৱাসমধিট্ঠায ৱসিতভিক্খূনং সন্তিকন্তি গণ্ঠিপদে লিখিতং.
ৱাসূপগতস্সাতি ৰত্তিৱাসত্থায উপগতস্স ৰত্তিভাগে ৱা দিৱসভাগে ৱা কাযং ৱিৱৰিত্ৱা নিসীদতো অনাপত্তি.
সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. সুসংৱুতসিক্খাপদৱণ্ণনা
সুসংৱুতোতি সুসংযতো. যথা পনেত্থ সুসংৱুতো নাম হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘হত্থং ৱা’’তিআদি ৱুত্তং.
সুসংৱুতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-৮. ওক্খিত্তচক্খুসিক্খাপদৱণ্ণনা
কিত্তকেন পন ওক্খিত্তচক্খু হোতীতি আহ ‘‘যুগমত্তং ভূমিভাগং পেক্খমানো’’তি. যুগযুত্তকো হি দন্তো আজানেয্যো যুগমত্তং পেক্খতি, পুৰতো চতুহত্থপ্পমাণং ভূমিভাগং, ইমিনাপি এত্তকং পেক্খন্তেন গন্তব্বং. যো অনাদৰিযং পটিচ্চ তং তং দিসাভাগং পাসাদং কূটাগাৰং ৱীথিং ওলোকেন্তো গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. হত্থিঅস্সাদিপৰিস্সযাভাৱন্তি পৰিস্সযনট্ঠেন, অভিভৱনট্ঠেন, ৱিহেঠনট্ঠেন ৱা পৰিস্সযো, হত্থিঅস্সাদিযেৱ পৰিস্সযো হত্থিঅস্সাদিপৰিস্সযো, তস্সাভাৱং, হত্থিঅস্সাদি উপদ্দৱাভাৱন্তি অত্থো. ‘‘যথা চ একস্মিং ঠানে ঠত্ৱা, এৱং গচ্ছন্তোপি পৰিস্সযাভাৱং ওলোকেতুং লভতিযেৱ, তথা গামে পূজ’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৫৮২) ৱদন্তি.
ওক্খিত্তচক্খুসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯-১০. উক্খিত্তকাযসিক্খাপদৱণ্ণনা
অন্তোইন্দখীলতো পট্ঠাযাতি পৰিক্খিত্তস্স গামস্স অন্তোউম্মাৰতো পট্ঠায, অপৰিক্খিত্তস্স পন দুতিযলেড্ডুপাততো পট্ঠায ন এৱং গন্তব্বং.
উক্খিত্তকাযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১-১২. উজ্জগ্ঘিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
হসনীযস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হসিতব্বৱত্থুকাৰণাতি অত্থো.
উজ্জগ্ঘিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৩-১৪. উচ্চসদ্দসিক্খাপদৱণ্ণনা
কিত্তাৱতা অপ্পসদ্দো হোতীতি আহ ‘‘অযং পনেত্থা’’তিআদি. সদ্দমেৱ সুণাতীতি অপৰিব্যত্তক্খৰং সদ্দমত্তমেৱ সুণাতি. তেনাহ ‘‘কথং ন ৱৱত্থপেতী’’তি.
উচ্চসদ্দসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৫-২০. কাযপ্পচালকাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘কাযাদীনি পগ্গহেত্ৱা’’তি এতস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘নিচ্চলানি উজুকানি ঠপেত্ৱা’’তি গন্তব্বঞ্চেৱ নিসীদিতব্বঞ্চাতি সমেন ইৰিযাপথেন গন্তব্বঞ্চেৱ নিসীদিতব্বঞ্চ. কাযপ্পচালকাদিযুত্তং ছক্কং.
কাযপ্পচালকাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৬. পল্লত্থিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
দুস্সপল্লত্থিকাযাতি এত্থ আযোগপল্লত্থিকাপি দুস্সপল্লত্থিকাযেৱ.
পল্লত্থিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছব্বীসতিসাৰুপ্পসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৭. সক্কচ্চপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা
সতিং উপট্ঠাপেত্ৱাতি ছড্ডেতুকামো ৱিয অহুত্ৱা পিণ্ডপাতে সতিং উপট্ঠাপেত্ৱা, ‘‘পিণ্ডপাতং গণ্হিস্সামী’’তি সতিং উপট্ঠাপেত্ৱা.
সক্কচ্চপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৮. পত্তসঞ্ঞীপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা
উপনিবদ্ধসঞ্ঞী হুত্ৱাতি পিণ্ডপাতং দেন্তে অনাদৰিযং পটিচ্চ তহং তহং অনোলোকেত্ৱা পত্তে আভোগসঞ্ঞী হুত্ৱা.
পত্তসঞ্ঞীপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৯. সমসূপকপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা
সমসূপকন্তি পমাণযুত্তং সূপৱন্তং কত্ৱা, ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো চাযং. ব্যঞ্জনং পন অনাদিযিত্ৱা অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘সমসূপকো নামা’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বাপি সূপেয্যব্যঞ্জনৱিকতীতি ওলোণিসাকসূপেয্যমচ্ছমংসৰসাদিকা সব্বাপি সূপেয্যব্যঞ্জনৱিকতি.
সমসূপকপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩০-৩২. সমতিত্তিকাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা
সমতিত্তিকন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো, সমতিত্তিকং কত্ৱাতি অত্থো. এৱমঞ্ঞেসুপি ঈদিসেসু ঠানেসু অত্থো দট্ঠব্বো. সমপুণ্ণন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৬০৫) পত্তস্স অন্তোমুখৱট্টিলেখাসমপুণ্ণং. সমভৰিতন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. তঞ্চ খো অধিট্ঠানুপগপত্তস্সেৱ, নেতৰস্স. তেনাহ ‘‘অধিট্ঠানুপগপত্তস্সা’’তিআদি. ৰচিতন্তি কতং, পক্খিত্তং পূৰিতন্তি অত্থো. যং কিঞ্চি যাৱকালিকন্তি যাগুভত্তফলাফলাদিং যং কিঞ্চি আমিসজাতিকং. যত্থ কত্থচীতি অধিট্ঠানুপগো ৱা হোতু, অনধিট্ঠানুপগো ৱা যত্থ কত্থচি পত্তে. থূপীকতানীতি থূপং ৱিয কতানি, অধিট্ঠানুপগস্স পত্তস্স অন্তোমুখৱট্টিলেখং অতিক্কমিত্ৱা কতানীতি অত্থো. ইদঞ্চ ‘‘যামকালিকাদীনী’’তি ইমস্স ৱসেন ৱুত্তং, ‘‘যাৱকালিক’’ন্তি ইমস্স পন ৱসেন ৱচনব্যত্তযং কত্ৱা ‘‘থূপীকতম্পি ৱট্টতী’’তি যোজেতব্বং. পি-সদ্দেন অথূপীকতানি ৱট্টন্তীতি এত্থ কথাৱ নত্থীতি দস্সেতি. হেট্ঠা ওৰোহতীতি সমন্তা ওকাসসব্ভাৱতো চালিযমানং হেট্ঠা ভস্সতি. তক্কোলৱটংসকাদযোতি এত্থ মত্থকে ঠপিততক্কোলমেৱ ৱটংসকসদিসত্তা তক্কোলৱটংসকং. আদিসদ্দেন পুপ্ফৱটংসককটুকফলাদিৱটংসকানং (পাচি. অট্ঠ. ৬০৫) গহণং, ন তং থূপীকতং নাম হোতি পাটেক্কং ভাজনত্তা পণ্ণাদীনং.
সমতিত্তিকাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৩-৩৪. সপদানসিক্খাপদৱণ্ণনা
সপদানন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৬০৮) এত্থ দানং ৱুচ্চতি অৱখণ্ডনং, অপেতং দানতো অপদানং, অনৱখণ্ডন্তি অত্থো, সহ অপদানেন সপদানং, অৱখণ্ডনৱিৰহিতং, অনুপটিপাটিযাতি ৱুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘তত্থ তত্থ ওধিং অকত্ৱা অনুপটিপাটিযা’’তি.
সপদানসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৬. ওদনপ্পটিচ্ছাদনসিক্খাপদৱণ্ণনা
মাঘাতসমযাদীসূতি এত্থ যস্মিং সমযে ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তি ৰাজানো ভেৰিং চৰাপেন্তি, অযং মাঘাতসমযো নাম. ব্যঞ্জনং পটিচ্ছাদেত্ৱা দেন্তীতি ব্যঞ্জনং ছন্নং কত্ৱা দেন্তি.
ওদনপ্পটিচ্ছাদনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৭. সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা
একাদসমেতি সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযং. এত্থ পন যস্স মুখে পক্খিপিত্ৱা ৱিপ্পটিসাৰে উপ্পন্নে পুন উগ্গিৰিতুকামস্সাপি সচে সহসা পৱিসতি, অযং অসঞ্চিচ্চ পৰিভুঞ্জতি নাম. যো পন ৱিঞ্ঞত্তম্পি অৱিঞ্ঞত্তম্পি একস্মিং ঠানে ঠিতং সহসা অনুপধাৰেত্ৱা গহেত্ৱা ভুঞ্জতি, অযং অসতিযা ভুঞ্জতি নাম.
সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৮. উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদৱণ্ণনা
উজ্ঝাযতি এতেনাতি উজ্ঝানং, চিত্তং, তস্মিং সঞ্ঞা উজ্ঝানসঞ্ঞাতি আহ ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞী’’তিআদি. ওলোকেন্তস্সাতি পৰেসং পত্তং ওলোকেন্তস্স.
উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩৯. কবড়সিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘মযূৰণ্ডং অতিমহন্ত’’ন্তি ৱচনতো মযূৰণ্ডপ্পমাণোপি কবড়ো ন ৱট্টতি. কেচি পন ‘‘মযূৰণ্ডতো মহন্তোৱ ন ৱট্টতি, ন মযূৰণ্ডপ্পমাণো’’তিপি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কুক্কুটণ্ডং অতিখুদ্দকন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো, গিলানস্স পন অতিখুদ্দকং কবড়ং কৰোতোপি অনাপত্তি.
কবড়সিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪১-৪২. অনাহটসিক্খাপদৱণ্ণনা
সকলং হত্থন্তি সকলা অঙ্গুলিযো. হত্থসদ্দো চেত্থ তদেকদেসেসু অঙ্গুলীসু দট্ঠব্বো ‘‘হত্থমুদ্দা’’তিআদীসু ৱিয. এৱঞ্চ কত্ৱা সব্বগ্গহণং সমত্থিতং হোতি. অঞ্ঞথা সকলং হত্থং মুখে পৱেসেতুমসক্কুণেয্যত্তা সব্বগ্গহণমসমত্থিতমেৱ সিযা. সমুদাযে পৱত্তস্স চ ৱোহাৰস্স অৱযৱেপি পৱত্তনতো একঙ্গুলিম্পি ততো একদেসম্পি মুখে পক্খিপিতুং ন ৱট্টতি.
অনাহটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪৩. সকবড়সিক্খাপদৱণ্ণনা
তত্তকে সতি ৱট্টতীতি তত্তকে মুখম্হি সতি কথেতুং ৱট্টতি.
সকবড়সিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫০-৫১. চপুচপুকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা
‘‘চপু চপূ’’তি এৱং সদ্দং কত্ৱাতি ‘‘চপু চপূ’’তি এৱং অনুকৰণসদ্দং কত্ৱা. ‘‘পঞ্চৱীসতিমেপি এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ‘‘সুৰুসুৰুকাৰকন্তি ‘সুৰূ সুৰূ’তি এৱং সদ্দং কত্ৱা’’তি ইমমত্থমতিদিসতি.
চপুচপুকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
তিংসভোজনপ্পটিসংযুত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৭. ছত্তপাণিসিক্খাপদৱণ্ণনা
যং কিঞ্চি ছত্তন্তি সেতচ্ছত্তকিলঞ্জচ্ছত্তপণ্ণচ্ছত্তেসু যং কিঞ্চি ছত্তং. যম্পি তত্থজাতকদণ্ডকেন কতং একপণ্ণচ্ছত্তং হোতি, তম্পি ছত্তমেৱ. যত্থ কত্থচি সৰীৰাৱযৱেতি অংসঊৰুআদিকে যত্থ কত্থচি সৰীৰাৱযৱেতি.
ছত্তপাণিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬০. আৱুধপাণিসিক্খাপদৱণ্ণনা
সব্বাপি ধনুৱিকতীতি চাপকোদণ্ডাদিভেদা সব্বাপি ধনুৱিকতি. চাপোতি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৬৩৭) মজ্ঝে ৱঙ্কা কাজদণ্ডসদিসা ধনুৱিকতি. কোদণ্ডোতি ৱট্টলদণ্ডা ধনুৱিকতি. পটিমুক্কন্তি পৱেসিতং লগ্গিতং. যাৱ ন গণ্হাতীতি যাৱ হত্থেন ন গণ্হাতি, অযমেৱ ৱা পাঠো. তাৱ ৱট্টতীতি তাৱ ধম্মং দেসেতুং ৱট্টতি.
আৱুধপাণিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬১-৬২. পাদুকসিক্খাপদৱণ্ণনা
কেৱলং অক্কন্তস্সাতি কেৱলং পাদুকং অক্কমিত্ৱা ঠিতস্স. পটিমুক্কস্সাতি পটিমুঞ্চিত্ৱা ঠিতস্স. তেনাহ ‘‘পৱেসেত্ৱা ঠানৱসেনা’’তি.
পাদুকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬৩. যানসিক্খাপদৱণ্ণনা
যানগতস্সাতি ‘‘যানং নাম ৱয্হং, ৰথো, সকটং, সন্ধমানিকা, সিৱিকা, পাটঙ্কী’’তি (পাচি. ৬৪০, ১১৮৭) ৱুত্তং যানং উপাদায অন্তমসো হত্থসঙ্ঘাটম্হি গতস্স. তেনাহ ‘‘সচেপি দ্ৱীহি জনেহী’’তিআদি. ৱয্হাদিকেতি এত্থ ৱয্হন্তি উপৰি মণ্ডপসদিসং পদৰচ্ছদনং, সব্বপালিগুণ্ঠিমং ৱা ছাদেত্ৱা কতং সকটৱিসেসং ‘‘ৱয্হ’’ন্তি ৱদন্তি. আদিসদ্দেন ৰথাদীনং গহণং.
যানসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭৫. উদকেউচ্চাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
পকিণ্ণকন্তি ৱোমিস্সকনযং. সচিত্তকন্তি (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৫৭৬) ৱত্থুৱিজাননচিত্তেন, পণ্ণত্তিৱিজাননচিত্তেন চ সচিত্তকং. ‘‘অনাদৰিযং পটিচ্চা’’তি (পাচি. ৬৫৪) ৱুত্তত্তা যস্মা অনাদৰিযৱসেনেৱ আপজ্জিতব্বতো ইদং সব্বং কেৱলং অকুসলমেৱ, তঞ্চ পকতিযা ৱজ্জং, সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমনঞ্চ দোমনস্সিকস্সেৱ হোতি, তস্মা ‘‘লোকৱজ্জং অকুসলচিত্তং দুক্খৱেদন’’ন্তি ৱুত্তং. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
একূনৱীসতিধম্মদেসনাপটিসংযুত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি কঙ্খাৱিতৰণিযা পাতিমোক্খৱণ্ণনায
ৱিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
সেখিযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অধিকৰণসমথৱণ্ণনা
গণনপৰিচ্ছেদোতি সঙ্খ্যাপৰিচ্ছেদো. অধিকৰীযন্তি এত্থাতি অধিকৰণানি. কে অধিকৰীযন্তি? সমথা. কথং অধিকৰীযন্তি? সমনৱসেন. তস্মা তে তেসং সমনৱসেন পৱত্তন্তীতি আহ ‘‘অধিকৰণানি সমেন্তী’’তিআদি. উপ্পন্নানং উপ্পন্নানন্তি উট্ঠিতানং উট্ঠিতানং. কিঞ্চাপি অধিকৰণট্ঠেন একৱিধং, তথাপি ৱত্থুৱসেন নানা হোতীতি ‘‘অধিকৰণান’’ন্তি বহুৱচনং কতং. ইদানি তস্স নানাত্তং দস্সেত্ৱা ৱিৱৰিতুং ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণ’’ন্তিআদিমাহ. ৱিৱাদোযেৱ অধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং. এস নযো সেসেসুপি. সমথত্থন্তি সমনত্থং.
অধিকৰণস্স সম্মুখা ৱিনযনতো সম্মুখাৱিনযো. দব্বমল্লপুত্তত্থেৰসদিসস্স সতিৱেপুল্লপ্পত্তস্স খীণাসৱস্সেৱ দাতব্বো ৱিনযো সতিৱিনযো. সম্মূড়্হস্স গগ্গভিক্খুসদিসস্স উম্মত্তকস্স দাতব্বো ৱিনযো অমূড়্হৱিনযো. পটিঞ্ঞাতেন কৰণভূতেন কৰণং পটিঞ্ঞাতকৰণং. অথ ৱা পটিঞ্ঞাতে আপন্নভাৱাদিকে কৰণং কিৰিযা, ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি পৰিৱাসদানাদিৱসেন চ পৱত্তং ৱচীকম্মং পটিঞ্ঞাতকৰণং. যস্সা কিৰিযায ধম্মৱাদিনো বহুতৰা, এসা যেভুয্যসিকা নাম. যো পাপুস্সন্নতায পাপিযো, পুগ্গলো, তস্স উপৱাড়ভিক্খুসদিসস্স কত্তব্বতো তস্সপাপিযসিকা, অলুত্তসমাসোযং. তিণৱত্থাৰকসদিসত্তা তিণৱত্থাৰকো. যথা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২১২) হি গূথং ৱা মুত্তং ৱা ঘট্টিযমানং দুগ্গন্ধতায বাধতি, তিণেহি অৱত্থৰিত্ৱা সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পনস্স গন্ধো ন বাধতি, এৱমেৱ যং অধিকৰণং মূলানুমূলং গন্ত্ৱা ৱূপসমিযমানং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্ততি, তং ইমিনা কম্মেন ৱূপসন্তং গূথং ৱিয তিণৱত্থাৰকেন পটিচ্ছন্নং সুৱূপসন্তং হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তিণৱত্থাৰকসদিসত্তা তিণৱত্থাৰকো’’তি.
তত্ৰাতি তেসু সত্তসু অধিকৰণসমথেসু. ‘‘অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহী’’তি লক্খণৱচনমেতং ‘‘যদি মে ব্যাধিকা ভৱেয্যুং, দাতব্বমিদমোসধ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. টী. ২.৩.৩৯-৪২) ৱিয. তস্মা তেসু অঞ্ঞতৰেন ৱিৱদন্তা অট্ঠাৰসহি ৱত্থূহি ৱিৱদন্তীতি ৱুচ্চতি. ৱিৱাদোতি ৱিপচ্চনীকৱাদো. উপৱদনাতি অক্কোসো. চোদনাতি অনুযোগো. দ্ৱেতি থুল্লচ্চযদুব্ভাসিতাপত্তিযো দ্ৱে. চতুন্নং কম্মানং কৰণন্তি চতুন্নং কম্মানং অন্তৰে যস্স কস্সচি কম্মস্স কৰণং.
এৱং অধিকৰণানি দস্সেত্ৱা ইদানি তেসু ইদং অধিকৰণং এত্তকেহি সমথেহি সম্মতীতি দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. যস্মিং ৱিহাৰে উপ্পন্নং, তস্মিংযেৱ ৱা সম্মতীতি সম্বন্ধো. এৱং সেসেসুপি. তত্থ যস্মিং ৱিহাৰে উপ্পন্নন্তি ‘‘যস্মিং ৱিহাৰে ময্হং ইমিনা পত্তো গহিতো, চীৱৰং গহিত’’ন্তিআদিনা (পৰি. অট্ঠ. ৩৪১) নযেন পত্তচীৱৰাদীনং অত্থায ৱিৱাদাধিকৰণং উপ্পন্নং হোতি. তস্মিংযেৱ ৱা সম্মতীতি তস্মিং ৱিহাৰেযেৱ আৱাসিকেহি সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অলং, আৱুসো’’তি অত্থপচ্চত্থিকে সঞ্ঞাপেত্ৱা পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযেনেৱ ৱূপসমেন্তেহি সম্মতি. সচে পন তং অধিকৰণং নেৱাসিকা ৱূপসমেতুং ন সক্কোন্তি, অথঞ্ঞো ৱিনযধৰো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং, আৱুসো, ইমস্মিং ৱিহাৰে উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা ঠিতা’’তি পুচ্ছতি, তেহি চ তস্মিং কাৰণে কথিতে তং অধিকৰণং খন্ধকতো চ পৰিৱাৰতো চ সুত্তেন ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ৱূপসমেতি. এৱম্পি এতস্মিংযেৱ সম্মতীতি দট্ঠব্বং.
অঞ্ঞত্থ ৱূপসমেতুং গচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গে ৱা সম্মতীতি ‘‘ন মযং এতস্স ৱিনিচ্ছযে তিট্ঠাম, নাযং ৱিনযে কুসলো, অমুকস্মিং নাম গামে ৱিনযধৰা থেৰা ৱসন্তি, তত্থ গন্ত্ৱা ৱিনিচ্ছিনিস্সামা’’তি গচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গে ৱা কাৰণং সল্লক্খেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তেহি, অঞ্ঞেহি ৱা তে ভিক্খূ নিজ্ঝাপেন্তেহি সম্মতি. ন হেৱ খো পন অঞ্ঞমঞ্ঞসঞ্ঞত্তিযা ৱা সভাগভিক্খুনিজ্ঝাপনেন ৱা ৱূপসন্তং হোতি, অপিচ খো পটিপথং আগচ্ছন্তো একো ৱিনযধৰো দিস্ৱা ‘‘কত্থাৱুসো, গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অমুকং নাম গামং ইমিনা নাম কৰণেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘অলং, আৱুসো, কিং তত্থ গতেনা’’তি তত্থেৱ ধম্মেন ৱিনযেন তং অধিকৰণং ৱূপসমেতি. এৱম্পি অন্তৰামগ্গে ৱূপসম্মতি নাম.
যত্থ গন্ত্ৱা সঙ্ঘস্স নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ৱাতি সচে পন ‘‘অলং, আৱুসো, কিং তত্থ গতেনা’’তি ৱুচ্চমানাপি ‘‘মযং তত্থেৱ গন্ত্ৱা ৱিনিচ্ছযং পাপেস্সামা’’তি (পৰি. অট্ঠ. ৩৪১) ৱিনযধৰস্স ৱচনং অনাদিযিত্ৱা যত্থ গন্ত্ৱা সভাগভিক্খুসঙ্ঘস্স অধিকৰণং নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ‘‘অলং, আৱুসো, সঙ্ঘসন্নিপাতং নাম গৰুক’’ন্তি তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা ৱিনিচ্ছিতং সম্মতি. ন হেৱ খো পন সভাগভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা ৱূপসন্তং হোতি, অপিচ খো সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা আৰোচিতং সঙ্ঘমজ্ঝে ৱিনযধৰা ৱূপসমেন্তি. এৱম্পি তত্থ সঙ্ঘেন ৱিনিচ্ছিতং সম্মতি নাম.
উব্বাহিকায সম্মতপুগ্গলেহি ৱা ৱিনিচ্ছিতন্তি অপলোকেত্ৱা ৱা খন্ধকে ৱুত্তায ৱা ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায সম্মতেহি পুগ্গলেহি ৱিসুং ৱা নিসীদিত্ৱা, তস্সাযেৱ ৱা পৰিসায ‘‘অঞ্ঞেন ন কিঞ্চি কথেতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৩১) সাৱেত্ৱা ৱিনিচ্ছিতং. অযন্তি অযং যথাৱুত্তা চতুব্বিধা সম্মুখতা.
কাৰকসঙ্ঘস্সাতি ৱূপসমেতুং সন্নিপতিতস্স কাৰকসঙ্ঘস্স. সঙ্ঘসামগ্গিৱসেন সম্মুখীভাৱোতি ‘‘যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা ন পটিক্কোসন্তী’’তি (চূড়ৱ. ২২৮) এৱং ৱুত্তসঙ্ঘসামগ্গিৱসেন সম্মুখীভাৱো, এতেন যথা তথা পধানকাৰকপুগ্গলানং সম্মুখতামত্তং সঙ্ঘসম্মুখতা নাম ন হোতীতি দস্সেতি. ভূততাতি তচ্ছতা. সচ্চপৰিযাযো হি ইধ ধম্মসদ্দো ‘‘ধম্মৱাদী’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৯, ১৯৪) ৱিয. ৱিনেতি এতেনাতি ৱিনযো, তস্স তস্স অধিকৰণস্স ৱূপসমনায ভগৱতা ৱুত্তৱিধি, তস্স ৱিনযস্স সম্মুখতা ৱিনযসম্মুখতা. তেনাহ ‘‘যথা তং…পে… ৱিনযসম্মুখতা’’তি. যেনাতি যেন পুগ্গলেন. অত্থপচ্চত্থিকানন্তি (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.২২৮) ৱিৱাদৱত্থুসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকানং. সঙ্ঘসম্মুখতা পৰিহাযতি সম্মতপুগ্গলেহেৱ ৱূপসমনতো.
নন্তি ৱিৱাদাধিকৰণং. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতন্তি (চূড়ৱ. ২৩৪) ‘‘ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, গহিতাগহিতং জানাতী’’তি ৱুত্তেহি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং. গূড়্হকৱিৱটকসকণ্ণজপ্পকেসু তীসু সলাকগ্গাহেসূতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা তযো সলাকগ্গাহকে গূড়্হকং, ৱিৱটকং, সকণ্ণজপ্পক’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৩৫) সমথক্খন্ধকে ৱুত্তেসু তীসু সলাকগ্গাহেসু. সলাকং গাহেত্ৱাতি ধম্মৱাদীনঞ্চ অধম্মৱাদীনঞ্চ সলাকাযো নিমিত্তসঞ্ঞং আৰোপেত্ৱা চীৱৰভোগে কত্ৱা সমথক্খন্ধকে ৱুত্তনযেন গাহাপেত্ৱা. এৱঞ্হি তত্থ ৱুত্তং –
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, গূড়্হকো সলাকগ্গাহো হোতি? তেন সলাকগ্গাহাপকেন ভিক্খুনা সলাকাযো ৱণ্ণাৱণ্ণাযো কত্ৱা একমেকো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘অযং এৱংৱাদিস্স সলাকা, অযং এৱংৱাদিস্স সলাকা, যং ইচ্ছসি, তং গণ্হাহী’তি. গহিতে ৱত্তব্বো ‘মা চ কস্সচি দস্সেহী’তি. সচে জানাতি ‘অধম্মৱাদী বহুতৰা’তি, ‘দুগ্গহো’তি পচ্চুক্কড্ঢিতব্বং. সচে জানাতি ‘ধম্মৱাদী বহুতৰা’তি, ‘সুগ্গহো’তি সাৱেতব্বং. এৱং খো, ভিক্খৱে, গূড়্হকো সলাকগ্গাহো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱিৱটকো সলাকগ্গাহো হোতি? সচে জানাতি ‘ধম্মৱাদী বহুতৰা’তি, ৱিস্সট্ঠেনেৱ ৱিৱটেন গাহেতব্বো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৱিৱটকো সলাকগ্গাহো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সকণ্ণজপ্পকো সলাকগ্গাহো হোতি? তেন সলাকগ্গাহাপকেন ভিক্খুনা একমেকস্স ভিক্খুনো উপকণ্ণকে আৰোচেতব্বং ‘অযং এৱংৱাদিস্স সলাকা, অযং এৱৱাদিস্স সলাকা, যং ইচ্ছসি, তং গণ্হাহী’তি. গহিতে ৱত্তব্বো ‘মা চ কস্সচি আৰোচেহী’তি. সচে জানাতি ‘অধম্মৱাদী বহুতৰা’তি, ‘দুগ্গহো’তি পচ্চুক্কড্ঢিতব্বং. সচে জানাতি ‘ধম্মৱাদী বহুতৰা’তি, ‘সুগ্গহো’তি সাৱেতব্বং. এৱং খো, ভিক্খৱে, সকণ্ণজপ্পকো সলাকগ্গাহো হোতী’’তি.
এত্থ চ অলজ্জুস্সন্নায (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৩৫) পৰিসায গূড়্হকো সলাকগ্গাহো কাতব্বো, লজ্জুস্সন্নায ৱিৱটকো, বালুস্সন্নায সকণ্ণজপ্পকোতি ৱেদিতব্বো. ধম্মৱাদীনং যেভুয্যতাযাতি ধম্মৱাদীনং একেনপি অধিকতায, কো পন ৱাদো দ্ৱীহি তীহি.
‘‘চতূহি সমথেহি সম্মতী’’তি ইদং সব্বসঙ্গাহকৱসেন ৱুত্তং, তত্থ পন দ্ৱীহি এৱ ৱূপসমনং দট্ঠব্বং. এৱং ৱিনিচ্ছিতন্তি সচে আপত্তি নত্থি, উভো খমাপেত্ৱা, অথ অত্থি, আপত্তিং দস্সেত্ৱা ৰোপনৱসেন ৱিনিচ্ছিতং. পটিকম্মং পন আপত্তাধিকৰণসমথে পৰতো আগমিস্সতীতি. ন সমণসাৰুপ্পং অস্সামণকং, সমণেহি অকত্তব্বং, তস্মিং. অজ্ঝাচাৰে ৱীতিক্কমে সতি.
পাৰাজিকসামন্তেন ৱাতি দুক্কটেন ৱা থুল্লচ্চযেন ৱা. মেথুনধম্মে হি পাৰাজিকসামন্তা নাম দুক্কটং হোতি, অদিন্নাদানাদীসু থুল্লচ্চযং. পটিচৰতোতি পটিচ্ছাদেন্তস্স. অচ্ছিন্নমূলো ভৱিস্সতীতি পাৰাজিকং অনাপন্নো ভৱিস্সতি, সীলৱা ভৱিস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. সম্মা ৱত্তিত্ৱাতি ৱত্তং পূৰেত্ৱা. ওসাৰণং লভিস্সতীতি কম্মপ্পটিপ্পস্সদ্ধিং লভিস্সতি.
তস্সাতি আপত্তাধিকৰণস্স. সম্মুখাৱিনযেনেৱ ৱূপসমো নত্থি পটিঞ্ঞায, তথাৰূপায খন্তিযা ৱা ৱিনা অৱূপসমনতো. যা পন পটিঞ্ঞাতি সম্বন্ধো.
এত্থাতি আপত্তিদেসনাযং. সিযাতি অৱস্সং. কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তাযাতি কক্খড়ভাৱায চেৱ ৱাড়ভাৱায চ. থুল্লৱজ্জন্তি পাৰাজিকঞ্চেৱ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. গিহিপ্পটিসংযুত্তন্তি গিহীনং হীনেন খুংসনৱম্ভনধম্মিকপ্পটিস্সৱেসু আপন্নং আপত্তিং.
যথানুৰূপন্তি ‘‘দ্ৱীহি সমথেহি, তীহি, চতূহি, একেনা’’তি এৱং ৱুত্তনযেনেৱ যথানুৰূপং. এত্থাতি ইমস্মিং সমথাধিকাৰে. ৱিনিচ্ছযনযোতি ৱিনিচ্ছযনযমত্তং. তেনাহ ‘‘ৱিত্থাৰো পনা’’তিআদি. অস্সাতি ৱিত্থাৰস্স. সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তোতি সমন্তপাসাদিকায নাম ৱিনযট্ঠকথাযং ৱুত্তো. তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.
এত্তকন্তি এতংপৰমং, ন ইতো ভিয্যো.
অধিকৰণসমথৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি কঙ্খাৱিতৰণিযা পাতিমোক্খৱণ্ণনায
ৱিনযত্থমঞ্জূসাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং
ভিক্খুপাতিমোক্খৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স