৪. ভোজনৱগ্গো
১. আৱসথসিক্খাপদৱণ্ণনা
ভোজনৱগ্গস্স পঠমে অগিলানেনাতি অদ্ধযোজনম্পি গন্তুং সমত্থেন. একোতি একদিৱসিকো. আৱসথপিণ্ডোতি ‘‘ইমেসং ৱা এত্তকানং ৱা’’তি একং পাসণ্ডং ৱা, ‘‘এত্তকমেৱা’’তি এৱং ভত্তং ৱা অনোদিস্স সালাদীসু যত্থ কত্থচি পুঞ্ঞকামেহি পঞ্ঞত্তং ভোজনং. ভুঞ্জিতব্বোতি এককুলেন ৱা নানাকুলেহি ৱা একতো হুত্ৱা একস্মিং ৱা ঠানে, নানাঠানেসু ৱা ‘‘অজ্জ একস্মিং, স্ৱে একস্মি’’ন্তি এৱং অনিযতট্ঠানে ৱা পঞ্ঞত্তো একস্মিং ঠানে একদিৱসমেৱ ভুঞ্জিতব্বো. ততো চে উত্তৰীতি দুতিযদিৱসতো পট্ঠায তস্মিং ৱা ঠানে অঞ্ঞস্মিং ৱা ঠানে তেসং সন্তকস্স পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং.
সাৱত্থিযং ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ অনুৱসিত্ৱা আৱসথপিণ্ডভুঞ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অগিলানেনা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, গিলানস্স অগিলানসঞ্ঞিনো ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. গিলানস্স গিলানসঞ্ঞিনো, যো চ সকিং ভুঞ্জতি, গচ্ছন্তো ৱা অন্তৰামগ্গে একদিৱসং, গতট্ঠানে একদিৱসং, পচ্চাগন্তোপি অন্তৰামগ্গে একদিৱসং, আগতট্ঠানে একদিৱসং, গমিস্সামী’তি চ ভুঞ্জিত্ৱা নিক্খন্তো কেনচি উপদ্দৱেন নিৱত্তিত্ৱা খেমভাৱং ঞত্ৱা গচ্ছন্তো পুন একদিৱসং ভুঞ্জতি, যস্স ৱা সামিকা নিমন্তেত্ৱা দেন্তি, যো ৱা ভিক্খূনংযেৱ উদ্দিস্স পঞ্ঞত্তং, ন যাৱদত্থং পঞ্ঞত্তং, ঠপেত্ৱা ৱা পঞ্চ ভোজনানি অঞ্ঞং ভুঞ্জতি, তস্স চ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আৱসথপিণ্ডতা, অগিলানতা, অনুৱসিত্ৱা পৰিভোজনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এড়কলোমসিক্খাপদসদিসানীতি.
আৱসথসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
দুতিযে গণভোজনেতি গণস্স ভোজনে. ইধ চ গণোতি চত্তাৰো ৱা ততুত্তৰি ৱা ভিক্খূ, তেসং নিমন্তনতো ৱা ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱা লদ্ধে ওদনাদীনং পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰভোজনেতি অত্থো. তত্থাযং ৱিনিচ্ছযো – সচে হি কোচি চত্তাৰো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা যেন কেনচি ৱেৱচনেন ৱা ভাসন্তৰেন ৱা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱা ‘‘ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথা’’তিআদিনা নযেন নিমন্তেতি, তে চে এৱং একতো ৱা নানাতো ৱা নিমন্তিতা একতো ৱা নানাতো ৱা গন্ত্ৱা একতো গণ্হন্তি, পচ্ছা একতো ৱা নানাতো ৱা ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি. পটিগ্গহণমেৱ হেত্থ পমাণং. সচে ওদনাদীনং নামং গহেত্ৱা একতো ৱা নানাতো ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা চ গন্ত্ৱা চ একতো গণ্হন্তি, এৱম্পি গণভোজনমেৱ. তস্স দুৱিধস্সাপি এৱং পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং. গিলানসমযাদীসু যদা পাদানম্পি ফলিতত্তা ন সক্কা পিণ্ডায চৰিতুং, অযং গিলানসমযো. অত্থতকথিনানং পঞ্চ মাসা, ইতৰেসং কত্তিকমাসোতি অযং চীৱৰদানসমযো. যদা যো চীৱৰে কৰিযমানে কিঞ্চিদেৱ চীৱৰে কত্তব্বং কম্মং কৰোতি, অযং চীৱৰকাৰসমযো. যদা অদ্ধযোজনম্পি গন্তুকামো ৱা হোতি গচ্ছতি ৱা গতো ৱা, অযং অদ্ধানগমনসমযো. নাৱাভিৰুহনসমযেপি এসেৱ নযো. যদা গোচৰগামে চত্তাৰো ভিক্খূ পিণ্ডায চৰিত্ৱা ন যাপেন্তি, অযং মহাসমযো. যদা যোকোচি পব্বজিতো ভত্তেন নিমন্তেতি, অযং সমণভত্তসমযো, এতেসু সমযেসু ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
ৰাজগহে দেৱদত্তং আৰব্ভ ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সমযা’’তি অযমেত্থ সত্তৱিধা অনুপঞ্ঞত্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, নগণভোজনে গণভোজনসঞ্ঞিস্স ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. নগণভোজনসঞ্ঞিস্স পন, যে চ দ্ৱে তযো একতো গণ্হন্তি, বহূনং পিণ্ডায চৰিত্ৱা একতো ভুঞ্জন্তানং, নিচ্চভত্তিকাদীসু, পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. গণভোজনতা, সমযাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এড়কলোমসদিসানেৱাতি.
গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
ততিযে পৰম্পৰভোজনেতি গণভোজনে ৱুত্তনযেনেৱ পঞ্চহি ভোজনেহি নিমন্তিতস্স যেন যেন পঠমং নিমন্তিতো, তস্স তস্স ভোজনতো উপ্পটিপাটিযা ৱা অৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পৰস্স পৰস্স ভোজনে. তস্মা যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’’তি ৱা ‘‘ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা এৱং সম্মুখা ৱা ‘‘ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি (পাচি. ২২৬) ৱা ‘‘ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা এৱং পৰম্মুখাৱা পঠমনিমন্তনং অৱিকপ্পেত্ৱা পচ্ছা নিমন্তিতকুলে লদ্ধভিক্খতো একসিত্থম্পি অজ্ঝোহৰতি, পাচিত্তিযং. সমযা ৱুত্তনযা এৱ.
ৱেসালিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তিতভোজনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সমযা’’তি অযমেত্থ তিৱিধা অনুপঞ্ঞত্তি, পৰিৱাৰে পন ৱিকপ্পনম্পি গহেত্ৱা ‘‘চতস্সো অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি (পৰি. ৮৬) ৱুত্তং, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, নপৰম্পৰভোজনে পৰম্পৰভোজনসঞ্ঞিনো ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. নপৰম্পৰভোজনসঞ্ঞিস্স পন, যো চ সমযে ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা ৱা একসংসট্ঠানি ৱা দ্ৱে তীণি নিমন্তনানি একতো ৱা কত্ৱা ভুঞ্জতি, নিমন্তনপ্পটিপাটিযা ভুঞ্জতি, সকলেন গামেন ৱা পূগেন ৱা নিমন্তিতো তেসু যত্থকত্থচি ভুঞ্জতি, নিমন্তিযমানো ৱা ‘‘ভিক্খং গহেস্সামী’’তি ৱদতি, তস্স, নিচ্চভত্তিকাদীসু, পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থ, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পৰম্পৰভোজনতা, সমযাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৱ, ইদং পন কিৰিযাকিৰিযন্তি.
পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা
চতুত্থে পূৱেহীতি পহেণকত্থায পটিযত্তেহি অতিৰসকমোদকসক্খলিকাদীহি যেহি কেহিচি খজ্জকেহি. মন্থেহীতি পাথেয্যত্থায পটিযত্তেহি যেহি কেহিচি সত্তুতিলতণ্ডুলাদীহি. দ্ৱত্তিপত্তপূৰাতি মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখং অনতিক্কন্তা দ্ৱে ৱা তযো ৱা পত্তপূৰা. ততো চে উত্তৰীতি সচেপি ততিযং পত্তং থূপীকতং গণ্হাতি, মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখতো উপৰিট্ঠিতপূৱগণনায পাচিত্তিযং. দ্ৱত্তিপত্তপূৰে পটিগ্গহেত্ৱাতি এত্থ যেন দ্ৱে গহিতা হোন্তি, তেন বহি ভিক্খুং দিস্ৱা ‘‘এত্থ মযা দ্ৱে পত্তপূৰা গহিতা, ত্ৱং একং গণ্হেয্যাসী’’তি ৱত্তব্বং, তেনাপি অঞ্ঞং পস্সিত্ৱা ‘‘পঠমং আগতেন দ্ৱে পত্তপূৰা গহিতা, মযা একো গহিতো, ত্ৱং মা গণ্হী’’তি ৱত্তব্বং. যেন পঠমং একো গহিতো, তস্সাপি পৰম্পৰাৰোচনে এসেৱ নযো. যেন পন সযমেৱ তযো গহিতা, তেন অঞ্ঞং দিস্ৱা ‘‘মা খো ত্ৱং এত্থ পটিগ্গণ্হীতি ৱত্তব্বং, অৱদন্তস্স দুক্কটং, তং সুত্ৱা গণ্হন্তস্সাপি দুক্কটমেৱ. ততো নীহৰিত্ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱিভজিতব্বন্তি লদ্ধট্ঠানতো সব্বাসন্নং আসনসালং ৱা ৱিহাৰং ৱা যত্থ ৱা পন নিবদ্ধং পটিক্কমতি, তত্থ গন্ত্ৱা একং পত্তপূৰং অত্তনো ঠপেত্ৱা সেসং ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাতব্বং. যথামিত্তং পন দাতুং ন লব্ভতি. যেন একো গহিতো, ন তেন কিঞ্চি অকামা দাতব্বং, যথাৰুচি কাতব্বং.
সাৱত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ ন মত্তং জানিত্ৱা পটিগ্গহণৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, ঊনকদ্ৱত্তিপত্তপূৰে অতিৰেকসঞ্ঞিস্স ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. ঊনকসঞ্ঞিস্স পন, ন পহেণকত্থায ন পাথেয্যত্থায ৱা পটিযত্তং, তদত্থায পটিযত্তসেসকং ৱা, গমনে ৱা পটিপ্পস্সদ্ধে, ঞাতকপ্পৱাৰিতানং ৱা দেন্তানং, অত্তনো ধনেন গণ্হন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ৱুত্তলক্খণপূৱমন্থতা, অসেসকতা, অপ্পটিপ্পস্সদ্ধগমনতা, অনঞ্ঞাতকাদিতা, অতিৰেকপ্পটিগ্গহণন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি, সমুট্ঠানাদীনি সঞ্চৰিত্তসদিসানেৱাতি.
কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা
পঞ্চমে ভুত্তাৱীতি ভুত্তৱা, যেন পঞ্চন্নং ভোজনানং সাসপমত্তম্পি অজ্ঝোহৰিতং, সো এৱং ৱুচ্চতি. পৱাৰিতোতি ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পাচি. ২৩৯) এৱং পাড়িযং ৱুত্তপঞ্চঙ্গৱসেন কতপ্পৱাৰণো, কতপ্পটিক্খেপোতি অত্থো. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৱিপ্পকতভোজনো ‘পৱাৰিতো’তি ৱুত্তো. যো চ ৱিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং, তং সন্ধায ‘ভুত্তাৱী’তিপি সঙ্খং গচ্ছতি. তস্মা ‘ভুত্তাৱী’তিৱচনেন ৱিসুং কিঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম, ‘‘দিৰত্ততিৰত্ত’’ন্তিআদীসু (পাচি. ৫২) পন দিৰত্তাদিৱচনং ৱিয পৱাৰিতপদস্স পৰিৱাৰভাৱেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
পৱাৰণঙ্গেসু পন অসনং পঞ্ঞাযতীতি ৱিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, তং ভুঞ্জমানো চেস পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৱাৰণপ্পহোনকং ভোজনং দিস্সতি, ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতৰং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৱাৰণপ্পহোনকং চে ভোজনং গণ্হিত্ৱা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে ঠিতো হোতীতি অত্থো. অভিহৰতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভোজনং কাযেন অভিসংহৰতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি, তং চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৱং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৱসেন পৱাৰিতো হোতি.
তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ‘অসন’ন্তিআদীসু তাৱ যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসন্তি ইমেসং অঞ্ঞতৰমেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম সালি ৱীহি যৱো গোধুমো কঙ্গু ৱৰকো কুদ্ৰূসকোতি ইমেসং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৱা ‘‘ভত্তং পচামা’’তি ৱা ‘‘যাগুং পচামা’’তি ৱা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং ৱা সীতলং ৱা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনো হোতি, পৱাৰণং জনেতি. যো পন পাযাসো ৱা অম্বিলযাগু ৱা উদ্ধনতো ওতাৰিতমত্তা অব্ভুণ্হা সক্কা হোতি আৱিজ্ঝিত্ৱা পিৱিতুং, সা যস্স হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধি ন পঞ্ঞাযতি, পৱাৰণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৱিগতায ঘনভাৱং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৱাৰণং জনেতি, পুব্বে তনুকভাৱো ন ৰক্খতি. সচেপি বহূ পণ্ণফলকড়ীৰে পক্খিপিত্ৱা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৱাৰণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীৰাদীনি আকিৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি, কিঞ্চাপি তনুকা হোতি, পৱাৰণং জনেতিযেৱ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৱা পচিত্ৱা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. সচে যাগুযাপি সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসক্খণ্ডং ৱা ন্হাৰু ৱা পক্খিত্তং হোতি, পৱাৰণং জনেতি. ঠপেত্ৱা সানুলোমানং ৱুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৱেড়ুতণ্ডুলাদীহি ৱা কন্দমূলফলেহি ৱা যেহি কেহিচি কতভত্তং পৱাৰণং ন জনেতি. কুম্মাসো নাম যৱেহি কতো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৱাৰণং ন জনেতি. সত্তু নাম সত্ত ধঞ্ঞানি ভজ্জিত্ৱা কতো. অন্তমসো খৰপাকভজ্জিতানং ৱীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৱা কতচুণ্ণম্পি কুণ্ডকম্পি সত্তুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং কুণ্ডকং ৱা, যে কেচি তণ্ডুলা ৱা লাজা ৱা, লাজেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৱা ন পৱাৰেন্তি. মচ্ছমংসেসু সচে যাগুং পিৱন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৱ দ্ৱে মচ্ছক্খণ্ডানি ৱা মংসক্খণ্ডানি ৱা একভাজনে ৱা নানাভাজনে ৱা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং পৱাৰণপ্পহোনকং যংকিঞ্চি পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৱা পত্তে ৱা হোতি, সচে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি পৱাৰেতি. দ্ৱেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৱসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. যো পন অকপ্পিযমংসং কুলদূসনৱেজ্জকম্মউত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনসাদিতৰূপিযাদীহি নিব্বত্তং অকপ্পিযভোজনঞ্চ অঞ্ঞং কপ্পিযং ৱা অকপ্পিযং ৱা খাদন্তো পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি.
এৱং যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৱাৰণং জনেতি, তং ঞত্ৱা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো – ‘‘অসনং ভোজন’’ন্তি এত্থ তাৱ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থেসু যত্থকত্থচি ভোজনে সতি সাপেক্খোৱ অঞ্ঞং ৱুত্তলক্খণং ভোজনং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. সচে পন নিৰপেক্খো হোতি, যং পত্তাদীসু অৱসিট্ঠং, তং ন চ অজ্ঝোহৰিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৱা দাতুকামো, অঞ্ঞত্ৰ ৱা গন্ত্ৱা ভুঞ্জিতুকামো, সো পটিক্খিপন্তোপি ন পৱাৰেতি. ‘‘হত্থপাসে ঠিতো’’তি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আনিসদস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হীনং অন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পাৰিমন্ততো পট্ঠায দাযকস্স নিসিন্নস্স ৱা ঠিতস্স ৱা নিপন্নস্স ৱা ঠপেত্ৱা পসাৰিতহত্থং যং আসন্নতৰং অঙ্গং, তস্স ওৰিমন্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘হত্থপাসো’তি ৱেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৱা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৱ পৱাৰণা হোতি, ন ততো পৰং. ‘অভিহৰতী’তি হত্থপাসব্ভন্তৰে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তৰনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৱা আধাৰকে ৱা ঠিতং পত্তং অনভিহৰিত্ৱাৱ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৱা পুৰতো ভূমিযং ঠপেত্ৱা এৱং ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ঈসকং পন উদ্ধৰিত্ৱা ৱা অপনামেত্ৱা ৱা ‘গণ্হথা’তি ৱুত্তে তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. ভত্তপচ্ছিং গহেত্ৱা পৰিৱিসন্তস্স অঞ্ঞো ‘‘অহং ধাৰেস্সামী’’তি গহিতমত্তমেৱ কৰোতি, পৰিৱেসকোযেৱ পন তং ধাৰেতি, তস্মা সা অভিহটাৱ হোতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতি. সচে পন পৰিৱেসকেন ফুট্ঠমত্তাৱ হোতি, ইতৰোৱ নং ধাৰেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটে পন হোতি, দ্ৱিন্নং সমভাৰেপি পটিক্খিপন্তো পৱাৰেতিযেৱ. অনন্তৰস্স দিয্যমানে ইতৰো পত্তং পিদহতি, অঞ্ঞস্স অভিহটং নাম পটিক্খিত্তং হোতি, তস্মা পৱাৰণা নত্থি. ‘পটিক্খেপো’তি এত্থ ৱাচায অভিহটে পটিক্খেপো ন ৰুহতি, কাযেন অভিহটং পন অঙ্গুলিচলনাদিনা কাযৱিকাৰেন ৱা ‘‘অলং, মা দেহী’’তিআদিনা ৱচীৱিকাৰেন ৱা পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি.
একো সমংসকং ৰসং অভিহৰতি, ‘‘ৰসং পটিগ্গণ্হথা’’তি ৱদতি, তং সুত্ৱা পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. ‘মংসৰস’ন্তি ৱুত্তে পন পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপি হোতিযেৱ. মংসং ৱিসুং কত্ৱা ‘মংসৰস’ন্তি ৱুত্তেপি সচে সাসপমত্তম্পি খণ্ডং অত্থি, পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. সচে নত্থি, ৱট্টতি. কড়ীৰপনসাদীহি মিস্সেত্ৱা মচ্ছমংসং পচন্তি, তং গহেত্ৱা ‘‘কড়ীৰসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৱদতি, এৱম্পি ন পৱাৰেতি. কস্মা? অপৱাৰণাৰহস্স নামেন ৱুত্তত্তা. ‘‘মচ্ছমংসং ব্যঞ্জন’’ন্তি ৱা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৱা ৱুত্তে পন পৱাৰেতি, অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তো. গমনাদীসু পন যস্মিং ইৰিযাপথে পৱাৰেতি, তং অৱিকোপেন্তেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং.
অনতিৰিত্তন্তি ন অতিৰিত্তং, ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি অকতং ৱা গিলানস্স অনধিকং ৱা হোতি. তস্মা পদভাজনে (পাচি. ২৩৯) ‘অকপ্পিযকত’ন্তিআদি ৱুত্তং, তত্থ যং ফলং ৱা কন্দমূলাদি ৱা পঞ্চহি সমণকপ্পিযেহি কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৱা অকপ্পিযভোজনং ৱা, এতং অকপ্পিযং নাম, তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৱং অতিৰিত্তং কতং অকপ্পিযকতন্তি ৱেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৱ পুৰিমনযেন অতিৰিত্তং কতং. অনুচ্চাৰিতকতন্তি কপ্পিযং কাৰেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৱা অনপনামিতং ৱা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কাৰেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৱিনা কতন্তি যো অতিৰিত্তং কৰোতি, তেন পৱাৰণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন আসনা ৱুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৱ. ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অৱুত্তন্তি ৱচীভেদং কত্ৱা এৱং অৱুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি যং অতিৰিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ পন ন গিলানাতিৰিত্তং, তদুভযম্পি অনতিৰিত্তং. অতিৰিত্তং পন তস্সেৱ পটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বং.
অপিচেত্থ ভুত্তাৱিনা কতং হোতীতি (পাচি. ২৩৯) অন্তমসো অনন্তৰনিসিন্নস্স পত্ততো একম্পি সিত্থং ৱা মংসহীৰং ৱা খাদিত্ৱা কতম্পি ভুত্তাৱিনা কতং হোতি, যো পাতোৱ এৱং ভুত্তাৱী পৱাৰিতো নিসীদতিযেৱ, সো উপকট্ঠেপি কালে অভিহটং পিণ্ডং ভিক্খুনা উপনীতং কপ্পিযং কাতুং লভতি. সচে পন তস্মিং কপ্পিযে কতে ভুঞ্জন্তস্স অঞ্ঞং আমিসং আকিৰন্তি, তং সো পুন কাতুং ন লভতি. যঞ্হি অকতং, তং কাতব্বং. যেন চ অকতং, তেন চ কাতব্বন্তি (পাচি. অট্ঠ. ২৩৮-৯) ৱুত্তং, তস্মা তস্মিং ভাজনে কৰিযমানে পঠমকতেন সদ্ধিং কতং হোতীতি তং কাতুং ন ৱট্টতি. অঞ্ঞস্মিং পন ভাজনে তেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কাতুং ৱট্টতি. এৱং কতং পঠমকতেন মিস্সেত্ৱাপি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, ন কেৱলঞ্চ তস্স যেন পন কতং, তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেসং পৱাৰিতানম্পি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. যথা পন অকতেন মিস্সং ন হোতি, এৱং মুখঞ্চ হত্থঞ্চ সুদ্ধং কত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. গিলানাতিৰিত্তং পন ন কেৱলং গিলানস্স ভুত্তাৱসেসমেৱ, অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স ‘‘অজ্জ ৱা স্ৱে ৱা যদা ৱা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতী’’তি আহটং, তং সব্বং ‘গিলানাতিৰিত্ত’ন্তি ৱেদিতব্বং. খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱাতি যংকিঞ্চি যাৱকালিকং. খাদেয্য ৱা ভুঞ্জেয্য ৱা পাচিত্তিযন্তি এত্থ ৱুত্তনযেন পৱাৰিতস্স অনতিৰিত্তং যংকিঞ্চি আমিসং অজ্ঝোহৰণত্থায পটিগ্গণ্হতো গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং.
সাৱত্থিযং সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ অঞ্ঞত্ৰ ভুঞ্জনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অনতিৰিত্ত’’ন্তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, যামকালিকাদীনি আহাৰত্থায গণ্হতো, নিৰামিসানি অজ্ঝোহৰতো চ দুক্কটং, তথা অতিৰিত্তে অনতিৰিত্তসঞ্ঞিনো চেৱ ৱেমতিকস্স চ. অতিৰিত্তসঞ্ঞিনো পন, ‘‘অতিৰিত্তং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জিস্সামী’’তি গণ্হন্তস্স, অঞ্ঞস্সত্থায গণ্হন্তস্স, যামকালিকাদীনি তেসং অনুঞ্ঞাতপৰিভোগৱসেন নিৰামিসানি পৰিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পৱাৰিতভাৱো, আমিসস্স অনতিৰিত্ততা, কালেন অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমকথিনসদিসানেৱ, ইদং পন কিৰিযাকিৰিযন্তি.
পঠমপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা
ছট্ঠে অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যাতি অভিহৰিত্ৱা ‘‘হন্দ, ভিক্খু খাদ ৱা ভুঞ্জ ৱা’’তি এৱং পৱাৰেয্য. জানন্তি সুত্ৱা ৱা দিস্ৱা ৱা তস্স পৱাৰিতভাৱং জানন্তো. আসাদনাপেক্খোতি আসাদনং চোদনং মঙ্কুকৰণভাৱং অপেক্খমানো. ভুত্তস্মিং পাচিত্তিযন্তি এত্থ অভিহাৰে তাৱ দুক্কটং, সচে সো তং গণ্হাতি, পুন অভিহাৰকস্স দুক্কটং, তস্মিং পন ভুঞ্জন্তে অভিহাৰকস্স তস্স অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে দুক্কটং, ভোজনপৰিযোসানে পাচিত্তিযং.
সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ অনতিৰিত্তেন ভোজনেন অভিহট্ঠুং পৱাৰণাৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, পৱাৰিতে পৱাৰিতসঞ্ঞিনো পাচিত্তিযং. ৱেমতিকস্স, যামকালিকাদীনি আহাৰত্থায অভিহৰন্তস্স, তেসঞ্চ পটিগ্গহণঅজ্ঝোহাৰেসু, অপ্পৱাৰিতে চ পৱাৰিতসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং. অপ্পৱাৰিতসঞ্ঞিস্স পন, যো চ অতিৰিত্তং কাৰাপেত্ৱা দেতি, ‘‘কাৰাপেত্ৱা ৱা ভুঞ্জাহী’’তি দেতি, যো ৱা ‘‘অঞ্ঞস্সত্থায হৰন্তো গচ্ছাহী’’তি দেতি, যো চ যামকালিকাদীনি ‘‘সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জাহী’’তি দেতি, তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পৱাৰিততা, পৱাৰিতসঞ্ঞিতা, আসাদনাপেক্খতা, অনতিৰিত্তেন অভিহট্ঠুং পৱাৰণতা, ভোজনপৰিযোসানন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি অদিন্নাদানসদিসানি, ইদং পন দুক্খৱেদনন্তি.
দুতিযপৱাৰণাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
সত্তমে ৱিকালেতি ৱিগতে কালে, মজ্ঝন্হিকাতিক্কমনতো যাৱ অৰুণুগ্গমনাতি অধিপ্পাযো. তস্মা যো ভিক্খু এতস্মিং অন্তৰে যংকিঞ্চি ৱনমূলফলং উপাদায আমং ৱা পক্কং ৱা আমিসসঙ্খেপগতং খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা অজ্ঝোহৰণত্থায পটিগ্গণ্হাতি, তস্স পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং.
ৰাজগহে সত্তৰসৱগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ ৱিকালে ভোজনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, যামকালিকাদীনি আহাৰত্থায পটিগ্গহণঅজ্ঝোহাৰেসু, কালে ৱিকালসঞ্ঞিস্স, ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং, কালে কালসঞ্ঞিস্স যামকালিকাদীনি সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তস্স উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰোমট্ঠকস্স ৰোমট্ঠং, ন চ ভিক্খৱে বহিমুখদ্ৱাৰা নীহৰিত্ৱা অজ্ঝোহৰিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৭৩) অনুঞ্ঞাতনযেন ৰোমট্ঠকস্সাপি অনাপত্তি. ৱিকালতা, যাৱকালিকতা, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এড়কলোমসদিসানীতি.
ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা
অট্ঠমে সন্নিধিকাৰকন্তি কাৰো কৰণং কিৰিযাতি অত্থতো একং, সন্নিধি কাৰো অস্সাতি সন্নিধিকাৰং, সন্নিধিকাৰমেৱ সন্নিধিকাৰকং, পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তিং ৱীতিনামিতস্সেতং নামং. তস্মা এৱং সন্নিধিকতং যংকিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা ‘অজ্ঝোহৰিস্সামী’তি গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং. সচেপি পত্তো দুদ্ধোতো হোতি, যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, গণ্ঠিকপত্তস্স ৱা গণ্ঠিকন্তৰে স্নেহো পৱিট্ঠো হোতি, যো উণ্হে ওতাপেন্তস্স পগ্ঘৰতি, উণ্হযাগুযা ৱা গহিতায সন্দিস্সতি, তাদিসে পত্তেপি পুনদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. যং পন ভিক্খু নিৰপেক্খো সামণেৰানং পৰিচ্চজিত্ৱা তেহি নিহিতং লভিত্ৱা ভুঞ্জতি, তং ৱট্টতি. সযং পটিগ্গহেত্ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱ হি দুতিযদিৱসে কপ্পিযভোজনং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. অকপ্পিযেসু পন মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং, সেসেসু পন দুক্কটেন সদ্ধিং. যামকালিকং সতি পচ্চযে অজ্ঝোহৰতো পাচিত্তিযং, আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো দুক্কটেন সদ্ধিং. যো পন পৱাৰিতো হুত্ৱা অনতিৰিত্তকতং অজ্ঝোহৰতি, তস্স সব্বৱিকপ্পেসু অপৰম্পি পাচিত্তিযং ৱড্ঢতি. সচে ৱিকালে অজ্ঝোহৰতি, অনতিৰিত্তপচ্চযা সব্বৱিকপ্পেসু অনাপত্তি, সতি পচ্চযে ৱিকালপচ্চযা যামকালিকাদীসু চ অনাপত্তি. অৱসেসেসু ৱিকালপচ্চযা পাচিত্তিযং ৱড্ঢতিযেৱ. ভিক্খুস্স পন সন্নিধি ভিক্খুনিযা ৱট্টতি, ভিক্খুনিযা চ সন্নিধি ভিক্খুস্স ৱট্টতি, ভিক্খুনিক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৪২১-৪২২) অনুঞ্ঞাতত্তা ৱট্টতীতি.
সাৱত্থিযং আযস্মন্তং বেলট্ঠসীসং আৰব্ভ সন্নিধিকাৰকভোজনৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, সত্তাহকালিক যাৱজীৱিকানং পন আহাৰত্থায পটিগ্গহণে অজ্ঝোহাৰে চ দুক্কটং. যথা চেতানি আহাৰত্থায ন কপ্পন্তি, এৱং যাৱকালিকাদীহি সংসট্ঠানিপি, ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘যাৱকালিকেন, ভিক্খৱে, যামকালিকং তদহুপটিগ্গহিতং কালে কপ্পতি, ৱিকালে ন কপ্পতী’’তিআদি (মহাৱ. ৩০৫). তস্মা সচেপি তং তং তেন তেন সদ্ধিং সংসট্ঠং লভতি, সচে অসম্ভিন্নৰসং ৱা হোতি সুধোতং ৱা, যথা ইতৰেন সংসগ্গো ন পঞ্ঞাযতি, অত্তনো কালানুৰূপেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
সচে পন সম্ভিন্নৰসং ৱা হোতি দুদ্ধোতং ৱা, ন ৱট্টতি. যাৱকালিকঞ্হি অত্তনা সদ্ধিং সম্ভিন্নৰসানি তীণিপি যামকালিকাদীনি অত্তনো সভাৱং উপনেতি, যামকালিকং দ্ৱেপি সত্তাহকালিকাদীনি অত্তনো সভাৱং উপনেতি, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকমেৱ অত্তনো সভাৱং উপনেতি. তস্মা তেন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰে পটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং সত্তাহং কপ্পতি, দ্ৱীহপ্পটিগ্গহিতেন ছাহং, তীহপ্পটিগ্গহিতেন পঞ্চাহং…পে… সত্তাহপ্পটিগ্গহিতেন তদহেৱ কপ্পতীতি ৱেদিতব্বং. তস্মাযেৱ হি ‘‘সত্তাহকালিকেন, ভিক্খৱে, যাৱজীৱিকং তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘পটিগ্গহিতং সত্তাহং কপ্পতী’’তি ৱুত্তং. কালযামসত্তাহাতিক্কমেসু চেত্থ ৱিকালভোজন সন্নিধিভেসজ্জসিক্খাপদানং ৱসেন আপত্তিযো ৱেদিতব্বা, ইমেসু পন চতূসু কালিকেসু যাৱকালিকং যামকালিকন্তি ইমমেৱ দ্ৱযং অন্তোৱুট্ঠঞ্চেৱ সন্নিধিকাৰকঞ্চ, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ অকপ্পিযকুটিযং নিক্খিপিতুম্পি ৱট্টতি, সন্নিধিম্পি ন জনেতি. অকপ্পিযকুটিযং অন্তোৱুট্ঠেন পন তেন সদ্ধিং ইতৰদ্ৱযং তদহুপটিগ্গহিতম্পি ন ৱট্টতি, মুখসন্নিধি নাম হোতি, মহাপচ্চৰিযং পন অন্তোৱুট্ঠং হোতীতি ৱুত্তং. তত্থ নামমত্তমেৱ নানাকৰণং, আপত্তি পন দুক্কটমেৱ. তত্থ অকপ্পিযকুটি নাম সঙ্ঘস্স ৱা উপসম্পন্নপুগ্গলস্স ৱা সন্তকং ৱসনত্থায কতগেহং, তত্থ সহসেয্যপ্পহোনকে পদেসে ৱুট্ঠং যাৱকালিকঞ্চ যামকালিকঞ্চ সঙ্ঘিকং ৱা উপসম্পন্নপুগ্গলস্স ৱা সন্তকং অন্তোৱুট্ঠং নাম হোতি, তত্থ পক্কং অন্তোপক্কং নাম, যত্থ কত্থচি পন সযং পক্কং সামং পক্কং নাম, তং সব্বং অনজ্ঝোহৰণীযং. তেন তেন সদ্ধিং সংসট্ঠম্পি তংগতিকমেৱ, সব্বং অজ্ঝোহৰন্তস্স দুক্কটং. তস্মা অন্তোৱুট্ঠঅন্তোপক্কমোচনত্থং ভগৱতা চতস্সো কপ্পিযভূমিযো (মহাৱ. ২৯৫) অনুঞ্ঞাতা, তাসং ৱিনিচ্ছযো সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ২৯৫) ৱুত্তো. যত্থ পনেতা ন সন্তি, তত্থ অনুপসম্পন্নস্স সন্তকং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সামং পাকম্পি পুনপাকং ৱট্টতি, অসন্নিধিকাৰকে সন্নিধিকাৰকসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. অসন্নিধিকাৰকসঞ্ঞিনো, যাৱকালিকাদীনি তীণি নিদহিত্ৱা সকং সকং কালং অনতিক্কমিত্ৱা, যাৱজীৱিকং সদাপি সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. আমিসং, সন্নিধিভাৱো, তস্স অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এড়কলোমসদিসানেৱাতি.
সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
নৱমে পণীতভোজনানীতি পণীতসংসট্ঠানি সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানি ভোজনানি. যথা হি আজঞ্ঞযুত্তো ৰথো ‘আজঞ্ঞৰথো’তি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি পণীতসংসট্ঠানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি. যেহি পন পণীতেহি সংসট্ঠানি, তানি ‘পণীতভোজনানী’তি ৱুচ্চন্তি, তেসং পভেদদস্সনত্থং সেয্যথিদং সপ্পি নৱনীতন্তিআদিমাহ, তত্থ সপ্পিআদীনি ভেসজ্জসিক্খাপদে (কঙ্খা. অট্ঠ. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তলক্খণেনেৱ ৱেদিতব্বানি. মচ্ছাদীসু পন সব্বোপি ‘ওদকো’তি (পাচি. ২৬০) ৱুত্তলক্খণো মচ্ছো মচ্ছোযেৱ. যেসং পন মংসং কপ্পতি, তেসং মংসঞ্চ খীৰদধীনি চ ইধাধিপ্পেতানি. এৱৰূপানি পণীতভোজনানীতি যানি এতেহি সপ্পিআদীহি সংসট্ঠত্তা ‘পণীতভোজনানী’তি ৱুচ্চন্তি, তথাৰূপানি পণীতভোজনানি. অগিলানোতি যস্স তেহি ৱিনাপি ফাসু হোতি. অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱাতি এত্থ পন যো অগিলানো সুদ্ধানি সপ্পিআদীনি ভেসজ্জত্থায ৱিঞ্ঞাপেতি, সো মহানামসিক্খাপদেন (পাচি. ৩০৩) কাৰেতব্বো, মচ্ছাদীনি চত্তাৰি ৱিঞ্ঞাপেন্তো সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযা (পাচি. ৬১২-৬১৩) কাৰেতব্বো, সপ্পিআদীহি সংসট্ঠভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেন্তো ইমিনা কাৰেতব্বো. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহি, সপ্পিং আকিৰিত্ৱা দেহি, সপ্পিমিস্সকং কত্ৱা দেহি, সহ সপ্পিনা দেহি, সপ্পিঞ্চ ভত্তঞ্চ দেহী’’তি এৱং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স তাৱ ৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং, পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহৰণে অজ্ঝোহৰণে পাচিত্তিযং. ‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে পন যস্মা সালিভত্তং ৱিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থি, তস্মা সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটমেৱ হোতি. সচে পন ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে ভত্তং দত্ৱা ‘‘সপ্পিং কত্ৱা ভুঞ্জাহী’’তি নৱনীতখীৰাদীনি ৱা কপ্পিযভণ্ডং ৱা দেতি ‘‘ইমিনা সপ্পিং গহেত্ৱা ভুঞ্জাহী’’তি, যথাৱত্থুকমেৱ. ‘‘গোসপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে পন গোসপ্পিং ৱা দেতু, তস্মিং অসতি পুৰিমনযেন নৱনীতাদীনি ৱা, গাৱিংযেৱ ৱা দেতু ‘‘ইতো সপ্পিনা ভুঞ্জাহী’’তি, যথাৱত্থুকমেৱ. সচে পন ‘‘গোসপ্পিনা দেহী’’তি যাচিতো অজিকাসপ্পিআদীহি দেতি, ৱিসঙ্কেতং. এৱঞ্হি সতি অঞ্ঞং যাচিতেন অঞ্ঞং দিন্নং নাম হোতি, তস্মা অনাপত্তি, এস নযো ‘‘অজিকাসপ্পিনা দেহী’’তিআদীসুপি. ‘‘কপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৱুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, ৱিসঙ্কেতমেৱ. ‘‘অকপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৱুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনাৱ দেতি, পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি দুক্কটমেৱ. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সচে পন সব্বেহিপি সপ্পিআদীহি একট্ঠানে ৱা নানাট্ঠানে ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা পটিলদ্ধং একতো সম্ভিন্নৰসং কত্ৱা ততো কুসগ্গেন একবিন্দুম্পি অজ্ঝোহৰতি, নৱ পাচিত্তিযানি.
সাৱত্থিযং ছব্বগ্গিযে ভিক্খূ আৰব্ভ পণীতভোজনৱিঞ্ঞত্তিৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অগিলানো’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, গিলানস্স অগিলানসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. গিলানসঞ্ঞিস্স, গিলানকালে ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা অগিলানস্স ভুঞ্জতো, গিলানস্স সেসকে, ঞাতকপ্পৱাৰিতট্ঠানতো, অঞ্ঞস্সত্থায ৱিঞ্ঞত্তে, অত্তনো ধনেন গহিতে, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. পণীতভোজনতা, অগিলানতা, কতৱিঞ্ঞত্তিযা পটিলাভো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি. অদ্ধানসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা
দসমে অদিন্নন্তি কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা গণ্হন্তস্স হত্থপাসে ঠত্ৱা কাযকাযপ্পটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰেন ন দিন্নং, অপ্পটিগ্গহিতকস্সেতং নামং. অপ্পটিগ্গহিতকঞ্হি ভিক্খুনো অত্তনো সন্তকম্পি অজ্ঝোহৰিতুং ন ৱট্টতি. পটিগ্গহিতং অন্তমসো ৱিস্সাসিকসন্তকম্পি ৱট্টতি, তস্স লক্খণং ৱুত্তৱিপল্লাসেন ৱেদিতব্বং. সচে হি যো কোচি অনুপসম্পন্নো অন্তমসো তিৰচ্ছানোপি ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা হত্থপাসে ঠিতো কাযাদীনং অঞ্ঞতৰেন দেতি, তঞ্চে ভিক্খুনা যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন ৱা, তপ্পটিবদ্ধেন ৱা, সংহাৰিমেন চ অন্তমসো মঞ্চেনাপি, ধাৰেতুং সমত্থেন চ অন্তমসো অতত্থজাতকৰুক্খপণ্ণেনাপি, সূচিযা পৰামট্ঠমত্তেনাপি পটিগ্গহিতং, পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. পটিবদ্ধপ্পটিবদ্ধং নাম ইধ নত্থি, যম্পি নত্থুকৰণিযা দিয্যমানং নাসিকায, অকল্লকো ৱা মুখেন পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং ৱট্টতি, আভোগমত্তমেৱ হেত্থ পমাণং. পুব্বাভোগে চ সতি পচ্ছা নিদ্দাযন্তস্স পত্তে দিন্নম্পি হত্থপাসে সতি পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. যম্পি ‘‘পত্তেন পটিগ্গণ্হিস্সামী’’তি নিসিন্নস্সেৱ হত্থে পততি, তং ৱট্টতিযেৱ. অভিহটভাজনতো পতিতৰজম্পি ৱট্টতি, তত্থ ঠিতনিসিন্ননিপন্নানং পৱাৰণাসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ হত্থপাসো ৱেদিতব্বো.
সচে পন দাযকপ্পটিগ্গাহকেসু একো আকাসে হোতি, একো ভূমিযং, ভূমট্ঠস্স সীসেন আকাসট্ঠস্স চ ঠপেত্ৱা দাতুং ৱা গহেতুং ৱা পসাৰিতহত্থং যং আসন্নতৰং অঙ্গং, তস্স ওৰিমন্তেন হত্থপাসপ্পমাণং পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. সচেপি একো কূপে হোতি, একো কূপতটে, একো ৱা ৰুক্খে, একো পথৱিযং, ৱুত্তনযেনেৱ হত্থপাসপ্পমাণং পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. তস্মিং ঠত্ৱা সচেপি দ্ৱে তযো ৱা সামণেৰা যং মজ্ঝিমো পুৰিসো উক্খিপিতুং সক্কোতি, এৱৰূপং ভাৰং পৱট্টেন্তা ভিক্খুনো ভূমিযং ঠপিতহত্থং আৰোপেন্তি, উক্খিপিত্ৱা ৱা ভিক্খুনো পসাৰিতহত্থে একদেসেনাপি ঠপেন্তি, তং পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. যং পন পিণ্ডায চৰন্তস্স পত্তে ৰজং পততি, তং অপ্পটিগ্গহিতমেৱ হোতি, তস্মা পটিগ্গহেত্ৱাৱ ভিক্খা গণ্হিতব্বা. অপ্পটিগ্গহেত্ৱা গণ্হন্তস্স ৱিনযদুক্কটং, তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সচে ‘‘পটিগ্গহেত্ৱা দেথা’’তি ৱুত্তে ৱচনং অস্সুত্ৱা ৱা অনাদিযিত্ৱা ৱা ভিক্খং দেন্তিযেৱ, ৱিনযদুক্কটা মুচ্চতি, পুন পটিগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞা ভিক্খা পটিগ্গহেতব্বা. সচে মহাৱাতো ততো ততো ৰজং পাতেতি, ন সক্কা হোতি ভিক্খং গহেতুং, ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তি সুদ্ধচিত্তেন আভোগং কত্ৱা গণ্হিতুং ৱট্টতি. তং অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা পুন তেন দিন্নং ৱা তস্স ৱিস্সাসেন ৱা পটিগ্গহেত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. অস্সুখেড়সিঙ্ঘাণিকাদীসু যং ঠানতো চৱিত্ৱা হত্থে ৱা পত্তে ৱা পততি, তং পটিগ্গহেতব্বং, অঙ্গলগ্গং পটিগ্গহিতমেৱ. পতন্তম্পি ৱোচ্ছিন্নঞ্চে অন্তৰা ন গহেতব্বং, উগ্গহিতকং নাম হোতি, তং পচ্ছা পটিগ্গহিতম্পি ন ৱট্টতি. যং পন ভেসজ্জং ৱা মূলফলং ৱা মাতাদীনং অত্থায গহেত্ৱা ছাযত্থায ৱা ফলিনিসাখং উক্খিপিত্ৱা গচ্ছতি, ততো যং ইচ্ছতি, তং পুন পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. যো পন তত্থ জাতকফলিনিসাখায ৱা ৱল্লিযা ৱা গহেত্ৱা চালেতি. তস্স ততো লদ্ধং ফলং ন ৱট্টতি, দুৰুপচিণ্ণদুক্কটঞ্চ আপজ্জতি, অঞ্ঞস্স তং ৱট্টতি, ফলিৰুক্খং পন অপস্সযিতুং ৱা আলম্বিতুং ৱা ৱট্টতি, পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতে যং অঞ্ঞং অঙ্কুৰাদি উপ্পজ্জতি, পটিগ্গহিতমেৱ তং. যাৱ হি হত্থতো মুত্তে নিৰপেক্খো ন হোতি, নিৰপেক্খতায ৱা হত্থতো ন মুচ্চতি, তাৱ ন পটিগ্গহণং ৱিজহতি, অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকাযং ৱুত্তো.
মুখদ্ৱাৰন্তি গলনাড়িকং. মুখেন ৱা হি পৱিট্ঠং হোতু, নাসিকায ৱা, গলেন অজ্ঝোহৰণীযতায সব্বম্পি তং মুখদ্ৱাৰং পৱেসিতমেৱ হোতি. আহাৰন্তি যংকিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা সত্তাহকালিকং ৱা যাৱজীৱিকং ৱা. সব্বঞ্হেতং অজ্ঝোহৰণীযত্তা ‘আহাৰো’তি ৱুচ্চতি, তত্থ সব্বম্পি ধঞ্ঞং ৱা ধঞ্ঞানুলোমং ৱা তালনাড়িকেৰপনসলবুজঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিপুসফলএড়ালুকসঙ্খাতং নৱৱিধং মহাফলঞ্চেৱ অপৰণ্ণঞ্চ, যঞ্চঞ্ঞং ৱনমূলপত্তপুপ্ফফলাদি আহাৰত্থং ফৰতি, তং সব্বং যাৱ মজ্ঝন্হিককালো, তাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱকালিকং নাম. অম্বপানং জম্বুপানং চোচপানং মোচপানং মধুকপানং মুদ্দিকপানং সালূকপানং ফাৰুসকপানন্তি ইমানি অট্ঠ পানানি, যানি চ তেসং অনুলোমানি ৱেত্ততিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিট্ঠকোসম্বকৰমন্দাদিখুদ্দকফলপানানি, এতানি সব্বানি অনুপসম্পন্নেহি সীতোদকেন মদ্দিত্ৱা কতানি আদিচ্চপাকানি ৱা যাৱ ৰত্তিযা পচ্ছিমযামং নিদহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতো যামকালিকানি নাম. অৱসেসেসু অনুঞ্ঞাতফলপত্তপুপ্ফৰসেসুপি এসেৱ নযো. সপ্পিআদীনি পঞ্চ ভেসজ্জানি সত্তাহং নিদহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বতো সত্তাহকালিকানি নাম. ইদং পন যাৱকালিকাদিত্তযং কালৱিমুত্তঞ্চ উদকং ঠপেত্ৱা অৱসেসমূলফলাফলাদি যং নেৱ খাদনীযত্থং ন ভোজনীযত্থং ফৰতি, তং যাৱজীৱং নিদহিত্ৱা সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱজীৱিকং নাম. আহৰেয্যাতি পৱেসেয্য. অঞ্ঞত্ৰ উদকদন্তপোনাতি ইদং অনাহাৰেপি উদকে আহাৰসঞ্ঞায, দন্তপোনে চ ‘‘মুখদ্ৱাৰং আহটং ইদ’’ন্তি সঞ্ঞায কুক্কুচ্চাযন্তানং কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং ৱুত্তং. উদকঞ্হি যথাসুখং পাতুং, দন্তকট্ঠঞ্চ দন্তপোনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. ঠপেত্ৱা পন ইদং দ্ৱযং অৱসেসং অজ্ঝোহৰণত্থায গণ্হতো গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং, সচেপি দন্তকট্ঠৰসো অজানন্তস্স অন্তো পৱিসতি, পাচিত্তিযমেৱ.
ৱেসালিযং অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ অদিন্নং আহাৰং আহৰণৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, ‘‘অঞ্ঞত্ৰ উদকদন্তপোনা’’তি অযমেত্থ অনুপঞ্ঞত্তি, সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অনাণত্তিকং, তিকপাচিত্তিযং, পটিগ্গহিতকে অপ্পটিগ্গহিতসঞ্ঞিনো, ৱেমতিকস্স ৱা দুক্কটং. পটিগ্গহিতসঞ্ঞিস্স, উদকদন্তপোনে, চত্তাৰি মহাৱিকটানি সতি পচ্চযে অসতি কপ্পিযকাৰকে সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স, উম্মত্তকাদীনঞ্চ অনাপত্তি. এত্থ দুব্বচোপি অসমত্থোপি কপ্পিযকাৰকো অসন্তপক্খেযেৱ তিট্ঠতি, ছাৰিকায অসতি সুক্খদাৰুং ঝাপেত্ৱা, তস্মিঞ্চ অসতি অল্লদাৰুং ৰুক্খতো ছিন্দিত্ৱাপি কাতুং, মত্তিকত্থায চ পথৱিং খণিতুম্পি ৱট্টতি, ইদং পন চতুব্বিধম্পি মহাৱিকটং কালোদিস্সং নাম সপ্পদট্ঠক্খণেযেৱ সামং গহেতুং ৱট্টতি, অঞ্ঞদা পটিগ্গাহাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতা, অননুঞ্ঞাততা, ধূমাদিঅব্বোহাৰিকাভাৱো, অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি. সমুট্ঠানাদীনি এড়কলোমসদিসানীতি.
দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভোজনৱগ্গো চতুত্থো.